Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 3.87

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

3.87.1

अवन्तीषु प्रतीच्यां वै कीर्तयिष्यामि ते दिशि ।
यानि तत्रपवित्राणि पुण्यान्यायतनानि च ॥ ३.८७.१ ॥

अवन्ती देश में, पश्चिम दिशा में, मैं तुम्हें वे पवित्र और पुण्य स्थान बताऊँगा जो वहाँ हैं।

3.87.2

प्रियङ्ग्वाम्रवणोपेता वानीरफलमालिनी ।
प्रत्यक्स्रोता नदी पुण्या नर्मदा तत्र भारत ॥ ३.८७.२ ॥

प्रियंगु, आम और वणवृक्षों से युक्त, वानीर फलों की माला धारण किए हुए, पश्चिम की ओर बहने वाली पवित्र नर्मदा नदी वहाँ है, हे भारत।

3.87.3

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।
सरिद्वनानि शैलेन्द्रा देवाश्च सपितामहाः ॥ ३.८७.३ ॥

तीनों लोकों में जो तीर्थ, पुण्य स्थान और मंदिर हैं, नदियाँ, वन, श्रेष्ठ पर्वत, देवता और पितामह ब्रह्मा सहित सब।

3.87.4

नर्मदायां कुरुश्रेष्ठ सहसिद्धर्षिचारणैः ।
स्नातुमायान्ति पुण्यौधैः सदा वारिषु भारत ॥ ३.८७.४ ॥

हे कुरुश्रेष्ठ, नर्मदा में सिद्ध, ऋषि और चारणों के साथ पुण्यात्मा लोग स्नान करने आते हैं, हे भारत, जल में सदा।

3.87.5

निरेतः श्रूयते पुण्यो यत्र विश्रवसो मुनेः ।
जज्ञे धनपतिर्यत्र कुबेरो नरवाहनः ॥ ३.८७.५ ॥

निरेत नामक पुण्य स्थान सुना जाता है, जहाँ मुनि विश्रवा के पुत्र धनपति कुबेर उत्पन्न हुए, जिनका वाहन नर है।

3.87.6

वैढूर्यशिखरो नाम पुण्यो गिरिवरः शिवः ।
नित्यपुष्पफलास्तत्र पादपा हरितच्छदाः ॥ ३.८७.६ ॥

वैदूर्य शिखर नामक पुण्य, शुभ श्रेष्ठ पर्वत है; वहाँ के वृक्ष सदा फूल और फल देते हैं और उनके पत्ते हरे हैं।

3.87.7

तस्य शैलस्य शिखरे सरः पुण्यं महीपते ।
फुल्लपद्मं महाराज देवगन्धर्वसेवितम् ॥ ३.८७.७ ॥

उस पर्वत के शिखर पर एक पवित्र सरोवर है, हे पृथ्वीपति, जिसमें खिले हुए कमल हैं, हे महाराज, जो देवताओं और गन्धर्वों से सेवित है।

3.87.8

बह्वाश्चर्यं महाराज दृश्यते तत्र पर्वते ।
पुण्ये स्वर्गोपमे चैव देवर्षिगणसेविते ॥ ३.८७.८ ॥

हे महाराज, उस पर्वत पर वहाँ अनेक आश्चर्य दिखाई देते हैं; वह पवित्र है, स्वर्ग के समान है, देवर्षियों के समूहों से सेवित है।

3.87.9

ह्रदिनी पुण्यतीर्था च राजर्षेस्तत्र वै सरित् ।
विश्चामित्रेण तपसा निर्मिता सर्वपावनी ॥ ३.८७.९ ॥

वहाँ राजर्षि विश्वामित्र ने अपनी तपस्या से एक नदी निर्मित की, जो हृद से निकलती है, जिसके पवित्र तीर्थ हैं और जो सबको पवित्र करती है।

3.87.10

यस्यास्तीरे सतां मध्ये ययातिर्नहुषात्मजः ।
पपात स पुनर्लोकाँल्लेभे धर्मान्सनातनान् ॥ ३.८७.१० ॥

जिसके तीर पर सत्पुरुषों के बीच नहुष के पुत्र ययाति गिरे, फिर उन्होंने पुनः लोक प्राप्त किए और सनातन धर्म पाए।

3.87.11

तत्रपुण्यो ह्रदः ख्यातो मैनाकश्चैव पर्वतः ।
बहुमूलफलोपेतस्त्वमितो नाम पर्वतः ॥ ३.८७.११ ॥

वहाँ पवित्र हृद विख्यात है, और मैनाक पर्वत भी; अनेक मूलों और फलों से युक्त, और यहाँ से आगे जो पर्वत है वह भी।

3.87.12

आश्रमः कक्षसेनस्य पुण्यस्तत्रयुधिष्ठिरः ।
च्यवनस्याश्रमश्चैव विख्यातस्तत्रपाण्डव।
तत्राल्पेनैव सिद्ध्यन्ति मानवास्तपसा विभो ॥ ३.८७.१२ ॥

वहाँ कक्षसेन का पुण्य आश्रम है, हे युधिष्ठिर; और वहाँ च्यवन का आश्रम भी प्रसिद्ध है, हे पाण्डव। वहाँ थोड़े ही तप से मनुष्य सिद्धि प्राप्त कर लेते हैं, हे विभो।

3.87.13

जम्बूमार्गो महाराज ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
आश्रम शाम्यतां श्रेष्ठ मृगद्विजनिषेवितः ॥ ३.८७.१३ ॥

हे महाराज, जम्बूमार्ग भावितात्मा ऋषियों का आश्रम है, हे श्रेष्ठ, शान्त-चित्त तपस्वियों का, जो मृगों और पक्षियों से सेवित है।

3.87.14

ततः पुण्यतमा राजन्सततं तापसैर्युता ।
केतुमाला च मेध्या च गङ्गाद्वारं च भूमिप।
ख्यातं च सैन्धवारण्यं पुण्यं द्विजनिषेवितम् ॥ ३.८७.१४ ॥

फिर, हे राजन्, अत्यन्त पवित्र केतुमाला और मेध्य तथा गङ्गाद्वार, हे भूमिपति, जो सदा तपस्वियों से युक्त हैं; और प्रसिद्ध पवित्र सैन्धववन, जो द्विजों से सेवित है।

3.87.15

पितामहसरः पुण्यं पुष्करं नाम नामतः ।
वैखानसानां सिद्धानामृषीणामाश्रमः प्रियः ॥ ३.८७.१५ ॥

पितामह का पवित्र सरोवर, जिसका नाम पुष्कर है, वैखानस सिद्धों और ऋषियों का प्रिय आश्रम है।

3.87.16

अप्यत्र संश्रयार्थाय प्रजापतिरथो जगौ ।
पुष्करेषु कुरुश्रेष्ठ गाथां सुकृतिनांवर ॥ ३.८७.१६ ॥

यहाँ भी, आश्रय के लिए, प्रजापति ने पुष्करों में गाथा गाई, हे कुरुश्रेष्ठ, पुण्यात्माओं के वर।

3.87.17

मनसाऽप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनखिनः ।
विप्रणश्यन्ति पापानि नाकपृष्ठे च मोदते ॥ ३.८७.१७ ॥

मन से भी इच्छा करने वाले मनस्वी के लिए पुष्कर पापों को पूर्णतः नष्ट कर देते हैं, और वह स्वर्ग के पृष्ठ पर आनन्द करता है।