महाभारत · अध्याय 6.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.78.1
ततो दुर्योधनो राजा महोत्प्रत्यागतस्मृतिः ।
शरवर्षैः पुनर्भीमं प्रत्यवारयदच्युतम् ॥ ६.७८.१ ॥
नंतर राजा दुर्योधनाने, ज्याची शुद्ध लवकर परत आली होती, बाणांच्या वर्षावाने पुन्हा अच्युत भीमाला अडवले.
6.78.2
एकीभूतास्ततश्चैव तव पुत्रा महारथाः ।
समेत्य समरे भीमं योधयामासुरुद्यताः ॥ ६.७८.२ ॥
नंतर तुमचे महारथी पुत्र एकत्र होऊन, युद्धात भीमाला सामोरे जाऊन, सज्ज होऊन त्याच्याशी लढू लागले.
6.78.3
भीमसेनोऽपि समरे संप्राप्य स्वरथं पुनः ।
समारुह्य महाबाहुर्ययौ येन तवात्मजः ॥ ६.७८.३ ॥
महाबाहू भीमसेनही युद्धात पुन्हा आपल्या रथापाशी पोहोचून, त्यावर चढून, जिथे तुमचा पुत्र होता तिकडे गेला.
6.78.4
प्रगृह्य च महावेगं परासुकरणं दृढम् ।
सज्यं शरासनं सङ्ख्ये शरैर्विव्याध ते सुतम् ॥ ६.७८.४ ॥
अत्यंत वेगवान, प्राण हरण्यास समर्थ, दृढ अशा धनुष्याला प्रत्यंचा चढवून उचलले आणि युद्धात बाणांनी तुमच्या पुत्राला विंधले.
6.78.5
ततो दुर्योधनो राजा भीमसेनं महाबलम् ।
नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं मर्मण्यताडयत् ॥ ६.७८.५ ॥
नंतर राजा दुर्योधनाने, महाबलवान भीमसेनाला अत्यंत तीक्ष्ण नाराच बाणाने मर्मस्थानी जोराने प्रहार केला.
6.78.6
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तव पुत्रेण धन्विना ।
क्रोधसंरक्तनयनो वेगेनाक्षिप्य कार्मुकम् ॥ ६.७८.६ ॥
तुमच्या धनुर्धर पुत्राने अत्यंत जखमी केलेला तो महाधनुर्धर, रागाने लाल डोळे झालेला, वेगाने धनुष्य ओढून...
6.78.7
दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ।
स तत्र शुशुभे राजा शिखरैर्गिरिराडिव ॥ ६.७८.७ ॥
त्याने तीन बाणांनी दुर्योधनाच्या बाहूंवर आणि छातीवर प्रहार केला. तेथे तो राजा पर्वतराजाच्या शिखरांप्रमाणे शोभला.
6.78.8
तौ दष्ट्वा समरे क्रुद्धौ विनिघ्नन्तौ परस्परम् ।
दुर्योधनानुजाः सर्वे शूराः संत्यक्तजीविताः ॥ ६.७८.८ ॥
युद्धात ते दोघे क्रोधाने एकमेकांवर प्रहार करत असलेले पाहून दुर्योधनाचे सर्व धाकटे बंधू जीवाची पर्वा सोडून शूर झाले.
6.78.9
संस्मृत्य मन्त्रितं पूर्वं निग्रहे भीमकर्मणः ।
निश्चयं परमं कृत्वा निग्रहीतुं प्रचक्रमुः ॥ ६.७८.९ ॥
पूर्वी भीमकर्म्याला रोखण्याबाबत केलेली मसलत आठवून, दृढ निश्चय करून ते त्याला अडवण्यास सरसावले.
6.78.10
तानापतत एवाजौ भीमसेनो महाबलः ।
प्रत्युद्ययौ महाराज गजः प्रतिगजानिव ॥ ६.७८.१० ॥
हे महाराज, युद्धात ते धावून येत असलेले पाहून महाबली भीमसेन प्रतिहत्तींकडे जाणाऱ्या हत्तीप्रमाणे त्यांच्यावर चालून गेला.
6.78.11
भृशं क्रुद्धश्च तेजस्वी नाराचेन समार्पयत् ।
चित्रसेनं महाराज तव पुत्रं महायशाः ॥ ६.७८.११ ॥
अत्यंत क्रोधित आणि तेजस्वी महायशस्वी भीमसेनाने, हे महाराज, नाराच बाणाने तुमचा पुत्र चित्रसेन याला पूर्ण शक्तीने प्रहार केला.
6.78.12
तथेतरांस्तव सुतांस्ताडयामास भारत ।
शरैर्बहुविधैः सङ्ख्ये रुक्मपुङ्खैः सुतेजनैः ॥ ६.७८.१२ ॥
तसेच, हे भारता, त्याने तुमच्या इतर पुत्रांनाही युद्धात सोन्याच्या पंखांच्या, तीक्ष्ण अशा अनेक प्रकारच्या बाणांनी प्रहार केला.
6.78.13
ततः संप्रेक्ष्य पुत्रैस्ते भीमसेनं समावृतम् ।
अभिमन्युप्रभृतयस्ते द्वदश महारथाः ॥ ६.७८.१३ ॥
तुमच्या पुत्रांनी वेढलेल्या भीमसेनाला पाहून अभिमन्यू इत्यादी ते बारा महारथी (पुढे सरसावले).
6.78.14
प्रेषिता धर्मराजेन भीमसेनपदानुगाः ।
प्रतिजग्मुर्महाराज तव पुत्रान्महाबलान् ॥ ६.७८.१४ ॥
धर्मराजाने पाठवलेले, भीमसेनाच्या पावलांचे अनुसरण करणारे (वीर), हे महाराजा, तुमच्या महाबलवान पुत्रांवर पुन्हा चालून गेले.
6.78.15
दृष्ट्वा रथस्थांस्ताञ्शूरान्सूर्याग्निसमतेजसः ।
सर्वानेव महेष्वासान्भ्राजमानाञ्श्रिया वृतान् ॥ ६.७८.१५ ॥
सूर्य आणि अग्नीसारख्या तेजस्वी, रथांवर उभ्या असलेल्या त्या शूरांना, वैभवाने वेढलेले तेजस्वी अशा सर्व महाधनुर्धरांना पाहून.
6.78.16
महाहवे दीष्यमानान्सुवर्णमकुटोञ्ज्वलान् ।
तत्यजुः समरे भीमं तव पुत्रा महाबलाः ॥ ६.७८.१६ ॥
महायुद्धात तळपणाऱ्या, सोन्याच्या मुकुटांनी उजळलेल्या त्यांना पाहून, तुमच्या महाबलवान पुत्रांनी युद्धात भीमाला सोडून दिले.
6.78.17
तान्नामृष्यत कौन्तेयो जीवमाना गता इति ।
अन्वीय च पुनः सर्वांस्तव पुत्रानपीडयत् ॥ ६.७८.१७ ॥
'हे जिवंत निघून गेले' हे कुंतीपुत्राला सहन झाले नाही; त्याने पाठलाग करून तुमच्या सर्व पुत्रांना पुन्हा पीडले.
6.78.18
अथाभिमन्युः समरे भीमसेनेन संगतः ।
पार्षतेन च ते सर्वे कैकया द्रौपदीसुताः ॥ ६.७८.१८ ॥
मग युद्धात भीमसेनासह मिळालेला अभिमन्यू, पार्षतासह, ते सर्व कैकेय आणि द्रौपदीचे पुत्र (पुढे सरसावले).
6.78.19
तादृष्ट्वा समरे क्रुद्धांस्तव सैन्ये महारथाः ।
दुर्योधनप्रभृतयः प्रगृहीतशरासनाः।
भृशमर्श्वैः प्रजवितैः प्रययुर्यत्र ते रथाः ॥ ६.७८.१९ ॥
युद्धात संतापलेल्यांना पाहून तुझ्या सैन्यातील महारथी, दुर्योधन ज्यांच्यात अग्रणी होता, धनुष्ये उंचावून, वेगाने धावणाऱ्या घोड्यांसह जिथे त्यांचे रथ होते तिकडे गेले.
6.78.20
अपराह्णे महाराज प्रावर्तत महारणः ।
तावकानां च बलिनां परेषां चैव भारत ॥ ६.७८.२० ॥
हे महाराजा, हे भरतवंशजा, अपराह्नी तुझ्या बलवान योद्ध्यांमध्ये आणि शत्रूंमध्ये ते महायुद्ध सुरू झाले.
6.78.21
अभिमन्युर्विकर्णस्य हयान्हत्वा महाहवे ।
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ॥ ६.७८.२१ ॥
महायुद्धात अभिमन्यूने विकर्णाचे घोडे मारले; मग क्षुद्रकांच्या पंचवीस योद्ध्यांनी त्याला घेरले.
6.78.22
हताश्वं रथमुत्सृज्य विकर्णस्तु महारथः ।
आरुरोह रथं राजंश्चित्रसेनस्य भारत ।
योधयामास समरे तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.७८.२२ ॥
घोडे मेलेला रथ सोडून महारथी विकर्ण, हे राजा, हे भरतवंशजा, चित्रसेनाच्या रथावर चढला आणि युद्धात लढू लागला; ते अद्भुतासारखे झाले.
6.78.23
स्थितावेकरथे तौ तु भ्रातरौ कुलवर्धनौ ।
आर्जिनिः शरजालेन च्छादयामास भारत ॥ ६.७८.२३ ॥
एकाच रथावर उभे असलेले ते दोघे भाऊ, कुलवर्धक; हे भरतवंशजा, अर्जुनपुत्राने बाणांच्या जाळ्याने त्यांना झाकले.
6.78.24
चित्रसेनो विकर्णश्च कार्ष्णिं पञ्चभिरायसैः ।
विव्यधाते न चाकम्पत्कार्ष्णिर्मेरुरिव स्थितः ॥ ६.७८.२४ ॥
चित्रसेन आणि विकर्ण यांनी पाच लोखंडी बाणांनी त्या कृष्णपुत्राला भेदले; पण मेरुपर्वतासारखा उभा राहिलेला कृष्णपुत्र कंपित झाला नाही.
6.78.25
दुःशासनस्तु समरे केकयान्पञ्च मारिप ।
योधयामास राजेन्द्र तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.७८.२५ ॥
युद्धात दुःशासनाने पाच केकयांशी लढा दिला. हे मारिष, हे राजेंद्रा, ते अद्भुतासारखे झाले.
6.78.26
द्रौपदेया रणे क्रुद्धा दुर्योधनमवारयन् ।
शरैराशीविषाकारैः पुत्रं तव विशांपते ॥ ६.७८.२६ ॥
युद्धात संतप्त झालेल्या द्रौपदीच्या पुत्रांनी दुर्योधनाला अडवले. हे विशांपते, विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी त्यांनी तुमच्या पुत्राला अडवले.
6.78.27
पुत्रोऽपि तव दुर्धर्षो द्रौपद्यास्तनयान्रणे ।
सायकैर्निशितै राजन्नाजघान पृथक्पृथक् ॥ ६.७८.२७ ॥
तुमचा पुत्रही अजेय होता. हे राजन्, युद्धात त्याने तीक्ष्ण बाणांनी द्रौपदीच्या पुत्रांना एकेक करून प्रहार केले.
6.78.28
तैश्चापि विद्धः शुशुभे रुधिरेम समुक्षितः ।
गिरिः प्रस्रवणैर्यद्वद्गैरिकादिविमिश्रितैः ॥ ६.७८.२८ ॥
त्यांच्या बाणांनी जखमी होऊन रक्ताने माखलेला तो, गेरू इत्यादींमिश्रित झऱ्यांनी सजलेल्या पर्वतासारखा शोभला.
6.78.29
भीष्मोऽपि समरे राजन्पाण्डवानामनीकिनीम् ।
कालयामास बलवान्पालः पशुगणानिव ॥ ६.७८.२९ ॥
हे राजन्, भीष्मानेही युद्धात बलवान होऊन पांडवांच्या सैन्याला, गुराखी गुरांचा कळप हाकतो तसे, नष्ट केले.
6.78.30
ततो गाण्डीवनिर्घोषः प्रादुरासीद्विशांपते ।
दक्षिणेन वरूथिन्याः पार्थस्यरीन्विनिघ्नतः ॥ ६.७८.३० ॥
तेव्हा, हे विशांपते, सेनेच्या उजव्या बाजूने पार्थाच्या (अर्जुनाच्या) गांडिवाचा घोष उठला; तो शत्रूंचा संहार करत होता.
6.78.31
उत्तस्थुः समरे तत्र कबन्धानि समन्ततः ।
कुरूणां चैव सैन्येषु पाण्डवानां च भारत ॥ ६.७८.३१ ॥
हे भरतवंशज, त्या युद्धात कौरव आणि पांडवांच्या सैन्यांत सर्वत्र धड उभी राहिली.
6.78.32
शोणितोदं शरावर्तं गजद्वीपं हयोर्मिणम् ।
रथनौभिर्नरव्याघ्राः प्रतेरुः सैन्यसागरम् ॥ ६.७८.३२ ॥
रक्ताची नदी, बाणांचे भोवरे, हत्तींची बेटे आणि घोड्यांच्या लाटा असलेला तो सैन्यसागर नरव्याघ्रांनी रथांची नौका करून पार केला.
6.78.33
छिन्नहस्ता विकवचा विदेहाश्च नरोत्तमाः ।
दृश्यन्ते पतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.७८.३३ ॥
तेथे हात तुटलेले, चिलखत नसलेले, निष्प्राण नरोत्तम शेकडो आणि हजारोंच्या संख्येने पडलेले दिसत होते.
6.78.34
निहतैर्मत्तमातङ्गैः शोणितौघपरिप्लुतैः ।
भूर्भाति भरतश्रेष्ठ पर्वतैराचिता यथा ॥ ६.७८.३४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ठार मारलेल्या मदोन्मत्त हत्तींनी, रक्ताच्या प्रवाहात बुडालेल्यांनी पृथ्वी पर्वतांनी भरल्यासारखी शोभत आहे.
6.78.35
तत्राद्भुतमपश्याम तव तेषां च भारत ।
न तत्रासीत्पुमान्कश्चिद्यो युद्धं नाभिकाङ्क्षति ॥ ६.७८.३५ ॥
हे भरतवंशज, तेथे आम्ही तुमच्या आणि त्यांच्या बाजूला एक आश्चर्य पाहिले — युद्ध इच्छिणार नाही असा एकही पुरुष तेथे नव्हता.
6.78.36
एवं युयुधिरे वीराः प्रार्थयाना महद्यशः ।
तावकाः पाण्डवैः सार्धमाकाङ्क्षन्तो जयं युधि ॥ ६.७८.३६ ॥
अशा प्रकारे वीर महान यशाची इच्छा करीत लढले — तुमचे योद्धे पांडवांसह युद्धात विजयाची आकांक्षा बाळगून लढले.