महाभारत · अध्याय 4.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.29.1
कीचके तु हते राजा विराटः परवीरहा ।
शोकमाहारयत्तीव्रं सामात्यः सपुरोहितः ॥ ४.२९.१ ॥
कीचक मारला गेल्यावर शत्रुवीरांचा संहारक राजा विराट मंत्री आणि पुरोहितांसह तीव्र शोकात बुडाला.
4.29.2
कीचकस्य वधं घोरं सानुजस्य विशांपते ।
अत्याहितं चिन्तयित्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ॥ ४.२९.२ ॥
हे प्रजापते, धाकट्या भावासह कीचकाचा भयंकर वध आणि त्यामुळे आलेले महासंकट विचारून सामान्य लोक चकित झाले.
4.29.3
तस्मिन्पुरे जनपदे जजल्पुश्चापि सर्वशः ।
वीर्यवान्दयितो राज्ञो दर्पोत्सिक्तश्च कीचकः ॥ ४.२९.३ ॥
त्या नगरात आणि देशात सर्वत्र लोक बोलू लागले: कीचक वीर, राजाचा लाडका आणि गर्वाने फुगलेला होता.
4.29.4
सांपराये परिक्रुष्टो बलवान्दुर्जयो रणे ।
आसीत्प्रहर्ता शत्रूणां दारदर्शी च दुर्मतिः ।
स हतः किल गन्धर्वैः सैरन्ध्रीकारणान्निशि ॥ ४.२९.४ ॥
युद्धात प्रसिद्ध, बलवान, अजेय, शत्रूंवर प्रहार करणारा, परस्त्रियांकडे कामदृष्टीने पाहणारा दुर्बुद्धी कीचक सैरंध्रीमुळे रात्री गंधर्वांनी मारला गेला, असे म्हणतात.
4.29.5
इत्यजल्पन्महाराज कीचकस्य विनाशनम् ।
देशेदेशे मनुष्याश्च विस्मितः कीचके हते ॥ ४.२९.५ ॥
हे महाराजा, अशा प्रकारे लोक कीचकाच्या विनाशाबद्दल बोलू लागले; कीचक मारला गेल्यावर प्रत्येक देशातील लोक चकित झाले.
4.29.6
अथ वैः धार्तराष्ट्रेण प्रयुक्ता ये बहिश्चराः ।
मृगयित्वा बहून्देशान्ग्रामांश्च नगराणि च ॥ ४.२९.६ ॥
मग धृतराष्ट्राच्या पुत्राने पाठवलेले जे बाहेरचे हेर होते, त्यांनी अनेक देश, गावे आणि नगरे शोधून ...
4.29.7
संविधाय यथाऽऽदिष्टं यथादेशं प्रदर्शकाः ।
कृतसंकेतनाः सर्वे न्यवर्तन्त पुरं ततः ॥ ४.२९.७ ॥
आज्ञेप्रमाणे प्रत्येक देशानुसार व्यवस्था लावून, संकेत ठरवून घेऊन, ते सर्व मार्गदर्शक तेथून नगरात परतले.
4.29.8
आगम्य हास्तिनपुरं धार्तराष्ट्रमरिन्दमम् ।
तत्र दृष्ट्वा तु राजानं कौरव्यं धृतराष्ट्रजम् ॥ ४.२९.८ ॥
हस्तिनापुरात येऊन, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या धृतराष्ट्राच्या पुत्र, कौरव राजाला तेथे पाहून.
4.29.9
द्रोणकर्णकृपैः सार्धं भीष्मेण च महात्मना ।
संगतं भ्रातृभिः सार्धं त्रिगर्तैश्च महारथैः ॥ ४.२९.९ ॥
द्रोण, कर्ण, कृप यांच्यासह, महात्मा भीष्मांसह, बंधूंसह, त्रिगर्त आणि महारथींसह एकत्र असलेले.
4.29.10
प्रणम्य शिरसा भूमौ वर्धयित्वा जयाशिषा ।
आसीनं सूर्यसंकाशे काञ्चने परमासने ॥ ४.२९.१० ॥
मस्तक भूमीवर ठेवून नमस्कार करून, जयाशीर्वादाने वर्धन करून, सूर्यासारख्या सोन्याच्या परमासनावर बसलेल्या त्याला.
4.29.11
उपास्यमानं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम् ।
विद्वद्भिर्गायकैः सार्धं कविभिः स्तुतिपाठकैः ॥ ४.२९.११ ॥
मरुतांनी इंद्राची सेवा करावी तसे मंत्र्यांनी सेविलेला, विद्वान, गायक, कवी आणि स्तुतिपाठक यांच्यासह.
4.29.12
अनेकैरपि राजन्यैः सेवितं सपरिच्छदैः ।
दुर्योधनं सभामध्ये आसीनमिदमब्रुवन् ॥ ४.२९.१२ ॥
अनेक राजांनी आणि त्यांच्या परिवारांनी सेविलेल्या, सभेच्या मध्यभागी बसलेल्या दुर्योधनाला त्यांनी हे सांगितले.
4.29.13
कृतोऽस्माभिः परो यत्नस्तेषामन्वेषणे सदा ।
पाण्डवानां मनुष्येन्द्र तस्मिन्महति कानने ॥ ४.२९.१३ ॥
हे मनुष्येंद्रा, त्या महान अरण्यात पांडवांचा शोध घेण्यासाठी आम्ही सदैव मोठे प्रयत्न केले आहेत.
4.29.14
निर्जने व्यालसंकीर्णे नानाभ्रमरसंकुले ।
लताप्रतानगहने नानागुल्मसमावृते ॥ ४.२९.१४ ॥
निर्जन, हिंस्र प्राण्यांनी भरलेल्या, अनेक भुंग्यांनी गजबजलेल्या, वेलींच्या दाटीने घनदाट आणि विविध झुडपांनी आच्छादलेल्या त्या अरण्यात.
4.29.15
न च विद्मो गता येन पार्थाः सुदृढविक्रमाः ।
मार्गमाणाः पदन्यासमाश्रमेषु वनेषु च ॥ ४.२९.१५ ॥
अत्यंत दृढ पराक्रमी पृथेचे पुत्र कोणत्या मार्गाने गेले हे आम्हाला माहीत नाही; आश्रमांत आणि अरण्यांत त्यांचे पाऊलखुणा शोधूनही.
4.29.16
गिरिकूटेषु तुङ्गेषु नानाजनपदेषु च ।
जनाकीर्णेषु देशेषु चत्वरेषु पुरेषु च ॥ ४.२९.१६ ॥
उंच पर्वतशिखरांवर, अनेक जनपदांमध्ये, गर्दी असलेल्या प्रदेशांमध्ये, चौकांमध्ये आणि नगरांमध्येही.
4.29.17
नरेन्द्र सहसा नष्टान्नैव विद्म च पाण्डवान् ।
अत्यन्तादर्शनान्नष्टा भद्रं तुभ्यं नरर्षभ ॥ ४.२९.१७ ॥
हे नरेंद्रा, अचानक नष्ट झालेल्या पांडवांना आम्ही जाणत नाही; पूर्णपणे अदृश्य झाल्यामुळे ते नष्ट झाले. हे नरश्रेष्ठा, तुझे कल्याण असो.
4.29.18
गिरीणां कूटकुञ्जेषु कन्दरोदरसानुषु ।
नदीप्रस्रवणेष्वेव ह्रदेषु च सरस्सु च ॥ ४.२९.१८ ॥
पर्वतशिखरांच्या आणि कुंजांमध्ये, गुहा, पोकळी आणि उतारांवर, नद्यांच्या झऱ्यांवर, तसेच तलाव आणि सरोवरांमध्येही.
4.29.19
गह्वरेषु च दुर्गेषु ग्रामेषू पवनेषु च ।
दुर्विज्ञेया गतिस्तेषां मृग्यतेऽस्माभिरेव च
गजव्याघ्रसमीपेषु सिंहान्ते शरभान्तरे ॥ ४.२९.१९ ॥
गुहांमध्ये, दुर्गांमध्ये, गावांमध्ये आणि उपवनांमध्येही त्यांची गती जाणणे कठीण आहे; आम्ही त्यांचा शोध घेत आहोत. हत्ती व वाघांजवळ, सिंहांच्या कडेला, शरभांच्या मध्येही.
4.29.20
वत्मन्यन्विच्छमानास्तु रथानां रथिसत्तम ।
कंचित्कालं मनुष्येन्द्र सूताननुगता वयम् ॥ ४.२९.२० ॥
हे रथिकांमध्ये श्रेष्ठा, रथांच्या मार्गांवर त्यांचा शोध घेत आम्ही काही काळ सारथ्यांच्या मागे गेलो, हे नरेंद्रा.
4.29.21
मृगयित्वा यथान्यायं विदितार्थाश्च तत्वतः ।
प्राप्ता द्वारवतीं सूता विना पार्थैः परंतप ॥ ४.२९.२१ ॥
यथाविधी शोध घेऊन, तत्त्वतः सत्य जाणून, हे परंतपा, पार्थांविना सारथी द्वारवतीला पोहोचले.
4.29.22
न तत्र कृष्णा राजेन्द्र पाण्डवाश्च महाव्रताः ।
नरदेव यथोद्दिष्टं न च विद्मात्र पाण्डवान् ॥ ४.२९.२२ ॥
तेथे कृष्णा नाही, महाव्रती पांडवही नाहीत; हे नरदेवा, सांगितल्याप्रमाणे येथे पांडवांना आम्ही ओळखत नाही.
4.29.23
निर्वृतो भव नष्टास्ते स्वस्थो भव परंतप ।
सर्वथैव प्रनष्टास्ते नमस्ते भरतर्षभ ॥ ४.२९.२३ ॥
शांत हो; ते नष्ट झाले. स्वस्थ हो, हे परंतपा. ते पूर्णपणे नष्ट झाले. हे भरतर्षभा, तुला नमस्कार.
4.29.24
सर्वा च पृथिवी कृत्स्ना सशैलवनकानना ।
सराष्ट्रनगरग्रामा पत्तनैश्च समन्विता ।
अन्वेषिता च सर्वत्र न च पश्यामा पाण्डवान् ॥ ४.२९.२४ ॥
पर्वत, वने व उपवनांसह सर्व पृथ्वी, राष्ट्रे, नगरे, गावे व पत्तनांसह सर्वत्र शोध घेतला; तरीही आम्हाला पांडव दिसत नाहीत.
4.29.25
पुनः शाधि मनुष्येन्द्र अत ऊर्ध्वं विशांपते ।
अन्वेषणे पाण्डवानां भूयः किं करवामहे ॥ ४.२९.२५ ॥
हे मनुष्येन्द्रा, हे विशांपते, यापुढे पुन्हा सांगा. पांडवांच्या शोधात आता आम्ही आणखी काय करावे?
4.29.26
इमां च नः प्रियां वीर वाचं भद्रवतीं शृणु ॥ ४.२९.२६ ॥
हे वीरा, आमची ही प्रिय आणि कल्याणकारी वाणी ऐका.
4.29.27
येन त्रिगर्ता निहता बलेन बहुशो नृप ।
सूतेन राज्ञो मत्स्यस्य कीचकेन बलीयसा।
स हतः पतितः शेते गन्धर्वैर्निशि भारत ॥ ४.२९.२७ ॥
हे नृपा, मत्स्यराजाचा सारथी बलवान कीचकाने अनेकदा त्रिगर्तांना ठार मारले; तो मारला जाऊन पडला आहे; हे भारता, रात्री गंधर्वांनी त्याला मारले.
4.29.28
स्यालो राज्ञो विराटस्य सेनापतिरुदारधीः ।
सुदेष्णायानुजः क्रूरः शूरो वीरो गतव्यथः ॥ ४.२९.२८ ॥
विराट राजाचा मेहुणा, सेनापती, उदारबुद्धी, सुदेष्णेचा धाकटा भाऊ, क्रूर, शूर, वीर आणि निर्भय होता.
4.29.29
उत्साहवान्महावीर्यो नीतिमान्बलवानपि ।
युद्धज्ञो रिपुवीर्यघ्नःक सिंहतुल्यपराक्रमः ॥ ४.२९.२९ ॥
तो उत्साही, महापराक्रमी, नीतिमान, बलवान, युद्धकलेत निपुण, शत्रूंचे सामर्थ्य नष्ट करणारा आणि सिंहासारखा पराक्रमी होता.
4.29.30
प्रजारक्षणदक्षश्च शत्रुग्रहणशक्तिमान् ।
विजितारिर्महायुद्धे प्रचण्डो मानतत्परः ॥ ४.२९.३० ॥
तो प्रजेच्या रक्षणात दक्ष, शत्रूंना पकडण्याचे सामर्थ्य असलेला, महायुद्धात शत्रूंना जिंकणारा, प्रचंड आणि मानासाठी तत्पर होता.
4.29.31
नरनारीमनोह्लादी धीरो वाग्मी रणप्रियः ।
पुण्यकर्माऽर्थकामानां भाजनं मनुजोत्तमः ॥ ४.२९.३१ ॥
तो नरनारींच्या मनाला आनंद देणारा, धीर, वक्ता, युद्धप्रिय, पुण्यकर्मे करणारा आणि अर्थ-कामाचे पात्र असा श्रेष्ठ मनुष्य होता.
4.29.32
स हतो निशि गन्धैर्वः स्त्रीनिमित्तं नराधिप ।
अमृष्यमाणो दुष्टात्मा निशीथे सह सोदरैः ।
सुहृदश्चास्य निहता योधाश्च प्रहरैर्हताः ॥ ४.२९.३२ ॥
हे नराधिपा, एका स्त्रीच्या कारणाने तो दुष्टात्मा असह्य होऊन रात्री गंधर्वांकडून आपल्या भावांसह मारला गेला. त्याचे मित्र आणि योद्धेही प्रहारांनी मारले गेले.
4.29.33
गन्धर्वाणां च महिषी काचिदस्ति नितम्बिनी ।
सैरन्ध्री नाम तां दृप्तो दुष्टात्माऽकामयद्बली ॥ ४.२९.३३ ॥
गंधर्वांची महिषी, विशाल नितंबांची सैरंध्री नावाची एक स्त्री आहे. गर्विष्ठ, दुष्टात्मा, बलवान त्याने तिची इच्छा केली.
4.29.34
इत्येवं श्रुतमस्माभिर्गन्धर्वैर्निहतो निशि ॥ ४.२९.३४ ॥
अशा प्रकारे आम्ही ऐकले की गंधर्वांनी रात्री त्याला मारले.
4.29.35
बान्धवैर्बहुभिः सार्धं कीचको निहतो यतः ।
अद्यप्रभृति राजेन्द्र पाण्डवान्वेषणं प्रति।
चारांश्च सर्वतश्चर्तुं प्रेषयेति मतिर्हि नः ॥ ४.२९.३५ ॥
पुष्कळ बांधवांसह कीचक मारला गेला, म्हणून हे राजेंद्रा, आजपासून पांडवांच्या शोधासाठी सर्वत्र हेर पाठवावेत, असे आमचे मत आहे.
4.29.36
निहतो निशि गन्धर्वैर्दुष्टात्मा भ्रातृभिः सह ।
एतावच्छ्रुतमस्माभिर्भद्रं तेऽस्तु नराधिप ॥ ४.२९.३६ ॥
रात्री गंधर्वांकडून दुष्टात्मा भावांसह मारला गेला, एवढेच आम्ही ऐकले आहे. हे नराधिपा, तुझे कल्याण असो.
4.29.37
प्रियमेतदुपश्रुत्य शत्रूणां च पराभवम् ।
कृतकृत्यश्च कौरव्य विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ ४.२९.३७ ॥
हे कौरव्या, शत्रूंच्या पराभवाची ही प्रिय बातमी ऐकून तू कृतकृत्य झालास; आता पुढे जे कर्तव्य असेल ते कर.