महाभारत · अध्याय 4.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.58.1
तत्प्रभग्नं बलं सर्वं विपुलौघस्वनं तथा ।
भीष्ममासाद्य संतस्थौ वेलामिव महोदधिः ॥ ४.५८.१ ॥
विखुरलेले ते सर्व सैन्य, प्रचंड प्रवाहासारखे गर्जत, भीष्माजवळ पोहोचून महासागर किनाऱ्यावर थांबावा तसे उभे राहिले.
4.58.2
तानि सर्वाणि गाङ्गेयः समाश्वास्य परंतपः ।
ततो व्यूह्य महाबाहुः समरेष्वपराजितः ॥ ४.५८.२ ॥
गंगापुत्र भीष्मांनी त्या सर्वांना धीर दिला; नंतर शत्रुतापन, महाबाहु, युद्धांत अपराजित असलेल्या त्यांनी सैन्य व्यूहरचनेत उभे केले.
4.58.3
रथनागाश्वकलिकं युयुजे युद्धकोविदः ।
अभेद्यं पंरसैन्यानां शूरैरपि समीक्षितम् ॥ ४.५८.३ ॥
युद्धकुशल त्यांनी रथ, हत्ती आणि घोडे यांनी भरलेले सैन्य अशा रीतीने रचले की ते शत्रुसैन्याला अभेद्य होते आणि शूरांनाही पाहून थांबावे लागे.
4.58.4
आचार्यदुर्योधनसूतपुत्रैः कृपेण भीष्मेण च पालितानि ।
अवध्यकल्पानि दुरासदानि रथाश्वमातङ्गसमाकुलानि च ॥ ४.५८.४ ॥
आचार्य, दुर्योधन, सूतपुत्र, कृप आणि भीष्म यांनी रक्षिलेली ती सेना जणू अवध्य, दुर्गम होती, रथ, घोडे आणि हत्तींनी भरलेली होती.
4.58.5
तेषामनीकानि किरीटमाली व्यूढानि दृष्ट्वा विपुलध्वजानि ।
गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता वैराटिमामन्त्र्य ततोऽभ्युवाच ॥ ४.५८.५ ॥
त्यांच्या विशाल ध्वजांसह व्यूहबद्ध सैन्य पाहून, किरीटमाली, गांडीवधारी, शत्रुसंहारक अर्जुनाने वैराटी (उत्तर)ला संबोधून मग म्हटले.
4.58.6
सुसंगृहीतैरथ रश्मिभिस्त्वं हयान्नियम्य प्रसमीक्ष्य यत्तः ।
संप्रेषयाशु प्रतिवीरमेनं वैकर्तनं योधयितुं वृणोमि ॥ ४.५८.६ ॥
आता लगाम घट्ट धरून, घोडे आवरून, काळजीपूर्वक पाहून, लवकर या प्रतिवीर वैकर्तनाकडे (कर्णाकडे) रथ चालवा; मी त्याच्याशीच युद्ध करण्याचे निवडतो.
4.58.7
यां हस्तिकक्ष्यां बहुधा विचित्रां स्तम्भे रथे पश्यसि दर्शनीयाम् ।
विवर्तमानां ज्वलनप्रकाशां वैकर्तनस्यैतदनीकमग्र्यम् ॥ ४.५८.७ ॥
हत्तीच्या कमरपट्ट्यासारखी, अनेक प्रकारची विचित्र, खांबावर व रथावर पाहण्यासारखी, फिरणारी, अग्नीच्या प्रकाशासारखी चमकणारी जी सजावट तू पाहतोस, ती वैकर्तन (कर्ण)ची श्रेष्ठ सेना आहे.
4.58.8
एतेन शीघ्रं प्रतिपादयेमान् श्वेतान्हयान्काञ्चनजालकक्ष्यान् ।
सर्वं जवं तत्र विदर्शयिष्ये ह्यासादयैतद्रथवीरवृन्दम् ॥ ४.५८.८ ॥
या रथाने लवकर या सोनेरी जाळीच्या कमरपट्ट्यांनी सजलेल्या पांढऱ्या घोड्यांना पुढे चालव. तिथे मी माझा संपूर्ण वेग दाखवीन; या रथवीरांच्या समूहाजवळ घेऊन चल.
4.58.9
गजो गजनेव हि योद्धुकामो मया सदा काङ्क्षति सूतपुत्रः ।
तमेव मां प्रापय सूतपुत्रं दुर्योधनोपाश्रयजातदर्पम् ।
तं पातयिष्यामि रथस्य मध्ये सहस्रनेत्रोऽशनिनेव वृत्रम् ॥ ४.५८.९ ॥
हत्ती जसा दुसऱ्या हत्तीशी युद्ध करू इच्छितो, तसाच सूतपुत्र (कर्ण) सदैव माझ्याशी युद्ध करू इच्छितो. दुर्योधनाच्या आश्रयाने गर्विष्ठ झालेल्या त्या सूतपुत्राकडेच मला घेऊन चल. सहस्रनेत्र इंद्राने वज्राने वृत्राला पाडले, तसा मी त्याला रथाच्या मध्यभागी पाडीन.
4.58.10
स तैर्हयैर्जातजवैर्बृहद्भिः पुत्रो विराटस्य हिरण्यकक्ष्यै ।
विध्वंसयंस्तद्रथिनामनीकं ततोऽवहत्पाण्डवमाजिमध्ये ॥ ४.५८.१० ॥
विराटाच्या त्या पुत्राने जन्मतःच वेगवान असलेल्या, सोनेरी कमरपट्ट्यांच्या त्या मोठ्या घोड्यांच्या साहाय्याने रथिकांच्या त्या सेनेला चिरडत पांडवाला युद्धाच्या मध्यभागी नेले.
4.58.11
तमापतन्तं परमेण तेजसा समीक्ष्य वैकर्तनमभ्यरक्षन् ।
अभ्यद्रवंस्ते रथवीरवृन्दा व्याघ्रेण चाक्रान्तमिवर्षभं रणे ॥ ४.५८.११ ॥
त्याला परम तेजाने येताना पाहून रथवीरांच्या समूहाने वैकर्तनाचे (कर्णाचे) रक्षण करण्यासाठी धाव घेतली. रणांगणात वाघ वृषभावर झेप घालावी तसे त्यांनी त्याच्यावर हल्ला केला.
4.58.12
चित्राङ्गदश्चित्ररथश्च वीरः संग्रामजिद्दुःसहचित्रसेनौ ।
विविंशतिर्दुर्मुखदुर्जयौ च विकर्णदुःशासनसौबलाश्च।
शोणो निषेधश्च तमन्वयुस्ते वैकर्तनं शीघ्रतरं युवानः ॥ ४.५८.१२ ॥
चित्राङ्गद, चित्ररथ, वीर संग्रामजित्, दुःसह आणि चित्रसेन, विविंशति, दुर्मुख आणि दुर्जय, विकर्ण, दुःशासन आणि सौबल, तसेच शोण आणि निषेध — हे तरुण वीर अत्यंत वेगाने वैकर्तनामागे धावले.
4.58.13
पुत्रा ययुस्ते सहसोदराश्च वैकर्तनं पार्थगतं समीक्ष्य ।
प्रगृह्य चापानि महाबला रणे धनंजयं पर्यकिरञ्शरार्चिभिः ॥ ४.५८.१३ ॥
पार्थाकडे जात असलेल्या वैकर्तनाला पाहून पुत्र आपल्या बंधूंसह धावले. महाबली वीरांनी धनुष्ये उचलली आणि रणांगणात धनंजयावर बाणांच्या ज्वाळांचा वर्षाव केला.
4.58.14
तेषां धनुर्ज्याकृतनैकतन्त्रीं प्रासोपवीणां शरसङ्घकोणाम् ।
कराग्रयन्त्रां स्थिरचापदण्डां वीणामुपावादयदाशु पार्थः ॥ ४.५८.१४ ॥
त्यांच्या धनुष्यांच्या दोरींनी बनलेली अनेक तारांची, भाल्यांची मान असलेली, बाणसमूहांचा कोन असलेली, बोटांच्या अग्रांनी ताणली जाणारी, स्थिर धनुर्दंड असलेली वीणा पार्थाने त्वरेने वाजवली.
4.58.15
तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते पार्थं विकर्णोऽतिरथं रथेन ।
विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो भीमेन भीमानुजमाससाद ॥ ४.५८.१५ ॥
ते तुमुल युद्ध सुरू असताना कुरुवीरांमधील श्रेष्ठ विकर्णाने आपल्या रथातून भेदक बाणांचा वर्षाव करत अतिरथी पार्थाला गाठले; भीमाच्या धाकट्या बंधूजवळ तो पोहोचला.
4.58.16
ततो विकर्णस्य धनुर्विकृत्य जाम्बुनदेनोपहितं दृढज्यम् ।
न्यपातयत्तद्ध्वजमस्य विद्ध्वा छिन्नध्वजः सोऽप्यपयाञ्जवेन ॥ ४.५८.१६ ॥
नंतर विकर्णाचे सोन्याने मढवलेले, दृढ दोरीचे धनुष्य तोडून, त्याचा ध्वज बाणाने विद्ध करून पाडला; ध्वज तुटलेला तोही वेगाने मागे फिरला.
4.58.17
तं शात्रवाणां गणवाधितारं कर्माणि कुर्वाणममानुपाणि ।
शत्रुंतपो वैरममृष्यमाणः समार्पयत्कूर्मनखेन पार्थम् ॥ ४.५८.१७ ॥
शत्रूसैन्याचा संहार करणाऱ्या, अमानुषी कर्मे करणाऱ्या त्या पार्थावर, शत्रूंना तापवणाऱ्या त्याने वैर सहन न होऊन कूर्मनख बाणाने प्रहार केला.
4.58.18
स तेन राज्ञाऽतिरथेन विद्धो विगाहमानो ध्वजिनीं पेरपाम् ।
शत्रुंतपं पञ्चभिराशु विद्ध्वा ततोऽस्य सूतं दशभिर्जघान ॥ ४.५८.१८ ॥
त्या राजा अतिरथाने विद्ध होऊन, शत्रुसैन्यात शिरून, शत्रूंना तापवणाऱ्या त्याला त्याने तत्काळ पाच बाणांनी विद्ध केले, मग त्याच्या सारथ्याला दहा बाणांनी ठार केले.
4.58.19
ततः स विद्धो भरतर्षभेण बाणेन कायावरणातिगेन ।
गतासुराजौ निपपात राजन्नगो नगाग्रादिव वातरुग्णः ॥ ४.५८.१९ ॥
मग भरतश्रेष्ठाच्या त्या बाणाने, जो कवच भेदून गेला होता, विद्ध होऊन तो प्राणरहित होऊन रणात पडला, हे राजा, वाऱ्याने मोडलेला वृक्ष पर्वतशिखरावरून पडावा तसा.
4.58.20
रथर्षभास्ते तु रथर्षभेण वीरा रणे वीरतरेण भग्नाः ।
चकम्पिरे वातवशेन काले प्रकम्पितानीव महावनानि ॥ ४.५८.२० ॥
ते रथश्रेष्ठ वीर, त्या वीरतर रथश्रेष्ठाने रणात मोडले जाऊन, वाऱ्याच्या वशात योग्य वेळी हलणाऱ्या महावनांप्रमाणे कापू लागले.
4.58.21
हताश्च पार्थेन नरप्रवीरा भूमौ युवानः सुष्रुषुः सुवेषाः ।
वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः पराजिता वासवजेन सङ्ख्ये।
सुवर्णकार्ष्णायसवर्भनद्धा नागा यथा हैमवते प्रवृद्धाः ॥ ४.५८.२१ ॥
पार्थाने मारलेले, नरश्रेष्ठ तरुण वीर, सुंदर वस्त्रे परिधान केलेले, धन देणारे, इंद्रासमान पराक्रमी, इंद्रपुत्राने युद्धात पराभूत करून भूमीवर पडलेले; सोने, लोखंड, कांस्याच्या चिलखतांनी बद्ध हत्तींसारखे, हिमालयात वाढलेल्या हत्तींसारखे.
4.58.22
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्नन् गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरः ।
चचार सङ्ख्ये विदिशो दिशश्च दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते ॥ ४.५८.२२ ॥
तसाच तो गाण्डीवधारी पुरुषवीर युद्धात शत्रूंना मारत दिशा व उपदिशांमध्ये संचार करू लागला; ग्रीष्माच्या अखेरीस अग्नी वन जाळतो तसा.
4.58.23
सुजीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विशातयित्वा तु रजो नुदन्खे ।
तथा सपत्नान्विकिरन्किरीटी चचार सङ्ख्येऽतिरथो रथेन ॥ ४.५८.२३ ॥
वसंतात अति जीर्ण पाने झाडून धूळ आकाशात उडवावी तसे, किरीटी शत्रूंना विखुरत, अतिरथ होऊन आपल्या रथातून युद्धात संचार करू लागला.
4.58.24
शोणाश्ववाहस्य हयान्निहत्य वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्वः ।
एकेन संग्रामजितः शरेण शिरो जहाराथ किरीटमाली ॥ ४.५८.२४ ॥
शोणाश्वाचे घोडे मारून, वैकर्तनाच्या भावाचे, अदीनसत्त्व, युद्धजयी किरीटमाली याने एकाच बाणाने त्याचे मस्तक छेदले.
4.58.25
तस्मिन्हते भ्रातरि सूतपुत्रो वैकर्तनो वीर्यमदप्रतापी ।
प्रगृह्य दन्ताविव नागराजो महाबलः सिंहमिवाजगाम ॥ ४.५८.२५ ॥
तो भाऊ मारला गेल्यावर वीर्यमदाने प्रतापी सूतपुत्र वैकर्तन, महाबली, गजराजाप्रमाणे दात उंचावून, सिंहाप्रमाणे पुढे आला.
4.58.26
स पाण्डवं द्वादशभिः पृषत्कैर्वैकर्तनः पार्थमुपाजघान् ।
विव्याध गात्रेषु हयांश्च सर्वान्विराटपुत्रं च शरैर्विजघ्ने ॥ ४.५८.२६ ॥
त्याने बारा बाणांनी पाण्डुपुत्र पार्थावर प्रहार केला. वैकर्तन (कर्ण) याने त्याच्या अवयवांत बाण रोवले, सर्व घोड्यांनाही, आणि विराटपुत्राला बाणांनी घायाळ केले.
4.58.27
तमापतन्तं समरे किरीटी वैकर्तनं सर्वसमृद्धतेजाः ।
प्रच्छादयामास महाधनुष्मान्न्यषेधयच्छत्रुगणांश्च वीरः ॥ ४.५८.२७ ॥
युद्धात धावून येणाऱ्या वैकर्तनाला पूर्ण तेजस्वी किरीटीने (अर्जुनाने) झाकून टाकले; त्या महाधनुर्धर वीराने शत्रुगणांनाही अडवले.
4.58.28
निहत्य कर्णस्य ततः किरीटी पुरश्चरांश्चापि च पृष्ठगोपान् ।
समीपमभ्यागमदप्रमेयो वितत्य पक्षौ गरुडो यथोरगम् ॥ ४.५८.२८ ॥
कर्णाच्या पुढील आणि मागील रक्षकांना ठार करून अप्रमेय किरीटी (अर्जुन) पंख पसरलेल्या गरुडाप्रमाणे सर्पाजवळ आला.
4.58.29
तावुत्तमौ सर्वधनुर्धराणां महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ ।
कर्णं च पार्थं च निशम्य युद्धे दिदृक्षमाणाः कुरवोऽवतस्थुः ॥ ४.५८.२९ ॥
सर्व धनुर्धरांत श्रेष्ठ, महाबलवान, सर्व शत्रूंना जिंकणारे ते दोघे—कर्ण आणि पार्थ—यांच्याविषयी ऐकून, युद्धात त्यांना पाहण्याच्या इच्छेने कुरुजन उभे राहिले.
4.58.30
तं पाण्डवः स्पष्टमुदीर्णकोपं कृतागसं कर्णमुदीक्ष्य कोपात् ।
क्षणेन साश्वं सरथं ससूतमन्तर्दधे मेघ इवातिवृष्ट्या ॥ ४.५८.३० ॥
पांडवपुत्राने उफाळलेल्या क्रोधाने, स्पष्टपणे अपराधी असलेल्या कर्णाकडे रागाने पाहून, क्षणात घोडे, रथ आणि सारथीसह त्याला अदृश्य केले; अतिवृष्टीने मेघ जसा नाहीसा होतो तसा.
4.58.31
ततः सयुग्याः सरथाः सनागा योधा विनेदुर्भरतर्षभाणाम् ।
अन्तर्हितं भीष्ममुखाः समीक्ष्य किरीटिना कर्णरथं पृषत्कैः ॥ ४.५८.३१ ॥
मग रथ, घोडे आणि हत्तींसह भरतश्रेष्ठांचे योद्धे भीष्मांना पुढे ठेवून, किरीटीने (अर्जुनाने) बाणांनी कर्णाचा रथ झाकलेला पाहून गर्जना करू लागले.
4.58.32
स चापि तानर्जुनबाहुमुक्ताञ्शराञ्शरौघैः प्रतिहत्य तूर्णम् ।
बभौ महात्मा सधनुः सबाणः सविष्फुलिङ्गोऽग्निरिवाथ कर्णः ॥ ४.५८.३२ ॥
त्या महात्मा कर्णानेही अर्जुनाच्या बाहूंनी सोडलेले ते बाण बाणांच्या वर्षावाने तत्काळ परतवून, धनुष्य आणि बाणांसह ठिणग्यांनी युक्त अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसला.
4.58.33
ततस्तु जज्ञे करतालघोषः सशङ्खभेरीपणवाकुलस्तु ।
प्रक्ष्वेलितास्फोटितसिंहनादैर्वैकर्तनं पूजयतां कुरूणाम् ॥ ४.५८.३३ ॥
मग शंख, भेरी, पणव यांच्या नादांनी भरलेला टाळ्यांचा गजर उठला; वैकर्तनाचा (कर्णाचा) सत्कार करणारे कौरव सिंहनाद, उड्या आणि टाळ्यांनी गर्जले.
4.58.34
आधूतलाङ्गूलमहापताकं रथोत्तमं श्रेष्ठतमं कुरूणाम् ।
ततः सगाण्डीवकृतप्रणादं किरीटिनं प्रेक्ष्य ननाद कर्णः ॥ ४.५८.३४ ॥
कौरवांच्या श्रेष्ठ रथावर, महाध्वज हलवला जात असताना, गांडीवाच्या नादासह किरीटीला (अर्जुनाला) पाहून कर्ण गर्जला.
4.58.35
पार्थोपि वैकर्तनमर्दयित्वा साश्वं सकेतुं सरथं ससूतम् ।
ननाद हर्षात्सहसा किरीटी पितामहं द्रोणकृपौ च दृष्ट्वा ॥ ४.५८.३५ ॥
पार्थानेही वैकर्तनाला (कर्णाला) पीडित करून, त्याच्या घोड्यांसह, ध्वजेसह, रथ व सारथ्यासह, हर्षाने अचानक गर्जना केली; पितामह (भीष्म), द्रोण व कृप यांना पाहून किरीटी गर्जला.
4.58.36
सिषेच पार्थं बहुभिः शरौघैर्वैकर्तनः संयति तीक्ष्णवेगैः ।
वैकर्तनश्चापि किरीटमाली प्रच्छादयामास शितैः शरौघैः ॥ ४.५८.३६ ॥
युद्धात वैकर्तन (कर्ण) तीक्ष्ण वेगाच्या अनेक बाणांच्या वर्षावाने पार्थाला (अर्जुनाला) भिजवून टाकले. आणि किरीटमाली (अर्जुन)नेही तीक्ष्ण बाणांच्या लाटांनी वैकर्तनाला झाकून टाकले.
4.58.37
तयोरमोघन्सृजतोः शरौघानस्त्रज्ञयोरास महान्विमर्दः ।
राहुप्रमुक्ताविव चन्द्रसूर्यौ क्षणान्तरेणानुददर्श लोकः ॥ ४.५८.३७ ॥
ते दोन्ही अस्त्रज्ञ अमोघ बाणांचे वर्षाव सोडत असताना मोठा संघर्ष झाला. क्षणभरानंतर लोकांनी त्यांना राहूने सोडलेल्या चंद्र आणि सूर्यासारखे पाहिले.
4.58.38
हतास्तु पार्थेन रथप्रवीरा भूमौ युवानः सुपुपुः सुकेशाः ।
सुवर्णलोहायसवर्मगात्रा वृक्षा यथा हैमवते निकृत्ताः ॥ ४.५८.३८ ॥
पार्थाने मारलेले रथवीर तरुण सुंदर केसांनी, सोने-लोखंडी कवचांनी आच्छादित देहांसह भूमीवर पडले होते — हिमालयात तोडलेल्या वृक्षांप्रमाणे.
4.58.39
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्नन्गाण्डीवधन्वा व्यधमत्सपत्नान् ।
चचार सङ्ख्ये विदिशो दिशश्च दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते ॥ ४.५८.३९ ॥
तसेच गाण्डीव धनुर्धर त्याने युद्धात शत्रूंना मारून प्रतिस्पर्धकांचा नाश केला. ग्रीष्माच्या शेवटी अग्नी वन जाळतो तसा तो युद्धात दिशा-उपदिशांमध्ये संचरला.
4.58.40
सुशीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विधूनयन्वायुरिवाल्पसारान् ।
तथा सपत्नान्विधमन्किरीटी चचार सङ्ख्येऽतिरथो रथेन ॥ ४.५८.४० ॥
वसंतात वारा जसा वाळलेली पाने उडवतो, तसा किरीटी शत्रूंना विखरून युद्धात रथाने अतिरथीप्रमाणे संचरला.
4.58.41
शत्रूनिवेन्द्रः समरे किरीटी विद्रावयंस्तद्रथवीरबृन्दम् ।
प्राच्छादयच्चरुकिरीटमाली वरेषुभिः शत्रुगणाननेकान् ॥ ४.५८.४१ ॥
युद्धात इंद्रासारखा, किरीटधारी अर्जुनाने त्या रथवीरांच्या समूहाला पळवून लावत उत्तम बाणांनी अनेक शत्रुगणांना आच्छादले.
4.58.42
कर्णं तदोवाच किरीटमाली शूरः कुरूणां प्रवरोऽभिगर्जन् ॥ ४.५८.४२ ॥
तेव्हा कुरूंमध्ये श्रेष्ठ, शूर किरीटधारी अर्जुन गर्जना करत कर्णाला म्हणाला.
4.58.43
कर्ण यस्त्वं सभामध्ये बह्वबद्धं प्रभाषसे ।
न मे युधि समोस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम् ॥ ४.५८.४३ ॥
कर्णा! सभेच्या मध्यभागी तू 'युद्धात माझ्यासारखा कोणी नाही' असे बेफाम बोललास; ते आता तुझ्यासमोर आले आहे.
4.58.44
सभायां पौरुषं प्रोच्य धर्ममुत्सृज्य केवलम् ।
कर्तुमिच्छसि यत्कर्म तन्मन्ये दुष्करं त्वया। ॥ ४.५८.४४ ॥
सभेत पौरुषाची बढाई मारून, धर्माचा पूर्ण त्याग करून तू जे कर्म करू इच्छितोस, ते तुला कठीण वाटते असे मी मानतो.
4.58.45
यत्त्वया कथितं पूर्वं नास्ति मत्सम इत्यपि ।
तत्सत्यं कुरु राधेय कुरुमध्ये मया सह ॥ ४.५८.४५ ॥
'माझ्यासारखा कोणी नाही' असे तू पूर्वी जे म्हणालास, हे राधेया, कुरूंमध्ये माझ्यासोबत ते खरे करून दाखव.
4.58.46
सभायां यस्तु पाञ्चालीं क्लिश्यमानां तदा त्वया ।
दृष्टवानस्मि तस्याद्य फलमश्रुहि केवलम् ॥ ४.५८.४६ ॥
त्या सभेत तुझ्याकडून छळली जात असलेली पांचाली मी तेव्हा पाहिली होती; आज तिचे फळ पूर्णपणे भोग.
4.58.47
धर्मपाशनिबद्धेन यन्मया मर्षितं तव ।
तस्य पापस्य राधेय फलं प्राप्नुहि दुर्मते ॥ ४.५८.४७ ॥
धर्मपाशात बद्ध होऊन मी तुझे अपराध सहन केले; हे राधेया, दुर्मती, त्या पापाचे फळ आता भोग.
4.58.48
एहि कर्ण मया सार्धमिहाद्य कुरु वैशसम् ।
प्रेक्षका कुरवः सन्तु सर्वे ते सहसैनिकाः ॥ ४.५८.४८ ॥
ये कर्णा, माझ्याबरोबर इथे आज संहार कर; कौरव आणि तुझे सर्व सैनिक प्रेक्षक होवोत.
4.58.49
इदानीमेव तावत्त्वमपयातो रणान्मम ।
कस्माज्जीवसि राधेय निहतस्त्वनुजस्तव ॥ ४.५८.४९ ॥
आत्ताच तू माझ्यासमोरून रणातून पळून गेलास; हे राधेया, तुझा धाकटा भाऊ मारला गेला, तरी तू अजून का जिवंत आहेस?
4.58.50
यो भ्रातरं पातयित्वा कस्त्यक्त्वा च रणाजिरम् ।
त्वदन्यः पुरुषः सत्सु ब्रूयादेवं व्यवस्थितः ॥ ४.५८.५० ॥
भावाला पाडून रणभूमी सोडणारा, तुझ्याशिवाय कोणता पुरुष सज्जनांमध्ये असा उभा राहून बोलेल?
4.58.51
ब्रवीषि वाचा यत्पार्थ कर्मणा तत्समाचर ।
विशेषितो हि त्वं वाचा कर्मणाप्रतिमं भुवि ॥ ४.५८.५१ ॥
हे पार्था, तू वाणीने जे बोलतोस ते कर्माने पूर्ण कर; तू वाणीत आणि कर्मात पृथ्वीवर अतुलनीय आहेस.
4.58.52
यत्त्वया मर्षितं पूर्वं तदशक्तेन मर्षितम् ।
इति गृह्णीम ते पार्थ तमदृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ४.५८.५२ ॥
पूर्वी तू जे सहन केलेस ते असमर्थ होऊन सहन केलेस असे आम्ही मानतो; हे पार्था, तुझा पराक्रम न पाहताच.
4.58.53
धर्मपाशनिबद्धेन यत्त्वया मर्षितं पुरा ।
तथैव बद्धमात्मानमबद्ध इति मन्यसे ॥ ४.५८.५३ ॥
धर्मपाशात बद्ध होऊन तू पूर्वी जे सहन केलेस, त्याचप्रमाणे बद्ध असतानाही तू स्वतःला बंधनमुक्त समजतोस.
4.58.54
न हि तावद्वने वासो यथोक्तं चरितस्त्वया ।
क्लिष्टस्त्वमर्थलोभात्तु समयं छेत्तुमिच्छसि ॥ ४.५८.५४ ॥
वनवास जसा सांगितला होता तसा तू पाळला नाहीस; धनलोभाने पीडित होऊन तू करार मोडू इच्छितोस.
4.58.55
यदि चेन्द्रः स्वयं पार्थ तव युद्ध्येत कारणात् ।
तथाऽपिन व्यथा काचिन्मम स्याद्विक्रमिष्यतः ॥ ४.५८.५५ ॥
हे पार्था, इंद्रच स्वतः तुझ्यासाठी युद्ध करील तरी पराक्रम करणाऱ्या मला काही दुःख होणार नाही.
4.58.56
अयं कौन्तेयकामस्ते नचिरात्समुपस्थितः ।
योत्स्यसे हि मया सार्धमत्र पश्यामि ते बलम् ॥ ४.५८.५६ ॥
हे कौंतेया, तुझी ही इच्छा फार वेळ न लागता पूर्ण होण्याची वेळ आली आहे; येथे माझ्याशी तू युद्ध करशील आणि येथेच मी तुझे सामर्थ्य पाहीन.
4.58.57
इति कर्णो ब्रुवन्नेव बीभत्सुमपराजितम् ।
अभ्ययाद्विसृजन्बाणान्कायावरणभेदिनः ॥ ४.५८.५७ ॥
असे बोलता बोलताच कर्ण अपराजित बीभत्सु (अर्जुना)कडे चालून गेला आणि शरीरकवच भेदणारे बाण सोडू लागला.
4.58.58
प्रतिजग्राह तान्पार्थः प्रीयमाणो महारथः ॥ ४.५८.५८ ॥
आनंदित होऊन महारथी पार्थाने (अर्जुनाने) ते बाण स्वीकारले.
4.58.59
शरवर्षेण महता पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
अभीयाय हि बीभत्सुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः ॥ ४.५८.५९ ॥
ढगाने पाऊस पाडावा तसा मोठ्या बाणवर्षावात गांडीव धनुष्य फिरवत बीभत्सु (अर्जुन) पुढे सरसावला.
4.58.60
जिघांसुः समरे कर्णं विससर्ज शरान्बहून् ।
तान्कर्णः प्रतिजग्राह वायुवेगमिवाचलः ॥ ४.५८.६० ॥
युद्धात कर्णाला मारण्याच्या इच्छेने त्याने अनेक बाण सोडले; कर्णाने ते वाऱ्याचा वेग पर्वताने सहन करावा तसे झेलले.
4.58.61
तयोर्दैवासुरसमः सन्निपातोऽभवन्महान् ।
किरतोः शरजालानि कृत्स्नं व्योम निरन्तरं ॥ ४.५८.६१ ॥
त्या दोघांची ती भेट देवासुर युद्धासारखी मोठी झाली; बाणांची जाळी पसरवत त्यांनी संपूर्ण आकाश सततपणे झाकून टाकले.
4.58.62
उत्पेतुर्मेघजालानि घोररूपाणि सर्वशः ।
ववर्ष च रजो भौमं कर्णपार्थसमागमे ॥ ४.५८.६२ ॥
भयंकर रूपाचे मेघसमूह सर्वत्र उठले; कर्ण आणि पार्थ यांच्या त्या समागमात भूमीची धूळ वर्षू लागली.
4.58.63
न स्म सूर्यः प्रतपति न च वाति समीरणः ।
शरप्रच्छादितं व्योम छायाभूतमिवाभवत् ॥ ४.५८.६३ ॥
सूर्य तापला नाही, वारा वाहिला नाही; बाणांनी झाकलेले आकाश जणू छायेसारखे झाले.
4.58.64
गाण्डीवस्य च निर्घोषः कर्णस्य धनुषस्तथा ।
दह्यतामिव वेणूनामासीत्परमदारुणः ॥ ४.५८.६४ ॥
गांडीवाचा आणि कर्णाच्या धनुष्याचा घोष जळणाऱ्या बांबूंच्या कडकडाटासारखा अत्यंत भयानक होता.
4.58.65
अर्जुनस्तु हयान्नागान्रथांश्च विनिपातयन् ।
क्षोभयामास तत्सैन्यं कर्णं विव्याध चासकृत् ॥ ४.५८.६५ ॥
परंतु अर्जुनाने घोडे, हत्ती आणि रथ पाडत त्या सैन्याला क्षुब्ध केले; आणि कर्णाला वारंवार बाणांनी विंधले.
4.58.66
ततः पार्थो महाबाहुः कर्णस्य धनुरच्छिनत् ।
छिन्नधन्वा ततः कर्णः शक्तिं चिक्षेप वेगवान्
तां शक्तिं समरे पार्थश्चिच्छेद निशितैः शरैः ॥ ४.५८.६६ ॥
तेव्हा महाबाहू पार्थाने कर्णाचे धनुष्य तोडले. धनुष्य तुटल्यावर वेगवान कर्णाने शक्ती फेकली; पार्थाने युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी ती शक्ती छेदली.
4.58.67
ततो निपेतुर्बहुशो राधेयस्य पदानुगाः ।
तांश्च गाण्डीवनिर्मुक्तैः प्राहिणोद्यमसादनम् ॥ ४.५८.६७ ॥
तेव्हा राधेय कर्णाचे अनेक पायदळ अनुचर पडले; गांडीवातून सुटलेल्या बाणांनी अर्जुनाने त्यांना यमसदनी पाठवले.
4.58.68
अशेरतावृत्य महीं समग्रां पार्थेषुमार्गे निहता द्विपेन्द्राः ।
हिरण्यकक्ष्यां शरजालचित्रा यथा नगाः पावकजालनद्धाः ॥ ४.५८.६८ ॥
पार्थाच्या बाणांच्या मार्गात मारले गेलेले श्रेष्ठ हत्ती सारी पृथ्वी व्यापून पडले होते; सोनेरी पट्ट्यांनी युक्त, बाणजालाने चित्रित, ते अग्निजालात बांधलेल्या पर्वतांसारखे दिसत होते.
4.58.69
तं शत्रुसेनाङ्गनिबर्हणानि कर्माणि कुर्वाणममानुषाणि ।
वैकर्तनः पूर्वममृष्यमाणः समार्पयल्लक्ष्यमिवाशु पार्थम् ॥ ४.५८.६९ ॥
शत्रुसेनेच्या अंगांना नष्ट करणाऱ्या, अमानुष कर्मे करणाऱ्या त्याला वैकर्तन कर्ण सहन करू शकला नाही; लक्ष्याकडे जावे तसा त्याने लगेच पार्थावर हल्ला केला.
4.58.70
ततश्चतुर्भिस्तुरगान्विकृष्य विव्याध कर्णोऽथ धनंजयस्य ।
षङ्भिश्च सूतं दशभिर्हयांश्च षष्ट्या च पार्थं त्रिभिरस्य केतुम् ॥ ४.५८.७० ॥
नंतर कर्णाने चार घोडे आवरून धनंजयाच्या घोड्यांना विद्ध केले; सहाने सारथ्याला, दहाने घोड्यांना, साठने पार्थाला आणि तीनने त्याच्या ध्वजाला विद्ध केले.
4.58.71
सविष्फुलिङ्गोज्ज्वलभीमघोषः कोपेन्धनः केतुशिखः शरार्चिः ।
कर्णाग्निरस्त्रानिलभीमवातो बभौ दिधक्षन्निव पार्थकक्षम् ॥ ४.५८.७१ ॥
ठिणग्यांसह तेजस्वी, भीषण गर्जना करणारा, क्रोध हेच असलेला, ध्वजा ज्वाला असलेला, बाणांची प्रभा असलेला, अस्त्रांच्या भीषण वार्‍याने वाहणारा कर्णाग्नी पार्थाचे रान जाळू इच्छिणाऱ्यासारखा चमकला.
4.58.72
स्वनेमिशङ्खस्वनभीमघोषश्चलत्पताकोज्ज्वलभीमविद्युत् ।
पार्थाम्बुदः शस्त्रशराम्बुधारः कर्णानलं संशमयांचकार ॥ ४.५८.७२ ॥
आपल्या रथचक्र आणि शंखाच्या नादाने भीषण गर्जना करणारा, फडकणाऱ्या पताकांच्या प्रकाशाची भीषण वीज असलेला, अस्त्रे आणि बाणांची जलधारा वर्षणारा पार्थरूपी मेघ कर्णाग्नीला विझवता झाला.
4.58.73
तेनातिविद्धः समरे किरीटी प्रबोधितः सिंह इव प्रसुप्तः ।
गाण्डीवधन्वा प्रवरः कुरूणां प्रतत्वरे कर्णवधाय जिष्णुः ॥ ४.५८.७३ ॥
युद्धात त्याच्याकडून अत्यंत विद्ध झालेला किरीटी झोपलेल्या सिंहाप्रमाणे जागा झाला; गांडीव धनुष्य धारण करणारा, कुरूंमध्ये श्रेष्ठ जिष्णू कर्णाच्या वधासाठी त्वरेने पुढे सरसावला.
4.58.74
स ब्राह्ममस्त्रं समरे किरीटी प्रादुश्चकाराद्भुतवीर्यकर्मा ।
सन्तापयन्कर्णरथं शरौघैर्लोकानिमान्त्सूर्य इवांशुमाली ॥ ४.५८.७४ ॥
अद्भुत पराक्रम आणि कर्म असलेल्या त्या किरीटीने युद्धात ब्रह्मास्त्र प्रकट केले; बाणांच्या प्रवाहाने कर्णाच्या रथाला तापवत, किरणमाली सूर्याप्रमाणे या लोकांना तापवत तो उभा राहिला.
4.58.75
स हस्तिनेवाभिहतो गजेन्द्रः प्रगृह्य भल्लान्निशितान्निषङ्गात् ।
आकर्णपूर्णे तु धनुर्विकृष्य विव्याध बाणैरथ सूतपुत्रम् ॥ ४.५८.७५ ॥
हत्तीने आघात केलेल्या गजेंद्राप्रमाणे त्याने भाते तीक्ष्ण भल्ल घेऊन, कानापर्यंत धनुष्य ओढून सूतपुत्राला बाणांनी विद्ध केले.
4.58.76
अथास्य बाहू सशिरो ललाटं ग्रीवामुरः स्कन्धभुजान्तरं च ।
कर्णस्य पार्थो युधि निर्बिभेद वज्रैरिवाद्रिं भगवान्महेन्द्रः ॥ ४.५८.७६ ॥
मग पार्थाने युद्धात कर्णाचे दोन्ही बाहू, मस्तक, कपाळ, मान, छाती आणि खांदा-बाहू यांमधील भाग वज्रांनी पर्वत फोडणाऱ्या भगवान महेंद्राप्रमाणे विदीर्ण केला.
4.58.77
स पार्थमुक्तानविषह्य बाणान् गजो गजेनेव जितस्तरस्वी ।
विहाय संग्रामशिरोपयातो वैकर्तनः पार्थशराभितप्तः ॥ ४.५८.७७ ॥
पार्थाने सोडलेले बाण सहन न होऊन, जसा एक हत्ती दुसऱ्या हत्तीकडून हरावा तसा तो वेगवान वीर युद्धाचा अग्रभाग सोडून परतला; पार्थाच्या बाणांनी तप्त झालेला वैकर्तन (कर्ण) असा झाला.