મહાભારત · અધ્યાય 4.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.59.1
जितं वैकर्तनं दृष्ट्वा पार्थो वैराटिमब्रवीत् ।
स्थिरो भव त्वं संग्रामे जयोऽस्माकं नृपात्मजः ॥ ४.५९.१ ॥
વૈકર્તન (કર્ણ) પરાજિત થયેલો જોઈ પાર્થે વૈરાટપુત્રને કહ્યું: હે રાજકુમાર, યુદ્ધમાં સ્થિર રહો; વિજય આપણો જ છે.
4.59.2
यावच्छङ्खमुपाध्यास्ये द्विषतां रोमहर्षणम् ।
अविक्लबमसंभ्रान्तमव्यक्तहृदयेक्षणम्। ॥ ४.५९.२ ॥
શત્રુઓના રૂવાંટા ઊભા કરી દેનાર શંખ વગાડું ત્યાં સુધી — અચળ, અવિચલિત, હૃદયના ભાવ અને દૃષ્ટિ છુપાવીને.
4.59.3
याहि शीघ्रं यतो द्रोणो ममाचार्यो रणे स्थितः ।
तथा संक्रीडमानस्य अर्जुनस्य रणाजिरे। ॥ ४.५९.३ ॥
યુદ્ધમાં મારા આચાર્ય દ્રોણ જ્યાં ઊભા છે ત્યાં ઝડપથી જાઓ; ત્યાં રણભૂમિમાં અર્જુન રમતની જેમ લડે છે.
4.59.4
बलं सत्वं च तेजश्च लाघवं च व्यवर्धत ।
तच्चाद्भुतमभिप्रेक्ष्य भयमुत्तरमाविशत् ॥ ४.५९.४ ॥
તેનું બળ, સત્ત્વ, તેજ અને ચપળતા વધ્યાં; એ અદ્ભુત જોઈને ઉત્તરના મનમાં ભય પેસી ગયો.
4.59.5
अस्त्राणां तव दिव्यानां शरौघान्क्षिपतः शितान् ।
मनो मे मुह्यतेऽत्यर्थं तव दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ४.५९.५ ॥
તું દિવ્ય અસ્ત્રોથી તીક્ષ્ણ બાણોના પ્રવાહ છોડે છે; તારો એ પરાક્રમ જોઈને મારું મન અત્યંત મૂંઝાય છે.
4.59.6
द्वैधीभूतं मनो मह्यं भयाद्भरतसत्तम ।
अदृष्टपूर्वं पश्यामि तव गाण्डीवनिस्वनम् ॥ ४.५९.६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ભયથી મારું મન બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું છે; તારા ગાંડીવનો આ નાદ મેં પહેલાં કદી જોયો નથી.
4.59.7
तव बाहुबलं चैव धनुः कर्षयतो बहु ।
तव तेजो दुराधर्षं यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे ॥ ४.५९.७ ॥
તારું બાહુબળ અને ધનુષ્ય ઘણું ખેંચવાની શક્તિ, તારું તેજ દુર્ધર્ષ છે, જેમ ત્રિવિક્રમમાં વિષ્ણુનું તેજ.
4.59.8
तमुत्तरश्चित्रमवेक्ष्य गाण्डिवं शरांश्च मुक्तान्सहसा किरीटिना ।
भीतोऽब्रवीदर्जुनमाजिमध्ये नाहं तवाश्वान्विषहे नियन्तुम् ॥ ४.५९.८ ॥
કિરીટીએ અચાનક છોડેલા બાણો અને ગાંડીવ જોઈને ઉત્તર આશ્ચર્ય અને ભયથી યુદ્ધની વચ્ચે અર્જુનને બોલ્યો: "તારા ઘોડાઓને હું નિયંત્રિત કરી શકતો નથી."
4.59.9
तमब्रवीत्किंचिदिव प्रहस्य गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता ।
मया सहायेन कुतोऽस्ति ते भयं प्रेह्युत्तराश्वाननुमन्त्र्य वाहय ॥ ४.५९.९ ॥
શત્રુઓનો સંહાર કરનાર ગાંડીવધન્વા અર્જુન થોડું હસીને તેને બોલ્યો: "હું સહાયક હોઈ તને ભય શાનો? આગળ વધ, ઉત્તર! ઘોડાઓને પ્રોત્સાહિત કરીને હાંક."
4.59.10
आश्वासितस्तेन धनंजयेन वैराटिरश्वान्प्रतुतोदय शीघ्रम् ।
धनंजयश्चापि विकृष्य चापं विष्फारयामास महेन्द्रकल्पः ॥ ४.५९.१० ॥
અર્જુન વડે આશ્વસ્ત થયેલા વૈરાટિ ઉત્તરે ઝડપથી ઘોડાઓને હાંક્યા; અને ઇન્દ્ર સમાન ધનંજયે પણ ધનુષ્ય ખેંચીને તેની ટંકાર કરી.
4.59.11
उत्तरं चैव बीभत्सुरब्रवीत्पुनरर्जुनः ।
न भेतव्यं मया सार्धं तात संग्राममूर्धनि ॥ ४.५९.११ ॥
બીભત્સુ અર્જુન ફરી ઉત્તરને બોલ્યો: "હે તાત! મારી સાથે હોય ત્યારે યુદ્ધના મોરચે ભય ન રાખ."
4.59.12
राजपुत्रोऽसि ते भद्रं कुले महति मात्स्यके ।
जातस्त्वं क्षत्रियकुले न विषीदितुमर्हसि ॥ ४.५९.१२ ॥
તું રાજપુત્ર છે, તારું કલ્યાણ થાઓ. મહાન મત્સ્ય કુળમાં, ક્ષત્રિય વંશમાં જન્મેલા તારે વિષાદ કરવો ઘટતો નથી.
4.59.13
धृतिं कृत्वा सुविपुलां राजपुत्र रथं मम ।
युध्यमानस्य संग्रामे राजभिः सह वाहय ॥ ४.५९.१३ ॥
હે રાજપુત્ર, અત્યંત દૃઢતા ધારણ કરીને મારો રથ હાંક, જ્યાં હું રાજાઓ સાથે યુદ્ધ કરીશ.
4.59.14
उक्त्वा तमेवं बीभत्सुरर्जुनः पुनरब्रवीत् ।
पाण्डवो रथिनां श्रेष्ठो भारद्वाजं समीक्ष्य तु ॥ ४.५९.१४ ॥
તેને આ પ્રમાણે કહીને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ પાંડવ બીભત્સુ અર્જુને ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને જોઈને ફરી કહ્યું.
4.59.15
यत्रैषा काञ्चनी वेदिर्दृश्यतेऽग्निशिखोपमा ।
उच्छ्रिता काञ्चने दण्डे पताकाभिरलंकृता ॥ ४.५९.१५ ॥
અગ્નિજ્વાળા જેવી આ સોનાની વેદી જ્યાં દેખાય છે, સોનાના દંડ પર ઊંચી ઉઠેલી અને પતાકાઓથી શણગારેલી, ત્યાં.
4.59.16
तत्र मां वह भद्रं ते द्रोणं योत्स्यामि सत्तमम् ।
भारद्वाजेन योत्स्येऽहमाचार्येण महात्मना ॥ ४.५९.१६ ॥
ત્યાં મને લઈ જા, તારું કલ્યાણ થાઓ. સજ્જનોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ સાથે હું યુદ્ધ કરીશ; મહાત્મા આચાર્ય ભારદ્વાજ-પુત્ર સાથે હું યુદ્ધ કરીશ.
4.59.17
अमी शोणाः प्रकाशन्ते तुरगाः साधुवाहिनः ।
मुक्ता रथवरे तस्य सर्वशिक्षाविशारदाः ॥ ४.५९.१७ ॥
તે લાલ ઘોડા ચમકે છે; સારી રીતે ખેંચનારા, તેના શ્રેષ્ઠ રથમાં જોડાયેલા, બધી તાલીમમાં નિપુણ.
4.59.18
यतो रथवरे शूरः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
स्निग्धवैडूर्यसंकाशस्ताम्राक्षः प्रियदर्शनः ॥ ४.५९.१८ ॥
તે શ્રેષ્ઠ રથ પર જે શૂરવીર છે, જે બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, લીસા વૈડૂર્ય જેવો, લાલ આંખોવાળો, જોવામાં પ્રિય છે, તે જ્યાં છે.
4.59.19
आदित्य इव तेजस्वी बलवीर्यसमन्वितः ।
सर्वलोकधनुःश्रेष्ठः सर्वलोकेषु पूजितः।
अङ्गिरोशनसोस्तुल्यो नये बुद्धिमतांवरः ॥ ४.५९.१९ ॥
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, બળ અને વીર્યથી યુક્ત, સર્વ લોકના ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ લોકોમાં પૂજિત; નીતિમાં અંગિરસ અને ઉશનસ સમાન, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
4.59.20
चत्वारो निखिला वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सलक्षणाः ।
धनुर्वेदश्च कार्त्स्न्येन ब्राह्मं चास्त्रं प्रतिष्ठितम् ॥ ४.५९.२० ॥
ચારેય વેદ, અંગ-ઉપાંગ અને લક્ષણો સહિત; ધનુર્વેદ સંપૂર્ણ રીતે; અને બ્રાહ્માસ્ત્ર પણ તેનામાં સ્થિત છે.
4.59.21
पुराणमितिहासश्च अर्थविद्या च मानवम् ।
भारद्वाजे समस्तानि सर्वाण्येतानि सांप्रतम् ॥ ४.५९.२१ ॥
પુરાણ અને ઇતિહાસ, અર્થવિદ્યા અને માનવ (ધર્મ) શાસ્ત્ર; ભારદ્વાજમાં આ બધું હાલ સંપૂર્ણ રીતે છે.
4.59.22
क्षमा दमश्च सत्यं च तेजो मार्दवमार्जवम् ।
प्रतिष्ठिता गुणा यस्मिन्बहवो द्विजसत्तमे ॥ ४.५९.२२ ॥
ક્ષમા, દમ, સત્ય, તેજ, માર્દવ અને આર્જવ — આ અને બીજા ઘણા ગુણો જે દ્વિજશ્રેષ્ઠમાં પ્રતિષ્ઠિત છે.
4.59.23
यस्याहमिष्टः सततं मम चेष्टः सदा च सः ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य तेन योत्स्ये हि सांप्रतम् ॥ ४.५९.२३ ॥
જે મને સદા પ્રિય અને સદા હિતકારી છે, તેની સાથે હવે ક્ષત્રધર્મને આગળ રાખીને હું અવશ્ય યુદ્ધ કરીશ.
4.59.24
आचार्यं प्रापयेदानीं ममोत्तर महारथम् ।
अपरं पश्य संग्राममद्भुतं मम तस्य च ॥ ४.५९.२४ ॥
હવે મારા મહારથીને આચાર્ય પાસે લઈ જા, ઉત્તર. જો, મારી અને તેની વચ્ચેનું બીજું અદ્ભુત યુદ્ધ.
4.59.25
उत्तरस्त्वेवमुक्तोऽश्वांश्चोदयामास तं प्रति ।
आजगामार्जुनरथो भारद्वाजरथं प्रति ॥ ४.५९.२५ ॥
ઉત્તરે આમ કહેવાથી તેણે ઘોડાઓને તે તરફ હાંક્યા. અર્જુનનો રથ ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના રથ તરફ આવ્યો.
4.59.26
तमापतन्तं वेगेन पाण्डवं सरथं रणे ।
द्रोणोप्यभ्यद्रवत्पार्थं मतो मत्तमिव द्विपम् ॥ ४.५९.२६ ॥
યુદ્ધમાં વેગથી આવતા તે પાંડવને, તેના રથ સહિત, દ્રોણે પણ મદમસ્ત હાથીની જેમ પાર્થ પર ધસી જઈને હુમલો કર્યો.
4.59.27
स तु रुक्मरथं दृष्ट्वा कौन्तेयः समभिद्रुतम् ।
आचार्यं तं महाबाहुः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५९.२७ ॥
સોનાના રથમાં પોતાની તરફ દોડી આવતા તે આચાર્યને જોઈ, મહાબાહુ કૌંતેયે હાથ જોડીને આ વચનો કહ્યાં.
4.59.28
उषिताः स्मो वने वासं प्रतिकर्मचिकीर्षवः ।
कोपं नार्हसि नः कर्तुं सदा समरदुर्जय ॥ ४.५९.२८ ॥
અમે વનમાં વાસ કર્યો છે; બદલો લેવાની ઇચ્છા રાખનારા છીએ. યુદ્ધમાં સદા અજેય એવા આપ, અમારા પર ક્રોધ કરવો આપને યોગ્ય નથી.
4.59.29
अहं तु ताडितः पूर्वं प्रहरेयं तवानघ ।
इति मे वर्तते बुद्धिस्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति ॥ ४.५९.२९ ॥
હે નિષ્પાપ! આપે મને પહેલાં પ્રહાર કર્યો હતો; હું પણ આપના પર પ્રહાર કરું એવો મારો વિચાર છે. તેથી આપ ક્ષમા કરવા યોગ્ય છો.
4.59.30
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं भेरीपटहवादितम् ।
व्यक्षोभत बलं सर्वमुद्धूतमिव सागरम् ॥ ४.५९.३० ॥
પછી તેણે ભેરી અને પટહના નાદ સાથે શંખ વગડાવ્યો. મંથન થયેલા સાગરની જેમ આખી સેના ક્ષુબ્ધ થઈ ઊઠી.
4.59.31
ततस्तु प्राहिणोद्द्रोणः शरानथ स विंशतिम् ।
अप्राप्तानेव तान्पार्थश्चिच्छेद कृतहस्तवान् ॥ ४.५९.३१ ॥
પછી દ્રોણે વીસ બાણ છોડ્યાં. કુશળ હાથવાળા પાર્થે તે પહોંચે તે પહેલાં જ કાપી નાખ્યાં.
4.59.32
ततः शरसहस्रेण रथं पार्थस्य वीर्यवान् ।
अवाकिरत्ततो द्रोणः शीघ्रहस्तं प्रदर्शयन् ॥ ४.५९.३२ ॥
પછી પરાક્રમી દ્રોણે ઝડપી હાથનું કૌશલ્ય દર્શાવતાં પાર્થના રથને હજારો બાણોથી ઢાંકી દીધો.
4.59.33
एवं प्रववृते युद्धं भारज्वाजकिरीटिनोः ॥ ४.५९.३३ ॥
આ રીતે ભારદ્વાજના પુત્ર અને કિરીટધારી વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું.
4.59.34
अश्वाञ्शोणान्महावेगान्हंसवर्णैस्तु वाजिभिः ।
मिश्रितान्समरे दृष्ट्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ॥ ४.५९.३४ ॥
યુદ્ધમાં લાલ, અતિ વેગવાન ઘોડાઓ હંસ જેવા રંગના ઘોડાઓ સાથે ભળેલા જોઈને સામાન્ય લોકો વિસ્મિત થયા.
4.59.35
रथं रथेन पार्थस्य समाहत्य परंतपः ।
हर्षयुक्तस्तदाऽऽचार्यः प्रत्यगृह्णात्स पाण्डवम् ॥ ४.५९.३५ ॥
શત્રુઓને તપાવનારા આચાર્ય દ્રોણે પોતાના રથથી પાર્થના રથ પર પ્રહાર કરી, હર્ષપૂર્વક તે પાંડવનો સામનો કર્યો.
4.59.36
समाश्लिष्टाविवान्योन्यं द्रोणपाण्डवयोर्ध्वजौ ।
दृष्ट्वा प्राकम्पत मुहुर्भारतानां महाचमूः ॥ ४.५९.३६ ॥
દ્રોણ અને પાંડવના ધ્વજ જાણે એકબીજાને ભેટી પડ્યા હોય તેમ જોઈને ભારતોની મહાસેના વારંવાર કાંપી ઊઠી.
4.59.37
तत्तु युद्धं प्रववृते ह्याचार्यस्यार्जुनस्य च ।
विमुञ्चतोः शरानुग्रान्विशिखान्दीप्ततेजसः ॥ ४.५९.३७ ॥
આચાર્ય અને અર્જુનનું તે યુદ્ધ શરૂ થયું; દીપ્ત તેજવાળા બંને ઉગ્ર બાણો અને વિશિખો છોડી રહ્યા હતા.
4.59.38
तौ वीरौ वीर्यसंपन्नौ दृष्ट्वा समरमूर्धनि ।
आचार्यशिष्यौ रथिनौ कृतवीर्यौ तरस्विनौ ॥ ४.५९.३८ ॥
યુદ્ધના મોખરે પરાક્રમ સંપન્ન તે બંને વીરોને — આચાર્ય અને શિષ્ય, રથી, પરાક્રમ બતાવતા અને વેગવાન — જોઈને...
4.59.39
उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ श्रमगतौ जये ।
उभावतिरथौ लोके ह्युभौ परपुंरजयौ।
क्षिपन्तौ शरजालानि क्षत्रियान्मोह आविशत् ॥ ४.५९.३९ ॥
બંને પ્રસિદ્ધ કર્મવાળા; જય માટે બંને પરિશ્રમિત; બંને જગતમાં અતિરથી, શત્રુપુરુષોને જીતનારા; બાણજાળ ફેંકતા ક્ષત્રિયોમાં મોહ પ્રવેશ્યો.
4.59.40
व्यस्मयन्त नराः सर्वे द्रोणार्जुनसमागमे ।
नराणां ब्रुवतां वाक्यं श्रूयते स महास्वनः ॥ ४.५९.४० ॥
દ્રોણ અને અર્જુનના સમાગમે બધા લોકો વિસ્મિત થયા; બોલતા લોકોના શબ્દો સંભળાયા — તે મહાન અવાજ.
4.59.41
द्रोणं हि समरे कोऽन्यो योद्धुमर्हत्यथार्जुनात् ।
रौद्रः क्षत्रियधर्मोऽयं गुरं वै यदयोधयत् ॥ ४.५९.४१ ॥
યુદ્ધમાં દ્રોણ સાથે અર્જુન સિવાય બીજું કોણ લડવા યોગ્ય છે? આ ક્ષત્રિય ધર્મ ભયાનક છે, જે ગુરુ સાથે પણ યુદ્ધ કરાવે છે.
4.59.42
इत्यब्रुवञ्जनास्तत्र संग्रामशिरसि स्थिताः ।
तौ समीक्ष्य तु संरब्धौ सन्निकृष्टौ महारथौ ॥ ४.५९.४२ ॥
આ રીતે ત્યાં યુદ્ધના મોખરે ઊભેલા લોકો બોલ્યા; ક્રોધે ભરાઈ નજીક આવેલા તે બે મહારથીઓને જોઈને...
4.59.43
छाद्येतां शरौघैस्तावन्योन्यमुपराजितौ ।
संयुगे संचकाशेतां कालसूर्याविवोदितौ ॥ ४.५९.४३ ॥
અજેય એ બંનેએ બાણના પ્રવાહોથી એકબીજાને ઢાંકી દીધા; યુદ્ધમાં ઊગેલા બે કાળસૂર્યોની જેમ તેઓ ઝળહળ્યા.
4.59.44
विष्फार्य च महाचापं हेमपृष्ठं दुरासदम् ।
संरब्धस्तु तदा द्रोणः प्रत्ययुध्यत फल्गुनम् ॥ ४.५९.४४ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા દ્રોણે સોનાની પીઠવાળું, દુર્જેય મહાધનુષ ખેંચીને ફાલ્ગુન સામે યુદ્ધ કર્યું.
4.59.45
स सायकमयैर्जालैरर्जुनस्य रथं प्रति ।
भानुमद्भिः शिलाधौतैर्बाणैः प्राच्छादयद्दिशः ॥ ४.५९.४५ ॥
તેણે અર્જુનના રથ તરફ બાણોની જાળ પાથરી, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા ચમકતા બાણોથી દિશાઓ ઢાંકી દીધી.
4.59.46
अर्जुनस्तु तदा द्रोणं महावेगैर्महारथः ।
विव्याध शतशो बाणैर्धाराभिरिव पर्वतम् ॥ ४.५९.४६ ॥
ત્યારે મહારથી અર્જુને વેગપૂર્ણ સેંકડો બાણોથી દ્રોણને વીંધ્યો, જેમ ધારાઓ પર્વતને ભીંજવે.
4.59.47
कालमेघ इवोष्णान्ते फल्गुनः समवाकिरत् ॥ ४.५९.४७ ॥
ઉનાળાના અંતે કાળમેઘ જેમ વરસે, તેમ ફાલ્ગુને બાણોની વર્ષા કરી.
4.59.48
तस्य जाम्बूनदमयैश्चितरैश्चापच्युतैः शरैः ।
प्राच्छादयद्रथश्रेष्ठं भारद्वाजोऽर्जुनस्य वै ॥ ४.५९.४८ ॥
ભારદ્વાજ દ્રોણે અર્જુનના શ્રેષ્ઠ રથને તેના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા સોનાના વિચિત્ર બાણોથી ઢાંકી દીધો.
4.59.49
तथैव दिव्यं गाण्डीवं धनुरानम्य चार्जुनः ।
शत्रुघ्नं वेगवत्सृष्टं भारसाधनमुत्तमम् ॥ ४.५९.४९ ॥
એ જ રીતે અર્જુને દિવ્ય ગાંડીવ ધનુષ્યને નમાવીને શત્રુનો સંહાર કરનારા, વેગથી છોડેલા, ભારે કાર્ય સાધનારા ઉત્તમ બાણો છોડ્યા.
4.59.50
शोभते स्म महावाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः ।
शरांश्च विसृजंश्चित्रान्सुवर्णविकृतान्बहून् ॥ ४.५९.५० ॥
મહાબાહુ અર્જુન ગાંડીવ ધનુષ્યને ફેરવતા અને સોનાથી સુશોભિત અનેક વિચિત્ર બાણો છોડતા શોભતા હતા.
4.59.51
प्राच्छादयदमेयात्मा भारद्वाजरथं प्रति ।
द्रोणचापविनिर्मुक्तान्बाणान्बाणैरवारयत् ॥ ४.५९.५१ ॥
અમેયાત્મા અર્જુને ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના રથ તરફ દ્રોણના ધનુષ્યથી છૂટેલા બાણોને પોતાના બાણોથી ઢાંકી રોક્યા.
4.59.52
सरथोऽप्यचरत्पार्थः प्रेक्षणीयो महारथः ।
युगपद्दिक्षु सर्वासु सर्वतोऽस्त्राण्यवासृजम् ॥ ४.५९.५२ ॥
પૃથાના પુત્ર અર્જુન, જોવા યોગ્ય મહારથી, પોતાના રથમાં ફરતા રહ્યા અને બધી દિશાઓમાં એકસાથે ચારેય બાજુથી અસ્ત્રો છોડ્યા.
4.59.53
आददानं शरान्घोरान्संदधानं च पाण्डवम् ।
विसृजन्तं च क्रौन्तेयं न स्म पश्यन्ति लाघवाम् ॥ ४.५९.५३ ॥
ભયંકર બાણો લેતા, પણછ પર ચડાવતા અને છોડતા પાંડવને—કુંતીપુત્રની આ ચપળતા કોઈ જોઈ શકતું ન હતું.
4.59.54
एकच्छायमिवाकाशं बाणैश्चक्रे समन्ततः ।
नादृश्यत ततो द्रोणो नीहारेणेव पर्वतः ॥ ४.५९.५४ ॥
બાણોથી તેણે ચારે તરફનું આકાશ જાણે એક જ છાયાવાળું બનાવી દીધું; ત્યારે દ્રોણ ધુમ્મસથી ઢંકાયેલા પર્વતની જેમ દેખાયા નહિ.
4.59.55
मरीचिविकचस्येव राजन्भानुमतो वपुः ।
आसीत्पार्थस्य सुमहद्वपुः शरशतार्चितम् ॥ ४.५९.५५ ॥
હે રાજન, પાર્થનું વિશાળ શરીર સેંકડો બાણોથી શોભિત હતું, જાણે કિરણો ફેલાયેલા તેજસ્વી સૂર્યનું શરીર હોય.
4.59.56
क्षिपतः शरजालानि कौन्तेयस्य महात्मनः ।
तान्विधूय शरान्घोरान्द्रोणोऽपि समितिंजयः ।
बभासे तिमिरं व्योम्नि विधूय सविता यथा ॥ ४.५९.५६ ॥
મહાત્મા કૌન્તેયના બાણજાળ છોડતાં, યુદ્ધવિજયી દ્રોણે તે ભયંકર બાણો હટાવીને અંધકાર દૂર કરતા સૂર્યની જેમ આકાશમાં શોભ્યા.
4.59.57
अग्निचक्रोपमं घोरं मण्डलीकृतमाहवे ।
विकृष्य सुमहच्चापं मेघस्तनितनिस्वनम् ।
असकृत्मुञ्चतो बाणान्ददृशुः कुरवो युधि ॥ ४.५९.५७ ॥
યુદ્ધમાં અગ્નિચક્ર સમાન ભયંકર, વર્તુળાકારે ખેંચેલા વિશાળ ધનુષ્યથી મેઘગર્જના જેવો અવાજ કરતાં વારંવાર બાણ છોડનારને કૌરવોએ જોયો.
4.59.58
दिक्षु सर्वासु विपुलः शुश्रुवेऽथ जनैस्तदा ।
द्रोणस्यापि धनुर्घोषो विद्युत्स्तनितनिस्वनः ।
अभवद्विस्मयकरः सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ४.५९.५८ ॥
ત્યારે બધી દિશાઓમાં લોકોએ દ્રોણના ધનુષનો વિશાળ ઘોષ સાંભળ્યો—વીજળી અને ગર્જના જેવો—હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જે સૈન્યોને વિસ્મય પમાડતો હતો.
4.59.59
तप्तजाम्बूनदमयैर्दीप्तैरग्निसमैः शरैः ।
प्राच्छादयदमेयात्मा दिशः सूर्यस्य च प्रभाम् ॥ ४.५९.५९ ॥
અમેય આત્મા ધરાવતા તેણે તપ્ત સુવર્ણથી બનેલા, અગ્નિ સમાન દીપ્ત બાણોથી દિશાઓને ઢાંકી દીધી અને સૂર્યના પ્રકાશને પણ ઢાંકી દીધો.
4.59.60
ततः काञ्चनपङ्खानां शराणां नतपर्वणाम् ।
वियद्गतानां चरतां दृश्यन्ते बहवो व्रजाः ॥ ४.५९.६० ॥
ત્યારે સુવર્ણ પાંખો અને વળેલા સાંધાવાળા બાણો આકાશમાં ઊડતા અનેક ટોળાં જેવા દેખાવા લાગ્યા.
4.59.61
शरासनात्तु द्रोणस्य प्रभवन्ति स्म सायकाः ।
एको दीर्घ इवाभान्तः प्रदृश्यन्ते महाशराः ।
आकाशे समदृश्यन्त हंसानामिव पङ्क्तयः ॥ ४.५९.६१ ॥
દ્રોણના ધનુષ્યમાંથી બાણો છૂટતા હતા. એક લાંબી રેખા જેવા દેખાતા એ મહાબાણો આકાશમાં હંસોની હારોની જેમ દેખાયા.
4.59.62
एवं सुवर्णविकृतान्विमुञ्चन्तौ शरान्बहून् ।
आकाशं संवृतं वीरावुल्काभिरिव चक्रतुः ॥ ४.५९.६२ ॥
આ રીતે સોનાથી શણગારેલાં અનેક બાણો છોડતા એ બે વીરોએ આકાશને ઉલ્કાઓથી ભરી દીધું હોય એ રીતે ઢાંકી દીધું.
4.59.63
तयोः शराश्च विबभुः कङ्कबर्हिणवाससः ।
पङ्क्त्यः शरदि मत्तानां सारसानामिवाम्बरे ॥ ४.५९.६३ ॥
તેમના બન્નેના બાણો કંક અને મોરનાં પીંછાંથી શણગારેલા ચમકતા હતા; શરદઋતુમાં આકાશમાં મદમસ્ત સારસોની હારોની જેમ એ દેખાયા.
4.59.64
तत्तु युद्धं महाघोरं तयोः संरब्धयोरभूत् ।
अत्यद्भुतमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ ४.५९.६४ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા એ બે વચ્ચેનું એ યુદ્ધ અતિ ભયંકર, અતિ અદ્ભુત અને અકલ્પનીય બન્યું; જાણે વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચેનું યુદ્ધ.
4.59.65
महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ४.५९.६५ ॥
બે મહાગજો નજીક આવીને દાંતના અગ્રભાગથી એકબીજા પર પ્રહાર કરે, તેમ પૂર્ણ ખેંચીને છોડેલાં બાણોથી તે બન્નેએ એકબીજા પર પ્રહાર કર્યો.
4.59.66
अथ त्वाचार्यमुख्येन शरान्सृष्टाञ्शिलाशितान् ।
अवारयच्छितैर्बाणैरर्जुनो जयतांवरः ॥ ४.५९.६६ ॥
ત્યારે વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને આચાર્યોમાં મુખ્ય (દ્રોણ)એ છોડેલાં પથ્થર પર તીક્ષ્ણ કરેલાં બાણોને પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી રોકી દીધાં.
4.59.67
दर्शयन्नैन्द्रमात्मानमुग्रमुग्रुपराक्रमः ।
इषुभिस्तूर्णमाकाशं बहुभिश्च समावृणोत्। ॥ ४.५९.६७ ॥
ઇન્દ્ર સમાન પોતાનું ઉગ્ર રૂપ દર્શાવતા, ઉગ્ર પરાક્રમી તેમણે તરત જ અનેક બાણોથી આકાશ ઢાંકી દીધું.
4.59.68
जिघांसन्तं नरव्याघ्रमर्जुनं भीमदर्शनम् ।
विव्याध निशितैर्द्रोणः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ४.५९.६८ ॥
મારવાની ઇચ્છાવાળા, ભયાનક દેખાતા નરવ્યાઘ્ર અર્જુનને દ્રોણે તીક્ષ્ણ, વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી વીંધ્યો.
4.59.69
हृष्टः समभवद्द्रोणो रणशौण्डः प्रतापवान् ।
अर्जुनेन समं क्रीडञ्शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ४.५९.६९ ॥
રણકુશળ અને પ્રતાપી દ્રોણ હર્ષિત થયા; વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી અર્જુન સાથે સમાન રીતે રમતા હોય તેમ લડ્યા.
4.59.70
तौ व्यदारयतां शूरौ सन्नद्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयन्तौ दिव्यानि ब्राह्माद्यस्त्राणि भागशः ॥ ४.५९.७० ॥
કવચ ધારણ કરેલા, રણમાં શોભતા એ બંને વીરોએ એકબીજાની વ્યૂહરચના તોડી નાખી; બ્રહ્માદિ દિવ્ય અસ્ત્રો ક્રમશઃ છોડ્યા.
4.59.71
पार्थस्तु समरे शूरो दर्शयन्वीर्यमात्मनः ।
स मह्यस्त्रैर्महात्मानं द्रोणं प्राच्छादयच्छरैः ॥ ४.५९.७१ ॥
પરંતુ રણમાં પોતાનું વીર્ય દર્શાવતા શૂર પાર્થે મહાઅસ્ત્રોથી મહાત્મા દ્રોણને બાણોથી ઢાંકી દીધા.
4.59.72
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य पार्थो द्रोणमवारयत् ॥ ४.५९.७२ ॥
અસ્ત્રોથી અસ્ત્રો નિવારીને પાર્થે દ્રોણને રોક્યો.
4.59.73
तयोरासीत्संप्रहारः क्रुद्धयोर्नरसिंहयोः ।
अमृष्यमाणयोः सङ्ख्ये बलिवासवयोरिव ॥ ४.५९.७३ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા, એકબીજાને સહન ન કરી શકતા એ બે નરસિંહો વચ્ચે યુદ્ધમાં ભીષણ અથડામણ થઈ, જેમ બલિ અને વાસવ વચ્ચે થઈ હતી.
4.59.74
दर्शयेतां महास्राणि भारद्वाजार्जुनौ रणे ॥ ४.५९.७४ ॥
યુદ્ધમાં ભારદ્વાજ (દ્રોણ) અને અર્જુને મહાસ્ત્રો પ્રદર્શિત કર્યાં.
4.59.75
ऐन्द्रं वायव्यमाग्नेयमस्त्रमस्त्रेण पाण्डवः ।
मुक्तंमुक्तं द्रोणचापाद्ग्रमते स्म पुनः पुनः ॥ ४.५९.७५ ॥
પાંડવે ઐન્દ્ર, વાયવ્ય અને આગ્નેય અસ્ત્રોથી દ્રોણના ધનુષ્યમાંથી વારંવાર છૂટતાં અસ્ત્રોને અસ્ત્રો વડે અટકાવ્યાં.
4.59.76
एवं शूरौ महेष्वासौ विसृजन्तौ शिलाशितान् ।
एकच्छायमकुर्वातां गगनं शरवृष्टिभिः ॥ ४.५९.७६ ॥
એ રીતે બે શૂર મહાધનુર્ધરોએ પથ્થર પર ધાર કાઢેલાં બાણ છોડતાં, બાણવર્ષાથી આકાશને એકસરખી છાયાવાળું બનાવી દીધું.
4.59.77
ततोऽर्जुनेन मुक्तानां पततां च शरीरिपु ।
पर्वतेष्विव वज्राणां शराणां श्रूयते स्वनः ॥ ४.५९.७७ ॥
પછી અર્જુને છોડેલાં બાણોનો અને પડતાં બાણોનો અવાજ પર્વતો પર વજ્ર પડતાં હોય તેવો સંભળાતો હતો.
4.59.78
ततो नागा रथाश्वाश्च सादिनश्च विशांपते ।
शोणिताक्ताश्च दृश्यन्ते पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ४.५९.७८ ॥
હે નરાધિપ! ત્યારે હાથીઓ, રથો, ઘોડાઓ અને સવારો લોહીથી લથપથ થઈ ખીલેલા કિંશુક વૃક્ષો જેવા દેખાતા હતા.
4.59.79
बाहुभिश्च सकेयूरैर्निकृत्तैश्च महारथैः ।
सुवर्णाचित्रैः कवचैर्ध्वजैश्च विनिपातितैः ॥ ४.५९.७९ ॥
બાજુબંધ સહિત કપાયેલા બાહુઓ, કપાયેલા મહારથીઓ, સોનાથી શણગારેલાં વિચિત્ર કવચ અને પડી ગયેલા ધ્વજ.
4.59.80
योधैश्च निहतैस्तत्र पार्थबाणाभिपीडितैः ।
बलमासीत्सुसंभ्रान्तं द्रोणार्जुनसमागमे ॥ ४.५९.८० ॥
દ્રોણ અને અર્જુનના સમાગમમાં, પાર્થના બાણોથી પીડાયેલા અને મરાયેલા યોદ્ધાઓને કારણે સેના અત્યંત ગૂંચવાઈ ગઈ.
4.59.81
विधृन्वानौ तु तौ वीरौ धनुषी भारसाधने ।
प्राच्छादयेतामन्योन्यं दिधक्षन्तौ वरेषुभिः ॥ ४.५९.८१ ॥
ભાર ઉઠાવવા સમર્થ પોતાનાં ધનુષ્ય ધારણ કરીને તે બંને વીરો, એકબીજાને બાળવાની ઇચ્છાથી ઉત્તમ બાણોથી એકબીજાને ઢાંકવા લાગ્યા.
4.59.82
अथान्तरिक्षे नादोऽभूद्द्रोणं तत्र प्रशंसताम् ।
दुष्करं कृतवान्द्रोणो यदर्जुनमयोधयत् ॥ ४.५९.८२ ॥
ત્યારે આકાશમાં દ્રોણની પ્રશંસા કરનારાઓનો ધ્વનિ ઊઠ્યો: દ્રોણે અર્જુન સાથે યુદ્ધ કરીને દુષ્કર કાર્ય કર્યું છે.
4.59.83
प्रमाथिनं महावीर्यं दृढमुष्टिं दुरासदम् ।
जेतारं सर्वदैत्यानां सर्वेषां च महारथम् ॥ ४.५९.८३ ॥
તે શત્રુઓને કચડનાર, મહાપરાક્રમી, દૃઢ મુઠ્ઠીવાળો, દુર્જય, સર્વ દૈત્યોનો વિજેતા અને સૌમાં મહારથી છે.
4.59.84
अविभ्रमं च शिक्षां च लाघवं दूरपातनम् ।
पार्थस्य समरे दृष्ट्वा द्रोणस्यासीच्च विस्मयः ॥ ४.५९.८४ ॥
યુદ્ધમાં પાર્થનું અચૂક લક્ષ્ય, શિક્ષણ, હસ્તલાઘવ અને દૂરથી બાણ છોડવાની કુશળતા જોઈને દ્રોણને પણ વિસ્મય થયો.
4.59.85
तत्प्रवृत्तं चिरं घोरं तयोर्युद्धं महात्मनोः ।
अवर्तत महारौद्रं लोकसंक्षोभकरकम् ॥ ४.५९.८५ ॥
તે બંને મહાત્માઓ વચ્ચેનું એ ઘોર યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલ્યું; અત્યંત ભયંકર અને લોકોમાં ક્ષોભ ઉત્પન્ન કરનારું એ હતું.
4.59.86
अथ गाण्डीवमुद्यम्य दिव्यं धनुरमर्षणः ।
विचकर्ष रणे पार्थो बाहुभ्यां भरतर्षभः ॥ ४.५९.८६ ॥
ત્યારે અસહિષ્ણુ ભરતશ્રેષ્ઠ પાર્થે ગાંડીવ નામનું દિવ્ય ધનુષ ઉપાડીને રણમાં બંને બાહુઓ વડે તેને ખેંચ્યું.
4.59.87
तस्य बाणमयं वर्षे शलभानामिवाभवत् ।
न च बाणान्तरे तस्य वायुः शक्नोति सर्पितुम् ॥ ४.५९.८७ ॥
તેની બાણવર્ષા તીડના ટોળા જેવી થઈ; તેના બાણોની વચ્ચેથી પવન પણ સરકી શકતો ન હતો.
4.59.88
अभीक्ष्णं संदधानस्य बाणानुत्सृजतस्तथा ।
नान्तरं ददृशे किंचित्पार्थस्यापततोपी च ॥ ४.५९.८८ ॥
સતત બાણ ચડાવીને છોડતા અને હુમલો કરતા પાર્થમાં જરાય અંતર કે ખાલી જગ્યા દેખાઈ નહીં.
4.59.89
युद्धे तु कृतशीघ्रास्त्रे वर्तमाने सुदारुणे ।
शीघ्राच्छीघ्रतरं पार्थः शरानन्यानुदैरयत् ॥ ४.५९.८९ ॥
અતિ ભયંકર એ યુદ્ધમાં ઝડપી અસ્ત્રોનો પ્રયોગ ચાલતો હતો ત્યારે પાર્થે ઝડપથી પણ વધુ ઝડપી બીજાં બાણ છોડ્યાં.
4.59.90
ततः शरसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ।
युगपत्प्रापतंस्तत्र द्रोणस्य रथमन्तिकात् ॥ ४.५९.९० ॥
ત્યારે વાંકા ગાંઠવાળા હજારો બાણ એકસાથે નજીકથી દ્રોણના રથ પર આવી પડ્યાં.
4.59.91
विकीर्यमाणे द्रोणे तु शरैर्गाण्डीवधन्वना ।
हाहाकारो महानासीत्सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ४.५९.९१ ॥
ગાંડીવધારીના બાણોથી દ્રોણ ઢંકાઈ જતાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સૈન્યોમાં મોટો હાહાકાર થયો.
4.59.92
पाण्डवस्य तु शीघ्रास्त्रं मघवा समपूजयत् ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव ये च तत्र समागताः ॥ ४.५९.९२ ॥
પાંડવના શીઘ્રાસ્ત્રની ઇન્દ્રે પ્રશંસા કરી; ત્યાં એકત્ર થયેલા ગંધર્વો અને અપ્સરાઓએ પણ એમ જ કર્યું.
4.59.93
द्रोणं युद्धार्णवे मग्नं दृष्ट्वा पुत्रः प्रतापवान् ।
ततो वृन्देन महता रथिनां रथियूथपः ।
आचार्यपुत्रस्तु शरैः पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ ४.५९.९३ ॥
યુદ્ધસાગરમાં ડૂબેલા દ્રોણને જોઈને પ્રતાપી પુત્રે, પછી મોટા રથીઓના સમૂહ સાથે, રથયૂથપતિ આચાર્યપુત્રે બાણોથી પાંડવને રોક્યો.
4.59.94
अश्वत्थामा तु तत्कर्म हृदयेन महात्मनः ।
पूजयामास पार्थस्य कोपं चास्य तदाऽकरोत् ॥ ४.५९.९४ ॥
અશ્વત્થામાએ તે કાર્યની હૃદયપૂર્વક પ્રશંસા કરી; પણ તે જ વખતે તેના મનમાં ક્રોધ પણ જાગ્યો.
4.59.95
स भन्युवशमापन्नः पार्थमभ्यद्रवद्रणे ।
किरञ्शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ४.५९.९५ ॥
ક્રોધને વશ થઈને તે યુદ્ધમાં પાર્થ પર ધસી ગયો, વરસાદથી ભરેલા મેઘની જેમ હજારો બાણ વરસાવતો.
4.59.96
आवृत्य च महाबाहुर्यतो द्रोणस्ततोऽभवत् ।
अन्तरं प्रददौ पार्थो द्रोणस्य व्यपसर्पितुम् ॥ ४.५९.९६ ॥
મહાબાહુએ ઘેરીને જ્યાં દ્રોણ હતા ત્યાં પોતાનો માર્ગ બનાવ્યો; પાર્થે દ્રોણને પાછા હટવાનો અવકાશ આપ્યો.
4.59.97
स तु लब्धान्तरस्तूर्णमपायाञ्जवनैर्हयैः ।
छिन्नवर्मध्वजरथो निकृत्तः परमेषुभिः ॥ ४.५९.९७ ॥
તક મળતાં તે ઝડપથી વેગવાન ઘોડાઓ સાથે ભાગી ગયો; તેનું બખ્તર અને ધ્વજવાળો રથ શ્રેષ્ઠ બાણોથી કપાઈ ગયા હતા.
4.59.98
पराजिते तदा द्रोणे द्रोणपुत्रः समागतः ।
सदण्ड इव रक्ताक्षः कृतान्तः समरे स्थितः ॥ ४.५९.९८ ॥
દ્રોણ પરાજિત થતાં દ્રોણપુત્ર આગળ આવ્યો; લાલ આંખોવાળો, દંડ ધારણ કરેલા યમ જેવો તે યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો.