మహాభారతం · అధ్యాయం 4.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.59.1
जितं वैकर्तनं दृष्ट्वा पार्थो वैराटिमब्रवीत् ।
स्थिरो भव त्वं संग्रामे जयोऽस्माकं नृपात्मजः ॥ ४.५९.१ ॥
వైకర్తనుడు (కర్ణుడు) ఓడిపోవడం చూసి పార్థుడు విరాటుని కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: రాజకుమారా, యుద్ధంలో స్థిరంగా ఉండు; విజయం మనదే.
4.59.2
यावच्छङ्खमुपाध्यास्ये द्विषतां रोमहर्षणम् ।
अविक्लबमसंभ्रान्तमव्यक्तहृदयेक्षणम्। ॥ ४.५९.२ ॥
శత్రువుల శరీరాలు గగుర్పొడిచేలా శంఖం ఊదేంత వరకు — చలించక, తొణక్కక, హృదయ భావాన్ని, చూపును దాచుకుని.
4.59.3
याहि शीघ्रं यतो द्रोणो ममाचार्यो रणे स्थितः ।
तथा संक्रीडमानस्य अर्जुनस्य रणाजिरे। ॥ ४.५९.३ ॥
యుద్ధంలో నా ఆచార్యుడైన ద్రోణుడు నిలిచిన చోటికి వేగంగా వెళ్ళు; అక్కడ యుద్ధరంగంలో అర్జునుడు ఆటలాడినట్లు పోరాడుతున్నాడు.
4.59.4
बलं सत्वं च तेजश्च लाघवं च व्यवर्धत ।
तच्चाद्भुतमभिप्रेक्ष्य भयमुत्तरमाविशत् ॥ ४.५९.४ ॥
అతని బలం, ధైర్యం, తేజస్సు, చురుకుదనం పెరిగాయి; ఆ అద్భుతాన్ని చూసి ఉత్తరునిలో భయం ప్రవేశించింది.
4.59.5
अस्त्राणां तव दिव्यानां शरौघान्क्षिपतः शितान् ।
मनो मे मुह्यतेऽत्यर्थं तव दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ४.५९.५ ॥
నీవు దివ్య అస్త్రాలతో పదునైన బాణ ప్రవాహాలు ప్రయోగిస్తున్న నీ పరాక్రమాన్ని చూచి నా మనసు ఎంతో మోహానికి గురవుతోంది.
4.59.6
द्वैधीभूतं मनो मह्यं भयाद्भरतसत्तम ।
अदृष्टपूर्वं पश्यामि तव गाण्डीवनिस्वनम् ॥ ४.५९.६ ॥
భరతోత్తమా, భయంతో నా మనసు రెండు ముక్కలైంది; నీ గాండీవ ధ్వనిని ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడలేదు.
4.59.7
तव बाहुबलं चैव धनुः कर्षयतो बहु ।
तव तेजो दुराधर्षं यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे ॥ ४.५९.७ ॥
నీ బాహుబలం, విల్లును బలంగా లాగే శక్తి, నీ తేజస్సు ఎదిరింపరానిది; త్రివిక్రమంలో విష్ణువు తేజస్సువలె.
4.59.8
तमुत्तरश्चित्रमवेक्ष्य गाण्डिवं शरांश्च मुक्तान्सहसा किरीटिना ।
भीतोऽब्रवीदर्जुनमाजिमध्ये नाहं तवाश्वान्विषहे नियन्तुम् ॥ ४.५९.८ ॥
కిరీటి అకస్మాత్తుగా వదిలిన బాణాలను, గాండీవాన్ని చూసి ఉత్తరుడు ఆశ్చర్యపడి, భయంతో యుద్ధమధ్యంలో అర్జునునితో అన్నాడు: "నీ గుర్రాలను నేను అదుపు చేయలేను."
4.59.9
तमब्रवीत्किंचिदिव प्रहस्य गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता ।
मया सहायेन कुतोऽस्ति ते भयं प्रेह्युत्तराश्वाननुमन्त्र्य वाहय ॥ ४.५९.९ ॥
శత్రువులను సంహరించే గాండీవధన్వి అర్జునుడు కొంచెం నవ్వుతూ అతనితో అన్నాడు: "నేను సహాయంగా ఉండగా నీకు భయమెందుకు? ముందుకు సాగు, ఉత్తరా! గుర్రాలను ప్రోత్సహించి తోలు."
4.59.10
आश्वासितस्तेन धनंजयेन वैराटिरश्वान्प्रतुतोदय शीघ्रम् ।
धनंजयश्चापि विकृष्य चापं विष्फारयामास महेन्द्रकल्पः ॥ ४.५९.१० ॥
అర్జునునిచే ఓదార్చబడిన వైరాటి ఉత్తరుడు త్వరగా గుర్రాలను ప్రోత్సహించి తోలాడు; ఇంద్రునితో సమానుడైన ధనంజయుడు కూడా ధనుస్సును లాగి దాని నారిని మ్రోగించాడు.
4.59.11
उत्तरं चैव बीभत्सुरब्रवीत्पुनरर्जुनः ।
न भेतव्यं मया सार्धं तात संग्राममूर्धनि ॥ ४.५९.११ ॥
బీభత్సుడైన అర్జునుడు మళ్ళీ ఉత్తరునితో అన్నాడు: "నాయనా! నాతో కలసి ఉన్నప్పుడు యుద్ధ ముందు భయపడకూడదు."
4.59.12
राजपुत्रोऽसि ते भद्रं कुले महति मात्स्यके ।
जातस्त्वं क्षत्रियकुले न विषीदितुमर्हसि ॥ ४.५९.१२ ॥
నీవు రాజపుత్రుడవు, నీకు శుభం కలుగుగాక. గొప్ప మత్స్య కులంలో క్షత్రియ వంశంలో జన్మించిన నీవు విషాదం పొందరాదు.
4.59.13
धृतिं कृत्वा सुविपुलां राजपुत्र रथं मम ।
युध्यमानस्य संग्रामे राजभिः सह वाहय ॥ ४.५९.१३ ॥
రాజకుమారుడా, అత్యంత దృఢ చిత్తంతో నా రథాన్ని నడుపు; యుద్ధంలో రాజులతో నేను పోరాడే చోట.
4.59.14
उक्त्वा तमेवं बीभत्सुरर्जुनः पुनरब्रवीत् ।
पाण्डवो रथिनां श्रेष्ठो भारद्वाजं समीक्ष्य तु ॥ ४.५९.१४ ॥
అతనికి ఇలా చెప్పి, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన పాండవుడు బీభత్సు అర్జునుడు భారద్వాజుడిని (ద్రోణుని) చూసి మళ్లీ పలికాడు.
4.59.15
यत्रैषा काञ्चनी वेदिर्दृश्यतेऽग्निशिखोपमा ।
उच्छ्रिता काञ्चने दण्डे पताकाभिरलंकृता ॥ ४.५९.१५ ॥
అగ్నిజ్వాల వంటి ఈ బంగారు వేదిక ఎక్కడ కనిపిస్తుందో, బంగారు స్తంభంపై ఎత్తుగా లేచి పతాకలతో అలంకరించబడినదో అక్కడ.
4.59.16
तत्र मां वह भद्रं ते द्रोणं योत्स्यामि सत्तमम् ।
भारद्वाजेन योत्स्येऽहमाचार्येण महात्मना ॥ ४.५९.१६ ॥
అక్కడికి నన్ను తీసుకెళ్లు, నీకు శుభం కలుగుగాక. సజ్జనులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణునితో నేను పోరాడుతాను; మహాత్ముడైన ఆచార్యుడు భారద్వాజుని కుమారునితో నేను పోరాడతాను.
4.59.17
अमी शोणाः प्रकाशन्ते तुरगाः साधुवाहिनः ।
मुक्ता रथवरे तस्य सर्वशिक्षाविशारदाः ॥ ४.५९.१७ ॥
ఆ ఎర్రని గుర్రాలు మెరుస్తున్నాయి; బాగా లాగేవి, అతని శ్రేష్ఠమైన రథానికి కట్టబడినవి, అన్ని శిక్షణలలోనూ నిపుణులైనవి.
4.59.18
यतो रथवरे शूरः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
स्निग्धवैडूर्यसंकाशस्ताम्राक्षः प्रियदर्शनः ॥ ४.५९.१८ ॥
ఆ శ్రేష్ఠమైన రథంపై ఉన్న ఆ శూరుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో — అన్ని ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు, నునుపైన వైడూర్యం వంటివాడు, ఎర్రని కళ్లవాడు, చూడముచ్చటైనవాడు.
4.59.19
आदित्य इव तेजस्वी बलवीर्यसमन्वितः ।
सर्वलोकधनुःश्रेष्ठः सर्वलोकेषु पूजितः।
अङ्गिरोशनसोस्तुल्यो नये बुद्धिमतांवरः ॥ ४.५९.१९ ॥
సూర్యుని వలె తేజస్వి, బలం పరాక్రమం కలవాడు, సమస్త లోకాలలో ధనుర్ధరులలో శ్రేష్ఠుడు, సర్వ లోకాలలో పూజితుడు; నీతిలో అంగిరసునికి, ఉశనసునికి సమానుడు, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడు.
4.59.20
चत्वारो निखिला वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सलक्षणाः ।
धनुर्वेदश्च कार्त्स्न्येन ब्राह्मं चास्त्रं प्रतिष्ठितम् ॥ ४.५९.२० ॥
నాలుగు వేదాలు, వాటి అంగోపాంగాలు లక్షణాలతో సహా; ధనుర్వేదం పూర్తిగా; బ్రహ్మాస్త్రం కూడా అతనిలో నెలకొని ఉంది.
4.59.21
पुराणमितिहासश्च अर्थविद्या च मानवम् ।
भारद्वाजे समस्तानि सर्वाण्येतानि सांप्रतम् ॥ ४.५९.२१ ॥
పురాణం, ఇతిహాసం, అర్థవిద్య, మానవ (ధర్మ) శాస్త్రం; భారద్వాజునిలో ఇవన్నీ ఇప్పుడు సమస్తంగా ఉన్నాయి.
4.59.22
क्षमा दमश्च सत्यं च तेजो मार्दवमार्जवम् ।
प्रतिष्ठिता गुणा यस्मिन्बहवो द्विजसत्तमे ॥ ४.५९.२२ ॥
క్షమ, దమం, సత్యం, తేజస్సు, మృదుత్వం, ఋజుత్వం — ఇవి, అనేక గుణాలతో పాటు, ఆ ద్విజోత్తముడిలో నెలకొని ఉన్నాయి.
4.59.23
यस्याहमिष्टः सततं मम चेष्टः सदा च सः ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य तेन योत्स्ये हि सांप्रतम् ॥ ४.५९.२३ ॥
ఎవరు నాకు ఎల్లప్పుడూ ప్రియుడో, ఎల్లప్పుడూ హితుడో, ఆయనతోనే ఇప్పుడు క్షత్రధర్మాన్ని ముందుంచుకుని నేను తప్పక పోరాడతాను.
4.59.24
आचार्यं प्रापयेदानीं ममोत्तर महारथम् ।
अपरं पश्य संग्राममद्भुतं मम तस्य च ॥ ४.५९.२४ ॥
ఇప్పుడు నా మహారథుణ్ణి ఆచార్యుని వద్దకు తీసుకెళ్ళు, ఉత్తరా. చూడు, నాకు అతనికీ మధ్య జరిగే మరో అద్భుతమైన యుద్ధాన్ని.
4.59.25
उत्तरस्त्वेवमुक्तोऽश्वांश्चोदयामास तं प्रति ।
आजगामार्जुनरथो भारद्वाजरथं प्रति ॥ ४.५९.२५ ॥
ఉత్తరుడు ఇలా చెప్పబడగానే అతడు గుర్రాలను ఆ వైపుకు తోలాడు. అర్జునుని రథం భారద్వాజుని (ద్రోణుని) రథం వైపు వచ్చింది.
4.59.26
तमापतन्तं वेगेन पाण्डवं सरथं रणे ।
द्रोणोप्यभ्यद्रवत्पार्थं मतो मत्तमिव द्विपम् ॥ ४.५९.२६ ॥
యుద్ధంలో వేగంగా వస్తున్న ఆ పాండవుడిని, అతని రథంతో సహా, ద్రోణుడు కూడా మదించిన ఏనుగులా పార్థుడిపై దూకాడు.
4.59.27
स तु रुक्मरथं दृष्ट्वा कौन्तेयः समभिद्रुतम् ।
आचार्यं तं महाबाहुः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५९.२७ ॥
బంగారు రథంపై తన వైపు పరుగెత్తి వస్తున్న ఆ ఆచార్యుని చూసి, ఆ మహాబాహువైన కౌంతేయుడు చేతులు జోడించి ఈ మాటలు పలికాడు.
4.59.28
उषिताः स्मो वने वासं प्रतिकर्मचिकीर्षवः ।
कोपं नार्हसि नः कर्तुं सदा समरदुर्जय ॥ ४.५९.२८ ॥
మేము అడవిలో నివసించాము; ప్రతీకారం చేయాలని కోరుకుంటున్నాము. యుద్ధంలో ఎప్పుడూ జయించలేనివారా, మాపై కోపం చూపడం మీకు తగదు.
4.59.29
अहं तु ताडितः पूर्वं प्रहरेयं तवानघ ।
इति मे वर्तते बुद्धिस्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति ॥ ४.५९.२९ ॥
పాపరహితుడా! మొదట నన్ను మీరు గాయపరిచారు; నేను కూడా మిమ్మల్ని ప్రహరించాలని నా సంకల్పం. కాబట్టి మీరు క్షమించదగినవారు.
4.59.30
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं भेरीपटहवादितम् ।
व्यक्षोभत बलं सर्वमुद्धूतमिव सागरम् ॥ ४.५९.३० ॥
తరువాత అతడు భేరి, పటహాల ధ్వనితో శంఖం ఊదించాడు. కలచివేయబడిన సముద్రంలా సైన్యమంతా కలత చెందింది.
4.59.31
ततस्तु प्राहिणोद्द्रोणः शरानथ स विंशतिम् ।
अप्राप्तानेव तान्पार्थश्चिच्छेद कृतहस्तवान् ॥ ४.५९.३१ ॥
అప్పుడు ద్రోణుడు ఇరవై బాణాలు ప్రయోగించాడు. నైపుణ్యమైన చేతులు గల పార్థుడు అవి చేరకముందే వాటిని ఖండించాడు.
4.59.32
ततः शरसहस्रेण रथं पार्थस्य वीर्यवान् ।
अवाकिरत्ततो द्रोणः शीघ्रहस्तं प्रदर्शयन् ॥ ४.५९.३२ ॥
అప్పుడు పరాక్రమశాలి ద్రోణుడు వేగవంతమైన చేతి నైపుణ్యం ప్రదర్శిస్తూ పార్థుని రథాన్ని వేయి బాణాలతో కప్పాడు.
4.59.33
एवं प्रववृते युद्धं भारज्वाजकिरीटिनोः ॥ ४.५९.३३ ॥
ఈ విధంగా భారద్వాజుని కుమారునికీ కిరీటధారికీ మధ్య యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
4.59.34
अश्वाञ्शोणान्महावेगान्हंसवर्णैस्तु वाजिभिः ।
मिश्रितान्समरे दृष्ट्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ॥ ४.५९.३४ ॥
యుద్ధంలో ఎర్రని, మిక్కిలి వేగమైన గుర్రాలు హంస వర్ణపు గుర్రాలతో కలిసి ఉండటం చూసి సామాన్య జనులు ఆశ్చర్యపోయారు.
4.59.35
रथं रथेन पार्थस्य समाहत्य परंतपः ।
हर्षयुक्तस्तदाऽऽचार्यः प्रत्यगृह्णात्स पाण्डवम् ॥ ४.५९.३५ ॥
శత్రువులను దహించే ఆచార్యుడు ద్రోణుడు తన రథంతో పార్థుని రథాన్ని ఢీకొట్టి, సంతోషంతో ఆ పాండవుడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
4.59.36
समाश्लिष्टाविवान्योन्यं द्रोणपाण्डवयोर्ध्वजौ ।
दृष्ट्वा प्राकम्पत मुहुर्भारतानां महाचमूः ॥ ४.५९.३६ ॥
ద్రోణుని, పాండవుని ధ్వజాలు ఒకదానినొకటి కౌగిలించుకున్నట్లు కనిపించడం చూసి భారతుల మహాసేన పదే పదే వణికిపోయింది.
4.59.37
तत्तु युद्धं प्रववृते ह्याचार्यस्यार्जुनस्य च ।
विमुञ्चतोः शरानुग्रान्विशिखान्दीप्ततेजसः ॥ ४.५९.३७ ॥
ఆచార్యుడు, అర్జునుల మధ్య ఆ యుద్ధం ప్రారంభమైంది; ప్రకాశించే తేజస్సు గల వారిద్దరూ భయంకర బాణాలను విడిచారు.
4.59.38
तौ वीरौ वीर्यसंपन्नौ दृष्ट्वा समरमूर्धनि ।
आचार्यशिष्यौ रथिनौ कृतवीर्यौ तरस्विनौ ॥ ४.५९.३८ ॥
యుద్ధ మోర్చాలో వీర్యసంపన్నులైన ఆ ఇద్దరు వీరులు — ఆచార్యుడు, శిష్యుడు, రథికులు, పరాక్రమం చూపుతూ వేగంగా ఉన్నవారిని చూసి...
4.59.39
उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ श्रमगतौ जये ।
उभावतिरथौ लोके ह्युभौ परपुंरजयौ।
क्षिपन्तौ शरजालानि क्षत्रियान्मोह आविशत् ॥ ४.५९.३९ ॥
ఇద్దరూ ప్రసిద్ధ కర్మలు చేసినవారు; విజయం కోసం ఇద్దరూ శ్రమించినవారు; ఇద్దరూ లోకంలో అతిరథులు, శత్రువీరులను జయించేవారు; బాణజాలాలు విసురుతుండగా క్షత్రియులలో మోహం ప్రవేశించింది.
4.59.40
व्यस्मयन्त नराः सर्वे द्रोणार्जुनसमागमे ।
नराणां ब्रुवतां वाक्यं श्रूयते स महास्वनः ॥ ४.५९.४० ॥
ద్రోణార్జునుల సమాగమంలో అందరు మనుషులు ఆశ్చర్యపోయారు; మాట్లాడే మనుషుల మాటలు వినిపించాయి — ఆ మహాధ్వని.
4.59.41
द्रोणं हि समरे कोऽन्यो योद्धुमर्हत्यथार्जुनात् ।
रौद्रः क्षत्रियधर्मोऽयं गुरं वै यदयोधयत् ॥ ४.५९.४१ ॥
యుద్ధంలో ద్రోణునితో అర్జునుడు తప్ప మరెవరు పోరాడగలరు? ఈ క్షత్రియ ధర్మం భయంకరమైనది; ఇది గురువుతోనూ యుద్ధం చేయిస్తుంది.
4.59.42
इत्यब्रुवञ्जनास्तत्र संग्रामशिरसि स्थिताः ।
तौ समीक्ष्य तु संरब्धौ सन्निकृष्टौ महारथौ ॥ ४.५९.४२ ॥
ఇలా అక్కడ యుద్ధ ముఖంలో నిలబడిన జనులు అన్నారు; కోపంతో దగ్గరగా వచ్చిన ఆ ఇద్దరు మహారథులను చూసి...
4.59.43
छाद्येतां शरौघैस्तावन्योन्यमुपराजितौ ।
संयुगे संचकाशेतां कालसूर्याविवोदितौ ॥ ४.५९.४३ ॥
జయింపరాని ఆ ఇద్దరూ బాణాల ప్రవాహాలతో ఒకరినొకరు కప్పివేశారు; యుద్ధంలో ఉదయించిన రెండు కాలసూర్యుల వలె ప్రకాశించారు.
4.59.44
विष्फार्य च महाचापं हेमपृष्ठं दुरासदम् ।
संरब्धस्तु तदा द्रोणः प्रत्ययुध्यत फल्गुनम् ॥ ४.५९.४४ ॥
అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన ద్రోణుడు బంగారు వీపు గల, ఎదుర్కోవడానికి కష్టమైన మహాధనుస్సును విస్తరించి ఫల్గునుడితో పోరాడాడు.
4.59.45
स सायकमयैर्जालैरर्जुनस्य रथं प्रति ।
भानुमद्भिः शिलाधौतैर्बाणैः प्राच्छादयद्दिशः ॥ ४.५९.४५ ॥
అతడు అర్జునుని రథం వైపు బాణాల వలలను ప్రయోగించి, రాతిపై సాన పట్టిన ప్రకాశవంతమైన బాణాలతో దిక్కులను కప్పివేశాడు.
4.59.46
अर्जुनस्तु तदा द्रोणं महावेगैर्महारथः ।
विव्याध शतशो बाणैर्धाराभिरिव पर्वतम् ॥ ४.५९.४६ ॥
అప్పుడు మహారథుడైన అర్జునుడు వేగవంతమైన వందల కొద్దీ బాణాలతో ద్రోణుని తాకాడు; పర్వతాన్ని ధారలు తాకినట్లు.
4.59.47
कालमेघ इवोष्णान्ते फल्गुनः समवाकिरत् ॥ ४.५९.४७ ॥
వేసవి చివరలో కాలమేఘం కురిసినట్లు ఫల్గునుడు బాణవర్షం కురిపించాడు.
4.59.48
तस्य जाम्बूनदमयैश्चितरैश्चापच्युतैः शरैः ।
प्राच्छादयद्रथश्रेष्ठं भारद्वाजोऽर्जुनस्य वै ॥ ४.५९.४८ ॥
భారద్వాజుడైన ద్రోణుడు అర్జునుని ఉత్తమ రథాన్ని అతని విల్లు నుంచి వెలువడిన బంగారు వర్ణచిత్ర బాణాలతో కప్పివేశాడు.
4.59.49
तथैव दिव्यं गाण्डीवं धनुरानम्य चार्जुनः ।
शत्रुघ्नं वेगवत्सृष्टं भारसाधनमुत्तमम् ॥ ४.५९.४९ ॥
అలాగే అర్జునుడు దివ్యమైన గాండీవ ధనువును వంచి, శత్రువులను సంహరించే, వేగంగా ప్రయోగించబడిన, గొప్ప కార్యాన్ని సాధించే ఉత్తమ బాణాలను ప్రయోగించాడు.
4.59.50
शोभते स्म महावाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः ।
शरांश्च विसृजंश्चित्रान्सुवर्णविकृतान्बहून् ॥ ४.५९.५० ॥
మహాబాహువైన అర్జునుడు గాండీవ ధనువును ఊపుతూ, బంగారంతో అలంకరించిన అనేక విచిత్ర బాణాలను ప్రయోగిస్తూ ప్రకాశించాడు.
4.59.51
प्राच्छादयदमेयात्मा भारद्वाजरथं प्रति ।
द्रोणचापविनिर्मुक्तान्बाणान्बाणैरवारयत् ॥ ४.५९.५१ ॥
అమితాత్ముడైన అర్జునుడు భారద్వాజుని (ద్రోణుని) రథం వైపు ద్రోణ ధనువు నుండి వచ్చిన బాణాలను తన బాణాలతో కప్పి నివారించాడు.
4.59.52
सरथोऽप्यचरत्पार्थः प्रेक्षणीयो महारथः ।
युगपद्दिक्षु सर्वासु सर्वतोऽस्त्राण्यवासृजम् ॥ ४.५९.५२ ॥
పృథ కుమారుడు అర్జునుడు, చూడదగిన మహారథుడు, తన రథంతో సంచరిస్తూ, అన్ని దిక్కులలో ఏకకాలంలో, అన్ని వైపుల నుండి అస్త్రాలను ప్రయోగించాడు.
4.59.53
आददानं शरान्घोरान्संदधानं च पाण्डवम् ।
विसृजन्तं च क्रौन्तेयं न स्म पश्यन्ति लाघवाम् ॥ ४.५९.५३ ॥
పాండవుడు భయంకరమైన బాణాలను తీసుకుంటూ, వింటినారికి ఎక్కిస్తూ, ప్రయోగిస్తూ ఉండగా—కుంతీ కుమారుని ఈ వేగాన్ని ఎవరూ చూడలేకపోయారు.
4.59.54
एकच्छायमिवाकाशं बाणैश्चक्रे समन्ततः ।
नादृश्यत ततो द्रोणो नीहारेणेव पर्वतः ॥ ४.५९.५४ ॥
బాణాలతో అతడు నలువైపులా ఆకాశాన్ని ఒకే నీడగా చేశాడు; అప్పుడు ద్రోణుడు మంచుతో కప్పబడిన పర్వతంలా కనిపించలేదు.
4.59.55
मरीचिविकचस्येव राजन्भानुमतो वपुः ।
आसीत्पार्थस्य सुमहद्वपुः शरशतार्चितम् ॥ ४.५९.५५ ॥
ఓ రాజా, పార్థుని మహా శరీరం వందలాది బాణాలతో అలంకరించబడి, కిరణాలు విరిసిన తేజస్వి సూర్యుని వలె ఉండెను.
4.59.56
क्षिपतः शरजालानि कौन्तेयस्य महात्मनः ।
तान्विधूय शरान्घोरान्द्रोणोऽपि समितिंजयः ।
बभासे तिमिरं व्योम्नि विधूय सविता यथा ॥ ४.५९.५६ ॥
మహాత్ముడైన కౌంతేయుడు బాణజాలాలను ప్రయోగిస్తుండగా, యుద్ధ విజేత ద్రోణుడు ఆ భయంకర బాణాలను తొలగించి, చీకటిని తొలగించే సూర్యునివలె ఆకాశంలో ప్రకాశించెను.
4.59.57
अग्निचक्रोपमं घोरं मण्डलीकृतमाहवे ।
विकृष्य सुमहच्चापं मेघस्तनितनिस्वनम् ।
असकृत्मुञ्चतो बाणान्ददृशुः कुरवो युधि ॥ ४.५९.५७ ॥
యుద్ధంలో అగ్నిచక్రంలా భయంకరంగా, వృత్తాకారంగా లాగబడిన గొప్ప విల్లుతో, మేఘగర్జన వంటి ధ్వనితో పదే పదే బాణాలు విడిచిన అతనిని కురువీరులు చూశారు.
4.59.58
दिक्षु सर्वासु विपुलः शुश्रुवेऽथ जनैस्तदा ।
द्रोणस्यापि धनुर्घोषो विद्युत्स्तनितनिस्वनः ।
अभवद्विस्मयकरः सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ४.५९.५८ ॥
అప్పుడు అన్ని దిక్కులలో ప్రజలు ద్రోణుని ధనుర్ఘోషను విని—అది మెరుపు, ఉరుముల శబ్దంలా ఉండి, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, సేనలను విస్మయపరిచెను.
4.59.59
तप्तजाम्बूनदमयैर्दीप्तैरग्निसमैः शरैः ।
प्राच्छादयदमेयात्मा दिशः सूर्यस्य च प्रभाम् ॥ ४.५९.५९ ॥
అమితాత్ముడైన అతడు, కరిగిన బంగారంతో చేసిన, అగ్నితో సమానంగా ప్రకాశించే బాణాలతో దిక్కులను కప్పెను, సూర్యుని కాంతిని కూడా కప్పెను.
4.59.60
ततः काञ्चनपङ्खानां शराणां नतपर्वणाम् ।
वियद्गतानां चरतां दृश्यन्ते बहवो व्रजाः ॥ ४.५९.६० ॥
అప్పుడు బంగారు రెక్కలు, వంగిన కణుపులు కలిగిన బాణాలు ఆకాశంలో సంచరిస్తూ, అనేక గుంపులుగా కనిపించెను.
4.59.61
शरासनात्तु द्रोणस्य प्रभवन्ति स्म सायकाः ।
एको दीर्घ इवाभान्तः प्रदृश्यन्ते महाशराः ।
आकाशे समदृश्यन्त हंसानामिव पङ्क्तयः ॥ ४.५९.६१ ॥
ద్రోణుని విల్లు నుండి బాణాలు వెలువడ్డాయి. ఒకే పొడవైన వరుసగా కనిపించిన ఆ మహాబాణాలు ఆకాశంలో హంసల వరుసల వలె కనిపించాయి.
4.59.62
एवं सुवर्णविकृतान्विमुञ्चन्तौ शरान्बहून् ।
आकाशं संवृतं वीरावुल्काभिरिव चक्रतुः ॥ ४.५९.६२ ॥
ఇలా బంగారంతో అలంకరించిన అనేక బాణాలను వదులుతూ ఆ ఇద్దరు వీరులు ఆకాశాన్ని ఉల్కలతో నింపినట్లు కప్పేశారు.
4.59.63
तयोः शराश्च विबभुः कङ्कबर्हिणवाससः ।
पङ्क्त्यः शरदि मत्तानां सारसानामिवाम्बरे ॥ ४.५९.६३ ॥
వారిద్దరి బాణాలు కంక, నెమలి ఈకలతో అలంకరించబడి మెరిశాయి; శరదృతువులో ఆకాశంలో మత్తెక్కిన సారస పక్షుల వరుసల వలె అవి కనిపించాయి.
4.59.64
तत्तु युद्धं महाघोरं तयोः संरब्धयोरभूत् ।
अत्यद्भुतमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ ४.५९.६४ ॥
కోపోద్రిక్తులైన ఆ ఇద్దరి ఆ యుద్ధం అత్యంత భయంకరమైనది, అద్భుతమైనది, ఊహకు అందనిది; వృత్రుడు, వాసవుడు (ఇంద్రుడు) జరిపిన యుద్ధం వలె ఉండింది.
4.59.65
महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ४.५९.६५ ॥
రెండు మహా గజాలు దగ్గరకు వచ్చి దంతాల కొనలతో ఒకదానినొకటి కొట్టుకున్నట్లు, పూర్తిగా లాగి వదిలిన బాణాలతో వారు ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
4.59.66
अथ त्वाचार्यमुख्येन शरान्सृष्टाञ्शिलाशितान् ।
अवारयच्छितैर्बाणैरर्जुनो जयतांवरः ॥ ४.५९.६६ ॥
అప్పుడు విజేతలలో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు ఆచార్యులలో ప్రధానుడైన ద్రోణుడు ప్రయోగించిన రాతిపై సానబెట్టిన బాణాలను తన వాడి బాణాలతో అడ్డుకున్నాడు.
4.59.67
दर्शयन्नैन्द्रमात्मानमुग्रमुग्रुपराक्रमः ।
इषुभिस्तूर्णमाकाशं बहुभिश्च समावृणोत्। ॥ ४.५९.६७ ॥
ఇంద్రునితో సమానమైన తన ఉగ్ర రూపాన్ని చూపుతూ, ఉగ్ర పరాక్రముడు శీఘ్రంగా అనేక బాణాలతో ఆకాశాన్ని కప్పివేశాడు.
4.59.68
जिघांसन्तं नरव्याघ्रमर्जुनं भीमदर्शनम् ।
विव्याध निशितैर्द्रोणः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ४.५९.६८ ॥
చంపాలనే కోరికతో భయంకరంగా కనిపిస్తున్న నరవ్యాఘ్రుడైన అర్జునుడిని ద్రోణుడు వాడి, వంగిన కీళ్ల బాణాలతో గుచ్చాడు.
4.59.69
हृष्टः समभवद्द्रोणो रणशौण्डः प्रतापवान् ।
अर्जुनेन समं क्रीडञ्शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ४.५९.६९ ॥
యుద్ధ నైపుణ్యం గల, ప్రతాపవంతుడైన ద్రోణుడు సంతోషించి, వంగిన కీళ్ల బాణాలతో అర్జునునితో సమానంగా ఆటలాడుతున్నట్లు పోరాడాడు.
4.59.70
तौ व्यदारयतां शूरौ सन्नद्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयन्तौ दिव्यानि ब्राह्माद्यस्त्राणि भागशः ॥ ४.५९.७० ॥
కవచం ధరించి, రణంలో ప్రకాశిస్తున్న ఆ ఇద్దరు వీరులు ఒకరి వ్యూహాలను ఒకరు ఛేదించారు; బ్రహ్మాదిక దివ్యాస్త్రాలను క్రమంగా ప్రయోగించారు.
4.59.71
पार्थस्तु समरे शूरो दर्शयन्वीर्यमात्मनः ।
स मह्यस्त्रैर्महात्मानं द्रोणं प्राच्छादयच्छरैः ॥ ४.५९.७१ ॥
అయితే రణంలో తన శౌర్యాన్ని చూపిన శూరుడైన పార్థుడు, గొప్ప అస్త్రాలతో మహాత్ముడైన ద్రోణుడిని బాణాలతో కప్పివేశాడు.
4.59.72
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य पार्थो द्रोणमवारयत् ॥ ४.५९.७२ ॥
అస్త్రాలతో అస్త్రాలను అడ్డుకుని, పార్థుడు ద్రోణుని నిలువరించాడు.
4.59.73
तयोरासीत्संप्रहारः क्रुद्धयोर्नरसिंहयोः ।
अमृष्यमाणयोः सङ्ख्ये बलिवासवयोरिव ॥ ४.५९.७३ ॥
కోపంతో ఒకరినొకరు సహించలేని ఆ ఇద్దరు నరసింహుల మధ్య యుద్ధంలో భీకర ఘర్షణ జరిగింది, బలి మరియు వాసవుల మధ్య జరిగినట్లు.
4.59.74
दर्शयेतां महास्राणि भारद्वाजार्जुनौ रणे ॥ ४.५९.७४ ॥
యుద్ధంలో భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) మరియు అర్జునుడు మహాస్త్రాలను ప్రదర్శించారు.
4.59.75
ऐन्द्रं वायव्यमाग्नेयमस्त्रमस्त्रेण पाण्डवः ।
मुक्तंमुक्तं द्रोणचापाद्ग्रमते स्म पुनः पुनः ॥ ४.५९.७५ ॥
పాండవుడు ఐంద్ర, వాయవ్య, ఆగ్నేయ అస్త్రాలతో ద్రోణుని విల్లు నుండి పదే పదే ప్రయోగించిన అస్త్రాలను అస్త్రాలతోనే అడ్డుకున్నాడు.
4.59.76
एवं शूरौ महेष्वासौ विसृजन्तौ शिलाशितान् ।
एकच्छायमकुर्वातां गगनं शरवृष्टिभिः ॥ ४.५९.७६ ॥
ఈ విధంగా ఆ ఇద్దరు శూరులైన మహాధనుర్ధరులు రాతిపై పదును పెట్టిన బాణాలను ప్రయోగిస్తూ, బాణవర్షంతో ఆకాశాన్ని ఒకే నీడగా చేశారు.
4.59.77
ततोऽर्जुनेन मुक्तानां पततां च शरीरिपु ।
पर्वतेष्विव वज्राणां शराणां श्रूयते स्वनः ॥ ४.५९.७७ ॥
అప్పుడు అర్జునుడు ప్రయోగించిన బాణాలు, రాలుతున్న బాణాల శబ్దం, పర్వతాలపై వజ్రాలు పడినట్లు వినిపించింది.
4.59.78
ततो नागा रथाश्वाश्च सादिनश्च विशांपते ।
शोणिताक्ताश्च दृश्यन्ते पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ४.५९.७८ ॥
ఓ నరాధిపా! అప్పుడు ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాలు, స్వారీ చేసేవారు రక్తంతో తడిసి, పూసిన కింశుక వృక్షాల వలె కనిపించారు.
4.59.79
बाहुभिश्च सकेयूरैर्निकृत्तैश्च महारथैः ।
सुवर्णाचित्रैः कवचैर्ध्वजैश्च विनिपातितैः ॥ ४.५९.७९ ॥
బాహువులు, భుజకీర్తులతో సహా తెగిపడిన మహారథులు, బంగారంతో అలంకరించిన విచిత్ర కవచాలు, కూలిన ధ్వజాలు.
4.59.80
योधैश्च निहतैस्तत्र पार्थबाणाभिपीडितैः ।
बलमासीत्सुसंभ्रान्तं द्रोणार्जुनसमागमे ॥ ४.५९.८० ॥
ద్రోణార్జునుల సమాగమంలో, పార్థుని బాణాలచే బాధితులై హతులైన యోధులతో సైన్యం అత్యంత కలవరపడింది.
4.59.81
विधृन्वानौ तु तौ वीरौ धनुषी भारसाधने ।
प्राच्छादयेतामन्योन्यं दिधक्षन्तौ वरेषुभिः ॥ ४.५९.८१ ॥
భారాన్ని మోయగల తమ ధనువులను ధరించిన ఆ ఇద్దరు వీరులు, ఒకరినొకరు దహింపజేయాలనే కోరికతో శ్రేష్ఠ బాణాలతో ఒకరినొకరు కప్పివేశారు.
4.59.82
अथान्तरिक्षे नादोऽभूद्द्रोणं तत्र प्रशंसताम् ।
दुष्करं कृतवान्द्रोणो यदर्जुनमयोधयत् ॥ ४.५९.८२ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో ద్రోణుని ప్రశంసిస్తూ ఒక ధ్వని వినిపించింది: ద్రోణుడు అర్జునునితో యుద్ధం చేయడం ద్వారా కఠిన కార్యం చేశాడని.
4.59.83
प्रमाथिनं महावीर्यं दृढमुष्टिं दुरासदम् ।
जेतारं सर्वदैत्यानां सर्वेषां च महारथम् ॥ ४.५९.८३ ॥
అతడు శత్రువులను అణచువాడు, మహా పరాక్రమశాలి, దృఢమైన ముష్టి కలవాడు, అజేయుడు, సమస్త దైత్యులను జయించినవాడు, అందరికంటే గొప్ప మహారథుడు.
4.59.84
अविभ्रमं च शिक्षां च लाघवं दूरपातनम् ।
पार्थस्य समरे दृष्ट्वा द्रोणस्यासीच्च विस्मयः ॥ ४.५९.८४ ॥
యుద్ధంలో పార్థుని గురితప్పని లక్ష్యం, శిక్షణ, చురుకుదనం, దూరం నుండి బాణం వేయగల నైపుణ్యం చూసి ద్రోణునికి కూడా ఆశ్చర్యం కలిగింది.
4.59.85
तत्प्रवृत्तं चिरं घोरं तयोर्युद्धं महात्मनोः ।
अवर्तत महारौद्रं लोकसंक्षोभकरकम् ॥ ४.५९.८५ ॥
ఆ మహాత్ములిద్దరి మధ్య ఆ ఘోరమైన యుద్ధం చాలాసేపు సాగింది; లోకాలను కలవరపరిచే అత్యంత భయంకరమైనదిగా అది కొనసాగింది.
4.59.86
अथ गाण्डीवमुद्यम्य दिव्यं धनुरमर्षणः ।
विचकर्ष रणे पार्थो बाहुभ्यां भरतर्षभः ॥ ४.५९.८६ ॥
అప్పుడు అసహనంతో ఉన్న భరతశ్రేష్ఠుడు పార్థుడు గాండీవమనే దివ్య ధనస్సును ఎత్తి, యుద్ధంలో రెండు చేతులతో దానిని లాగాడు.
4.59.87
तस्य बाणमयं वर्षे शलभानामिवाभवत् ।
न च बाणान्तरे तस्य वायुः शक्नोति सर्पितुम् ॥ ४.५९.८७ ॥
అతని బాణ వర్షం మిడతల గుంపులా అయ్యింది; అతని బాణాల మధ్య నుండి గాలి కూడా దూరలేకపోయింది.
4.59.88
अभीक्ष्णं संदधानस्य बाणानुत्सृजतस्तथा ।
नान्तरं ददृशे किंचित्पार्थस्यापततोपी च ॥ ४.५९.८८ ॥
ఎడతెగకుండా బాణాలను సంధిస్తూ, వదులుతూ, దాడి చేస్తున్న పార్థునిలో కొంచెమైనా ఖాళీ కనిపించలేదు.
4.59.89
युद्धे तु कृतशीघ्रास्त्रे वर्तमाने सुदारुणे ।
शीघ्राच्छीघ्रतरं पार्थः शरानन्यानुदैरयत् ॥ ४.५९.८९ ॥
అత్యంత భయంకర యుద్ధంలో శీఘ్ర అస్త్రాలు ప్రయోగింపబడుతున్నప్పుడు, పార్థుడు వేగానికంటే వేగమైన ఇతర బాణాలను ప్రయోగించాడు.
4.59.90
ततः शरसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ।
युगपत्प्रापतंस्तत्र द्रोणस्य रथमन्तिकात् ॥ ४.५९.९० ॥
అప్పుడు వంగిన కణుపులు గల వేలాది బాణాలు ఒకేసారి దగ్గరి నుండి ద్రోణుని రథంపై వచ్చిపడ్డాయి.
4.59.91
विकीर्यमाणे द्रोणे तु शरैर्गाण्डीवधन्वना ।
हाहाकारो महानासीत्सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ४.५९.९१ ॥
గాండీవధన్వి బాణాలతో ద్రోణుడు కప్పబడినప్పుడు, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, సైన్యాల మధ్య గొప్ప హాహాకారం చెలరేగింది.
4.59.92
पाण्डवस्य तु शीघ्रास्त्रं मघवा समपूजयत् ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव ये च तत्र समागताः ॥ ४.५९.९२ ॥
పాండవుని శీఘ్రాస్త్రాన్ని ఇంద్రుడు ప్రశంసించాడు; అక్కడ సమావేశమైన గంధర్వులు, అప్సరసలు కూడా అలాగే ప్రశంసించారు.
4.59.93
द्रोणं युद्धार्णवे मग्नं दृष्ट्वा पुत्रः प्रतापवान् ।
ततो वृन्देन महता रथिनां रथियूथपः ।
आचार्यपुत्रस्तु शरैः पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ ४.५९.९३ ॥
యుద్ధసముద్రంలో మునిగిపోయిన ద్రోణుడిని చూసి ప్రతాపవంతుడైన కుమారుడు, తరువాత గొప్ప రథికుల సమూహంతో, రథయూథాధిపతియైన ఆచార్యపుత్రుడు బాణాలతో పాండవుని అడ్డుకున్నాడు.
4.59.94
अश्वत्थामा तु तत्कर्म हृदयेन महात्मनः ।
पूजयामास पार्थस्य कोपं चास्य तदाऽकरोत् ॥ ४.५९.९४ ॥
అశ్వత్థామ ఆ కర్మను హృదయపూర్వకంగా మెచ్చుకున్నాడు; అదే సమయంలో అతనికి కోపం కూడా కలిగింది.
4.59.95
स भन्युवशमापन्नः पार्थमभ्यद्रवद्रणे ।
किरञ्शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ४.५९.९५ ॥
అతడు కోపవశుడై యుద్ధంలో పార్థునిపై దూకాడు; వర్షం కురిపించే మేఘంలా వేలాది బాణాలను వర్షించాడు.
4.59.96
आवृत्य च महाबाहुर्यतो द्रोणस्ततोऽभवत् ।
अन्तरं प्रददौ पार्थो द्रोणस्य व्यपसर्पितुम् ॥ ४.५९.९६ ॥
మహాబాహువు ఆవరించి ద్రోణుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు; పార్థుడు ద్రోణునికి వెనక్కి తప్పుకునేందుకు అవకాశం ఇచ్చాడు.
4.59.97
स तु लब्धान्तरस्तूर्णमपायाञ्जवनैर्हयैः ।
छिन्नवर्मध्वजरथो निकृत्तः परमेषुभिः ॥ ४.५९.९७ ॥
అవకాశం లభించగానే అతడు వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో పారిపోయాడు; అతని కవచం, ధ్వజంతో కూడిన రథం ఉత్తమ బాణాలతో ఛిన్నమై ఉన్నాయి.
4.59.98
पराजिते तदा द्रोणे द्रोणपुत्रः समागतः ।
सदण्ड इव रक्ताक्षः कृतान्तः समरे स्थितः ॥ ४.५९.९८ ॥
ద్రోణుడు ఓడిపోయినప్పుడు, ద్రోణుని కుమారుడు ముందుకు వచ్చాడు; ఎర్రని కళ్లతో, దండం ధరించిన యముడిలా యుద్ధంలో నిలిచాడు.