মহাভারত · অধ্যায় 6.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.9.1
यदिदं भारतं वर्षं यत्रेदं मूर्च्छितं बलम् ।
यत्रातिमात्रलुब्धोऽयं पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ ६.९.१ ॥
এই ভারতবর্ষ, যেখানে এই সেনা সমবেত হয়েছে, যেখানে আমার পুত্র দুর্যোধন অতিশয় লোভী।
6.9.2
यत्र गृद्धा पाण्डुपुत्रा यत्र मे सञ्जते मनः ।
एतन्मे तत्त्वमाचक्ष्व त्वं हि मे बुद्धिमान्मतः ॥ ६.९.२ ॥
যেখানে পাণ্ডুপুত্রগণ লোভী, যেখানে আমার মন আসক্ত, সেই সত্য আমাকে বলো; কারণ তুমি আমার মতে বুদ্ধিমান।
6.9.3
न तत्र पाण्डवा गृद्धाः शृणु राजन्वचो मम ।
गृद्धो दुर्योधनस्तत्र शकुनिश्चापि सौबलः ॥ ६.९.३ ॥
সেখানে পাণ্ডবরা লোভী নন। হে রাজন, আমার কথা শোনো; সেখানে লোভী দুর্যোধন, এবং সুবলের পুত্র শকুনিও।
6.9.4
अपरे क्षत्रियाश्चैव नानाजनपदेश्वराः ।
ये गृद्धा भारते वर्षे न मृष्यन्ति परस्परम् ॥ ६.९.४ ॥
অন্যান্য ক্ষত্রিয়গণও, যাঁরা বহু জনপদের অধীশ্বর, যাঁরা লোভী এবং ভারতবর্ষে পরস্পরকে সহ্য করেন না।
6.9.5
अत्र ते कीर्तयिष्यामि वर्षं भारत भारतम् ।
प्रियमिन्द्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च ॥ ६.९.५ ॥
এখানে আমি তোমাকে ভারতবর্ষ বর্ণনা করব, হে ভারত; ইন্দ্রদেবের ও বৈবস্বত মনুর প্রিয় সেই ভারতকে।
6.9.6
पृथोस्तु राजन्वैन्यस्य तथेक्ष्वाकोर्महात्मनः ।
ययातेरम्बरीषस्य मान्धातुर्नहुषस्य च ॥ ६.९.६ ॥
হে রাজন, বেনের পুত্র পৃথু, মহাত্মা ইক্ষ্বাকু, যযাতি, অম্বরীষ, মান্ধাতা এবং নহুষেরও (এটি প্রিয় ছিল)।
6.9.7
तथैव मुचुकुन्दस्य शिबेरौशीनरस्य च ।
ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा ॥ ६.९.७ ॥
তেমনই মুচুকুন্দ, উশীনরপুত্র শিবি, ঋষভ, ঐল এবং রাজা নৃগও।
6.9.8
कुशिकस्य च दुर्धर्ष गाधेश्चैव महात्मनः ।
सोमकस्य च दुर्धर्ष दिलीपस्य तथैव च ॥ ६.९.८ ॥
হে দুর্ধর্ষ, কুশিক, মহাত্মা গাধি, সোমক ও দিলীপও তেমনই।
6.9.9
अन्येषां च महाराज क्षत्रियाणां बलीयसाम् ।
सर्वेषामेव राजेन्द्र प्रियं भारत भारतम् ॥ ६.९.९ ॥
হে মহারাজ, অন্যান্য বলশালী ক্ষত্রিয়দেরও; হে রাজেন্দ্র, প্রিয় ভারত, সকল ভরতবংশীয়দেরও।
6.9.10
तत्ते वर्षं प्रवक्ष्यामि यथायथमरिन्दम ।
श्रृणु मे गदतो राजन्यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ६.९.१० ॥
হে শত্রুদমন, সেই বর্ষ (ভূখণ্ড) যথাযথভাবে আমি তোমাকে বর্ণনা করব। হে রাজন, তুমি আমাকে যা জিজ্ঞাসা করছ, আমার বলার সময় শোনো।
6.9.11
महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि ।
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः ॥ ६.९.११ ॥
মহেন্দ্র, মলয়, সহ্য, শুক্তিমান, ঋক্ষবান, বিন্ধ্য ও পারিয়াত্র—এই সাতটি কুলপর্বত।
6.9.12
तेषां सहस्रशो राजन्पर्वतास्ते समीपतः ।
अविज्ञाताः सारवन्तो विपुलाश्चित्रसानवः ॥ ६.९.१२ ॥
হে রাজন, এদের নিকটে সহস্র সহস্র পর্বত রয়েছে—অজ্ঞাত, সারবান, বিশাল, বিচিত্র শিখরসমূহের।
6.9.13
अन्ये ततोऽपरिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः ।
आर्या म्लेच्छाश्च कौरव्य तैर्मिश्राः पुरुषा विभो ॥ ६.९.१३ ॥
তারপর অজানা অন্য মানুষ, খর্বকায়, সামান্য জীবিকায় বাঁচে; হে কৌরব্য, আর্য ও ম্লেচ্ছ, এবং তাদের সঙ্গে মিশ্রিত মানুষেরাও আছে, হে বিভো।
6.9.14
नदीं पिबन्ति विपुलां गङ्गां सिन्धुं सरस्वतीम् ।
गोदावरीं नर्मदां च बाहुदां च महानदीम् ॥ ६.९.१४ ॥
তারা বিশাল নদীগুলির জল পান করে — গঙ্গা, সিন্ধু, সরস্বতী, গোদাবরী, নর্মদা, বাহুদা এবং মহানদী।
6.9.15
शतद्रूं चन्द्रभागां च यमुनां च महानदीम् ।
दृषद्वतीं विपाशां च विपापां स्थूलवालुकाम् ॥ ६.९.१५ ॥
শতদ্রু, চন্দ্রভাগা, যমুনা, মহানদী, দৃষদ্বতী, বিপাশা, বিপাপা ও স্থূলবালুকা।
6.9.16
नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णवेणीं च निम्नगाम् ।
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकामपि ॥ ६.९.१६ ॥
বেত্রবতী, কৃষ্ণবেণী, ইরাবতী, বিতস্তা, পয়োষ্ণী এবং দেবিকা নদীও।
6.9.17
वेदस्मृतां वेदवतीं त्रिदिवामिक्षुलां कृमिम् ।
करीषिणीं चित्रवाहां चित्रसेनां च निम्नगाम् ॥ ६.९.१७ ॥
বেদস্মৃতা, বেদবতী, ত্রিদিবা, ইক্ষুলা, কৃমি, করীষিণী, চিত্রবাহা ও চিত্রসেনা নদী।
6.9.18
गोमतीं धूतपापां च वन्दनां च महानदीम् ।
कौशिकीं त्रिविदां कृत्यां निचितां लोहितारणीं ॥ ६.९.१८ ॥
গোমতী, ধূতপাপা, বন্দনা, মহানদী, কৌশিকী, ত্রিবিদা, কৃত্যা, নিচিতা ও লোহিতারণী নদী।
6.9.19
रहस्यां शतकुम्भां च सरयूं च तथैव च ।
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा ॥ ६.९.१९ ॥
রহস্যা, শতকুম্ভা, সরযূ, এবং তেমনি চর্মণ্বতী, বেত্রবতী ও হস্তিসোমা দিশা (নদী)ও।
6.9.20
शरावतीं पयोष्णीं च वेणां भीमरथीमपि ।
कावेरीं चुलुकां चापि वाणीं शतबलामपि ॥ ६.९.२० ॥
শরাবতী, পয়োষ্ণী ও বেণা, ভীমরথীও, কাবেরী, চুলুকাও, বাণী ও শতবলাও।
6.9.21
नीवारामहितां चापि सुप्रयोगां जनाधिप ।
पवित्रां कुण्डलीं सिन्धुं राजनीं पुरमालिनीम् ॥ ६.९.२१ ॥
নীবারা, অহিতাও, সুপ্রয়োগাও, হে জনাধিপ; পবিত্রা, কুণ্ডলী, সিন্ধু, রাজনী, পুরমালিনী।
6.9.22
पूर्वाभिरामां वीरां च भीमामोघवतीं तथा ।
पाशाशिनीं पापहरां महेन्द्रां पाटलावतीम् ॥ ६.९.२२ ॥
পূর্বাভিরামা, বীরা ও ভীমা, তেমনি ওঘবতী, পাশাশিনী, পাপহরা, মহেন্দ্রা ও পাটলাবতী।
6.9.23
करीषिणीमसिक्नीं च कुशचीरां महानदीम् ।
मकरीं प्रवरां मेनां हेमां घृतवतीं तथा ॥ ६.९.२३ ॥
করীষিণী, অসিক্নী ও কুশচীরা মহানদী, মকরী, প্রবরা, মেনা, হেমা এবং তেমনি ঘৃতবতী।
6.9.24
पुरावतीमनुष्णां च शैब्यां कापीं च भारत ।
सदानीरामधृष्यां च कुशधारां महानदीम् ॥ ६.९.२४ ॥
পুরাবতী, অনুষ্ণা ও শৈব্যা, কাপীও, হে ভারত; সদানীরা, অধৃষ্যা ও মহানদী কুশধারা।
6.9.25
सदाकान्तां शिवां चैव तथा वीरवतीमपि ।
वस्त्रां सुवस्त्रां गौरीं च कम्पनां सहिरण्वतीम् ॥ ६.९.२५ ॥
সদাকান্তা, শিবা, তথা বীরবতী, বস্ত্রা, সুবস্ত্রা, গৌরী ও কম্পনা, হিরণ্বতীর সহিত।
6.9.26
वरां वीरकरां चापि पञ्चमीं च महानदीम् ।
रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिञ्जलाम् ॥ ६.९.२६ ॥
বরা, বীরকরা এবং পঞ্চম মহানদী, রথচিত্রা, জ্যোতিরথা, বিশ্বামিত্রা ও কপিঞ্জলা।
6.9.27
उपेन्द्रां बहुलां चैव कुवीरामम्बुवाहिनीम् ।
विनदीं पिञ्जलां वेणां तुङ्गवेणां महानदीम् ॥ ६.९.२७ ॥
উপেন্দ্রা, বহুলা ও কুবীরা, অম্বুবাহিনী, বিনদী, পিঞ্জলা, বেণা এবং তুঙ্গবেণা মহানদী।
6.9.28
विदिशां कृष्णवेणां च ताम्रां च कपिलामपि ।
खलुं सुवामां वेदाश्वां हरिश्रावां महापगाम् ॥ ६.९.२८ ॥
বিদিশা, কৃষ্ণবেণা, তাম্রা, কপিলা, খলু, সুবামা, বেদাশ্বা, হরিশ্রাবা ও মহাপগা।
6.9.29
शीघ्रां च पिच्छिलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् ।
कौशिकीं निम्नगां शोणा बाहुदामथ चन्द्रमाम् ॥ ६.९.२९ ॥
শীঘ্রা ও পিচ্ছিলা, ভারদ্বাজী ও নিম্নগা, কৌশিকী, নিম্নগা শোণা, বাহুদা এবং পরে চন্দ্রমা।
6.9.30
दुर्गां चित्रशिलां चैव ब्रह्मवेध्यां बृहद्वतीम् ।
यवक्षामथ रोहीं च तथा जाम्बूनदीमपि ॥ ६.९.३० ॥
দুর্গা, চিত্রশিলা ও ব্রহ্মবেধ্যা, বৃহদ্বতী, যবক্ষা, তারপর রোহী এবং তেমনি জাম্বূনদীও।
6.9.31
सुनसां तमसां दासीं वसामन्यां वराणसीम् ।
नीलां धृतवतीं चैव पर्णाशां च महानदीम् ॥ ६.९.३१ ॥
সুনসা, তমসা, দাসী, বসা, অন্য বারাণসী, নীলা, ধৃতবতী এবং মহানদী পর্ণাশা।
6.9.32
मानवीं वृषभां चैव ब्रह्ममेध्यां बृहद्ध्वनीम् ।
एताश्चान्याश्च बहुधा महानद्यो जनाधिप ॥ ६.९.३२ ॥
মানবী, বৃষভা, ব্রহ্মমেধ্যা, বৃহদ্ধ্বনী, এগুলি এবং আরও বহু মহানদী, হে জনাধিপ।
6.9.33
सदानिरामयां कृष्णां मन्दगां मन्दवाहिनीम् ।
ब्राह्मणीं च महागौरीं दुर्गामपि च भारत ॥ ६.९.३३ ॥
সদানীরা, কৃষ্ণা, মন্দগা, মন্দবাহিনী, ব্রাহ্মণী, মহাগৌরী এবং দুর্গাও, হে ভারত।
6.9.34
चित्रोपलां चित्ररथां मञ्चुलां वाहिनीं तथा ।
मन्दाकिनीं वैतरणीं कोषां चापि महानदीम् ॥ ६.९.३४ ॥
চিত্রোপলা, চিত্ররথা, মঞ্চুলা, বাহিনী, মন্দাকিনী, বৈতরণী এবং মহানদী কোষা।
6.9.35
शुक्तिमतीमनङ्गां च तथैव वृषसाह्वयाम् ।
लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषकाह्वयाम् ॥ ६.९.३५ ॥
শুক্তিমতী, অনঙ্গা, তেমনই বৃষসাহ্বয়া, লোহিত্যা, করতোয়া এবং তেমনই বৃষকাহ্বয়া।
6.9.36
कुमारीमृषिकुल्यां च मारिषां च सरस्वतीम् ।
मन्दाकिनीं सुपुण्यां च सर्वां गङ्गां च भारत ॥ ६.९.३६ ॥
কুমারী, ঋষিকুল্যা, মারিষা, সরস্বতী, মন্দাকিনী, অতি পুণ্যা এবং সমস্ত গঙ্গা, হে ভারত।
6.9.37
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाश्चैव महाफलाः ।
तथा नद्यस्त्वप्रकाशाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.९.३७ ॥
সেগুলি সকলেই বিশ্বের মাতা, সবই মহাফলদায়ী। তেমনই শত শত ও সহস্র সহস্র অপ্রকাশিত নদীও রয়েছে।
6.9.38
इत्येताः सरितो राजन्समाख्याता यथास्मृति ।
अत ऊर्ध्वं जनपदान्निबोध गदतो मम ॥ ६.९.३८ ॥
হে রাজন, এভাবে এই নদীগুলি স্মৃতি অনুসারে বর্ণিত হল। এখন আমি যে জনপদের কথা বলছি তা শুনুন।
6.9.39
तत्रेमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वा माद्रेयजाङ्गलाः ।
शूरसेनाः पुलिन्दाश्च बोधा मालास्तथैव च ॥ ६.९.३९ ॥
সেখানে এরা আছে: কুরু, পাঞ্চাল, শাল্ব, মাদ্রেয়, জাঙ্গল, শূরসেন, পুলিন্দ, বোধ ও মাল।
6.9.40
मत्स्याः कुशल्याः सौशल्याः कुंतयः कांतिकोसलाः ।
चेदिमत्स्यकरूशाश्च भोजाः सिन्धुपुलिन्दकाः ॥ ६.९.४० ॥
মৎস্য, কুশল্য, সৌশল্য, কুন্তি, কান্তিকোশল, চেদি, মৎস্য, করূষ, ভোজ, সিন্ধু ও পুলিন্দক।
6.9.41
उत्तमाश्च दशार्णाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह ।
पञ्चालाः कोसलाश्चैव नैकपृष्ठा धुरन्धराः ॥ ६.९.४१ ॥
উত্তম ও দশার্ণ, মেকল এবং উৎকলের সঙ্গে পাঞ্চাল ও কোশল, নৈকপৃষ্ঠ ও ধুরন্ধর।
6.9.42
गोधा मद्रकलिङ्गाश्छ काशयोऽपरकाशयः ।
जठराः कुकुराश्चैव सदशार्णाश्च भारत ॥ ६.९.४२ ॥
গোধ, মদ্র ও কলিঙ্গ, কাশী ও অপরকাশী, জঠর ও কুকুর, এবং দশার্ণগণ সহ, হে ভারত।
6.9.43
कुन्तयोऽवन्तयश्चैव तथैवापरकुन्तयः ।
गोमन्ता मन्दकाः सण्डा विदर्भा रूपवाहिकाः ॥ ६.९.४३ ॥
কুন্তি, অবন্তি এবং অপরকুন্তিরাও; গোমন্ত, মন্দক, সণ্ড, বিদর্ভ ও রূপবাহিকগণ।
6.9.44
अश्मकाः पाण्डुराष्ट्राश्च गोपराष्ट्राः करीतयः ।
अधिराज्यकुशाद्यश्च मल्लराष्ट्रं च केवलम् ॥ ६.९.४४ ॥
অশ্মক, পাণ্ডুরাষ্ট্র ও গোপরাষ্ট্র, করীতি; অধিরাজ্য ও কুশাদ্য, এবং কেবল মল্লরাষ্ট্র।
6.9.45
वारवास्यायवाहाश्च चक्राश्चक्रातयः शकाः ।
विदेहा मगधाः स्वक्षा मलजा विजयास्तथा ॥ ६.९.४५ ॥
বারবাস্য ও আয়বাহ, চক্র ও চক্রাতিগণ, শক, বিদেহ, মগধ, স্বক্ষ, মলজ এবং বিজয়গণও।
6.9.46
अङ्गा वङ्गाः कलिङ्गाश्च यकृल्लोमान एव च ।
मल्लाः सुदेष्णाः प्रह्लादा माहिकाः शशिकास्तथा ॥ ६.९.४६ ॥
অঙ্গ, বঙ্গ, কলিঙ্গ এবং যকৃল্লোমানগণ; মল্ল, সুদেষ্ণ, প্রহ্লাদ, মাহিক ও শশিকগণও।
6.9.47
बाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः ।
अपरान्ताः परान्ताश्च पञ्चालाश्चर्ममण्डलाः ॥ ६.९.४७ ॥
বাহ্লীক, বাটধান, আভীর, কালতোয়ক; অপরান্ত, পরান্ত, পাঞ্চাল ও চর্মমণ্ডলগণ।
6.9.48
अटवीशिखराश्चैव मेरुभूताश्च मारिष ।
उपावृत्तानुपावृत्ताः स्वराष्ट्राः केकयास्तथा ॥ ६.९.४८ ॥
অটবীশিখর ও মেরুভূতগণও, হে মারিষ; উপাবৃত্ত, অনুপাবৃত্ত, স্বরাষ্ট্র ও কেকয়গণ।
6.9.49
कुन्दापरान्ता माहेयाः कक्षाः सामुद्रनिष्कुटाः ।
अन्ध्राश्च बहवो राजन्नन्तर्गिर्यास्तथैव च ॥ ६.९.४९ ॥
কুন্দাপরান্ত, মাহেয়, কক্ষ, সমুদ্রতীরের অধিবাসী, বহু অন্ধ্র, হে রাজন্, আর পর্বতের অভ্যন্তরে বাসকারীরাও।
6.9.50
बहिर्गिर्याङ्गमलजा मगधा मानवर्जकाः ।
समन्तराः प्रावृषेया भार्गवाश्च जनाधिप ॥ ६.९.५० ॥
পর্বতের বাইরে অঙ্গমল থেকে জাত, মগধ, মানবর্জক, সমন্তর, প্রাবৃষেয় ও ভার্গব, হে জনাধিপ।
6.9.51
पुण्ड्रा भर्गाः किराताश्च सुदृष्टा यामुनास्तथा ।
शका निषादा निषधास्तथैवानर्तनैर्ऋताः ॥ ६.९.५१ ॥
পুণ্ড্র, ভর্গ, কিরাত, সুদৃষ্ট, যামুন, শক, নিষাদ, নিষধ, এবং আনর্ত ও নৈর্ঋত।
6.9.52
दुर्गालाः प्रतिमत्स्याश्च कुन्तलाः कोसलास्तथा ।
तीरग्रहाः शूरसेना ईजिकाः कन्यका गुणाः ॥ ६.९.५२ ॥
দুর্গাল, প্রতিমৎস্য, কুন্তল, কোসল, তীরগ্রহ, শূরসেন, ঈজিক, কন্যক ও গুণ।
6.9.53
तिलभारा मसीराश्च मधुमन्तः सकुन्दकाः ।
काश्मीराः सिन्धुसौवीरा गान्धारा दर्शकास्तथा ॥ ६.९.५३ ॥
তিলভার, মসীর, মধুমন্ত, কুন্দকসহ, কাশ্মীর, সিন্ধু-সৌবীর, গান্ধার ও দর্শক।
6.9.54
अभीसारा उलूताश्च शैवला बाह्लिकास्तथा ।
दार्वी च वानवा दर्वा वातजामरथोरगाः ॥ ६.९.५४ ॥
অভীসার, উলূত, শৈবল, বাহ্লিক, দার্বী, বানব, দর্ব, বাতজাম, রথ ও উরগ।
6.9.55
बहुवाद्याश्च कौरव्य सुदामानः सुमल्लिकाः ।
वध्राः करीषकाश्चापि कुलिन्दोपत्यकास्तथा ॥ ६.९.५५ ॥
হে কৌরব্য, বহুবাদ্য, সুদামান, সুমল্লিক, বধ্র, করীষক এবং কুলিন্দ ও উপত্যক জনগণও (সেই সেনায় ছিল)।
6.9.56
वनायवो दशापार्श्वरोमाणः कुशबिन्दवः ।
कच्छा गोपालकक्षाश्च जाङ्गलाः कुरुवर्णकाः ॥ ६.९.५६ ॥
বনায়ু, দশপার্শ্ব ও রোমাণ, কুশবিন্দু, কচ্ছ, গোপালকক্ষ, জাঙ্গল এবং কুরুবর্ণক (ও ছিল)।
6.9.57
किराता बर्बराः सिद्धा वैदेहास्ताम्रलिप्तकाः ।
ओण्ड्रा म्लेच्छाः सैसिरिध्राः पार्वतीयाश्च मारिष ॥ ६.९.५७ ॥
কিরাত, বর্বর, সিদ্ধ, বৈদেহ, তাম্রলিপ্তক, ওণ্ড্র, ম্লেচ্ছ, সৈসিরিধ্র ও পার্বতীয়গণ, এবং হে মারিষ (এরাও ছিল)।
6.9.58
अथापरे जनपदा दक्षिणा भरतर्षभ ।
द्रविडाः केरलाः प्राच्या भूषिका वनवासिकाः ॥ ६.९.५८ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, দক্ষিণের অন্যান্য জনপদ: দ্রাবিড়, কেরল, প্রাচ্য, ভূষিক ও বনবাসিগণ।
6.9.59
कर्णाटका महिषका विकल्पा मूषकास्तथा ।
झिल्लिकाः कुन्तलाश्चैव सौहृदानभकाननाः ॥ ६.९.५९ ॥
কর্ণাটক, মহিষক, বিকল্প, মূষক, ঝিল্লিক, কুন্তল, সৌহৃদ, আনভ ও কানন (জনগণ)।
6.9.60
कौकुट्टकास्तथा चोलाः कोङ्कणा मालवा नराः ।
समङ्गाः करकाश्चैव कुकुराङ्गारमारिषाः ॥ ६.९.६० ॥
কৌকুট্টক, চোল, কোঙ্কণ, মালব জাতি, সমঙ্গ ও করক এবং কুকুর, অঙ্গার ও মারিষ (জনগণ)।
6.9.61
ध्वजिन्युत्सवसंकेतास्त्रिगर्ताः शाल्वसेनयः ।
व्यूकाः कोकबकाः प्रोष्ठाः समवेगवशास्तथा ॥ ६.९.६१ ॥
ধ্বজিনী, উৎসব ও সংকেত নামক জাতি, ত্রিগর্ত ও শাল্বের সেনাবাহিনী, ব্যূক, কোকবক, প্রোষ্ঠ এবং সমবেগবশও।
6.9.62
तथैव विन्ध्यचुलिकाः पुलिन्दा वल्कलैः सह ।
मालवा बल्लवाश्चैव तथैवापरबल्लवाः ॥ ६.९.६२ ॥
তেমনই বিন্ধ্যচূলিকগণ, বল্কলধারীদের সঙ্গে পুলিন্দগণ, মালবগণ, বল্লবগণ এবং অপর বল্লবগণও।
6.9.63
कुलिन्दाः कालदाश्चैव कुण्डलाः करटास्तथा ।
मूषकास्तनबालाश्च सनीपा घटसृञ्जयाः ॥ ६.९.६३ ॥
কুলিন্দ, কালদ, কুণ্ডল ও করট; মূষক, তনবাল, সনীপ এবং ঘটসৃঞ্জয়।
6.9.64
अठिदाः पाशिवाटाश्च तनयाः सुनयास्तथा ।
ऋषिका विदभाः काकास्तङ्गणाः परतङ्गणाः ॥ ६.९.६४ ॥
অঠিদ, পাশিবাট, তনয় ও সুনয়; ঋষিক, বিদর্ভ, কাক, তঙ্গণ এবং পরতঙ্গণ।
6.9.65
उत्तराश्चापरे म्लेच्छाः क्रूरा भरतसत्तम ।
यवनाश्चीनकाम्बोजा दारुणा म्लेच्छजातयः ॥ ६.९.६५ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ! উত্তরের ও অন্যান্য ক্রূর ম্লেচ্ছগণ, যবন, চীন, কম্বোজ এবং ভয়ংকর ম্লেচ্ছ জাতিসমূহ।
6.9.66
सकृद्ग्रहाः कुलत्थाश्च हूणाः पारसिकैः सह ।
तथैव रमणाश्चीनास्तथैव दशमालिकाः ॥ ६.९.६६ ॥
সকৃদ্গ্রহ, কুলত্থ এবং পারসিকদের সঙ্গে হূণগণ; তেমনই রমণ, চীন ও দশমালিক।
6.9.67
क्षत्रिकयोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च ।
शूद्राभीराश्च दरदाः काश्मीराः पशुभिः सह ॥ ६.९.६७ ॥
ক্ষত্রিয়দের বসতি ও বৈশ্য-শূদ্র কুল, শূদ্র, আভীর, দরদ ও কাশ্মীরবাসী, পশুসহ।
6.9.68
खाशीराश्चान्तचाराश्च पह्लवा गिरिगह्वराः ।
आत्रेयाः सभरद्वाजास्तथैव स्तनपोषिकाः ॥ ६.९.६८ ॥
খাশীর, অন্তচার, পহ্লব, পর্বতগুহাবাসী, আত্রেয় ও ভরদ্বাজসহ, এবং স্তনপোষিকগণ।
6.9.69
प्रोषकाश्च कलिङ्गाश्च किरातानां च जातयः ।
तोमरा हन्यमानाश्च तथैव करभञ्जकाः ॥ ६.९.६९ ॥
প্রোষক, কলিঙ্গ, কিরাতদের জাতিসমূহ, নিহত হতে থাকা তোমর, এবং তেমনই করভঞ্জক।
6.9.70
एते चान्ये जनपदाः प्राच्योदीच्यास्तथैव च ।
उद्देशमात्रेण मया देशाः संकीर्तिता विभो ॥ ६.९.७० ॥
এগুলি এবং অন্যান্য জনপদ, পূর্ব ও উত্তরের দেশসমূহও, হে প্রভু, আমার দ্বারা কেবল ইঙ্গিতমাত্রে দেশসমূহ উল্লিখিত হলো।
6.9.71
यथागुणबलं चापि त्रिवर्गस्य महाफलम् ।
दुह्याद्धेनुः कामधुक्क भूमिः सम्यगनुष्ठिता ॥ ६.९.७१ ॥
গুণ ও বল অনুসারে ত্রিবর্গের মহাফলও প্রদান করে; সম্যক সেবিত ভূমি কামধেনুর ন্যায় দুগ্ধ দান করে।
6.9.72
तस्यां गृद्ध्यन्ति राजानः शूरा धर्मार्थक्रोविदाः ।
ते त्यजन्त्याहवे प्राणान्वसुगृद्धास्तरस्विनः ॥ ६.९.७२ ॥
তার জন্য ধর্ম ও অর্থে নিপুণ বীর রাজারা লালায়িত হন; ধনলোভী সেই পরাক্রমীরা যুদ্ধে প্রাণ ত্যাগ করেন।
6.9.73
देवमानुषकायानां कामं भूमिः परायणम् ।
अन्योन्यस्यावलुम्पन्ति सारमेया यथाऽऽमिषम् ॥ ६.९.७३ ॥
দেব ও মানুষের দেহের মতো, পৃথিবীই কামনার লক্ষ্য; কুকুর যেমন মাংসের জন্য একে অপরের কাছ থেকে কেড়ে নেয়, তেমনি তারাও একে অপরের কাছ থেকে কেড়ে নেয়।
6.9.74
राजानो भरतश्रेष्ठ भोक्तुकामा वसुन्धराम् ।
न चापि तृप्तिः कामानां विद्यतेऽद्यापि कस्यचित् ॥ ६.९.७४ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, পৃথিবী ভোগ করতে ইচ্ছুক রাজারা; আজও কারও কামনায় তৃপ্তি নেই।
6.9.75
तस्मात्परिग्रहे भूमेर्यतन्ते कुरुपाण्डवाः ।
साम्ना भेदेन दानेन दण्डेनैव च भारत ॥ ६.९.७५ ॥
তাই ভূমি অধিকারের জন্য কুরু ও পাণ্ডবরা চেষ্টা করে — হে ভারত, সাম দ্বারা, ভেদ দ্বারা, দান দ্বারা এবং দণ্ড দ্বারাই।
6.9.76
पिता भ्राता च पुत्राश्च खं द्यौश्च नरपुङ्गव ।
भूमिर्भवति भूतानां सम्यगच्छिद्रदर्शना ॥ ६.९.७६ ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, পিতা, ভ্রাতা ও পুত্রেরা, আকাশ ও স্বর্গ — পৃথিবীই প্রাণীদের জন্য সম্পূর্ণ ত্রুটিহীন (আশ্রয়) রূপে প্রতীয়মান হয়।