મહાભારત · અધ્યાય 4.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.74.1
ततो द्वितीये दिवसे भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।
स्नाताः शुक्लाम्बरधराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥ ४.७४.१ ॥
ત્યાર પછી બીજા દિવસે પાંચ ભાઈ પાંડવો સ્નાન કરીને, શ્વેત વસ્ત્રો ધારણ કરીને, સૌ સારી રીતે વ્રત પાળનારા હતા.
4.74.2
युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य सर्वाभरणभूषिताः ।
अभिपन्ना महाभागा भ्राजमाना महारथाः ॥ ४.७४.२ ॥
યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખીને, સર્વ આભૂષણોથી શણગારાયેલા, મહાભાગ્યશાળી, ચમકતા મહારથીઓ સમીપ આવ્યા.
4.74.3
विराटस्य सभां प्राप्य भूमिपालासनेषु ते ।
निषेदुः पावकप्रख्याः सत्रे धिष्ण्येष्विवाग्नयः ॥ ४.७४.३ ॥
વિરાટની સભામાં પહોંચીને તેઓ રાજાસનો પર બેઠા, યજ્ઞમાં વેદીઓ પર અગ્નિઓ વિરાજે તેમ, અગ્નિ સમાન તેજસ્વી થઈને.
4.74.4
तेषु तत्रोपविष्टेषु विराटः पृथिवीपतिः ।
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातःकृत्यं समाप्य च ॥ ४.७४.४ ॥
તેઓ ત્યાં બેઠા હતા ત્યારે, તે રાત્રિ વીત્યા પછી, પૃથ્વીપતિ વિરાટે પ્રભાતકર્મો પૂરાં કરીને આવ્યો.
4.74.5
गोसुवर्णादिकं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ।
आजगाम सभां राजा उत्तरेण सह प्रभो ॥ ४.७४.५ ॥
બ્રાહ્મણોને વિધિપૂર્વક ગાય, સુવર્ણ વગેરે દાન આપીને, હે પ્રભુ, રાજા ઉત્તર સાથે સભામાં આવ્યો.
4.74.6
स तान्दृष्ट्वा महासत्वाञ्ज्वलतः पावकानिव ।
राजवेषानुपादाय पार्थिवो विस्मितोऽभवत्। ॥ ४.७४.६ ॥
તે મહાસત્ત્વવાળાઓને બળતા અગ્નિઓ જેવા, રાજવેશ ધારણ કરેલા જોઈને તે રાજા વિસ્મિત થયો.
4.74.7
किमिदं को विधिस्त्वेष भयार्त इव पार्थिवः ।
पुरुषप्रवरान्दृष्ट्वा विषादमगमन्नृपः ॥ ४.७४.७ ॥
આ શું છે? આ કેવો નિયમ? ભયથી પીડાયેલા જેવો રાજા શ્રેષ્ઠ પુરુષોને જોઈ વિષાદમાં પડ્યો.
4.74.8
अथ मात्स्योऽब्रवीत्कङ्खं देवराजमिव स्थितम् ।
मरुद्गणैरुपासीनं त्रिदशानामिवेश्वरम् ॥ ४.७४.८ ॥
ત્યારે મત્સ્યરાજે કંકને કહ્યું; મરુદ્ગણોથી ઘેરાયેલા દેવરાજ ઇન્દ્રની જેમ તે બેઠો હતો.
4.74.9
स किलाक्षनिवापस्त्वं सभास्तारो मया कृतः ।
अथ राजासने कस्मादुपविष्टोऽस्यलंकृतः ॥ ४.७४.९ ॥
તને મેં જ પાસાઓનો અધિકારી અને સભાનો સ્વામી બનાવ્યો હતો; તો પછી શણગારાઈને રાજસિંહાસન પર કેમ બેઠો છે?
4.74.10
परिहासेच्छया राज्ञो विराटस्य निशम्य तत् ।
स्मयमानोऽब्रवीद्वाक्यमर्जुनः परवीरहा ॥ ४.७४.१० ॥
વિરાટ રાજાની હાસ્યેચ્છાથી કહેલા એ શબ્દો સાંભળી, હસતાં હસતાં શત્રુવીરોનો સંહારક અર્જુન આ વચન બોલ્યો.
4.74.11
इन्द्रस्यार्धासनं राजन्नयमारोढुमर्हति ।
ब्रह्मण्यः श्रुतवांस्त्यागी सर्वलोकाभिपूजितः ॥ ४.७४.११ ॥
હે રાજન, આ ઇન્દ્રના અર્ધાસન પર બેસવા યોગ્ય છે; આ બ્રાહ્મણભક્ત, શાસ્ત્રજ્ઞ, ત્યાગી અને સર્વલોકપૂજિત છે.
4.74.12
एष विग्रहवान्धर्म एष वीर्यवतां वरः ।
एष बुद्ध्याधिको लोके तपसां च परायणम् ॥ ४.७४.१२ ॥
આ મૂર્તિમાન ધર્મ છે, આ વીરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; જગતમાં બુદ્ધિમાં અધિક છે અને તપનો પરમ આશ્રય છે.
4.74.13
एषोऽस्त्रं विविधं वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।
न चैवान्यः पुमान्वेत्ति न वेत्स्यति कदाचन ॥ ४.७४.१३ ॥
આ ત્રણે લોકમાં, ચર અને અચરમાં, અનેક પ્રકારના અસ્ત્રો જાણે છે. બીજો કોઈ પુરુષ જાણતો નથી, કદી જાણશે પણ નહીં.
4.74.14
न देवा नासुराः केचिन्न मनुष्या न राक्षसाः ।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥ ४.७४.१४ ॥
દેવો નહીં, અસુરો નહીં, કોઈ મનુષ્યો નહીં, રાક્ષસો પણ નહીં; ગંધર્વ-યક્ષોમાં શ્રેષ્ઠ, કિન્નરો અને મહાસર્પો પણ નહીં.
4.74.15
दीर्घदर्शी महातेजाः पारैजानपदप्रियः ।
पाण्डवानामतिरथो यज्ञधर्मपरो वशी ॥ ४.७४.१५ ॥
દૂરદર્શી, મહાતેજસ્વી, પ્રજાજનોને પ્રિય; પાંડવોમાં અતિરથી, યજ્ઞધર્મપરાયણ અને સંયમી.
4.74.16
महर्षिकल्पो राजर्षिः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
बलवान्धृतिमान्दक्षः सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥ ४.७४.१६ ॥
મહર્ષિ સમાન, રાજર્ષિ, સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત; બળવાન, ધૈર્યવાન, દક્ષ, સત્યવાદી, જિતેન્દ્રિય.
4.74.17
धनैश्च संचयैश्चैव शक्रवैश्रवणोपमः ।
यथा मनुर्महातेजा लोकानां परिरक्षिता ।
एवमेव महातेजाः प्रजानुग्रहकारकः ॥ ४.७४.१७ ॥
ધન અને સંચયમાં ઇન્દ્ર અને કુબેર સમાન; મહાતેજસ્વી મનુ જેમ લોકોના રક્ષક હતા, તેમ આ મહાતેજસ્વી પ્રજા પર અનુગ્રહ કરનાર છે.
4.74.18
अयं कुरूणामृषभः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यस्य कीर्तिः स्थिता लोके सूर्यस्येवोद्यतः प्रभा ॥ ४.७४.१८ ॥
આ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર છે; ઉગતા સૂર્યની પ્રભાની જેમ જેમની કીર્તિ લોકમાં સ્થિર છે.
4.74.19
संसरन्ति दिशः सर्वा यशसोस्य गभस्तयः ।
उदितस्येव सूर्यस्य तेजसोऽनुगभस्तयः ॥ ४.७४.१९ ॥
ઉદય પામેલા સૂર્યના તેજના કિરણોની જેમ, તેમના યશના કિરણો સર્વ દિશાઓમાં ફેલાયેલા હતા.
4.74.20
एनं त्रिंशत्सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् ।
अन्वयुः पृष्ठतो राजन्यावदध्यावसत्कुरून् ॥ ४.७४.२० ॥
હે રાજન, ત્રીસ હજાર બળવાન હાથીઓ તેમની પાછળ ચાલ્યા; જ્યાં સુધી તેઓ કુરુઓ વચ્ચે રહ્યા ત્યાં સુધી.
4.74.21
त्रिंशच्चैव सहस्राणि रथानां रथिनां वरम् ।
सदश्वैरुपसंपन्नाः पृष्ठतोऽनुययुस्तदा ॥ ४.७४.२१ ॥
ત્રીસ હજાર શ્રેષ્ઠ રથો અને રથીઓ, ઉત્તમ ઘોડાઓથી સજ્જ થઈને, ત્યારે તેમની પાછળ ચાલ્યા.
4.74.22
वाजिनां च शतं राजन्त्सहस्राण्ययुतानि च ।
इममष्टशतं सूताः सुमृष्टमणिकुण्डलाः।
तुष्टुवुर्मागधैः सार्धं पुरा शक्रमिवर्षयः ॥ ४.७४.२२ ॥
હે રાજન, સેંકડો હજારો અને દસ હજાર ઘોડાઓ, ચમકતાં મણિકુંડલો પહેરેલા આઠસો સૂતો, માગધો સાથે, પૂર્વે ઋષિઓ ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરતા તેમ, તેમની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
4.74.23
इमं नित्यपुमातिष्ठन्कुरवः किंकरास्तदा ।
सर्वे च नृप राजानं धनेश्वरमिवामराः ॥ ४.७४.२३ ॥
ત્યારે કુરુઓના સર્વ સેવકો તેમની સેવામાં સદા ઊભા રહેતા; હે રાજન, દેવતાઓ ધનેશ્વર (કુબેર)ની સેવા કરે તેમ સૌ આ રાજાની સેવા કરતા હતા.
4.74.24
एष सर्वान्महीपालान्करमाहारयत्तदा ।
वैश्यानिव महाराज विवशान्स्ववशानपि ॥ ४.७४.२४ ॥
તેમણે ત્યારે સર્વ રાજાઓ પાસેથી કર મંગાવ્યો; હે મહારાજ, વૈશ્યો પાસેથી કર લેવાય તેમ, પરાધીન અને સ્વતંત્ર બંને પાસેથી.
4.74.25
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् ।
उपजीवन्ति राजानमेनं सुचरितव्रताः ॥ ४.७४.२५ ॥
ઉત્તમ વ્રતોનું પાલન કરનારા અઠ્ઠ્યાસી હજાર મહાત્મા સ્નાતકો આ રાજા પર જ નિર્વાહ કરે છે.
4.74.26
एष वृद्धाननाथांश्च व्यङ्गान्पङ्गूश्चं वामनान् ।
पुत्रवत्पालयामास प्रजाधर्मेण चाभिभूः ॥ ४.७४.२६ ॥
વૃદ્ધો, અનાથો, વિકલાંગો, લંગડાઓ અને વામનોનું તેમણે પુત્રની જેમ પાલન કર્યું; પ્રજાધર્મ પ્રમાણે શાસન કર્યું.
4.74.27
एष धर्मे दमे चैव दाने सत्ये रतः सदा ।
महाप्रसादो ब्रह्मण्यः सत्यवादी च पार्थिवः ॥ ४.७४.२७ ॥
આ રાજા સદા ધર્મ, દમ, દાન અને સત્યમાં રત રહે છે; તે અત્યંત કૃપાળુ, બ્રાહ્મણહિતૈષી અને સત્યવાદી છે.
4.74.28
श्रीमत्संपत्प्रभावेन तप्यते यस्य कौरवः ।
रगणः सह कर्णेन सौबलेन च वीर्यवान् ॥ ४.७४.२८ ॥
જેના સમૃદ્ધિના પ્રભાવથી કર્ણ અને સૌબલ (શકુનિ) સહિત પરાક્રમી કૌરવ સેના સંતપ્ત થાય છે.
4.74.29
गुणा न शक्याः संख्यातुमेतस्यैव नरेश्वर ।
एष धर्मपरो नित्यमनृशंसः सुशीलवान् ॥ ४.७४.२९ ॥
હે નરેશ્વર, તેમના ગુણોની ગણતરી શક્ય નથી. તે સદા ધર્મપરાયણ, દયાળુ અને સુશીલ છે.
4.74.30
एवं युक्तो महाराजा पाण्डवः पुरुषर्षभः ।
कथं नार्हति राजार्हमासनं पृथिवीपतिः ॥ ४.७४.३० ॥
હે મહારાજ, આવા ગુણોથી યુક્ત પાંડવ, પુરુષોમાં વૃષભ, પૃથ્વીપતિ રાજયોગ્ય આસન માટે કેમ યોગ્ય નથી?