महाभारत · अध्याय 4.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.74.1
ततो द्वितीये दिवसे भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।
स्नाताः शुक्लाम्बरधराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥ ४.७४.१ ॥
नंतर दुसऱ्या दिवशी पाचही बंधू पांडव स्नान करून, श्वेत वस्त्रे धारण करून, सर्वजण उत्तम व्रते पाळणारे होते.
4.74.2
युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य सर्वाभरणभूषिताः ।
अभिपन्ना महाभागा भ्राजमाना महारथाः ॥ ४.७४.२ ॥
युधिष्ठिराला पुढे करून, सर्व अलंकारांनी सजलेले, महाभाग्यवान, तेजस्वी महारथी जवळ आले.
4.74.3
विराटस्य सभां प्राप्य भूमिपालासनेषु ते ।
निषेदुः पावकप्रख्याः सत्रे धिष्ण्येष्विवाग्नयः ॥ ४.७४.३ ॥
विराटाच्या सभेत पोहोचून ते राजासनांवर बसले; यज्ञात वेदींवर अग्नी विराजावे तसे, अग्निसमान तेजस्वी होऊन.
4.74.4
तेषु तत्रोपविष्टेषु विराटः पृथिवीपतिः ।
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातःकृत्यं समाप्य च ॥ ४.७४.४ ॥
ते तेथे बसलेले असता, ती रात्र संपल्यावर, पृथ्वीपती विराट सकाळची कर्मे उरकून आला.
4.74.5
गोसुवर्णादिकं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ।
आजगाम सभां राजा उत्तरेण सह प्रभो ॥ ४.७४.५ ॥
ब्राह्मणांना विधिपूर्वक गाई, सुवर्ण इत्यादी दान देऊन, हे प्रभो, राजा उत्तरासह सभेत आला.
4.74.6
स तान्दृष्ट्वा महासत्वाञ्ज्वलतः पावकानिव ।
राजवेषानुपादाय पार्थिवो विस्मितोऽभवत्। ॥ ४.७४.६ ॥
त्या महासत्त्वांना प्रज्वलित अग्नींप्रमाणे, राजवेशात पाहून तो राजा आश्चर्यचकित झाला.
4.74.7
किमिदं को विधिस्त्वेष भयार्त इव पार्थिवः ।
पुरुषप्रवरान्दृष्ट्वा विषादमगमन्नृपः ॥ ४.७४.७ ॥
हे काय? हा कोणता नियम? भयपीडितासारखा राजा श्रेष्ठ पुरुषांना पाहून विषादग्रस्त झाला.
4.74.8
अथ मात्स्योऽब्रवीत्कङ्खं देवराजमिव स्थितम् ।
मरुद्गणैरुपासीनं त्रिदशानामिवेश्वरम् ॥ ४.७४.८ ॥
तेव्हा मत्स्यराजा कंकाला म्हणाला; मरुद्गणांनी वेढलेल्या देवराज इंद्रासारखा तो बसला होता.
4.74.9
स किलाक्षनिवापस्त्वं सभास्तारो मया कृतः ।
अथ राजासने कस्मादुपविष्टोऽस्यलंकृतः ॥ ४.७४.९ ॥
तुला मीच अक्षांचा अधिकारी व सभेचा स्वामी केले होते; मग अलंकृत होऊन राजासनावर का बसला आहेस?
4.74.10
परिहासेच्छया राज्ञो विराटस्य निशम्य तत् ।
स्मयमानोऽब्रवीद्वाक्यमर्जुनः परवीरहा ॥ ४.७४.१० ॥
विराट राजाच्या थट्टेच्या इच्छेने बोललेले ते शब्द ऐकून, हसत शत्रुवीरांचा संहारक अर्जुन हे वचन म्हणाला.
4.74.11
इन्द्रस्यार्धासनं राजन्नयमारोढुमर्हति ।
ब्रह्मण्यः श्रुतवांस्त्यागी सर्वलोकाभिपूजितः ॥ ४.७४.११ ॥
हे राजा, हा इंद्राच्या अर्धासनावर बसण्यास योग्य आहे; हा ब्राह्मणभक्त, शास्त्रज्ञ, त्यागी व सर्वलोकपूजित आहे.
4.74.12
एष विग्रहवान्धर्म एष वीर्यवतां वरः ।
एष बुद्ध्याधिको लोके तपसां च परायणम् ॥ ४.७४.१२ ॥
हा मूर्तिमंत धर्म आहे, हा वीरांमध्ये श्रेष्ठ आहे; जगात बुद्धीत अधिक आहे आणि तपांचा परम आधार आहे.
4.74.13
एषोऽस्त्रं विविधं वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।
न चैवान्यः पुमान्वेत्ति न वेत्स्यति कदाचन ॥ ४.७४.१३ ॥
हा त्रैलोक्यात, चरांत आणि अचरांत विविध प्रकारची अस्त्रे जाणतो. दुसरा कोणीही पुरुष ती जाणत नाही, कधीच जाणणार नाही.
4.74.14
न देवा नासुराः केचिन्न मनुष्या न राक्षसाः ।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥ ४.७४.१४ ॥
देव नाहीत, असुर नाहीत, कोणताही मनुष्य नाही, राक्षसही नाहीत; गंधर्व-यक्षांमधील श्रेष्ठ, किन्नर आणि महासर्पही नाहीत.
4.74.15
दीर्घदर्शी महातेजाः पारैजानपदप्रियः ।
पाण्डवानामतिरथो यज्ञधर्मपरो वशी ॥ ४.७४.१५ ॥
दूरदर्शी, महातेजस्वी, प्रजाजनांचा प्रिय; पांडवांमधील अतिरथी, यज्ञधर्मपरायण आणि संयमी.
4.74.16
महर्षिकल्पो राजर्षिः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
बलवान्धृतिमान्दक्षः सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥ ४.७४.१६ ॥
महर्षीसारखा, राजर्षी, सर्व लोकांत प्रसिद्ध; बलवान, धैर्यवान, दक्ष, सत्यवादी, जितेंद्रिय.
4.74.17
धनैश्च संचयैश्चैव शक्रवैश्रवणोपमः ।
यथा मनुर्महातेजा लोकानां परिरक्षिता ।
एवमेव महातेजाः प्रजानुग्रहकारकः ॥ ४.७४.१७ ॥
धनात आणि संचयात इंद्र आणि कुबेराइतका; महातेजस्वी मनू जसा लोकांचा रक्षक होता, तसाच हा महातेजस्वी प्रजांवर अनुग्रह करणारा आहे.
4.74.18
अयं कुरूणामृषभः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यस्य कीर्तिः स्थिता लोके सूर्यस्येवोद्यतः प्रभा ॥ ४.७४.१८ ॥
हे कुरूंमधील श्रेष्ठ, कुंतीपुत्र युधिष्ठिर; उगवत्या सूर्याच्या प्रभेप्रमाणे ज्याची कीर्ती जगात स्थिर आहे.
4.74.19
संसरन्ति दिशः सर्वा यशसोस्य गभस्तयः ।
उदितस्येव सूर्यस्य तेजसोऽनुगभस्तयः ॥ ४.७४.१९ ॥
उगवत्या सूर्याच्या तेजाच्या किरणांप्रमाणे, याच्या यशाचे किरण सर्व दिशांना पसरले होते.
4.74.20
एनं त्रिंशत्सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् ।
अन्वयुः पृष्ठतो राजन्यावदध्यावसत्कुरून् ॥ ४.७४.२० ॥
हे राजन्, तीस हजार बलवान हत्ती याच्या मागे मागे चालले; तो कुरूंमध्ये राहिला तोपर्यंत.
4.74.21
त्रिंशच्चैव सहस्राणि रथानां रथिनां वरम् ।
सदश्वैरुपसंपन्नाः पृष्ठतोऽनुययुस्तदा ॥ ४.७४.२१ ॥
तीस हजार उत्तम रथ आणि रथी, उत्तम घोड्यांनी सज्ज होऊन, तेव्हा याच्या मागे चालले.
4.74.22
वाजिनां च शतं राजन्त्सहस्राण्ययुतानि च ।
इममष्टशतं सूताः सुमृष्टमणिकुण्डलाः।
तुष्टुवुर्मागधैः सार्धं पुरा शक्रमिवर्षयः ॥ ४.७४.२२ ॥
हे राजन्, शेकडो हजारो आणि दहा हजारो घोडे, आणि चमकणारी मणिकुंडले घातलेले आठशे सूत, मागधांसह, पूर्वी ऋषी इंद्राची स्तुती करत तसे याची स्तुती करू लागले.
4.74.23
इमं नित्यपुमातिष्ठन्कुरवः किंकरास्तदा ।
सर्वे च नृप राजानं धनेश्वरमिवामराः ॥ ४.७४.२३ ॥
तेव्हा कुरूंचे सर्व सेवक याच्या सेवेसाठी सदैव उभे होते; हे राजन्, देव जसे धनेश्वर कुबेराची सेवा करतात तसे सर्वजण या राजाची सेवा करीत होते.
4.74.24
एष सर्वान्महीपालान्करमाहारयत्तदा ।
वैश्यानिव महाराज विवशान्स्ववशानपि ॥ ४.७४.२४ ॥
याने तेव्हा सर्व राजांकडून कर आणविला; हे महाराज, वैश्यांकडून जसा कर घेतात तसा, अधीन असलेल्यांकडूनही आणि स्वतंत्र असलेल्यांकडूनही.
4.74.25
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् ।
उपजीवन्ति राजानमेनं सुचरितव्रताः ॥ ४.७४.२५ ॥
उत्तम व्रते पाळणारे अठ्ठ्याऐंशी हजार महात्मे स्नातक या राजावरच उपजीविका करतात.
4.74.26
एष वृद्धाननाथांश्च व्यङ्गान्पङ्गूश्चं वामनान् ।
पुत्रवत्पालयामास प्रजाधर्मेण चाभिभूः ॥ ४.७४.२६ ॥
वृद्ध, अनाथ, व्यंग, पांगळे आणि बुटके यांचे त्यांनी पुत्राप्रमाणे पालन केले; प्रजाधर्मानुसार राज्य केले.
4.74.27
एष धर्मे दमे चैव दाने सत्ये रतः सदा ।
महाप्रसादो ब्रह्मण्यः सत्यवादी च पार्थिवः ॥ ४.७४.२७ ॥
हा राजा नेहमी धर्म, दम, दान आणि सत्य यांमध्ये रत असतो; तो अत्यंत दयाळू, ब्राह्मणप्रेमी आणि सत्यवादी आहे.
4.74.28
श्रीमत्संपत्प्रभावेन तप्यते यस्य कौरवः ।
रगणः सह कर्णेन सौबलेन च वीर्यवान् ॥ ४.७४.२८ ॥
ज्याच्या वैभवाच्या प्रभावाने कर्ण आणि सौबल (शकुनी) यांच्यासह पराक्रमी कौरव सेना संतप्त होते.
4.74.29
गुणा न शक्याः संख्यातुमेतस्यैव नरेश्वर ।
एष धर्मपरो नित्यमनृशंसः सुशीलवान् ॥ ४.७४.२९ ॥
हे नरेश्वरा, यांचे गुण मोजता येत नाहीत. हा नेहमी धर्मपरायण, दयाळू आणि सुशील आहे.
4.74.30
एवं युक्तो महाराजा पाण्डवः पुरुषर्षभः ।
कथं नार्हति राजार्हमासनं पृथिवीपतिः ॥ ४.७४.३० ॥
हे महाराजा, असे गुणसंपन्न पांडव, पुरुषश्रेष्ठ, पृथ्वीपती राजास योग्य आसनास का पात्र नाहीत?