महाभारत · अध्याय 4.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.28.1
ते दृष्ट्वा निहतान्सूतान्भीमसेनेन भारत ।
पौराश्च सहिताः सर्वे राज्ञे गत्वा न्यवेदयन् ।
गन्धर्वेण हता राजन्सूतपुत्राः परश्शतम् ॥ ४.२८.१ ॥
हे भारता, भीमसेनाने मारलेले सूत पाहून सर्व नगरवासी एकत्र होऊन राजाकडे गेले आणि म्हणाले - हे राजा, शंभराहून अधिक सूतपुत्र एका गंधर्वाने मारले आहेत.
4.28.2
यथा वज्रेण दीर्णं वै पर्वतस्य महच्छिरः ।
विनिकार्णाः प्रदृश्यन्ते तथा सूता महीतले ॥ ४.२८.२ ॥
वज्राने फोडलेल्या पर्वताच्या मोठ्या शिखराप्रमाणे, भूमीवर सूत विखुरलेले दिसत आहेत.
4.28.3
सैरन्ध्री चापि मुक्ता सा पुनरायाति ते गृहम् ।
सर्वं संशयितं राजन्नगरं ते भविष्यति ॥ ४.२८.३ ॥
सैरंध्रीही मुक्त होऊन पुन्हा तुझ्या घरी येईल. हे राजा, तुझे सारे नगर संशयात पडेल.
4.28.4
तथारूपा हि सैरन्ध्री गन्धर्वाश्च महाबलाः ।
पुंसामिष्टश्च विषयो मैथुनाय न संशयः ॥ ४.२८.४ ॥
अशा रूपाची सैरंध्री आहे, आणि गंधर्व महाबलशाली आहेत. पुरुषांना मैथुनासाठी ती इष्ट विषय आहे, यात शंका नाही.
4.28.5
यथा सैरन्ध्रिदोषेण नेदं राजन्पुरं तव ।
विनाशमेति वै क्षिप्रं तथा साधु विधीयताम् ॥ ४.२८.५ ॥
हे राजा, सैरंध्रीच्या दोषामुळे तुझे हे नगर लवकर नाश पावू नये, अशी योग्य व्यवस्था करावी.
4.28.6
सर्वाङ्गसौष्ठवयुतां रूपलावण्यशालिनीम् ।
पश्यतामनिमेषेण चक्षुषा वनितां शुभाम्।
मनसश्चक्षुषश्चैव प्रतिबन्धो न विद्यते ॥ ४.२८.६ ॥
सर्वांगसौष्ठवयुक्त, रूपलावण्यशाली त्या शुभ स्त्रीला पाहणारे अनिमिष नेत्राने पाहतात; मन आणि डोळे यांना अडथळा उरत नाही.
4.28.7
तस्मात्तां यः पुमान्दृष्ट्वा रूपेणाप्रतिमां भुवि ।
गच्छेत्कामवशं मूढो गन्धर्वैः स निहन्यते ॥ ४.२८.७ ॥
म्हणून पृथ्वीवर अतुलनीय रूप असलेल्या तिला पाहून कामवश होऊन जाणारा मूर्ख पुरुष गंधर्वांकडून मारला जातो.
4.28.8
निष्कासयैनां भवनात्पुराच्चैव विशेषतः ।
कालः प्रविश्य सैरन्ध्रीं पुरं नाशयते ध्रुवम् ॥ ४.२८.८ ॥
हिला महालयातून आणि विशेषतः नगरातून बाहेर घालवा; सैरंध्रीमध्ये प्रवेश केलेला काळ निश्चितच नगराचा नाश करील.
4.28.9
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विराटो वाहिनीपतिः ।
अब्रवीत्क्रियतामेषां सूतानामपरक्रिया ॥ ४.२८.९ ॥
त्यांचे ते बोलणे ऐकून सेनापती विराट म्हणाला, "या सूतांचे अंत्यकर्म करावे."
4.28.10
एकस्मिन्नेव ते सर्वे सुसमिद्धे हुताशने ।
दह्यन्तां कीचकाः सर्वे सर्वगन्धैश्च सर्वशः ॥ ४.२८.१० ॥
"ते सर्व कीचक एकाच पेटलेल्या अग्नीत सर्व प्रकारच्या सुगंधांसह पूर्णपणे जाळले जावोत."
4.28.11
इत्युक्त्वा परमोद्वग्निः प्रविश्यान्तःपुरं शुभम् ।
सुदेष्णां चाब्रवीद्राजा महिषीं जातसाध्वसः ॥ ४.२८.११ ॥
असे बोलून अत्यंत उद्विग्न झालेला राजा शुभ अंतःपुरात प्रवेश करून भयभीत होऊन राणी सुदेष्णेला म्हणाला.
4.28.12
सैरन्ध्रीमागतां ब्रूया ममैव वचनादिह ।
गच्छ सैरन्ध्रि भद्रं ते यथाकामं चराधुना ।
बिभेति राजा सैरन्धि गन्धर्वेभ्यः पराभवात् ॥ ४.२८.१२ ॥
येथे आलेल्या सैरंध्रीला माझ्या वतीने सांग: "हे सैरंध्री, तुझे कल्याण असो; आता तुला हवे तिकडे जा; गंधर्वांच्या पराभवाच्या भीतीने राजा भयभीत आहे."
4.28.13
न हि तामुत्सहे वक्तुं स्वयं गन्धर्वरक्षिताम् ।
स्त्रियास्त्वदोषस्तां वक्तुमतस्त्वां प्रब्रवीम्यहम् ॥ ४.२८.१३ ॥
गंधर्वांनी रक्षिलेल्या तिच्याशी स्वतः बोलण्याचे धैर्य मला नाही. स्त्रीचा दोष नाही; म्हणून मी तुला सांगतो.
4.28.14
एकस्मिन्नेव ते सर्वे सुसमिद्धे हुताशने ।
अदहन्कीचकान्सर्वान्संस्कारैश्चैव सर्वशः ॥ ४.२८.१४ ॥
त्या सर्वांनी एकाच प्रज्वलित अग्नीत सर्व कीचकांना जाळले आणि अंत्यसंस्कारही पूर्णपणे केले.
4.28.15
अथ मुक्ता भयात्कृष्णा सूतपुत्रान्निरस्य च ।
मोक्षिता भीमसेनेन जगाम नगरं प्रति ॥ ४.२८.१५ ॥
मग भयापासून मुक्त झालेली कृष्णा, सूतपुत्रांना हाकलून, भीमसेनाने सोडवली जाऊन नगराकडे गेली.
4.28.16
त्रासितेव मृगी बाला शार्दूलेन मनस्विनी ।
सा तु गात्राणि वासश्च प्रक्षाल्य प्रविवेश ह ॥ ४.२८.१६ ॥
वाघाने घाबरलेल्या तरुण हरिणीप्रमाणे ती मनस्विनी, शरीर व वस्त्र धुवून आत गेली.
4.28.17
तां दृष्ट्वा पुरुषा राजन्प्राद्रवन्त दिशो दश ।
गन्धर्वाणां भयत्रस्ताः केचिद्दृष्टिं न्यमीलयन् ॥ ४.२८.१७ ॥
हे राजा, तिला पाहून लोक दहा दिशांकडे पळाले. गंधर्वांच्या भयाने त्रस्त झालेल्यांपैकी काहींनी डोळे मिटून घेतले.
4.28.18
प्रदुद्रुवुश्चाप्यपरे तथा जना हस्तैश्च चक्षूंषि पिधाय मोहिताः ।
मा पश्यत स्मेति च तां ब्रुवन्तस्तथा जनाश्चुक्रुशुरार्तरूपाः ॥ ४.२८.१८ ॥
इतरही पळाले; मोहित झालेल्या लोकांनी हातांनी डोळे झाकून, 'तिच्याकडे पाहू नका' असे म्हणत दुःखाने आक्रोश केला.
4.28.19
तामद्य यः पश्यति रूपशालिनीं शयीत भग्नोऽत्र यथैव कीचकाः ।
इति ब्रुवन्तो भयविग्नचेतसो भयेन गन्धर्वगतेन मोहिताः ॥ ४.२८.१९ ॥
आज जो तिला पाहील तो कीचकांप्रमाणे येथेच मोडून पडेल, असे म्हणत भयाने विचलित मनाचे, गंधर्वाच्या प्रभावाने मोहित झालेले लोक.
4.28.20
ततो महानसद्वारे भीमसेनमवस्थितम् ।
ददर्श राजन्पाञ्चाली यथा मत्तं महाद्विपम् ॥ ४.२८.२० ॥
मग, हे राजा, पांचालीने स्वयंपाकघराच्या दारात उभ्या असलेल्या भीमसेनाला मदोन्मत्त महाहत्तीसारखे पाहिले.
4.28.21
सोपहासं तु शनकैः संज्ञाभिरिदमब्रवीत् ।
नमो गन्धर्वराजाय येनास्मि परिमोक्षिता ॥ ४.२८.२१ ॥
परंतु उपहासाने, हळू खुणांनी ती असे म्हणाली — "गंधर्वराजाला नमस्कार, ज्याने मला सोडवले."
4.28.22
कीचकेभ्यो विनिर्दोषामनाथां वसतीं गृहे ।
यो मां रक्षति सन्त्रस्तां गन्धर्वाय नमोस्तु ते ॥ ४.२८.२२ ॥
कीचकांपासून घरात निर्दोष आणि अनाथ राहणाऱ्या, भयभीत अशा मला जो रक्षितो त्या गंधर्वाला नमस्कार.
4.28.23
ये यस्या विचरन्तीह पुरुषा वशवर्तिनः ।
तेषां च वशगा नित्यं विचर त्वं यथेष्टतः ॥ ४.२८.२३ ॥
येथे ज्याच्या वशात पुरुष वावरतात, आणि त्यांच्याही जे नेहमी वशात असतात — तुला जसे हवे तसे वाव.
4.28.24
ये पुरा विचरन्तीह पुरुषा वशवर्तिनः ।
तस्यास्ते वचनं श्रुत्वा ह्यनृणा विहरन्त्वितः ॥ ४.२८.२४ ॥
पूर्वी येथे जे पुरुष तिच्या वशात वावरत होते, त्यांनी तिचे बोलणे ऐकून, ऋणमुक्त होऊन येथून वावरावे.
4.28.25
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा जझिरे नेतरे जनाः ।
ततः पाञ्चालराजस्य सुता चापि जगाम ह ॥ ४.२८.२५ ॥
त्या दोघांचे ते बोलणे ऐकून इतर लोक चकित झाले नाहीत. नंतर पांचाल राजाची कन्याही निघून गेली.
4.28.26
ततः सा नर्तनागारे धनंजयमपश्यत ।
राज्ञः कन्या विराटस्य नर्तयन्तं महाभुजम् ॥ ४.२८.२६ ॥
नंतर तिने नृत्यगृहात धनंजयाला पाहिले, जो विराट राजाच्या कन्येला नृत्य शिकवत होता, त्या महाबाहूला.
4.28.27
ततस्ता नर्तनागाराद्विनिष्क्रम्य सहार्जुनाः ।
कन्या ददृशुरायान्तीं कृष्णां क्लिष्टामनागसम् ॥ ४.२८.२७ ॥
नंतर त्या कन्यांनी नृत्यगृहातून अर्जुनासह बाहेर येऊन, क्लेशग्रस्त आणि निर्दोष कृष्णेला येताना पाहिले.
4.28.28
दिष्ट्या सैरन्ध्रि मुक्ताऽसि दिष्ट्याऽसि पुनरागता ।
दिष्ट्या च निहताः सूता ये त्वां क्लिश्यन्त्यनागसम् ॥ ४.२८.२८ ॥
सुदैवाने, हे सैरन्ध्री, तू मुक्त झालीस; सुदैवाने तू पुन्हा परत आलीस; सुदैवाने निर्दोष असलेल्या तुला छळणारे सारथी मारले गेले.
4.28.29
कथं सैरन्ध्रि मुक्ताऽसि कथं पापाश्च ते हताः ।
इच्छामि ते कथां श्रोतुं कथयस्व यथातथम् ॥ ४.२८.२९ ॥
हे सैरन्ध्री, तू कशी मुक्त झालीस आणि ते पापी कसे मारले गेले? तुझ्याकडून कथा ऐकू इच्छितो; जसे घडले तसे सांग.
4.28.30
बृहन्नले किंनु तव सैरन्ध्र्या कार्यमद्य वै ।
या त्वं रंस्यसि कल्याणि सदा कन्यापुरे सुखं ॥ ४.२८.३० ॥
हे बृहन्नले, आज तुला सैरन्ध्रीशी काय काम? हे कल्याणी, तू कन्यापुरात सदैव सुखात रमशील.
4.28.31
न हि दुःख समाप्नोषि सैरन्ध्री यदुपाश्रुते ।
सुखेन वर्तसे येह न तद्दुःखमवाप्यते।
तेन मां दुःखितामेवं पृच्छसि प्रहसन्त्यपि ॥ ४.२८.३१ ॥
सैरंध्री, तुला दुःख प्राप्त होत नाही, कारण तू येथे सुखात राहतेस, म्हणून ते दुःख तुला मिळत नाही. तरीही दुःखी अशा मला तू हसत असा प्रश्न विचारतेस.
4.28.32
बृहन्नलाऽपि कल्याणि दुःखमाप्नोत्यनन्तकम् ।
तिर्यग्योनिगतेवेयं न चैनामवबुध्यसे ॥ ४.२८.३२ ॥
हे कल्याणी, बृहन्नलेलाही अनंत दुःख प्राप्त होते. तिर्यग्योनीत पडलेल्या या स्थितीला तू ओळखत नाहीस.
4.28.33
त्वया सहोषिता चास्मि त्वं च सर्वैः सहोषिता ।
त्वत्तः कृच्छ्रतरं वासं वसेयमहमङ्गने ।
क्लिश्यन्त्यां त्वयि सुश्रोणि कोनु दुःखं न चिन्तयेत्॥। ॥ ४.२८.३३ ॥
मी तुझ्यासोबत राहिले आणि तू सर्वांसोबत राहिलीस. हे अंगने, तुझ्यापेक्षा कठीण वास मी करीन. हे सुश्रोणी, तू क्लेशात असताना कोण दुःखाचा विचार करणार नाही?
4.28.34
न तु केनचिदन्यन्तं कस्यचिद्धृदयं क्वचित् ।
वेदितुं शक्यते नूनं तेन मां नावबुध्यसे ॥ ४.२८.३४ ॥
कोणाच्याही हृदयाचा अंतरंग कुठेही कोणाला निश्चितपणे जाणता येत नाही. म्हणून तू मला ओळखत नाहीस.
4.28.35
ततः सहैव कन्याभिर्द्रौपदी राजवेश्म तत् ।
प्रविवेश सुदेष्णायाः समीपमनसूयिनी ॥ ४.२८.३५ ॥
तेव्हा कन्यांसह द्रौपदी त्या राजवाड्यात, सुदेष्णेच्या समीप, असूया नसलेली होऊन प्रविष्ट झाली.
4.28.36
तामब्रवीद्राजपत्नी विराटवचनादिदम् ।
सैरन्ध्रि गम्यतां शीघ्रं यत्र कामयसे गतिम् ।
राजा बिभेति सैरन्ध्रि गन्धर्वेभ्यः पराभवात् ॥ ४.२८.३६ ॥
विराटाच्या सांगण्यावरून राणीने तिला असे म्हटले: सैरंध्री, जिथे तुला जायचे आहे तिथे लवकर जा; सैरंध्री, गंधर्वांकडून झालेल्या पराभवामुळे राजा भीतीत आहे.
4.28.37
त्वं चापि तरुणी सुभ्रू रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
चित्तानि च नृणां भद्रे रक्तानि स्पर्शजे सुखे ॥ ४.२८.३७ ॥
तूही तरुणी, सुंदर भुवयांची आणि पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय आहेस; हे भद्रे, पुरुषांची मने स्पर्शातून येणाऱ्या सुखात आसक्त होतात.
4.28.38
तस्मात्त्वत्तो भयं मह्यं राष्ट्रस्य नगरस्य च ।
गच्छाद्यैव यथेष्टं त्वं नगराद्यत्र रंस्यसे ॥ ४.२८.३८ ॥
म्हणून तुझ्यामुळे मला, राष्ट्राला आणि नगराला भय आहे; आजच तुला हवे तिथे जा, नगरातून जिथे तुला आनंद मिळेल तिथे जा.
4.28.39
त्वन्निमित्तं शुभे मह्यं सर्वो बन्धुजनो हतः ।
नृशंसा खलु ते बुद्धिर्भ्रातॄणां मे कृतो वधः ॥ ४.२८.३९ ॥
हे शुभे, तुझ्यामुळे माझे सर्व बांधव मारले गेले; खरोखर तुझी बुद्धी क्रूर आहे; माझ्या भावांचा वध करण्यात आला.
4.28.40
तस्माद्गन्धर्वराजेभ्यो भयमद्य प्रवर्तते ।
यथेष्टं गच्छ सैरन्ध्रि स्वस्ति चेह यथा भवेत् ॥ ४.२८.४० ॥
म्हणून आता गंधर्वराजांपासून भय निर्माण होत आहे; हे सैरंध्री, तुला हवे तसे जा, यामुळे इथे कल्याण राहील.
4.28.41
सुदेष्णाया वचः श्रुत्वा सैरन्ध्री चेदमब्रवीत् ।
त्रयोदशाहमात्रं तु राजा क्षाम्यतु भामिनि ॥ ४.२८.४१ ॥
सुदेष्णेचे बोल ऐकून सैरंध्री म्हणाली: हे भामिनी, केवळ तेरा दिवस; राजाने क्षमा करावी.
4.28.42
कृतकृत्या अविष्यन्ति गन्धर्वास्ते न संशयः ।
ततो मामुपनेष्यन्ति करिष्यन्ति च ते प्रियम् ॥ ४.२८.४२ ॥
गंधर्व आपले कार्य पूर्ण करतील, यात संशय नाही. मग ते मला परत आणतील आणि तुझे प्रिय करतील.
4.28.43
ध्रुवं च श्रेयसा राजा योक्ष्यते सह बान्धवैः ।
राज्ञः कृतोपकाराश्च कृतज्ञाश्च सदा शुभे।
साधवश्च बलोत्सिक्ताः कृतप्रतिकृतेप्सवः ॥ ४.२८.४३ ॥
निश्चितच राजा आपल्या बांधवांसह कल्याण पावेल. हे शुभे, राजाने उपकार केलेले, सदा कृतज्ञ आणि सज्जन, बळाने उत्साहित झालेले, उपकाराची परतफेड करू इच्छिणारे आहेत.
4.28.44
अर्थिनी मा ब्रवीत्येषा यद्वातद्वेति चिन्तय ।
भरस्व तदहर्मात्रं तत्ते श्रेयो भविष्यति ॥ ४.२८.४४ ॥
ही मला विनवते — 'जे काही असो, विचार कर.' एक दिवसासाठी ते सहन कर, तेच तुला कल्याणकारक होईल.
4.28.45
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कैकेयी दुःखमोहिता ।
उवाच द्रौपदीमार्ता भ्रातृव्यसनकर्शिता ॥ ४.२८.४५ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून दुःखाने मोहित झालेली कैकेयी, भावाच्या संकटाने क्षीण व पीडित होऊन द्रौपदीला म्हणाली.
4.28.46
वस भद्रे यथेष्टं त्वं त्वामहं शरणं गता ।
त्रायस्व मम भर्तारं पुत्रांश्चैव विशेषतः ॥ ४.२८.४६ ॥
हे भद्रे, तुला हवे तसे राहा; मी तुझा आश्रय घेतला आहे. माझ्या पतीचे, विशेषतः माझ्या पुत्रांचे रक्षण कर.
4.28.47
इत्युक्तवा राजशार्दूल राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ।
त्रिंशद्रात्रिमिमां भीरुः कृतकृत्या निवासये ॥ ४.२८.४७ ॥
असे बोलून, हे राजशार्दूला, तिने राजाला सर्व सांगितले. भयभीत द्रौपदी म्हणाली, 'माझे कार्य पूर्ण करून हया तीस रात्री मी राहीन.'