महाभारत · अध्याय 6.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.61.1
द्रौणिर्भूरिश्रवाः शत्यश्चित्रसेनश्च मारिषः ।
पुत्रः सांयमनेश्चैव सौभद्रं पर्यवारयन् ॥ ६.६१.१ ॥
द्रोणपुत्र अश्वत्थामा, भूरिश्रवा, शल्य, चित्रसेन, मारिष आणि सांयमनीचा पुत्र यांनी सौभद्राला (अभिमन्यूला) वेढले.
6.61.2
संसक्तमतितेजोभिस्तमेकं ददृशुर्जनाः ।
पञ्चभिर्मनुजव्याघ्रैर्गजैः सिंहशिशुं यथा ॥ ६.६१.२ ॥
अत्यंत तेजस्वी पाच नरव्याघ्रांनी वेढलेल्या त्याला लोकांनी एकटे पाहिले, जसे हत्तींनी सिंहाच्या छाव्याला घेरावे.
6.61.3
नातिलक्ष्यतया कश्चिन्न शौर्ये न पराक्रमे ।
बभूव सदृशः कार्ष्णेर्नास्त्रे नापि च लाघवे ॥ ६.६१.३ ॥
कीर्तीत, शौर्यात, पराक्रमात, अस्त्रात वा चपळाईत कोणीही कार्ष्णीच्या (अर्जुनाच्या) बरोबरीचा नव्हता.
6.61.4
तथा तमात्मजं युद्धे विक्रमन्तमरिन्दमम् ।
दृष्ट्वा पार्थः सुसंयत्तं सिंहनादमथानदत् ॥ ६.६१.४ ॥
युद्धात पराक्रम करणाऱ्या, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या, सुसज्ज आपल्या पुत्राला पाहून पार्थ (अर्जुन) सिंहगर्जना करू लागला.
6.61.5
पीडयानं तु तत्सैन्यं पौत्रं तव विशांपते ।
दृष्ट्वा त्वदीया राजेन्द्र समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.६१.५ ॥
हे विशांपते! त्या सैन्याला पीडणाऱ्या तुझ्या नातवाला पाहून, हे राजेंद्रा, तुझ्या लोकांनी चहूबाजूंनी त्याला वेढले.
6.61.6
ध्वजिनीं धार्तराष्ट्राणां दीनशत्रुरदीनवत् ।
प्रत्युद्ययौ स सौभद्रस्तेजसा च बलेन च ॥ ६.६१.६ ॥
धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सेनेकडे, ज्याचे शत्रू दीन झाले होते, निर्भयपणे सौभद्र तेज आणि बलाने सामोरा गेला.
6.61.7
तस्य लाघवमार्गस्थमादित्यसदृशप्रभम् ।
व्यदृश्यत महच्चापं समरे युध्यतः परैः । ॥ ६.६१.७ ॥
युद्धात शत्रूंशी लढताना, वेगाच्या मार्गावर स्थित असलेले, सूर्यासारखे तेजस्वी त्याचे महान धनुष्य दिसू लागले.
6.61.8
स द्रौणिमिषुणैकेन विद्ध्वा शल्यं च पञ्चभिः ।
ध्वजं सांयमनेश्वैव सोऽष्टाभिश्चिच्छिदे ततः ॥ ६.६१.८ ॥
त्याने एका बाणाने द्रौणीला विद्ध केले, पाच बाणांनी शल्याला विद्ध केले, आणि मग आठ बाणांनी सांयमनीचा ध्वज तोडला.
6.61.9
रुक्मदण्डां महाशक्तिं प्रेषितां सौमदत्तिन ।
शितेनोरगसंकाशां पत्रिणाभिजघान ताम् ॥ ६.६१.९ ॥
सोमदत्ताच्या पुत्राने फेकलेली, सोन्याच्या दांड्याची, सर्पासारखी ती महाशक्ती त्याने तीक्ष्ण पंखी बाणाने आदळून पाडली.
6.61.10
शल्यस्य च महावेगानस्यतः समरे शरान् ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन तीव्रवेगन फाल्गुनिः
जघानार्जुनदायादश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ ६.६१.१० ॥
युद्धात शल्याचे सोडलेले महावेगी बाण, भल्लाने त्याचे धनुष्य त्याने तोडले; अर्जुनाचा वारस फाल्गुनीने तीव्र वेगाने चार बाणांनी चार घोडे मारले.
6.61.11
भूरिश्रवाश्च शल्यश्च द्रौणिः सांयमनिः शलः ।
नाभ्यवर्तन्तं संरब्धाः कार्ष्णेर्बाहुबलोदयात् ॥ ६.६१.११ ॥
भूरिश्रवा, शल्य, द्रौणी, सांयमनी आणि शल क्रोधाने भरलेले असूनही कृष्णपुत्राच्या विरुद्ध पुढे जाऊ शकले नाहीत, त्याच्या बाहुबलाच्या उदयामुळे.
6.61.12
ततस्त्रिगर्ता राजेन्द्र मद्राश्च सह केकयैः ।
पञ्चविंशतिसाहस्रास्तव पुत्रेण चोदिताः ॥ ६.६१.१२ ॥
तेव्हा, हे राजेन्द्रा, तुझ्या पुत्राने प्रेरित केलेले पंचवीस हजार (योद्धे), त्रिगर्त, मद्र आणि केकयांसह पुढे सरसावले.
6.61.13
धनुर्वेदविदो मुख्या अजेयाः शत्रुभिर्युधि ।
सह पुत्रं जिघांसन्तं परिवव्रुः किरीटिनम् ॥ ६.६१.१३ ॥
धनुर्वेदात निपुण असे प्रमुख वीर, शत्रूंना अजेय, युद्धात पुत्रासह किरीटधारी अर्जुनाला मारू इच्छिणाऱ्याला त्यांनी वेढले.
6.61.14
तौ तु तत्र पितापुत्रौ परिक्षिप्तौ महारथौ ।
ददर्श राजन्पाञ्चल्यः सेनापतिररिन्दम ॥ ६.६१.१४ ॥
परंतु हे राजा, हे शत्रुदमना, तेथे वेढलेल्या त्या पिता-पुत्र महारथींना पांचाल सेनापतीने पाहिले.
6.61.15
स वारणरथोघानां सहस्रैर्बहुभिर्वृतः ।
वाजिभिः पत्तिभिश्चैव वृतः शतसहस्रशः ॥ ६.६१.१५ ॥
तो हत्ती आणि रथांच्या समूहांनी हजारो, अनेक हजारांनी वेढलेला होता, आणि घोडे व पायदळांनी लाखोंच्या संख्येने वेढलेला होता.
6.61.16
पारावताश्वः स रथमास्थाय परवीरहा ।
धनुर्विष्फार्य संक्रुद्धो नोदयित्वा च वाहिनीम् ।
ययौ तं मद्रकानीकं केकयांश्च परंतप ॥ ६.६१.१६ ॥
पारावत रंगाचे घोडे असलेला तो परवीरहंता रथावर आरूढ होऊन, क्रोधाने धनुष्याची दोरी ओढून, सैन्याला पुढे नेत, हे परंतपा, मद्रकांच्या सेनेकडे आणि केकयांकडे गेला.
6.61.17
तेन कीर्तिमता गुप्तमनीकं दृढधन्वना ।
संरब्धरथनागाश्वं योत्स्यमानमशोभत ॥ ६.६१.१७ ॥
त्या कीर्तिमान, दृढधन्वा वीराने रक्षिलेले ते सैन्य, संतप्त रथ, हत्ती आणि घोड्यांसह, युद्धास सज्ज होऊन शोभू लागले.
6.61.18
सोऽर्जुनप्रमुखे यान्तं पाञ्चालकुलवर्धनः ।
त्रिभिः शारद्वतं बाणैर्जत्रदेशे समार्पयत् ॥ ६.६१.१८ ॥
पांचाल कुलाची वृद्धी करणाऱ्याने, अर्जुनासमोर जाणाऱ्या शारद्वताला (कृपाला) तीन बाणांनी खांद्याच्या हाडावर प्रहार केला.
6.61.19
ततः स मद्रकान्हत्वा दशैव दशभिः शरैः ।
पृष्ठरक्षं जघानाशु भल्लेन कृतवर्मणः ॥ ६.६१.१९ ॥
मग त्याने मद्रकांपैकी दहा जणांना प्रत्येकी दहा बाणांनी मारले आणि लगेच भल्लाने कृतवर्म्याच्या पृष्ठरक्षकाला प्रहार केला.
6.61.20
दमनं चापि दायादं पौरवस्य महात्मनः ।
जघान विमलाग्नेण नाराचेन परंतपः ॥ ६.६१.२० ॥
शत्रूंना तापविणाऱ्या त्याने महात्मा पौरवाचा दायाद दमन यालाही निर्मल अग्र असलेल्या नाराचाने मारले.
6.61.21
ततः सांयमनेः पुत्रः पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम् ।
अविध्यत्रिंशता बाणैर्दशभिश्चास्य सारथिम् ॥ ६.६१.२१ ॥
मग सांयमनीचा पुत्र युद्धात उन्मत्त झालेल्या पांचाल्याला तीस बाणांनी आणि त्याच्या सारथ्याला दहा बाणांनी विंधता झाला.
6.61.22
सोऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
भल्लेन भृशतीक्ष्णेन निचकर्तास्य कार्मुकम् ॥ ६.६१.२२ ॥
अतिशय घायाळ झालेल्या त्या महाधनुर्धराने ओठांचे कोपरे चाटत अत्यंत तीक्ष्ण भल्लाने त्याचे धनुष्य तोडले.
6.61.23
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षिप्रमेव समार्पयत् ।
अश्वांश्चास्यावधीद्राजन्नुभौ तौ पार्ष्णिसारथी ॥ ६.६१.२३ ॥
मग त्याने त्याला लगेच पंचवीस बाणांनी विंधले; हे राजा, त्याच्या घोड्यांना आणि दोन पार्ष्णिसारथ्यांना मारले.
6.61.24
स हताश्वे रते तिष्ठन्ददर्श भरतर्षभ ।
पुत्रः सांयमनेः पुत्रं पाञ्चाल्यस्य महात्मनः ॥ ६.६१.२४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, घोडे मारले गेलेल्या रथावर उभा राहून सांयमनीच्या पुत्राने महात्मा पांचाल्याच्या पुत्राला पाहिले.
6.61.25
स प्रगृह्य महाघोरं निस्त्रिंशवरमायसम् ।
पदातिस्तूर्णमानर्च्छद्रथस्यं पुरुषर्षभः ॥ ६.६१.२५ ॥
त्या पुरुषश्रेष्ठाने अतिभयंकर लोखंडी उत्तम खड्ग उचलून पायी वेगाने रथाजवळ धाव घेतली.
6.61.26
तं महौघमिवायान्तं स्वात्पतन्तमिवोरगम् ।
भ्रान्तावरणनिस्त्रिंशं कालोत्सृष्टमिवान्तकम् ॥ ६.६१.२६ ॥
महाप्रवाहासारखा येणारा, आपल्या वारुळातून पडणाऱ्या सर्पासारखा, फिरणारी ढाल व खड्ग घेतलेला, कालाने सोडलेल्या अंतकासारखा तो दिसत होता.
6.61.27
दीप्यमानमिवादित्यं मत्तवारणविक्रमम् ।
अपश्यन्पाण्डवास्तत्र धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.६१.२७ ॥
प्रज्वलित सूर्यासारखा, मत्त हत्तीच्या पराक्रमाचा तो असलेला त्याला तेथे पांडवांनी आणि पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्नाने पाहिले.
6.61.28
तस्य पाञ्चालदायादः प्रतीपमभिधावतः ।
शितनिस्त्रिंशहस्तस्य शरावरणधारिणः ॥ ६.६१.२८ ॥
पांचाल वंशातील तो बांधव, प्रतिकूल धावत येणाऱ्या त्याच्या—हाती तीक्ष्ण खड्ग व ढाल धरलेल्या त्याच्या—समोर गेला.
6.61.29
बाणवेगमतीतस्य तथाभ्याशमुपेयुषः ।
त्वरन्सेनापतिः क्रुद्धो बिभेद गदया शिरः ॥ ६.६१.२९ ॥
बाणाचा वेग ओलांडून, अशा प्रकारे जवळ आलेल्या त्याचे मस्तक, त्वरा करणाऱ्या, क्रुद्ध सेनापतीने गदेने फोडले.
6.61.30
तस्य राजन्सनिस्त्रिंशं सुप्रभं च शरावरम् ।
हतस्य पततो हस्ताद्वेगेन न्यपतद्भुवि ॥ ६.६१.३० ॥
हे राजा! त्याचे खड्ग आणि चमकणारी ढाल, मारलेल्या माणसाच्या हातातून पडत वेगाने जमिनीवर पडली.
6.61.31
तं निहत्य गदाग्रेण स लेभे परमां मुदम् ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य महात्मा भीमविक्रमः ॥ ६.६१.३१ ॥
त्याला गदेच्या टोकाने ठार मारून त्याला परम आनंद झाला. तो पांचाल राजाचा पुत्र, भयंकर पराक्रमी महात्मा होता.
6.61.32
तस्मिन्हते महेष्वासे शल्यपुत्रे महारथे ।
हाहाकारो महानासीत्तव सैन्यस्य मारिष ॥ ६.६१.३२ ॥
त्या महाधनुर्धर महारथी शल्यपुत्राचा वध झाल्यावर तुमच्या सैन्यात मोठा हाहाकार उठला, हे मान्यवर.
6.61.33
ततः सांयमनिः क्रुद्धो दृष्ट्वा निहतामात्मजम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम् ॥ ६.६१.३३ ॥
तेव्हा संयमनीचा पुत्र क्रोधित होऊन, आपला मारला गेलेला पुत्र पाहून, युद्धमदाने उन्मत्त पांचाल्यावर वेगाने चालून गेला.
6.61.34
तौ तत्र समरे शूरौ समेतौ युद्धदुर्मदौ ।
ददृशुः सर्वराजानः कुरवः पाण्डवास्तथा ॥ ६.६१.३४ ॥
तेथे युद्धात युद्धमदाने उन्मत्त ते दोन्ही शूर एकमेकांना भिडले; सर्व राजे, कौरव आणि पांडव त्यांना पाहत होते.
6.61.35
ततः सांयमनिः क्रुद्धः पार्षतं परवीरहा ।
आजघान त्रिभिर्बाणैस्तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ६.६१.३५ ॥
तेव्हा संयमनीचा पुत्र क्रोधित होऊन शत्रुवीरांचा संहारक पार्षताला तीन बाणांनी घायाळ करता झाला — अंकुशांनी मोठ्या हत्तीला टोचावे तसे.
6.61.36
तथैव पार्षतं शूरं शल्यः समितिशोभनः ।
आजघानोरसि क्रुद्धस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.६१.३६ ॥
तसेच युद्धात शोभणारा शल्य क्रोधित होऊन त्या शूर पार्षताच्या छातीवर प्रहार करता झाला; तेव्हा युद्ध सुरू झाले.