Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 4.53

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

4.53.1

ततः सुदर्शनं नाम प्रासादं हरिवाहनः ।
सर्वान्देवान्समारोष्य प्रययो यत्र पाण्डवः ॥ ४.५३.१ ॥

तब हरिवाहन (इंद्र) सुदर्शन नामक प्रासाद में सभी देवताओं को साथ लेकर वहाँ गए जहाँ पाण्डु-पुत्र (अर्जुन) थे।

4.53.2

स्थूणाराजिसहस्रं तु यत्र मध्ये प्रतिष्ठितम् ।
तत्र सूर्यपथेऽतिष्ठद्विमला महती सभा ॥ ४.५३.२ ॥

जहाँ मध्य में हज़ार पंक्तियों वाले खंभे खड़े थे, वहाँ सूर्य-पथ पर निर्मल और विशाल सभा स्थित थी।

4.53.3

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ।
तत्र श्वेतानि चक्राणि काञ्चनस्फाटिकानि च ॥ ४.५३.३ ॥

वहाँ आदित्य, वसु, रुद्र, दोनों अश्विनी और मरुद्गण थे, तथा स्वर्ण और स्फटिक के श्वेत चक्र भी थे।

4.53.4

तथा चित्राणि छत्राणि दिव्यरूपाणि भारत ।
मणिरत्नविचित्राणि नानारूपाणि भागशः ।
आकाशे सह दृश्यन्ते भानुमन्ति शुभानि च ॥ ४.५३.४ ॥

उसी प्रकार, हे भारत, दिव्य रूप वाले विचित्र छत्र थे, मणि और रत्नों से विचित्र, अनेक रूपों वाले, भागों में बँटे हुए; आकाश में एक साथ तेजस्वी और शुभ दिखाई दे रहे थे।

4.53.5

अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ।
तथा धातुर्विधातुश्च मित्रस्य धनदस्य च।
रुद्रस्य विष्णो सवितुस्त्रिदशानां तथैव च ॥ ४.५३.५ ॥

अग्नि, इंद्र, सोम, यम और वरुण के, तथा धाता, विधाता, मित्र और धनद (कुबेर) के, रुद्र, विष्णु और सविता के, और इसी प्रकार तेंतीस देवताओं के (छत्र थे)।

4.53.6

काञ्चनानि च दामानि विविधाश्चोत्तमस्रजः ।
दिव्यपुष्पाभिसवीतास्तत्र चित्राणि भेजिरे ॥ ४.५३.६ ॥

वहाँ स्वर्णिम मालाएँ और अनेक प्रकार की उत्तम पुष्पमालाएँ थीं, जो दिव्य पुष्पों से ढकी थीं; वे वहाँ अद्भुत रूप में सजी थीं।

4.53.7

तस्मिंस्तु राजन्प्रासादे दिव्यरत्नविभूषिते ।
दिव्यगन्धसमायुक्ताः स्रजो दिव्याश्चकाशिरे ॥ ४.५३.७ ॥

हे राजन्, उस दिव्य रत्नों से सजे प्रासाद में दिव्य गन्ध से युक्त दिव्य मालाएँ चमक उठीं।

4.53.8

दिव्यश्च वायुः प्रववौ गन्धमादाय सर्वशः ।
ऋतवः पुष्पमादाय समतिष्ठन्त भारत ॥ ४.५३.८ ॥

हे भारत, दिव्य वायु सब ओर से गन्ध लेकर बही, और ऋतुएँ पुष्प लेकर वहाँ उपस्थित हो गईं।

4.53.9

प्रजानां पतयः सप्त सप्त चैव महर्षभः ।
तत्र देवर्षयश्चैव देवराजं दिवौकसः ।
इन्द्रेण सहिताः सर्वे त्रिदशाश्च व्यवस्थिताः ॥ ४.५३.९ ॥

प्रजापतियों के सात-सात महर्षि-श्रेष्ठ वहाँ थे; देवर्षि और स्वर्गवासी देवराज के साथ थे, और इन्द्र के सहित सभी त्रिदश वहाँ स्थित हुए।

4.53.10

न पङ्को न रजस्तत्र प्रविवेश कथंचन ।
आदित्यश्च विरूक्षोत्र नातिवेलमिवातपत् ॥ ४.५३.१० ॥

वहाँ न कीचड़ और न धूल किसी भी प्रकार प्रवेश कर सकी; और सूर्य भी वहाँ कठोर नहीं, मानो अधिक तपाए बिना चमक रहा था।

4.53.11

दिव्यगन्धं समादाय वायुस्तत्राभिगच्छति ।
आकाशं च दिशः सर्वा दर्शनीयमदृश्यत ॥ ४.५३.११ ॥

दिव्य गन्ध लेकर वायु वहाँ पहुँचती है; आकाश और सभी दिशाएँ दर्शनीय दिखाई दीं।

4.53.12

तत्र देवाः समारुह्य तं दिव्यं सर्वतःप्रभम् ।
अम्बरे विमलेऽतिष्ठन्प्रासादं कामगामिनम् ॥ ४.५३.१२ ॥

वहाँ देवता उस दिव्य, सब ओर प्रभायुक्त, इच्छानुसार चलने वाले प्रासाद पर चढ़कर निर्मल आकाश में स्थित हो गए।

4.53.13

तत्र राजर्षयश्चैव समारुह्य दिवौकसः ।
श्वेतो राजा वसुमनास्तथा भद्रः प्रदर्शनः ॥ ४.५३.१३ ॥

वहाँ राजर्षि तथा स्वर्गवासी भी आरूढ़ हुए—श्वेत राजा, वसुमना, तथा भद्र और प्रदर्शन।

4.53.14

नृगो ययातिर्नहुपो मान्धात भरतः कुरुः ।
अष्टकश्च शिबिश्चोभौ स च राजा पुरूरवाः ॥ ४.५३.१४ ॥

नृग, ययाति, नहुष, मान्धाता, भरत, कुरु, अष्टक, शिबि, वे दोनों, तथा राजा पुरूरवा।

4.53.15

डम्भोद्भवः कार्तवीर्यो ह्यर्जुनः सगरस्तथा ।
दिलीपः केरलः पूरुः शर्यातिः सोमकस्तदा ॥ ४.५३.१५ ॥

डम्भ से उत्पन्न कार्तवीर्य, अर्जुन, सगर, तथा दिलीप, केरल, पूरु, शर्याति और सोमक भी उस समय।

4.53.16

हरिश्चन्द्रश्च तेजस्वी रघुर्दशरथस्तथा ।
भगीरथश्च राजर्षिः सर्वे च जनमेजय ॥ ४.५३.१६ ॥

तेजस्वी हरिश्चन्द्र, रघु, दशरथ तथा राजर्षि भगीरथ और हे जनमेजय, वे सभी।

4.53.17

पाण्डुश्चैव महाराजश्चामरव्यजनोज्ज्वलः ।
छत्रेण ध्रियमाणेन राजसूयश्रिया वृतः ॥ ४.५३.१७ ॥

और महाराज पाण्डु भी, जो चामर-पंखों से दीप्त थे, जिनपर छत्र धारण किया जा रहा था और जो राजसूय यज्ञ की शोभा से घिरे थे।

4.53.18

एते चान्ये च बहवः पुण्यशीलाः शुचिव्रताः ।
कीर्तिमन्तो महावीर्यास्तत्रैवासन्दिवि स्थिताः ॥ ४.५३.१८ ॥

ये और अन्य बहुत से पुण्यशील, पवित्र व्रतधारी, यशस्वी और महापराक्रमी लोग वहीं स्वर्ग में स्थित थे।

4.53.19

गणाश्चाप्सरसां सर्वे गन्धर्वाश्चापि सर्वशः ।
दैत्यराक्षसयक्षाश्च सुपर्णाः पन्नगास्तथा ॥ ४.५३.१९ ॥

अप्सराओं के सभी गण और गन्धर्व भी सब ओर से, दैत्य, राक्षस और यक्ष, तथा सुपर्ण और नाग भी।

4.53.20

वासवप्रमुखाः सर्वे देवाश्च सगणेश्वराः ।
आसंस्तत्र समारूढाः संग्रामं तं दिदृक्षवः ॥ ४.५३.२० ॥

वासव के नेतृत्व में सभी देवता और उनके गणाधिपति भी वहाँ आरूढ़ होकर उस युद्ध को देखने की इच्छा से बैठे थे।

4.53.21

इत्यम्बरे व्यवस्थाय प्रासादस्था दिवौकसः ।
एकस्य च बहूनां च युद्धं द्रुष्टुं व्यवस्थिताः ॥ ४.५३.२१ ॥

इस प्रकार आकाश में स्थित होकर, विमानों पर खड़े स्वर्गवासी देवता एक और अनेक के युद्ध को देखने के लिए स्थित हो गए।

4.53.22

सर्वथा हि मया श्रेयो वक्तव्यं कुरुनन्दन ॥ ४.५३.२२ ॥

हे कुरुनन्दन, मुझे सब प्रकार से यह कहना ही श्रेयस्कर है।