महाभारत · अध्याय 3.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.67.1
मां चेदिच्छसि जीवन्तीं मातः सत्यं ब्रवीमिते ।
नलस्य नरवीरस्य यतस्वानयने पुनः ॥ ३.६७.१ ॥
आई, जर तुला मी जिवंत असावे असे वाटत असेल, तर मी तुला सत्य सांगते — नरवीर नलाला परत आणण्याचा प्रयत्न कर.
3.67.2
दमयन्त्या तथोक्ता तु सा देवी भृशदुःखिता ।
बाष्पेणापिहिता राज्ञी नोत्तरं किंचिदब्रवीत् ॥ ३.६७.२ ॥
दमयंतीने असे सांगितल्यावर ती देवी (राणी) अत्यंत दुःखी झाली; अश्रूंनी व्याकुळ झालेल्या त्या राणीने काहीही उत्तर दिले नाही.
3.67.3
तदवस्थां तु तां दृष्ट्वा सर्वमन्तःपुरं तदा ।
हाहाभूतमतीवासीद्भृशं च प्ररुरोद ह ॥ ३.६७.३ ॥
तिची ती अवस्था पाहून तेव्हा सारे अंतःपुर 'हाय हाय' अशा आक्रोशाने भरून गेले आणि मोठ्याने रडू लागले.
3.67.4
ततो भीमं महाराजं भार्या वचनामब्रवीत् ।
दमयन्ती नृप भृशं भर्तारमनुशोचति ॥ ३.६७.४ ॥
तेव्हा पत्नी दमयंतीने महाराज भीमाला हे शब्द सांगितले — हे राजा! दमयंती आपल्या पतीसाठी अत्यंत शोक करीत आहे.
3.67.5
अपकृष्य च लज्जां सा स्वयमुक्तवती विभो ।
प्रयतन्तु तवप्रेष्याः पुण्यश्लोकस्य दर्शने ॥ ३.६७.५ ॥
लज्जा बाजूला सारून ती स्वतः म्हणाली — हे प्रभो! तुमचे सेवक पुण्यश्लोक (नल) यांच्या दर्शनासाठी प्रयत्न करोत.
3.67.6
तयाप्रयोदितो राजा ब्राह्मणान्वशवर्तिनः ।
प्राश्थापयद्दिशः सर्वा यतध्वं नलदर्शने ॥ ३.६७.६ ॥
तिच्या प्रेरणेने राजाने आपल्या आज्ञाधारक ब्राह्मणांना सर्व दिशांना पाठवले — 'नलाच्या दर्शनासाठी प्रयत्न करा.'
3.67.7
ततो विदर्भाधिपतेर्नियोगाद्ब्राह्मणास्तदा ।
दमयन्तीमथापृच्छ्य प्रस्थितास्ते तथाऽव्रुवन् ॥ ३.६७.७ ॥
तेव्हा विदर्भाधिपतीच्या आज्ञेने ते ब्राह्मण दमयंतीचा निरोप घेऊन निघाले आणि असे म्हणाले.
3.67.8
अथ तानब्रवीद्भैमी सर्वराष्ट्रेष्विदं वचः ।
ब्रूत वै जनसंसत्सु तत्रतत्र पुनः पुनः ॥ ३.६७.८ ॥
तेव्हा भीमकन्या दमयंती त्यांना म्हणाली: "सर्व राज्यांत, जनसभांत, तिथे तिथे वारंवार हे वचन सांगा."
3.67.9
क्वनु त्वं कितव च्छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम ।
उत्सृज्य वपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय ॥ ३.६७.९ ॥
अरे जुगारी! माझ्या वस्त्राचा अर्धा भाग कापून तू कुठे गेलास? जंगलात झोपलेल्या, तुझ्यावर अनुरक्त असलेल्या प्रियेला सोडून, हे प्रिया!
3.67.10
सा वै यथा त्वया दृष्टा तथाऽऽस्ते त्वत्प्रतीक्षिणी ।
दह्यमाना भृशं बाला वस्त्रार्धेनाभिसंवृता ॥ ३.६७.१० ॥
तू पाहिलेस तशीच ती तुझी वाट पाहत आहे. अत्यंत होरपळत, अर्ध्या वस्त्राने झाकलेली ती बाला.
3.67.11
तस्या रुदन्त्याः सततं तेन शोकेन पार्थिव ।
प्रसादं कुरु वै देव प्रतिवाक्यं वदस्व च ॥ ३.६७.११ ॥
तिच्या सतत रडण्याने आणि त्या शोकाने, हे राजा! हे देवा, कृपा करून उत्तर द्या.
3.67.12
एवमन्यच्च वक्तव्यं कृपां कुर्याद्यथा मयि ।
वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावकः ॥ ३.६७.१२ ॥
असेच आणखीही सांगावे, जेणेकरून माझ्यावर कृपा होईल. वाऱ्याने फुंकलेला अग्नी जसा वन जाळतो.
3.67.13
भर्तव्या रक्षणीया त्व पत्नी पत्या हि नित्यदा ।
तन्नष्टमुभयं कस्माद्धर्मज्ञस्य सतस्तव ॥ ३.६७.१३ ॥
पतीने नेहमी पत्नीचे पालन व रक्षण करावे. मग धर्मज्ञ सत्पुरुष अशा तुमच्यामध्ये दोघेही कसे नष्ट झाले?
3.67.14
ख्यातः प्राज्ञः कुलीनश् सानुक्रोशो भवान्सदा ।
संवृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात् ॥ ३.६७.१४ ॥
तुम्ही सदैव प्रसिद्ध, प्राज्ञ, कुलीन व करुणामय होता. माझ्या भाग्याच्या नाशामुळे तुम्ही निर्दय झाला असावे, अशी मला शंका आहे.
3.67.15
तत्कुरुष्व नरव्याघ्र दयां मयि नरर्पभ ।
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव हि मे श्रुतः ॥ ३.६७.१५ ॥
म्हणून हे नरव्याघ्रा, हे नरश्रेष्ठा, माझ्यावर दया करा. दया हाच परम धर्म आहे, हे मी तुमच्याकडूनच ऐकले आहे.
3.67.16
एवंब्रुवाणान्यदि वः प्रतिब्रूयाद्धि कश्चन ।
स नरः सर्वथा ज्ञेयः कश्चासौ क्वनु वर्तते ॥ ३.६७.१६ ॥
असे बोलणाऱ्या तुम्हाला कोणी उत्तर दिले, तर तो माणूस सर्व प्रकारे ओळखण्यायोग्य आहे. तो कोण आहे आणि कुठे आहे?
3.67.17
यश्चैवं वचनं श्रुत्य्वा बूयात्प्रतिवचो नरः ।
तदादाय वचस्तस्य ममावेद्यं द्विजोत्तमाः ॥ ३.६७.१७ ॥
असे ऐकून जो माणूस प्रत्युत्तर देईल, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, त्याचे ते वचन घेऊन मला कळवावे.
3.67.18
यथा च वो न जानीयाच्चरतो भीमशासनात् ।
पुनरागमनं चेह तथा कार्यमतन्द्रितैः ॥ ३.६७.१८ ॥
भयंकर आज्ञेमुळे फिरत असताना तुम्हाला कोणी ओळखू नये, आणि येथे पुन्हा येणेही सावधपणे तसेच करावे.
3.67.19
यदि वाऽसौ समृद्धः स्याद्यदि वाऽप्यधनो भवेत् ।
यदिऽवाप्यसमर्थः स्याज्ज्ञेयमस्य चिकीर्षितम् ॥ ३.६७.१९ ॥
तो समृद्ध असो, किंवा निर्धन असो, किंवा असमर्थ असो, त्याचा हेतू हाच जाणावा.
3.67.20
एवमुक्तास्त्वगच्छंस्ते ब्राह्मणाः सर्वतो दिशम् ।
नलं मृगयितुं राजंस्तदा व्यसनिनं तथा ॥ ३.६७.२० ॥
असे सांगितल्यावर ते ब्राह्मण, हे राजा, नलाचा आणि त्या संकटग्रस्ताचा शोध घेण्यासाठी सर्व दिशांना निघाले.
3.67.21
ते पुराणि सराष्ट्राणि ग्रामान्धोपांस्तथाऽऽश्रमान् ।
अन्वेषन्तो नलं राजन्नाधिजग्मुर्दविजातयः ॥ ३.६७.२१ ॥
नगरे, राष्ट्रे, गावे, वने आणि आश्रम येथे नलाचा शोध घेत असता, हे राजा, ते द्विज त्याला सापडले नाहीत.
3.67.22
तच्च वाक्यं तथा सर्वेतत्रतत्र विशांपते ।
श्रावयांचक्रिरे विप्रा दमयन्त्या यथेरितम् ॥ ३.६७.२२ ॥
हे नरपते, दमयंतीने सांगितलेले ते संपूर्ण वचन ते ब्राह्मण ठिकठिकाणी ऐकवू लागले.