महाभारत · अध्याय 4.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.49.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नीतिशास्त्रविशारदः ।
आचार्यः कुरुवीराणां कृपः शारद्वतोऽब्रवीत् ॥ ४.४९.१ ॥
त्याचे ते वचन ऐकून, नीतिशास्त्रात निपुण, कुरुवीरांचे आचार्य शारद्वत कृप बोलले.
4.49.2
सदैव तव राधेय युद्धे क्रूरतरा मतिः ।
नार्थानां प्रकृतिं वेत्सि नानुबन्धमवेक्षसे ॥ ४.४९.२ ॥
हे राधेया, युद्धात तुझी बुद्धी नेहमी अत्यंत क्रूर असते; कार्यांचे स्वरूप तू जाणत नाहीस आणि त्यांचे परिणामही पाहत नाहीस.
4.49.3
नया हि बहवः सन्ति शास्त्राण्याश्रित्य चिन्तिताः ।
तेषां युद्धं सुपापिष्ठं वेदयन्ति पुराविदः ॥ ४.४९.३ ॥
शास्त्रांच्या आधारे अनेक नीती विचारात आल्या आहेत; त्यांत युद्ध अत्यंत पापमय आहे असे प्राचीन ज्ञानी सांगतात.
4.49.4
देशकालेन संयुक्तं युद्धं विजयदं भवेत् ।
हीनकालं तदेवेह अनर्थायोपकल्पते ॥ ४.४९.४ ॥
देश आणि काल यांच्याशी जुळलेले युद्ध विजय देते; पण तेच युद्ध अयोग्य काळी केल्यास येथे अनर्थाला कारण ठरते.
4.49.5
देशे काले च विक्रान्तं कल्याणाय विधीयते ।
आनुकूल्येन कार्याणामुत्तरं तु विधीयते ॥ ४.४९.५ ॥
योग्य देश आणि काळी दाखवलेले पराक्रम कल्याणासाठी विहित केले जाते; कार्यांच्या अनुकूलतेनेच पुढचे कर्तव्य ठरवले जाते.
4.49.6
भारं हि रथकारस्य न व्यवस्यन्ति पण्डिताः ।
परिचिन्त्य तु पार्थेन संनिपातो न नः क्षमः ॥ ४.४९.६ ॥
पंडित रथकाराचा भार उचलत नाहीत; पार्थाबरोबर नीट विचार केल्याशिवाय आपली गाठ आपल्याला योग्य नाही.
4.49.7
एको हि शत्रून्समरे समर्थः प्रतिबाधितुम् ।
एकः कुरूनभ्यरक्षदेकश्चाग्निमतर्पयत् ॥ ४.४९.७ ॥
युद्धात शत्रूंना अडवण्यास समर्थ तोच एकटा होता. एकट्याने त्याने कुरूंचे रक्षण केले; एकट्याने अग्नीला तृप्त केले.
4.49.8
एकश्च पञ्च वर्षाणि ब्रह्मचर्यमधारयत् ।
एकः सुभद्रामारोप्य द्वैरथे कृष्णमाह्वयम् ॥ ४.४९.८ ॥
त्याने एकट्याने पाच वर्षे ब्रह्मचर्य पाळले. एकट्याने सुभद्रेला रथात बसवून द्वैरथ युद्धात कृष्णाला आव्हान दिले.
4.49.9
सैन्धवं वनवासे तु जित्वा कृष्णामथानयत् ।
एकश्च पञ्च वर्षाणि शक्रादस्राण्यशिक्षत ॥ ४.४९.९ ॥
वनवासात सैंधवाला जिंकून त्याने कृष्णेला परत आणले. एकट्याने पाच वर्षे इंद्राकडून अस्त्रविद्या शिकला.
4.49.10
एकः सपत्नाञ्जित्वा तु कुरूणामकरोद्यशः ।
एको गन्धर्वराजानं चित्रसेनमरिन्दमः ।
विजिग्ये तरसा सङ्ख्ये सेनां चास्य सुदुर्जयाम् ॥ ४.४९.१० ॥
एकट्याने शत्रूंना जिंकून त्याने कुरूंचे यश वाढवले. शत्रुदमन तोच एकटा गंधर्वराज चित्रसेनाला युद्धात वेगाने जिंकला आणि त्याच्या दुर्जय सेनेलाही जिंकले.
4.49.11
पाञ्चाली श्रीमती प्राप्ता क्षत्रं जित्वा स्वयंवरे ।
आदाय गतवान्पार्थो भवान्क्वनु गतस्तदा ॥ ४.४९.११ ॥
स्वयंवरात क्षत्रियांना जिंकून पार्थाने पांचाली श्रीमतीला प्राप्त करून नेली. तेव्हा आपण कुठे गेला होतात?
4.49.12
तथा निवातकवचाः कालकेयाश्च दानवाः ।
दैवतैरप्यवध्यास्ते एकेन युधि पातिताः ॥ ४.४९.१२ ॥
तसेच निवातकवच आणि कालकेय दानव, जे देवांनाही अवध्य होते, ते युद्धात एकाच्याच हातून पाडले गेले.
4.49.13
एकेन हि त्वया कर्ण किं नामेह कृतं पुरा ।
एकैकेन यथा तेषां भूमिपाला वशे कृताः ॥ ४.४९.१३ ॥
हे कर्णा, त्यांच्यातील प्रत्येक भूपालाला एकेक करून जसे वश करण्यात आले, तसे एकट्याने तू येथे पूर्वी काय केले आहेस?
4.49.14
इन्द्रोपि हि न पार्थेन संयुगे योद्धुमर्हति ।
यस्तेनाशंसते योद्धुं कर्तव्यं तस्य भेषजम् ॥ ४.४९.१४ ॥
युद्धात पार्थाशी इंद्रसुद्धा लढण्यास समर्थ नाही; जो त्याच्याशी लढण्याची इच्छा करतो, त्याच्यासाठी औषधच करायला हवे.
4.49.15
आशीविषस्य क्रुद्धस्य पाणिमुद्यम्य दक्षिणम् ।
अवमुच्य प्रदेशिन्या दंष्ट्रामादातुमिच्छसि ॥ ४.४९.१५ ॥
संतप्त विषारी सर्पाचा उजवा हात उचलून, तर्जनीने त्याची दाढ हिसकावून घेण्याची तुझी इच्छा आहे.
4.49.16
अथवा कुञ्जरं मत्तमेकमेकचरं वने ।
निरङ्कुशं समारुह्य नगरं यातुमिच्छसि ॥ ४.४९.१६ ॥
किंवा वनात एकटाच फिरणाऱ्या मदोन्मत्त हत्तीवर, अंकुशाशिवाय चढून नगरात जाण्याची तुझी इच्छा आहे.
4.49.17
समिद्धं पावकं चापि घृतमेदोवसाहुतम् ।
घृताक्तश्चीरवासास्त्वं मध्येनोत्सर्तुमिच्छसि ॥ ४.४९.१७ ॥
तूप, मेद आणि वसा यांची आहुती दिलेल्या प्रज्वलित अग्नीच्या मधून, तुपाने माखलेला आणि वल्कलवस्त्रे परिधान केलेला तू पार जाण्याची इच्छा करतोस.
4.49.18
आत्मानं यः समाबध्य कण्ठे बद्ध्वा तथा शिलाम् ।
समुद्रं प्रतरेद्दोर्भ्यां तत्र किं कर्ण पौरुषम् ॥ ४.४९.१८ ॥
स्वतःला बांधून, गळ्यात शिळा बांधून, हातांनी जो समुद्र तरून जातो, हे कर्णा, त्यात कोणते पौरुष आहे?
4.49.19
अकृतास्त्रः कृतास्त्रं वै बलवन्तं सुदुर्बलः ।
तादृशं कर्ण यः पार्थं योद्धुमिच्छेत्स दुर्मतिः ॥ ४.४९.१९ ॥
जो शस्त्रविद्येत अप्रशिक्षित आणि अत्यंत दुर्बल आहे, हे कर्णा, शस्त्रविद्येत निपुण आणि बलवान अशा पार्थाशी युद्ध करू इच्छितो, तो दुर्बुद्धी आहे.
4.49.20
अस्माभिरेव निकृतो वर्षाणीह त्रयोदश ।
सिंहः पाशविनिर्मुक्तो न नः शेषं करिष्यति ॥ ४.४९.२० ॥
आम्हीच येथे तेरा वर्षे त्याचा अपकार केला. पाशातून सुटलेला सिंह आमच्यासाठी काहीही शिल्लक ठेवणार नाही.
4.49.21
एकान्ते पार्थमासीनं कूपेऽग्निमिव संवृतम् ।
अज्ञानादभ्यवस्कन्द्य प्राप्ताः स्मो भयमुत्तमम् ॥ ४.४९.२१ ॥
एकांतात बसलेल्या पार्थावर, जो विहिरीत झाकलेल्या अग्नीसारखा होता, अज्ञानाने हल्ला करून आम्ही मोठ्या भयात सापडलो आहोत.
4.49.22
उत्सृष्टं तूलराशौ तु एकोऽग्निं शमयेत्कथम् ।
सह युद्ध्यामहे पार्थमागतं युद्धदुर्मदम् ॥ ४.४९.२२ ॥
कापसाच्या ढिगाऱ्यावर टाकलेला अग्नी एकटा कसा विझवता येईल? युद्धमदाने आलेल्या पार्थाशी आपण सर्वजण मिळून युद्ध करू.
4.49.23
यत्ता वयं पराक्रान्ता व्यूढानीकाः प्रहारिणः ।
युद्धायावस्थितं पार्थमागतं पाकशासनिम् ॥ ४.४९.२३ ॥
आम्ही सर्व सावध, पराक्रमी, सैन्यव्यूह रचून प्रहार करणारे योद्धे आहोत. युद्धासाठी सज्ज उभा असलेल्या, आलेल्या इंद्रपुत्र पार्थाला आम्ही सामोरे जाऊ.
4.49.24
यत्ताः सर्वे रथश्रेष्ठं परिवार्य समन्ततः ।
षड्रथाः परिकीर्यन्तां वज्रपाणिमिवासुराः ॥ ४.४९.२४ ॥
सर्वजण सावध राहून रथश्रेष्ठाला चारही बाजूंनी वेढू द्या. वज्रपाणी इंद्राला असुरांनी वेढावे तसे सहा रथी त्याला वेढोत.
4.49.25
द्रोणो दुर्योधनो भीष्मो भवान्द्रौणिस्तथा वयम् ।
सर्वे युद्ध्यामहे पार्थं कर्ण मा साहसं कृथाः ॥ ४.४९.२५ ॥
द्रोण, दुर्योधन, भीष्म, तू, द्रौणी आणि आम्ही सर्वजण मिळून पार्थाशी युद्ध करू. कर्णा, साहस करू नकोस.
4.49.26
न ह्यसंगत्य समरे पार्थं जेष्यामहे वयम् ।
संगत्य समरे पार्थं सर्वे जेष्यमाहे वयम् ॥ ४.४९.२६ ॥
आपण वेगवेगळे राहून युद्ध केले तर युद्धात पार्थाला जिंकू शकणार नाही; एकत्र येऊन युद्ध केले तर आपण सर्वजण पार्थाला जिंकू.