มหาภารตะ · อัธยายะ 4.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.59.1
जितं वैकर्तनं दृष्ट्वा पार्थो वैराटिमब्रवीत् ।
स्थिरो भव त्वं संग्रामे जयोऽस्माकं नृपात्मजः ॥ ४.५९.१ ॥
เห็นไวกรรตนะ (กรรณะ) พ่ายแพ้แล้ว ปารถะจึงกล่าวแก่บุตรของวิราฏะว่า ท่านจงยืนหยัดมั่นคงในการรบเถิด ราชกุมาร ชัยชนะจะเป็นของพวกเรา
4.59.2
यावच्छङ्खमुपाध्यास्ये द्विषतां रोमहर्षणम् ।
अविक्लबमसंभ्रान्तमव्यक्तहृदयेक्षणम्। ॥ ४.५९.२ ॥
จนกว่าข้าจะเป่าสังข์ที่ทำให้ขนของศัตรูลุกชัน โดยไม่สั่นไหว ไม่หวั่นไหว และซ่อนใจกับสายตาไว้ให้มิดชิด
4.59.3
याहि शीघ्रं यतो द्रोणो ममाचार्यो रणे स्थितः ।
तथा संक्रीडमानस्य अर्जुनस्य रणाजिरे। ॥ ४.५९.३ ॥
จงไปโดยเร็วยังที่โทรณะอาจารย์ของข้ายืนอยู่ในการรบ และที่อรชุนกำลังต่อสู้ในสนามรบราวกับเล่นสนุก
4.59.4
बलं सत्वं च तेजश्च लाघवं च व्यवर्धत ।
तच्चाद्भुतमभिप्रेक्ष्य भयमुत्तरमाविशत् ॥ ४.५९.४ ॥
กำลัง ความกล้าหาญ ความรุ่งโรจน์ และความคล่องแคล่วของเขาเพิ่มพูนขึ้น เมื่อเห็นความอัศจรรย์นั้น ความกลัวก็เข้าครอบงำอุตตระ
4.59.5
अस्त्राणां तव दिव्यानां शरौघान्क्षिपतः शितान् ।
मनो मे मुह्यतेऽत्यर्थं तव दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ४.५९.५ ॥
ขณะที่ท่านยิงกระแสลูกศรคมกล้าด้วยอาวุธทิพย์ของท่าน ใจของข้าก็ลุ่มหลงยิ่งนักเมื่อได้เห็นความกล้าหาญของท่าน
4.59.6
द्वैधीभूतं मनो मह्यं भयाद्भरतसत्तम ।
अदृष्टपूर्वं पश्यामि तव गाण्डीवनिस्वनम् ॥ ४.५९.६ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ใจของข้าแตกเป็นสองเพราะความกลัว ข้าไม่เคยได้เห็นหรือได้ยินเสียงสายคันธนูคาณฑีวะของท่านเช่นนี้มาก่อน
4.59.7
तव बाहुबलं चैव धनुः कर्षयतो बहु ।
तव तेजो दुराधर्षं यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे ॥ ४.५९.७ ॥
กำลังแขนของท่านและการที่ท่านดึงคันธนูได้อย่างยิ่งใหญ่ ความรุ่งโรจน์ของท่านยากจะต้านทาน ดุจความรุ่งโรจน์ของพระวิษณุในการก้าวสามก้าว
4.59.8
तमुत्तरश्चित्रमवेक्ष्य गाण्डिवं शरांश्च मुक्तान्सहसा किरीटिना ।
भीतोऽब्रवीदर्जुनमाजिमध्ये नाहं तवाश्वान्विषहे नियन्तुम् ॥ ४.५९.८ ॥
เมื่ออุตตระเห็นคาณฑีวะอันน่าอัศจรรย์ และลูกศรที่อรชุนผู้สวมมงกุฎปล่อยออกมาอย่างฉับพลัน เขาก็หวาดกลัวและกล่าวแก่อรชุนท่ามกลางการรบว่า ข้าไม่อาจบังคับม้าของท่านได้
4.59.9
तमब्रवीत्किंचिदिव प्रहस्य गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता ।
मया सहायेन कुतोऽस्ति ते भयं प्रेह्युत्तराश्वाननुमन्त्र्य वाहय ॥ ४.५९.९ ॥
คาณฑีวธันวา ผู้สังหารศัตรู หัวเราะเบา ๆ แล้วกล่าวแก่เขาว่า มีข้าเป็นผู้ช่วย เจ้าจะกลัวอะไรเล่า จงเดินหน้าไปเถิด อุตตระ ให้กำลังใจม้าแล้วขับไปเถิด
4.59.10
आश्वासितस्तेन धनंजयेन वैराटिरश्वान्प्रतुतोदय शीघ्रम् ।
धनंजयश्चापि विकृष्य चापं विष्फारयामास महेन्द्रकल्पः ॥ ४.५९.१० ॥
ธนัญชัยปลอบโยนแล้ว บุตรของวิราฏะจึงรีบกระตุ้นม้าให้เร่งไป และธนัญชัยก็ดึงคันธนูดังดุจพระมเหนทร (พระอินทร์) ทำให้สายคันธนูดีดดัง
4.59.11
उत्तरं चैव बीभत्सुरब्रवीत्पुनरर्जुनः ।
न भेतव्यं मया सार्धं तात संग्राममूर्धनि ॥ ४.५९.११ ॥
แล้วอรชุนผู้กล้าหาญก็กล่าวแก่อุตตระอีกครั้งว่า ลูกรัก มีข้าอยู่เคียงข้างเจ้า อย่ากลัวเลยที่แนวหน้าของการรบ
4.59.12
राजपुत्रोऽसि ते भद्रं कुले महति मात्स्यके ।
जातस्त्वं क्षत्रियकुले न विषीदितुमर्हसि ॥ ४.५९.१२ ॥
เจ้าเป็นราชกุมาร ขอให้เจ้าโชคดี เกิดในวงศ์มัตสยะอันยิ่งใหญ่ เกิดในตระกูลกษัตริย์ เจ้าไม่ควรท้อแท้เลย
4.59.13
धृतिं कृत्वा सुविपुलां राजपुत्र रथं मम ।
युध्यमानस्य संग्रामे राजभिः सह वाहय ॥ ४.५९.१३ ॥
ข้าแต่ราชกุมาร จงมีความมั่นคงอย่างยิ่งแล้วขับรถศึกของข้าไปยังที่ที่ข้าจะต่อสู้ในสงครามกับบรรดากษัตริย์
4.59.14
उक्त्वा तमेवं बीभत्सुरर्जुनः पुनरब्रवीत् ।
पाण्डवो रथिनां श्रेष्ठो भारद्वाजं समीक्ष्य तु ॥ ४.५९.१४ ॥
เมื่ออรชุนกล่าวเช่นนั้นแก่เขาแล้ว ปาณฑพผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึก มองไปยังภารทวาชะ (โทรณะ) แล้วกล่าวขึ้นอีก
4.59.15
यत्रैषा काञ्चनी वेदिर्दृश्यतेऽग्निशिखोपमा ।
उच्छ्रिता काञ्चने दण्डे पताकाभिरलंकृता ॥ ४.५९.१५ ॥
ตรงที่มองเห็นแท่นบูชาสีทองนี้ คล้ายเปลวไฟ ตั้งสูงอยู่บนเสาทองและประดับด้วยธงทั้งหลาย
4.59.16
तत्र मां वह भद्रं ते द्रोणं योत्स्यामि सत्तमम् ।
भारद्वाजेन योत्स्येऽहमाचार्येण महात्मना ॥ ४.५९.१६ ॥
จงนำข้าไปที่นั่น ขอให้ท่านโชคดี ข้าจะต่อสู้กับโทรณะผู้ประเสริฐแห่งคนดี ข้าจะต่อสู้กับอาจารย์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ บุตรของภารทวาชะ
4.59.17
अमी शोणाः प्रकाशन्ते तुरगाः साधुवाहिनः ।
मुक्ता रथवरे तस्य सर्वशिक्षाविशारदाः ॥ ४.५९.१७ ॥
ม้าสีแดงเรื่อเหล่านั้นส่องประกาย เป็นม้าที่ขับได้ดีเยี่ยม ถูกเทียมกับรถศึกอันประเสริฐของเขา และชำนาญในการฝึกทุกประการ
4.59.18
यतो रथवरे शूरः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
स्निग्धवैडूर्यसंकाशस्ताम्राक्षः प्रियदर्शनः ॥ ४.५९.१८ ॥
ที่ซึ่งบนรถศึกอันประเสริฐนั้นมีวีรบุรุษ ผู้เป็นเลิศในบรรดาผู้ถืออาวุธทั้งปวง มีผิวคล้ายหินไพฑูรย์เรียบ มีดวงตาแดงและงดงามน่าชม
4.59.19
आदित्य इव तेजस्वी बलवीर्यसमन्वितः ।
सर्वलोकधनुःश्रेष्ठः सर्वलोकेषु पूजितः।
अङ्गिरोशनसोस्तुल्यो नये बुद्धिमतांवरः ॥ ४.५९.१९ ॥
รุ่งโรจน์ดุจพระอาทิตย์ ประกอบด้วยกำลังและความกล้าหาญ เป็นเลิศในการใช้ธนูทั่วทั้งสามโลก ได้รับการยกย่องทั่วทุกโลก เสมอเหมือนอังคิรสและอุศนัสในด้านนโยบาย เป็นเลิศในหมู่ผู้มีปัญญา
4.59.20
चत्वारो निखिला वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सलक्षणाः ।
धनुर्वेदश्च कार्त्स्न्येन ब्राह्मं चास्त्रं प्रतिष्ठितम् ॥ ४.५९.२० ॥
พระเวททั้งสี่ทั้งหมด พร้อมทั้งองค์และอุปางค์ และลักษณะต่าง ๆ ธนุรเวทโดยสมบูรณ์ และพรหมาสตร์ก็ตั้งมั่นอยู่ในตัวเขา
4.59.21
पुराणमितिहासश्च अर्थविद्या च मानवम् ।
भारद्वाजे समस्तानि सर्वाण्येतानि सांप्रतम् ॥ ४.५९.२१ ॥
ปุราณะและอิติหาส ศาสตร์แห่งการปกครอง และคำสอนของมนุ ทั้งหมดนี้ครบถ้วนทุกประการอยู่ในภารทวาชในบัดนี้
4.59.22
क्षमा दमश्च सत्यं च तेजो मार्दवमार्जवम् ।
प्रतिष्ठिता गुणा यस्मिन्बहवो द्विजसत्तमे ॥ ४.५९.२२ ॥
ความอดทน การควบคุมตน ความสัตย์ ความรุ่งโรจน์ ความอ่อนโยน และความซื่อตรง รวมทั้งคุณธรรมอีกมากมาย ตั้งมั่นอยู่ในท่าน ผู้ยอดเยี่ยมที่สุดในหมู่ทวิชาติ
4.59.23
यस्याहमिष्टः सततं मम चेष्टः सदा च सः ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य तेन योत्स्ये हि सांप्रतम् ॥ ४.५९.२३ ॥
ข้าจะต้องรบกับท่านในบัดนี้เป็นแน่ ท่านผู้เป็นที่รักของข้าเสมอมาและมีใจปรารถนาดีต่อข้าเสมอ โดยยึดหน้าที่ของกษัตริย์เป็นที่ตั้ง
4.59.24
आचार्यं प्रापयेदानीं ममोत्तर महारथम् ।
अपरं पश्य संग्राममद्भुतं मम तस्य च ॥ ४.५९.२४ ॥
บัดนี้ จงนำรถของข้า อุตตระ ผู้เป็นมหารถีไปยังอาจารย์ แล้วดูการรบอันน่าอัศจรรย์อีกครั้งระหว่างข้ากับท่าน
4.59.25
उत्तरस्त्वेवमुक्तोऽश्वांश्चोदयामास तं प्रति ।
आजगामार्जुनरथो भारद्वाजरथं प्रति ॥ ४.५९.२५ ॥
อุตตระเมื่อได้รับคำสั่งเช่นนั้น ก็กระตุ้นม้าให้มุ่งไปยังที่นั้น รถของอรชุนมุ่งมาสู่รถของภารทวาช
4.59.26
तमापतन्तं वेगेन पाण्डवं सरथं रणे ।
द्रोणोप्यभ्यद्रवत्पार्थं मतो मत्तमिव द्विपम् ॥ ४.५९.२६ ॥
โทรณะก็พุ่งเข้าหาปารถะ ปาณฑพผู้มาพร้อมกับรถของตนในสนามรบด้วยความเร็ว เหมือนช้างตกมันพุ่งเข้าใส่
4.59.27
स तु रुक्मरथं दृष्ट्वा कौन्तेयः समभिद्रुतम् ।
आचार्यं तं महाबाहुः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५९.२७ ॥
เมื่อเห็นอาจารย์พุ่งเข้ามาในรถทองคำ บุตรของกุนตี ผู้มีแขนทรงพลัง ก็ประนมมือและกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
4.59.28
उषिताः स्मो वने वासं प्रतिकर्मचिकीर्षवः ।
कोपं नार्हसि नः कर्तुं सदा समरदुर्जय ॥ ४.५९.२८ ॥
พวกเราอยู่ในป่ามาโดยปรารถนาจะตอบแทนการกระทำที่ผิด ท่านผู้ไม่มีใครเอาชนะได้ในการรบเสมอมา ไม่ควรแสดงความโกรธต่อพวกเรา
4.59.29
अहं तु ताडितः पूर्वं प्रहरेयं तवानघ ।
इति मे वर्तते बुद्धिस्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति ॥ ४.५९.२९ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ท่านได้ตีข้าก่อน และใจของข้าตั้งมั่นที่จะตีตอบท่าน ขอท่านโปรดให้อภัยข้าด้วยเถิด
4.59.30
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं भेरीपटहवादितम् ।
व्यक्षोभत बलं सर्वमुद्धूतमिव सागरम् ॥ ४.५९.३० ॥
จากนั้นท่านให้เป่าสังข์ซึ่งประโคมด้วยกลองใหญ่และกลองเล็ก ทั้งกองทัพก็เกิดความปั่นป่วน เหมือนมหาสมุทรที่ถูกกวนขึ้นมา
4.59.31
ततस्तु प्राहिणोद्द्रोणः शरानथ स विंशतिम् ।
अप्राप्तानेव तान्पार्थश्चिच्छेद कृतहस्तवान् ॥ ४.५९.३१ ॥
จากนั้นโทรณะยิงลูกศรยี่สิบดอก ปารถะผู้มีมือชำนาญได้ตัดลูกศรเหล่านั้นเสียก่อนที่จะถึงตัวเขา
4.59.32
ततः शरसहस्रेण रथं पार्थस्य वीर्यवान् ।
अवाकिरत्ततो द्रोणः शीघ्रहस्तं प्रदर्शयन् ॥ ४.५९.३२ ॥
แล้วโทรณะผู้ทรงพลัง แสดงความว่องไวของมือ ก็ระดมยิงลูกศรนับพันใส่รถของปารถะ
4.59.33
एवं प्रववृते युद्धं भारज्वाजकिरीटिनोः ॥ ४.५९.३३ ॥
การรบระหว่างบุตรของภารทวาชกับผู้สวมมงกุฎจึงได้เริ่มขึ้นดังนี้
4.59.34
अश्वाञ्शोणान्महावेगान्हंसवर्णैस्तु वाजिभिः ।
मिश्रितान्समरे दृष्ट्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ॥ ४.५९.३४ ॥
เมื่อเห็นม้าสีแดงที่วิ่งเร็วยิ่งปะปนอยู่ในสนามรบกับม้าสีหงส์ ไพร่พลทั้งหลายก็พากันอัศจรรย์ใจ
4.59.35
रथं रथेन पार्थस्य समाहत्य परंतपः ।
हर्षयुक्तस्तदाऽऽचार्यः प्रत्यगृह्णात्स पाण्डवम् ॥ ४.५९.३५ ॥
โทรณะผู้เผาผลาญศัตรู ชนรถของปารถะด้วยรถของตน แล้วด้วยความปีติ อาจารย์ก็เข้าประจันหน้ากับปาณฑพผู้นั้น
4.59.36
समाश्लिष्टाविवान्योन्यं द्रोणपाण्डवयोर्ध्वजौ ।
दृष्ट्वा प्राकम्पत मुहुर्भारतानां महाचमूः ॥ ४.५९.३६ ॥
เมื่อเห็นธงของโทรณะและของปาณฑพโอบกอดกันดุจคนกอดรัดกัน กองทัพใหญ่ของภรตะก็สั่นสะท้านซ้ำแล้วซ้ำเล่า
4.59.37
तत्तु युद्धं प्रववृते ह्याचार्यस्यार्जुनस्य च ।
विमुञ्चतोः शरानुग्रान्विशिखान्दीप्ततेजसः ॥ ४.५९.३७ ॥
แล้วการรบระหว่างอาจารย์กับอรชุนก็ได้เริ่มขึ้น ทั้งสองต่างยิงลูกศรอันรุนแรงและลูกศรแหลม มีเดชรุ่งโรจน์
4.59.38
तौ वीरौ वीर्यसंपन्नौ दृष्ट्वा समरमूर्धनि ।
आचार्यशिष्यौ रथिनौ कृतवीर्यौ तरस्विनौ ॥ ४.५९.३८ ॥
เมื่อเห็นวีรบุรุษทั้งสองพร้อมด้วยความกล้าหาญ ณ แนวหน้าของสนามรบ ทั้งอาจารย์และศิษย์ ผู้ขับรถรบ แสดงฝีมือ ว่องไวและทรงพลัง
4.59.39
उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ श्रमगतौ जये ।
उभावतिरथौ लोके ह्युभौ परपुंरजयौ।
क्षिपन्तौ शरजालानि क्षत्रियान्मोह आविशत् ॥ ४.५९.३९ ॥
ทั้งสองมีชื่อเสียงในการกระทำ ทั้งสองต่างเหนื่อยล้าในการดิ้นรนเพื่อชัยชนะ ทั้งสองเป็นนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ในโลก ทั้งสองเป็นผู้พิชิตนักรบของศัตรู ยิงตาข่ายลูกศรออกไป แล้วความหลงก็เข้าครอบงำนักรบทั้งหลาย
4.59.40
व्यस्मयन्त नराः सर्वे द्रोणार्जुनसमागमे ।
नराणां ब्रुवतां वाक्यं श्रूयते स महास्वनः ॥ ४.५९.४० ॥
ที่การประชันกันของโทรณะกับอรชุน ผู้คนทั้งปวงต่างอัศจรรย์ใจ เสียงถ้อยคำของผู้คนที่กำลังพูดกันได้ยินดังกึกก้อง คือเสียงอึกทึกอันยิ่งใหญ่นั้น
4.59.41
द्रोणं हि समरे कोऽन्यो योद्धुमर्हत्यथार्जुनात् ।
रौद्रः क्षत्रियधर्मोऽयं गुरं वै यदयोधयत् ॥ ४.५९.४१ ॥
ในสงคราม ใครเล่าเหมาะจะรบกับพระโทรณะ นอกจากอรชุน หน้าที่ของกษัตริย์นี้น่าสะพรึงกลัว ที่ทำให้เขาต้องรบแม้กับครูของตน
4.59.42
इत्यब्रुवञ्जनास्तत्र संग्रामशिरसि स्थिताः ।
तौ समीक्ष्य तु संरब्धौ सन्निकृष्टौ महारथौ ॥ ४.५९.४२ ॥
ชนทั้งหลายที่ยืนอยู่ ณ แนวหน้าของสนามรบ กล่าวดังนี้ เมื่อเห็นมหารถทั้งสองผู้โกรธเกรี้ยวและเข้าประชิดกัน
4.59.43
छाद्येतां शरौघैस्तावन्योन्यमुपराजितौ ।
संयुगे संचकाशेतां कालसूर्याविवोदितौ ॥ ४.५९.४३ ॥
ทั้งสองผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ปกคลุมกันและกันด้วยฝูงลูกศร ในการรบทั้งสองส่องประกายดุจดวงอาทิตย์แห่งกาลวินาศสองดวงที่ขึ้นบนท้องฟ้า
4.59.44
विष्फार्य च महाचापं हेमपृष्ठं दुरासदम् ।
संरब्धस्तु तदा द्रोणः प्रत्ययुध्यत फल्गुनम् ॥ ४.५९.४४ ॥
แล้วพระโทรณะด้วยความโกรธ ดึงคันธนูใหญ่ที่มีด้านหลังเป็นทองคำ ยากที่ใครจะเข้าใกล้ได้ออกจนสุด และต่อสู้กับพระอรชุน
4.59.45
स सायकमयैर्जालैरर्जुनस्य रथं प्रति ।
भानुमद्भिः शिलाधौतैर्बाणैः प्राच्छादयद्दिशः ॥ ४.५९.४५ ॥
ท่านแผ่ตาข่ายที่ถักด้วยลูกศรไปยังรถของอรชุน และด้วยลูกศรเปล่งแสงที่ลับบนหิน ท่านปกคลุมทุกทิศ
4.59.46
अर्जुनस्तु तदा द्रोणं महावेगैर्महारथः ।
विव्याध शतशो बाणैर्धाराभिरिव पर्वतम् ॥ ४.५९.४६ ॥
ฝ่ายอรชุน มหารถผู้ยิ่งใหญ่ ได้แทงพระโทรณะด้วยลูกศรนับร้อยที่พุ่งไปด้วยความเร็วยิ่ง ดุจสายฝนที่พัดกระหน่ำภูเขา
4.59.47
कालमेघ इवोष्णान्ते फल्गुनः समवाकिरत् ॥ ४.५९.४७ ॥
ดุจเมฆแห่งกาลวินาศที่หลั่งลงมาเมื่อสิ้นฤดูร้อน ฟัลคุนะก็ระดมลูกศรลงมาเช่นนั้น
4.59.48
तस्य जाम्बूनदमयैश्चितरैश्चापच्युतैः शरैः ।
प्राच्छादयद्रथश्रेष्ठं भारद्वाजोऽर्जुनस्य वै ॥ ४.५९.४८ ॥
พระภารัทวาชะ คือพระโทรณะ ได้ปกคลุมรถที่ยอดเยี่ยมที่สุดของอรชุนด้วยลูกศรหลากสีที่ทำด้วยทองคำซึ่งยิงออกจากคันธนูของท่าน
4.59.49
तथैव दिव्यं गाण्डीवं धनुरानम्य चार्जुनः ।
शत्रुघ्नं वेगवत्सृष्टं भारसाधनमुत्तमम् ॥ ४.५९.४९ ॥
ฝ่ายอรชุนก็เช่นกัน ดึงคันธนูทิพย์คาณฑีวะ แล้วปล่อยลูกศรที่รวดเร็วและยอดเยี่ยมที่สังหารศัตรูและทำภารกิจอันหนักให้สำเร็จ
4.59.50
शोभते स्म महावाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः ।
शरांश्च विसृजंश्चित्रान्सुवर्णविकृतान्बहून् ॥ ४.५९.५० ॥
อรชุนผู้มีแขนอันทรงพลังรุ่งโรจน์ ขณะเหวี่ยงคันธนูคาณฑีวะ และปล่อยลูกศรมากมายอันน่าอัศจรรย์ที่ทำจากทองคำ
4.59.51
प्राच्छादयदमेयात्मा भारद्वाजरथं प्रति ।
द्रोणचापविनिर्मुक्तान्बाणान्बाणैरवारयत् ॥ ४.५९.५१ ॥
อรชุนผู้มีตนหาประมาณมิได้ ได้ปกคลุมรถของพระภารัทวาชะ สกัดลูกศรที่พุ่งจากคันธนูของพระโทรณะด้วยลูกศรของตนเอง
4.59.52
सरथोऽप्यचरत्पार्थः प्रेक्षणीयो महारथः ।
युगपद्दिक्षु सर्वासु सर्वतोऽस्त्राण्यवासृजम् ॥ ४.५९.५२ ॥
ปารถะ บุตรแห่งปฤถา มหารถผู้น่าชม ได้เคลื่อนรถไปมา และปล่อยอาวุธพร้อมกันทุกทิศ ไปทุกด้าน
4.59.53
आददानं शरान्घोरान्संदधानं च पाण्डवम् ।
विसृजन्तं च क्रौन्तेयं न स्म पश्यन्ति लाघवाम् ॥ ४.५९.५३ ॥
ขณะที่ปาณฑพหยิบลูกศรอันน่ากลัว ใส่ลงบนสายธนู และปล่อยออกไป ไม่มีใครเห็นความว่องไวของบุตรแห่งกุนตี
4.59.54
एकच्छायमिवाकाशं बाणैश्चक्रे समन्ततः ।
नादृश्यत ततो द्रोणो नीहारेणेव पर्वतः ॥ ४.५९.५४ ॥
ด้วยลูกศรของท่าน ท่านทำให้ท้องฟ้ารอบด้านดุจเงาเดียว แล้วพระโทรณะก็มองไม่เห็น เหมือนภูเขาที่ถูกหมอกบดบัง
4.59.55
मरीचिविकचस्येव राजन्भानुमतो वपुः ।
आसीत्पार्थस्य सुमहद्वपुः शरशतार्चितम् ॥ ४.५९.५५ ॥
ข้าแต่พระราชา ร่างอันยิ่งใหญ่ของปารถะประดับด้วยลูกศรนับร้อย ดุจร่างของพระอาทิตย์ผู้รุ่งโรจน์เมื่อรัศมีแผ่กระจายออกไป
4.59.56
क्षिपतः शरजालानि कौन्तेयस्य महात्मनः ।
तान्विधूय शरान्घोरान्द्रोणोऽपि समितिंजयः ।
बभासे तिमिरं व्योम्नि विधूय सविता यथा ॥ ४.५९.५६ ॥
ขณะที่บุตรแห่งกุนตีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ปล่อยตาข่ายลูกศร พระโทรณะผู้ชนะในการรบก็สลัดลูกศรอันน่ากลัวเหล่านั้นออก และส่องแสงอยู่บนท้องฟ้า ดุจดวงอาทิตย์ขับไล่ความมืด
4.59.57
अग्निचक्रोपमं घोरं मण्डलीकृतमाहवे ।
विकृष्य सुमहच्चापं मेघस्तनितनिस्वनम् ।
असकृत्मुञ्चतो बाणान्ददृशुः कुरवो युधि ॥ ४.५९.५७ ॥
ในการรบ น่ากลัวดุจวงล้อแห่งเพลิง ท่านดึงคันธนูอันยิ่งใหญ่ให้โค้งเป็นวง ปล่อยลูกศรซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยเสียงดังดุจเมฆคำรามฟ้า ชาวกุรุได้เห็นท่านในสนามรบ
4.59.58
दिक्षु सर्वासु विपुलः शुश्रुवेऽथ जनैस्तदा ।
द्रोणस्यापि धनुर्घोषो विद्युत्स्तनितनिस्वनः ।
अभवद्विस्मयकरः सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ४.५९.५८ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นวัวแห่งภรตะ ตอนนั้นชนทั้งหลายได้ยินเสียงสะท้านอันกว้างใหญ่ของคันธนูพระโทรณะ ทุกทิศ เสียงนั้นดุจสายฟ้าและเสียงฟ้าคำราม ทำให้กองทัพทั้งหลายตื่นตะลึง
4.59.59
तप्तजाम्बूनदमयैर्दीप्तैरग्निसमैः शरैः ।
प्राच्छादयदमेयात्मा दिशः सूर्यस्य च प्रभाम् ॥ ४.५९.५९ ॥
ด้วยลูกศรที่ทำด้วยทองคำที่ถูกหลอม ลุกโชติช่วงดุจไฟ ท่านผู้มีตนหาประมาณมิได้ปกคลุมทิศทั้งหลาย และแม้แต่แสงของพระอาทิตย์
4.59.60
ततः काञ्चनपङ्खानां शराणां नतपर्वणाम् ।
वियद्गतानां चरतां दृश्यन्ते बहवो व्रजाः ॥ ४.५९.६० ॥
จากนั้น ลูกศรที่มีขนปีกทองคำและข้อโค้ง เคลื่อนที่ไปในท้องฟ้า ปรากฏดุจฝูงนกจำนวนมาก
4.59.61
शरासनात्तु द्रोणस्य प्रभवन्ति स्म सायकाः ।
एको दीर्घ इवाभान्तः प्रदृश्यन्ते महाशराः ।
आकाशे समदृश्यन्त हंसानामिव पङ्क्तयः ॥ ४.५९.६१ ॥
จากคันธนูของโทรณะ ลูกศรทั้งหลายพุ่งออกมา ลูกศรใหญ่เหล่านั้นปรากฏเป็นสายเดียวยาวดุจแถวหงส์ ปรากฏให้เห็นกลางท้องฟ้า
4.59.62
एवं सुवर्णविकृतान्विमुञ्चन्तौ शरान्बहून् ।
आकाशं संवृतं वीरावुल्काभिरिव चक्रतुः ॥ ४.५९.६२ ॥
ทั้งสองวีรบุรุษปล่อยลูกศรจำนวนมากที่มีเครื่องหมายทองคำเช่นนี้ ทำให้ท้องฟ้าเต็มไปด้วยลูกศรดุจเต็มไปด้วยคบเพลิง
4.59.63
तयोः शराश्च विबभुः कङ्कबर्हिणवाससः ।
पङ्क्त्यः शरदि मत्तानां सारसानामिवाम्बरे ॥ ४.५९.६३ ॥
ลูกศรของทั้งสองซึ่งประดับด้วยขนนกกระเรียนและขนนกยูง ส่องแสงดุจแถวนกกระเรียนที่เมาสุราบินอยู่บนฟ้าในฤดูสารท
4.59.64
तत्तु युद्धं महाघोरं तयोः संरब्धयोरभूत् ।
अत्यद्भुतमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ ४.५९.६४ ॥
การต่อสู้ระหว่างทั้งสองผู้โกรธเกรี้ยวนั้นกลายเป็นการรบที่น่าสะพรึงกลัวยิ่ง น่าอัศจรรย์ยิ่ง และคาดไม่ถึง ดุจการรบระหว่างพฤตรากับวาสวะ
4.59.65
महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ४.५९.६५ ॥
ดุจช้างใหญ่สองเชือกที่เข้าใกล้กันและชนกันด้วยปลายงา ทั้งสองก็ยิงกันด้วยลูกศรที่ง้างจนสุดแรง
4.59.66
अथ त्वाचार्यमुख्येन शरान्सृष्टाञ्शिलाशितान् ।
अवारयच्छितैर्बाणैरर्जुनो जयतांवरः ॥ ४.५९.६६ ॥
ครั้งนั้น อรชุนผู้เป็นยอดแห่งผู้ชนะ สกัดลูกศรที่อาจารย์ผู้เป็นประธานยิงมา ซึ่งลับด้วยหิน ด้วยลูกศรคมของตน
4.59.67
दर्शयन्नैन्द्रमात्मानमुग्रमुग्रुपराक्रमः ।
इषुभिस्तूर्णमाकाशं बहुभिश्च समावृणोत्। ॥ ४.५९.६७ ॥
อรชุนแสดงร่างอันดุร้ายดุจพระอินทร์ ผู้มีพลังอย่างดุดัน รีบปกคลุมท้องฟ้าด้วยลูกศรจำนวนมาก
4.59.68
जिघांसन्तं नरव्याघ्रमर्जुनं भीमदर्शनम् ।
विव्याध निशितैर्द्रोणः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ४.५९.६८ ॥
โทรณะยิงอรชุน เสือในหมู่มนุษย์ ผู้น่าหวาดหวั่นแก่ผู้พบเห็นและปรารถนาจะฆ่า ด้วยลูกศรคมที่มีข้อโค้งงอ
4.59.69
हृष्टः समभवद्द्रोणो रणशौण्डः प्रतापवान् ।
अर्जुनेन समं क्रीडञ्शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ४.५९.६९ ॥
โทรณะผู้ชำนาญการรบและเปี่ยมด้วยอานุภาพ เกิดความยินดี และเล่นรบกับอรชุนอย่างเสมอกัน ด้วยลูกศรที่มีข้อโค้งงอ
4.59.70
तौ व्यदारयतां शूरौ सन्नद्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयन्तौ दिव्यानि ब्राह्माद्यस्त्राणि भागशः ॥ ४.५९.७० ॥
วีรบุรุษทั้งสองผู้เตรียมพร้อมและงดงามในการรบ ต่างทำลายกระบวนทัพของกันและกัน ปล่อยอาวุธทิพย์เริ่มด้วยพรหมาสตร์สลับกันไป
4.59.71
पार्थस्तु समरे शूरो दर्शयन्वीर्यमात्मनः ।
स मह्यस्त्रैर्महात्मानं द्रोणं प्राच्छादयच्छरैः ॥ ४.५९.७१ ॥
ฝ่ายปารถะ วีรบุรุษในสงคราม แสดงกำลังของตน ได้ปกคลุมโทรณะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ด้วยอาวุธและลูกศรอันทรงพลัง
4.59.72
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य पार्थो द्रोणमवारयत् ॥ ४.५९.७२ ॥
ปารถะป้องกันอาวุธด้วยอาวุธ และสกัดโทรณะไว้ได้
4.59.73
तयोरासीत्संप्रहारः क्रुद्धयोर्नरसिंहयोः ।
अमृष्यमाणयोः सङ्ख्ये बलिवासवयोरिव ॥ ४.५९.७३ ॥
การปะทะอย่างรุนแรงเกิดขึ้นระหว่างนรสิงห์ทั้งสองผู้โกรธเกรี้ยว ซึ่งไม่อาจอดทนต่อกันในการรบ ดุจการต่อสู้ระหว่างพลีกับวาสวะ
4.59.74
दर्शयेतां महास्राणि भारद्वाजार्जुनौ रणे ॥ ४.५९.७४ ॥
ในสนามรบ ภารทวาชะและอรชุนได้แสดงอาวุธทิพย์อันยิ่งใหญ่ของตน
4.59.75
ऐन्द्रं वायव्यमाग्नेयमस्त्रमस्त्रेण पाण्डवः ।
मुक्तंमुक्तं द्रोणचापाद्ग्रमते स्म पुनः पुनः ॥ ४.५९.७५ ॥
ปาณฑพ ใช้อาวุธแห่งพระอินทร์ อาวุธแห่งวายุ และอาวุธแห่งอัคนี สกัดอาวุธด้วยอาวุธ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทุกลูกศรที่ปล่อยออกจากคันธนูของโทรณะ
4.59.76
एवं शूरौ महेष्वासौ विसृजन्तौ शिलाशितान् ।
एकच्छायमकुर्वातां गगनं शरवृष्टिभिः ॥ ४.५९.७६ ॥
วีรนักยิงธนูผู้ยิ่งใหญ่ทั้งสองเช่นนี้ ปล่อยลูกศรที่ลับด้วยหิน ทำให้ท้องฟ้าเป็นร่มเงาเดียวด้วยฝนลูกศรของตน
4.59.77
ततोऽर्जुनेन मुक्तानां पततां च शरीरिपु ।
पर्वतेष्विव वज्राणां शराणां श्रूयते स्वनः ॥ ४.५९.७७ ॥
จากนั้น มีเสียงลูกศรที่อรชุนปล่อยออกไปและที่ตกลงมา ดังเหมือนสายฟ้าฟาดลงบนภูเขา
4.59.78
ततो नागा रथाश्वाश्च सादिनश्च विशांपते ।
शोणिताक्ताश्च दृश्यन्ते पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ४.५९.७८ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ จากนั้น ช้าง รถศึก ม้า และทหารม้า ปรากฏให้เห็นเปื้อนเลือด ดุจต้นกิงศุกะที่บานสะพรั่ง
4.59.79
बाहुभिश्च सकेयूरैर्निकृत्तैश्च महारथैः ।
सुवर्णाचित्रैः कवचैर्ध्वजैश्च विनिपातितैः ॥ ४.५९.७९ ॥
มีแขนที่สวมกำไลต้นแขน มีมหารถที่ถูกตัดลง มีเกราะอันวิจิตรประดับทอง และมีธงที่ถูกโค่นลง กระจัดกระจายอยู่ทั่วไป
4.59.80
योधैश्च निहतैस्तत्र पार्थबाणाभिपीडितैः ।
बलमासीत्सुसंभ्रान्तं द्रोणार्जुनसमागमे ॥ ४.५९.८० ॥
ตรงนั้น กองทัพเกิดความโกลาหลอย่างยิ่ง เมื่อนักรบถูกสังหารที่นั่น ถูกลูกศรของปารถะบีบคั้น ในการประจัญหน้าระหว่างโทรณะกับอรชุน
4.59.81
विधृन्वानौ तु तौ वीरौ धनुषी भारसाधने ।
प्राच्छादयेतामन्योन्यं दिधक्षन्तौ वरेषुभिः ॥ ४.५९.८१ ॥
วีรบุรุษทั้งสองนั้นกวัดแกว่งคันธนูที่สามารถแบกรับภาระของสงคราม และต่างก็ปกคลุมกันและกันด้วยลูกศรอันประเสริฐ ปรารถนาจะเผาผลาญกันและกัน
4.59.82
अथान्तरिक्षे नादोऽभूद्द्रोणं तत्र प्रशंसताम् ।
दुष्करं कृतवान्द्रोणो यदर्जुनमयोधयत् ॥ ४.५९.८२ ॥
ต่อมาบนท้องฟ้าก็เกิดเสียงของผู้ที่สรรเสริญท่านโทรณะขึ้น ท่านโทรณะได้กระทำการอันยากยิ่ง คือได้ต่อสู้กับอรชุน
4.59.83
प्रमाथिनं महावीर्यं दृढमुष्टिं दुरासदम् ।
जेतारं सर्वदैत्यानां सर्वेषां च महारथम् ॥ ४.५९.८३ ॥
ท่านเป็นผู้บดขยี้ศัตรู มีพลานุภาพยิ่งใหญ่ กำมือแน่น ยากที่จะเข้าใกล้ เป็นผู้พิชิตอสูรทั้งปวง และเป็นมหารถีเหนือทุกผู้
4.59.84
अविभ्रमं च शिक्षां च लाघवं दूरपातनम् ।
पार्थस्य समरे दृष्ट्वा द्रोणस्यासीच्च विस्मयः ॥ ४.५९.८४ ॥
เมื่อท่านโทรณะได้เห็นความแม่นยำที่ไม่พลาดเป้า การฝึกฝน ความว่องไวของมือ และการยิงไปได้ไกลของพระปารถในสงคราม ท่านก็ประหลาดใจด้วย
4.59.85
तत्प्रवृत्तं चिरं घोरं तयोर्युद्धं महात्मनोः ।
अवर्तत महारौद्रं लोकसंक्षोभकरकम् ॥ ४.५९.८५ ॥
การต่อสู้อันน่ากลัวและยาวนานของมหาตมะทั้งสองนั้นดำเนินต่อไปเป็นเวลานาน อันน่าสะพรึงกลัวยิ่ง ก่อให้เกิดความปั่นป่วนแก่โลกทั้งหลาย
4.59.86
अथ गाण्डीवमुद्यम्य दिव्यं धनुरमर्षणः ।
विचकर्ष रणे पार्थो बाहुभ्यां भरतर्षभः ॥ ४.५९.८६ ॥
ต่อมา พระปารถผู้เป็นวัวแห่งภรตะ ด้วยความไม่อดทน ได้ยกคันธนูทิพย์คาณฑีวะขึ้น และดึงสายด้วยแขนทั้งสองในสงคราม
4.59.87
तस्य बाणमयं वर्षे शलभानामिवाभवत् ।
न च बाणान्तरे तस्य वायुः शक्नोति सर्पितुम् ॥ ४.५९.८७ ॥
ฝนลูกศรของท่านกลายเป็นเหมือนฝูงตั๊กแตน และแม้แต่ลมก็ไม่อาจแทรกผ่านระหว่างลูกศรของท่านไปได้
4.59.88
अभीक्ष्णं संदधानस्य बाणानुत्सृजतस्तथा ।
नान्तरं ददृशे किंचित्पार्थस्यापततोपी च ॥ ४.५९.८८ ॥
แม้พระปารถจะหยิบลูกศรขึ้นเล็งและยิงออกไปอย่างไม่หยุดยั้ง และยังรุกไล่อยู่ ก็ไม่มีช่องว่างแม้เพียงเล็กน้อยให้เห็นในตัวท่านเลย
4.59.89
युद्धे तु कृतशीघ्रास्त्रे वर्तमाने सुदारुणे ।
शीघ्राच्छीघ्रतरं पार्थः शरानन्यानुदैरयत् ॥ ४.५९.८९ ॥
แต่ในการต่อสู้ที่น่ากลัวยิ่ง ซึ่งมีอาวุธอันรวดเร็วถูกใช้ พระปารถได้ยิงลูกศรอื่นที่เร็วยิ่งกว่าความเร็วออกไป
4.59.90
ततः शरसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ।
युगपत्प्रापतंस्तत्र द्रोणस्य रथमन्तिकात् ॥ ४.५९.९० ॥
ต่อมา ลูกศรนับพันที่มีปลายงอ ก็พุ่งลงมาพร้อมกันบนรถศึกของท่านโทรณะจากระยะใกล้
4.59.91
विकीर्यमाणे द्रोणे तु शरैर्गाण्डीवधन्वना ।
हाहाकारो महानासीत्सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ४.५९.९१ ॥
เมื่อท่านโทรณะถูกลูกศรของผู้ถือคาณฑีวะปกคลุม เสียงร่ำไห้คร่ำครวญอันยิ่งใหญ่ก็ดังขึ้นในหมู่กองทัพ ข้าแต่วัวแห่งภรตะ
4.59.92
पाण्डवस्य तु शीघ्रास्त्रं मघवा समपूजयत् ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव ये च तत्र समागताः ॥ ४.५९.९२ ॥
พระอินทร์ทรงสรรเสริญอาวุธอันรวดเร็วของปาณฑพ และเหล่าคนธรรพ์และอัปสรที่มาประชุมกันอยู่ที่นั่นก็เช่นกัน
4.59.93
द्रोणं युद्धार्णवे मग्नं दृष्ट्वा पुत्रः प्रतापवान् ।
ततो वृन्देन महता रथिनां रथियूथपः ।
आचार्यपुत्रस्तु शरैः पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ ४.५९.९३ ॥
เมื่อบุตรผู้ทรงอานุภาพเห็นท่านโทรณะจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งการรบ ท่านก็นำกองทัพรถศึกอันยิ่งใหญ่ เป็นหัวหน้าของกองรถ บุตรของอาจารย์ได้ต้านทานปาณฑพไว้ด้วยลูกศร
4.59.94
अश्वत्थामा तु तत्कर्म हृदयेन महात्मनः ।
पूजयामास पार्थस्य कोपं चास्य तदाऽकरोत् ॥ ४.५९.९४ ॥
ส่วนท่านอัศวัตถามัน ในใจได้สรรเสริญการกระทำนั้นของมหาตมะ แต่ในขณะนั้นความโกรธก็บังเกิดขึ้นในตัวท่านต่อพระปารถ
4.59.95
स भन्युवशमापन्नः पार्थमभ्यद्रवद्रणे ।
किरञ्शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ४.५९.९५ ॥
ท่านถูกความโกรธครอบงำ จึงพุ่งเข้าใส่พระปารถในสงคราม พลางโปรยลูกศรนับพันเหมือนเมฆฝนที่หนักด้วยน้ำ
4.59.96
आवृत्य च महाबाहुर्यतो द्रोणस्ततोऽभवत् ।
अन्तरं प्रददौ पार्थो द्रोणस्य व्यपसर्पितुम् ॥ ४.५९.९६ ॥
ผู้มีแขนอันทรงพลังนั้นล้อมท่านไว้ และไปยังที่ที่ท่านโทรณะอยู่ พระปารถจึงเปิดช่องให้ท่านโทรณะถอยออกไป
4.59.97
स तु लब्धान्तरस्तूर्णमपायाञ्जवनैर्हयैः ।
छिन्नवर्मध्वजरथो निकृत्तः परमेषुभिः ॥ ४.५९.९७ ॥
ท่านโทรณะได้ช่องว่างแล้ว จึงรีบหนีไปด้วยม้าที่วิ่งเร็ว โดยเกราะและรถที่มีธงของท่านถูกลูกศรอันยอดเยี่ยมตัดขาดเป็นชิ้นๆ
4.59.98
पराजिते तदा द्रोणे द्रोणपुत्रः समागतः ।
सदण्ड इव रक्ताक्षः कृतान्तः समरे स्थितः ॥ ४.५९.९८ ॥
เมื่อท่านโทรณะพ่ายแพ้แล้ว บุตรของท่านโทรณะก็เข้ามา ยืนอยู่ในสงคราม ตาแดงก่ำ เหมือนพระยมผู้ถือไม้ตะบอง