ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.75.1
विहृत्य तु ततो राजन्सहिताः कुरुपाण्डवाः ।
व्यतीतायां तु शर्वर्यां पुनर्युद्धाय निर्ययुः ॥ ६.७५.१ ॥
ହେ ରାଜନ, ତା'ପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ରାତ୍ରି ବିତିଗଲେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକତ୍ର ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
6.75.2
ततः शब्दो महानासीत्तव तेषां च भारत ।
युज्यतां रथमुख्यानां कल्प्यतां चैव दन्तिनाम् ॥ ६.७५.२ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ଭାରତ, ଆପଣଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା — 'ପ୍ରଧାନ ରଥମାନ ଯୋଡ଼, ହାତୀମାନଙ୍କୁ ସଜାଅ!'
6.75.3
संनह्यतां पदातीनां हयानां चैव भारत ।
शङ्खदुन्दुभिनादश्च तुमुलः सर्वतोऽभवत् ॥ ६.७५.३ ॥
ହେ ଭାରତ, ପଦାତିକ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ କବଚ ପିନ୍ଧାଅ! ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ତୁମୁଳ ନାଦ ଚାରିପାଖେ ଉଠିଲା।
6.75.4
ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नमभाषत ।
व्यूहं व्यूहस्व पाञ्चाल मकरं शत्रुनाशनम् ॥ ६.७५.४ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ହେ ପାଞ୍ଚାଳ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ମକର ବ୍ୟୁହ ରଚ।'
6.75.5
एवमुक्तस्तु पार्थेन धृष्टद्युम्नो महारथः ।
व्यादिदेश यथान्यायं रथिनो रथिनां वरः ॥ ६.७५.५ ॥
ପାର୍ଥଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ, ମହାରଥୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ରଥୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଥୀମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସଜାଇଲେ।
6.75.6
शिरोऽभूद्द्रुपदस्तस्य पाण्डवश्च धनञ्जयः ।
चक्षुषी सहदेवश्च नकुलश्च महारथः ॥ ६.७५.६ ॥
ସେ ବ୍ୟୁହର ମସ୍ତକ ଥିଲେ ଦ୍ରୁପଦ; ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ ତାହାର ଅଙ୍ଗ; ସହଦେବ ଓ ମହାରଥୀ ନକୁଳ ତାହାର ଦୁଇ ଆଖି।
6.75.7
तुण्डमासीन्महाराज भीमसेनो महाबलः ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च राक्षसश्च घटोत्कचः ॥ ६.७५.७ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ସେଇ ବ୍ୟୂହର ମୁଖଭାଗରେ ଥିଲେ; ସୌଭଦ୍ର, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
6.75.8
सात्यकिर्धर्मराजश्च व्यूहग्रीवां समास्थिताः ।
पृष्ठमासीन्महाराज विराटो वाहिनीपतिः ॥ ६.७५.८ ॥
ସାତ୍ୟକି ଓ ଧର୍ମରାଜ ବ୍ୟୂହର ଗ୍ରୀବାଭାଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ; ହେ ମହାରାଜ, ସେନାପତି ବିରାଟ ବ୍ୟୂହର ପଛଭାଗରେ ଥିଲେ।
6.75.9
ृष्टद्युम्नो महाराज महत्या सेनया वृतः ।
केकया भ्रातरः पञ्च वामपार्श्वं समाश्रिताः ॥ ६.७५.९ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବଡ଼ ସେନାରେ ଘେରା ହୋଇଥିଲେ; କେକୟର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।
6.75.10
धृष्टकेतुर्नरव्याघ्रश्चेकितानश्च वीर्यवान् ।
दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थितौ व्यूहस्य रक्षणे ॥ ६.७५.१० ॥
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ନରବ୍ୟାଘ୍ର ଚେକିତାନ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ବୀର ବ୍ୟୂହର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାହାର ରକ୍ଷାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
6.75.11
पादयोस्तु महाराज स्थितः श्रीमान्महारथः ।
कुन्तिभोजः शतानीको महत्या सेनया वृतः ॥ ६.७५.११ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଶ୍ରୀମାନ ମହାରଥୀ କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ଶତାନୀକ ବଡ଼ ସେନାରେ ଘେରା ହୋଇ ବ୍ୟୂହର ପାଦଭାଗରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
6.75.12
शिखण्डी तु महेष्वासः सोमकैः संवृतो बली ।
इरावांश्च ततः पुच्छे मकरस्य व्यवस्थितौ ॥ ६.७५.१२ ॥
ମହାଧନୁର୍ଧର ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସୋମକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ବଳବାନ, ଏବଂ ପରେ ଇରାବାନ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ମକର-ବ୍ୟୂହର ଲାଙ୍ଗୁଳ ପାଖରେ ରହିଥିଲେ।
6.75.13
एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः ।
सूर्योदये महाराज पुनर्युद्धाय दंशिताःक ॥ ६.७५.१३ ॥
ହେ ଭାରତ, ଏହିପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେହି ମହାବ୍ୟୂହ ରଚନା କଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
6.75.14
कौरवानभ्ययुस्तूर्णं हस्त्यश्वरथपत्तिभिः ।
समुच्छ्रितैर्ध्वजैश्छत्रैः शस्त्रैश्च विमलैः शितैः ॥ ६.७५.१४ ॥
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତିକ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର କୌରବମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ, ଛତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ସେମାନେ ଆଗେ ଆସିଲେ।
6.75.15
व्यूढं दृष्ट्वा तु तत्सैन्यं पिता देवव्रतस्तव ।
कौञ्चेन महता राजन्प्रत्यव्यूहत वाहिनीम् ॥ ६.७५.१५ ॥
ସେହି ସୈନ୍ୟକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜ୍ଜିତ ଦେଖି, ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଦେବବ୍ରତ (ଭୀଷ୍ମ) ମହାନ କ୍ରୌଞ୍ଚ ବ୍ୟୂହ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସୈନ୍ୟକୁ ଆଗରେ ଠିଆ କଲେ।
6.75.16
तस्य तुण्डे महेष्वासो भारद्वाजो व्यरोचत ।
अश्वत्थामा कृपश्चैव चक्षुरास्तां जनेश्वर ॥ ६.७५.१६ ॥
ତାହାର ଚଞ୍ଚୁରେ ମହାଧନୁର୍ଧର ଭାରଦ୍ୱାଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ତାହାର ଆଖି ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଓ କୃପ ଥିଲେ।
6.75.17
कृतवर्मा तु सहितः काम्भोजैरथ बाह्लिकैः ।
शिरस्यासीन्नरश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.७५.१७ ॥
କୃତବର୍ମା କାମ୍ବୋଜ ଓ ବାହ୍ଲିକମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମସ୍ତକ ଭାଗରେ ରହିଲେ।
6.75.18
ग्रीवायां शूरसेनश्च तव पुत्रश्च मारिष ।
दुर्योधनो महाराज राजभिर्बहुभिर्वृतः ॥ ६.७५.१८ ॥
ଗ୍ରୀବାରେ ଶୂରସେନମାନେ ଓ ତୁମ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ ଥିଲେ; ହେ ମାନ୍ୟ, ହେ ମହାରାଜ, ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ।
6.75.19
प्राग्जोतिषस्तु सहितो मद्रसौवीरकेकयैः ।
उरस्यभून्नरश्रेष्ठ महत्या सेनया वृतः ॥ ६.७५.१९ ॥
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ମଦ୍ର, ସୌବୀର ଓ କେକୟଙ୍କ ସହିତ ମହତୀ ସେନାରେ ଘେରି ବ୍ୟୂହର ବକ୍ଷଭାଗରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
6.75.20
पृष्ठे चास्तां महेष्वासावावन्त्यौ सपदानुगौः ।
स्वसेनया च सहितः शुशर्मा प्रस्थलाधिपः ।
वामं पक्षं समाश्रित्य दंशितः समवस्थितः ॥ ६.७५.२० ॥
ପଶ୍ଚାତ୍ରେ ଦୁଇ ମହାଧନୁର୍ଧର ଆବନ୍ତ୍ୟ ପଦାତି ଓ ଅନୁଚରଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ; ପ୍ରସ୍ଥଳାଧିପତି ଶୁଶର୍ମା ନିଜ ସେନା ସହିତ ବାମ ପକ୍ଷ ଆଶ୍ରୟ କରି କବଚ ପରିଧାନ କରି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
6.75.21
तुषारा यवनाश्चैव शकाश्च सह चूचुपैः ।
दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता व्यूहस्त भारत ॥ ६.७५.२१ ॥
ତୁଷାର, ଯବନ ଓ ଶକମାନେ ଚୂଚୁପଙ୍କ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷ ଆଶ୍ରୟ କରି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ; ହେ ଭାରତ, ଏହା ହିଁ ବ୍ୟୂହ।
6.75.22
श्रुतायुश्च शातायुश्च सौमदत्तिश्च मारिष ।
व्यूहस्य जघने तस्थू रक्षमाणाः परस्परम् ॥ ६.७५.२२ ॥
ହେ ମାରିଷ, ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଶତାୟୁ ଓ ସୋମଦତ୍ତ ପୁତ୍ର ବ୍ୟୂହର ପଶ୍ଚାଦ୍ଭାଗରେ ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
6.75.23
ततो युद्धाय संजग्मुः पाण्डवाः कौरवैः सह ।
सूर्योदये महाराज प्रावर्तत जनक्षयः ॥ ६.७५.२३ ॥
ତା'ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ମହାରାଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଜନକ୍ଷୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
6.75.24
प्रतीयू रथिनो नामान्नागाश्च रथिनो ययुः ।
हयारोहान्रथारोहा रथिनश्चापि सादिनः ॥ ६.७५.२४ ॥
ରଥୀମାନେ ହାତୀଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇଲେ, ରଥୀମାନେ ଗଲେ; ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ରଥାରୋହୀ, ରଥୀ ଓ ଅଶ୍ୱସବାର ମଧ୍ୟ।
6.75.25
सादिनश्च हयान्राजन्रथिनश्च महारणे ।
हस्त्यारोहान्हयारोहा रथिनः सादिनस्तथा ॥ ६.७५.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ଅଶ୍ୱ ସହିତ, ରଥୀମାନେ ରଥ ସହିତ, ହସ୍ତୀ ଆରୋହୀମାନେ ହସ୍ତୀ ସହିତ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ଅଶ୍ୱ ସହିତ, ଏବଂ ରଥୀ ଓ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ସେହିପରି (ଆଗେଇଲେ)।
6.75.26
रथिनः पत्तिभिः सार्धं सादिनश्चापि पत्तिभिः ।
अन्योन्यं समरे राजन्प्रत्यधावन्नमर्षिताः ॥ ६.७५.२६ ॥
ରଥୀମାନେ ପଦାତିକ ସହିତ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପଦାତିକ ସହିତ, ହେ ରାଜନ୍, କ୍ରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଧାଇଁଲେ।
6.75.27
भीमसेनार्जुनयमैर्गुप्ता चान्यैर्महारथैः ।
शुशुभे पाण्डवी सेना नक्षत्रैरिव शर्वरी ॥ ६.७५.२७ ॥
ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ, ଯମଜ ଭ୍ରାତା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ପାଣ୍ଡବ ସେନା ନକ୍ଷତ୍ରଖଚିତ ରାତ୍ରି ପରି ଶୋଭିଲା।
6.75.28
तथा भीष्मकृपद्रोणशल्यदुर्योधनादिभिः ।
तवापि च बभौ सेना ग्रहैर्द्यौरिव संवृताः ॥ ६.७५.२८ ॥
ସେହିପରି ଭୀଷ୍ମ, କୃପ, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଆପଣଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଆକାଶ ପରି ଶୋଭିଲା।
6.75.29
भीमसेनस्तु कौन्तेयो द्रोणं दृष्ट्वा पराक्रमी ।
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैर्भारद्वाजस्य वाहिनीम् ॥ ६.७५.२९ ॥
ପରାକ୍ରମୀ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସେନା ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।
6.75.30
द्रोणास्तु समरे क्रुद्धो भीमं नवभिरायसैः ।
विव्याध समरश्लाघी मर्माण्युद्दिष्य वीर्यवान् ॥ ६.७५.३० ॥
କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ, ରଣପ୍ରଶଂସୀ, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଦ୍ରୋଣ ଭୀମଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ନଅଟି ଲୌହ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.75.31
दृढाहतस्तो भीमो भारद्वाजस्य संयुगे ।
सारथिं प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति ॥ ६.७५.३१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ (ଦ୍ରୋଣଙ୍କ) ଦୃଢ଼ ଆଘାତରେ ଆହତ ଭୀମ ନିଜ ସାରଥିକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ।
6.75.32
स संगृह्य स्कवयं वाहान्भारद्वाजः प्रतापवान् ।
व्यधमत्पाण्डवीं सेनां तूलराशिमिवानलः ॥ ६.७५.३२ ॥
ସେ ପ୍ରତାପୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ଲଗାମ ଧରି, ତୁଳାରାଶିକୁ ଅଗ୍ନି ପୋଡ଼ିଦିଏ ପରି ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ।
6.75.33
ते वद्यमाना द्रोणेन भीष्मेण च नरोत्तमाः ।
सृञ्जयाः तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम् ॥ ६.७५.३३ ॥
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିବା ସେ ନରୋତ୍ତମ ସୃଞ୍ଜୟଗଣ, ଏବଂ ଭୀମ-ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ଆପଣଙ୍କ ସେନା।
6.75.34
तथैव तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम् ।
मुह्यते तत्रतत्रैव समदेव वराङ्गना ॥ ६.७५.३४ ॥
ସେହିପରି ଭୀମ-ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଏଠାରେ ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ପରି ମୋହାଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇ ଘୂରୁଥିଲା।
6.75.35
अभिद्येतां ततो व्यूहौ तस्मिन्वीरवरक्षये ।
आसीद्व्यतिकरो घोरस्तव तेषां च भारत ॥ ६.७५.३५ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କ ବିନାଶରେ ଦୁଇ ବ୍ୟୂହ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ହେ ଭାରତ, ଆପଣଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ ଘଟିଲା।
6.75.36
तदद्भुतमपश्याम तावकानां परैः सह ।
एकायनगताः सर्वे यदयुध्यन्त भारत ॥ ६.७५.३६ ॥
ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତ୍ରୁ ସହ ମିଶି ଲଢ଼ିବାର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲୁ; ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ପଥରେ ଯାଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.75.37
प्रतिसंवार्य चास्त्राणि तेऽन्योन्यस्य विशांपते ।
युयुधुः पाण्डवाश्चैव कौरवाश्च महाबलाः ॥ ६.७५.३७ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ସେମାନେ ପରସ୍ପରର ଅସ୍ତ୍ର ନିବାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବ, ମହାବଳୀ ବୀରଗଣ।