મહાભારત · અધ્યાય 6.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.92.1
ततस्तद्बाणवर्षं तु दुःसहं दानवैरपि ।
दधार युधि राजेन्द्रो यथा वर्षं महाद्विपः ॥ ६.९२.१ ॥
દાનવોને પણ અસહ્ય એવી તે બાણવર્ષા રાજેન્દ્રે યુદ્ધમાં એવી રીતે સહન કરી જેમ મહાગજ વરસાદ સહન કરે.
6.92.2
ततः क्रोधसमाविष्टो निःश्वसन्निव पन्नगः ।
संशयं परमं प्राप्तः पुत्रस्ते भरतर्षभ ॥ ६.९२.२ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરાયેલો તમારો પુત્ર, સાપની જેમ નિસાસા નાખતો, પરમ સંકટમાં પડ્યો, હે ભરતર્ષભ.
6.92.3
मुमोच निशितांस्तीक्ष्णान्नाराचान्पञ्चविंशतिम् ।
तेऽपतन्सहसा राजंस्तस्मिन्राक्षसपुङ्गवे ॥ ६.९२.३ ॥
તેણે તીક્ષ્ણ, ધારદાર પચ્ચીસ નારાચ બાણ છોડ્યાં. હે રાજન, તે અચાનક તે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ પર પડ્યાં.
6.92.4
आशीविषा इव क्रुद्धाः पर्वते गन्धमादने ।
स तैर्विद्धः स्रवन्रक्तं प्रभिन्न इव कुञ्जरः ॥ ६.९२.४ ॥
ગંધમાદન પર્વત પરના ક્રોધિત ઝેરી સાપની જેમ તે બાણોથી વીંધાઈને, લોહી વહાવતો, મદમસ્ત હાથીની જેમ દેખાયો.
6.92.5
दध्रे मतिं विनाशाय राज्ञः स पिशिताशनः ।
जग्राह च महाशक्तिं गिरीणामपि दारिणीम् ॥ ६.९२.५ ॥
રાજાના વિનાશનો સંકલ્પ તે માંસાહારીએ કર્યો; પર્વતોને પણ ચીરી નાખે એવી મહાશક્તિ તેણે ગ્રહણ કરી.
6.92.6
संप्रदीप्तां महोल्काभामशनिं ज्वलितामिव ।
तमागच्छन्महाबाहुर्जिघांसुस्तनयं तव ॥ ६.९२.६ ॥
મહાઉલ્કા જેવી પ્રજ્વલિત, બળતા વજ્ર જેવી તે શક્તિ સાથે, તમારા પુત્રને મારવાની ઇચ્છાથી તે મહાબાહુ આગળ આવ્યો.
6.92.7
तामुद्यतामभिप्रेक्ष्य वङ्गानामधिपस्त्वरन् ।
कुञ्जरं गिरिसंकाशं राक्षसं प्रत्यचोदयत् ॥ ६.९२.७ ॥
તેને ઉગામેલી જોઈને વંગોના અધિપતિએ ઉતાવળે પર્વત જેવા હાથીને રાક્ષસ તરફ દોડાવ્યો.
6.92.8
स नागप्रवरेणाजौ बलिना शीघ्रगामिना ।
यतो दुर्योधनरथस्तं मार्गं प्रत्यषेधयत् ॥ ६.९२.८ ॥
તે શ્રેષ્ઠ, બળવાન અને ઝડપી હાથી સાથે યુદ્ધમાં, જ્યાં દુર્યોધનનો રથ હતો તે માર્ગ રોકી ઊભો.
6.92.9
पन्थानं वारयामास कुञ्जरेण सुतस्य ते ।
मार्गमावारितं दृष्ट्वा राज्ञा वङ्गेन धीमता ॥ ६.९२.९ ॥
તમારા પુત્રનો માર્ગ હાથીથી રોકાયેલો જોઈને બુદ્ધિમાન વંગરાજાએ માર્ગ અવરોધ્યો.
6.92.10
घटोत्कचो महाराज क्रोधसंरक्तलोचनः ।
उद्यतां तां महाशक्तिकं तस्मिंश्चिक्षेप वारणे ॥ ६.९२.१० ॥
હે મહારાજ! ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા ઘટોત્કચે ઉગામેલી તે મહાશક્તિ તે હાથી પર ફેંકી.
6.92.11
स तयाऽभिहतो राजंस्तेन बाहुप्रमुक्तया ।
संजातरुधिरोत्पीडः पपात च ममार च ॥ ६.९२.११ ॥
હે રાજન્! તે બાહુથી છોડાયેલી શક્તિથી ઘવાઈને, લોહીનો પ્રવાહ ફૂટેલો તે હાથી પડ્યો અને મૃત્યુ પામ્યો.
6.92.12
पतत्यथ गजे चापि वङ्गानामीश्वरो बली ।
जवेन समभिद्रुत्य जगाम धरणीतलम् ॥ ६.९२.१२ ॥
હાથી પડતો હતો ત્યારે જ વંગોનો બળવાન અધિપતિ વેગથી કૂદીને ધરતી પર ઊતરી ગયો.
6.92.13
दुर्योधोऽपि संप्रेक्ष्य पतितं वरवारणम् ।
प्रभग्नं च बलं दृष्ट्वा जगाम परमां व्यथाम् ॥ ६.९२.१३ ॥
દુર્યોધને પણ શ્રેષ્ઠ હાથીને પડેલો જોયો અને સેનાને વિખેરાયેલી જોઈ અત્યંત વ્યથા પામ્યો.
6.92.14
अशक्तः प्रतियोद्धुं वै दृष्ट्वा तस्य पराक्रमम् ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य आत्मनश्चातिमानिताम्।
प्राप्तेऽपक्रनये राजा तस्थौ गिरिरिवाचलः ॥ ६.९२.१४ ॥
તેના પરાક્રમને જોઈ પ્રતિકાર કરવા અસમર્થ હોવા છતાં, ક્ષત્રધર્મને આગળ રાખીને અને પોતાના અભિમાનને સ્મરીને, પાછા ફરવાના સમયે પણ એ રાજા પર્વતની જેમ અચળ ઊભો રહ્યો.
6.92.15
राधान च शितं बाणं कालाग्निसमतेजसम् ।
सुयोच धरमक्रुद्धस्तस्मिन्घोरे निशाचरे ॥ ६.९२.१५ ॥
સુયોધને ધર્મક્રોધથી ભરાઈને, કાલાગ્નિ સમાન તેજવાળું તીક્ષ્ણ બાણ તે ભયંકર નિશાચર પર છોડ્યું.
6.92.16
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वणिमिन्द्राशनिप्रभम् ।
लाघवान्मोचयामास महात्मा वै घटोत्कचः ॥ ६.९२.१६ ॥
ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન પ્રભાવાળા તે બાણને પોતાની તરફ આવતું જોઈ મહાત્મા ઘટોત્કચે ચપળતાથી પોતાને તેનાથી બચાવી લીધો.
6.92.17
भूयश्च निननादोषं क्रोधसंरक्तलोचनः ।
त्रासयामास रौन्यानि युगन्ते जलदो यथा ॥ ६.९२.१७ ॥
ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો તે ફરી મોટેથી ગર્જ્યો અને યુગાંતના મેઘની જેમ કૌરવ સેનાને ભયભીત કરી દીધી.
6.92.18
तं श्रुत्वा निनिदं घोरं तस्व भीमस्य रक्षसः ।
आचार्यमुसंगम्य भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ ६.९२.१८ ॥
તે ભીમ રાક્ષસની ભયંકર ગર્જના સાંભળીને શંતનુપુત્ર ભીષ્મ આચાર્ય (દ્રોણ) પાસે જઈને બોલ્યા.
6.92.19
यथैव निनन्दो घोरः श्रूयते राक्षसेरितः ।
हैडिम्बो युध्यते नूनं राज्ञा दुर्योधनेन च ॥ ६.९२.१९ ॥
ભયંકર નિનાદની ગર્જના રાક્ષસ દ્વારા સંભળાય છે; ચોક્કસ હૈડિંબ રાજા દુર્યોધન સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યો છે.
6.92.20
नैष शक्यो हि संग्रामे जेतुं भूतेन केनचित् ।
तत्र गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् ॥ ६.९२.२० ॥
યુદ્ધમાં તેને કોઈ પણ પ્રાણી જીતી શકતું નથી. તમારું કલ્યાણ થાય; ત્યાં જઈને રાજાનું રક્ષણ કરો.
6.92.21
अभिद्रुत्य महाबाहुं राक्षसेन प्रपीडितम् ।
एतद्धि परमं कृत्यं सर्वेषां नः परंतपाः ॥ ६.९२.२१ ॥
રાક્ષસથી પીડાયેલા મહાબાહુ તરફ દોડી જવું એ અમારા સૌનું પરમ કર્તવ્ય છે, હે શત્રુતાપીઓ.
6.92.22
पितामहवचः श्रुत्वा त्वरमाणा महारथाः ।
उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र कौरवः ॥ ६.९२.२२ ॥
પિતામહનાં વચન સાંભળીને ઉતાવળા થયેલા મહારથીઓ ઉત્તમ વેગે જ્યાં કૌરવ હતો ત્યાં ગયા.
6.92.23
द्रोणश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकोऽथ जयद्रथः ।
कृपो भिरिश्रवाः शल्य आवन्त्यः स बृहद्बलः ॥ ६.९२.२३ ॥
દ્રોણ, સોમદત્ત, બાહ્લીક, પછી જયદ્રથ, કૃપ, ભૂરિશ્રવા, શલ્ય, આવંત્ય અને તે બૃહદ્બલ.
6.92.24
अश्वत्थामा विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः ।
रथाश्चानेकसाहस्रा ये तेषामनुयायिनः ॥ ६.९२.२४ ॥
અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, ચિત્રસેન, વિવિંશતિ, અને તેમના અનુયાયી અનેક હજાર રથ.
6.92.25
अभिद्रुतं परीप्सन्तः पुत्रं दुर्योधनं तव ।
तदनीकमनाधृष्यं पालितं तु महारथैः ॥ ६.९२.२५ ॥
તમારા પુત્ર દુર્યોધન પર હુમલો થતો જોઈને તેનું રક્ષણ કરવા ઇચ્છતી તે અજેય સેના મહારથીઓ દ્વારા સુરક્ષિત હતી.
6.92.26
पाततायिनमायान्तं प्रेक्ष्य राक्षससत्तमः ।
…कम्पत महाबाहुर्मैनाक इव पर्वतःक ॥ ६.९२.२६ ॥
ધસી આવતા તેને જોઈને રાક્ષસશ્રેષ્ઠ મહાબાહુ… મૈનાક પર્વતની જેમ કંપ્યા.
6.92.27
प्रगृह्य विपुलं चापं ज्ञातिभिः परिवारितः ।
शूलमुद्गरहस्तैश्च नानाप्रहरणैरपि ॥ ६.९२.२७ ॥
મોટું ધનુષ્ય ઉપાડીને, સ્વજનોથી ઘેરાયેલો, હાથમાં ત્રિશૂળ અને ગદા લઈને, અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો સહિત.
6.92.28
ततः समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
राक्षसानां च मुख्यस्य दुर्योधनबलस्य च ॥ ६.९२.२८ ॥
ત્યારે રાક્ષસો અને દુર્યોધનની સેનાના મુખ્ય વચ્ચે રોમાંચક ભયંકર યુદ્ધ થયું.
6.92.29
धनुषां कूजतां शब्दः सर्वतस्तुमुलो रणे ।
अश्रूयत महाराज वंशानां दह्यतामिव ॥ ६.९२.२९ ॥
મહારાજ, રણભૂમિમાં ચારે બાજુ ધનુષ્યોના ટંકારનો તુમુલ અવાજ એવો સંભળાતો હતો જાણે બળતાં વાંસ ફૂટી રહ્યા હોય.
6.92.30
शस्त्राणां पात्यमानानां कवचेषु शरीरिणाम् ।
शब्दः समभवद्राजन्गिरीणामिव भिद्यताम् ॥ ६.९२.३० ॥
હે રાજન, બખતરો પર પડતા શસ્ત્રોનો અવાજ તૂટતા પર્વતો જેવો ઊઠ્યો.
6.92.31
वीरबाहुविसृष्टानां तोमराणां विशांपते ।
रूपमासीद्वियत्स्थानां सर्पाणामिव सर्पताम् ॥ ६.९२.३१ ॥
હે રાજન, વીરોની ભુજાઓથી છોડાયેલા તોમરોનું રૂપ આકાશમાં સરકતા સર્પો જેવું હતું.
6.92.32
ततः परमसंक्रुद्धो विष्फार्य सुमहद्धनुः ।
राक्षसन्द्रो महाबाहुर्विनदन्भैरव रवम् ॥ ६.९२.३२ ॥
ત્યારે અત્યંત ક્રુદ્ધ મહાબાહુ રાક્ષસરાજે પોતાનું વિશાળ ધનુષ્ય ખેંચીને ભયંકર ગર્જના કરી.
6.92.33
आचार्यस्यार्धचन्द्रेण क्रुद्धश्चिच्छेद कार्मुकम् ।
सोमदत्तस्य भल्लेन ध्वजं चोन्मथ्य चानदत् ॥ ६.९२.३३ ॥
ક્રોધે ભરાઈને તેણે આચાર્ય (દ્રોણ)નું ધનુષ્ય અર્ધચંદ્ર બાણથી છેદ્યું; સોમદત્તનો ધ્વજ ભલ્લથી ઉખેડીને ગર્જના કરી.
6.92.34
बाह्लीकं च त्रिभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
कृपमेकेन विव्याध चित्रसेनं त्रिभिः शरैः ॥ ६.९२.३४ ॥
તેણે બાહ્લીકને ત્રણ બાણથી છાતીની વચ્ચે વીંધ્યો; કૃપને એક બાણથી વીંધ્યો; ચિત્રસેનને ત્રણ બાણથી વીંધ્યો.
6.92.35
पूर्णायतविसृष्टेन सम्यक्प्रणिहितेन च ।
जत्रुदेशे समासाद्य विकर्णं समताडयत् ॥ ६.९२.३५ ॥
પૂરેપૂરું ખેંચીને બરાબર લક્ષ્ય સાધીને છોડેલા બાણથી વિકર્ણ પાસે જઈને તેની હાંસળીના ભાગ પર પ્રહાર કર્યો.
6.92.36
न्यषीदत्स्वरथोपस्थे शोणितेन परिप्लुतः ।
ततः पुनरमेयात्मा नाराचान्दश पञ्च च ॥ ६.९२.३६ ॥
રક્તથી તરબોળ થઈને તે પોતાના રથના તળિયે બેસી ગયો. પછી અમાપ આત્મબળવાળા તેણે ફરી પંદર નારાચ બાણ છોડ્યાં.
6.92.37
भूरिश्रवसि संक्रुद्धः प्राहिणोद्भरतर्षभ ।
ते वर्म भित्त्वा तस्याशु विविशुर्धरणीतलम् ॥ ६.९२.३७ ॥
ભૂરિશ્રવા પર અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, હે ભરતર્ષભ, તેણે બાણો છોડ્યાં. તે તેના કવચને ભેદીને તરત જ ધરતીમાં પેસી ગયાં.
6.92.38
विविंशतेश्च द्रौणेश्च यन्तारौ समताडयत् ।
तौ पेततू रथोपस्थे रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम् ॥ ६.९२.३८ ॥
વિવિંશતિ અને દ્રોણપુત્રના સારથિઓને તેણે પ્રહાર કરીને પાડી દીધા. ઘોડાની લગામ છોડીને તે બંને રથના તળિયે પડ્યા.
6.92.39
सिन्धुराज्ञोऽर्धचन्द्रेण वाराहं स्वर्णभूषितम् ।
उन्ममाथ महाराज द्वितीयेनाच्छिनद्धनुः ॥ ६.९२.३९ ॥
હે મહારાજ, તેણે સિંધુરાજના સોનાથી શણગારેલા વરાહધ્વજને અર્ધચંદ્ર બાણથી પાડી દીધો; બીજા બાણથી તેનું ધનુષ કાપી નાખ્યું.
6.92.40
चतुर्भिरथ नाराचैरावन्त्यस्य महात्मनः ।
जघान चतुरो वाहान्क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ६.९२.४० ॥
પછી ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળા તેણે ચાર નારાચ બાણોથી મહાત્મા આવન્ત્યના ચાર ઘોડાઓ હણ્યા.
6.92.41
पूर्णायतविसृष्टेन पीतेन निशितेन च ।
निर्बिभेद महाराज राजपुत्रं बृहद्बलम् ॥ ६.९२.४१ ॥
હે મહારાજ, પૂર્ણ ખેંચાયેલા ધનુષ્યથી છોડેલા પીળા, તીક્ષ્ણ બાણથી તેણે રાજપુત્ર બૃહદ્બલને વીંધી નાખ્યો.
6.92.42
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
भृशं क्रोधेन चाविष्टो रथस्थो राक्षसाधिपः ॥ ६.९२.४२ ॥
ઊંડા ઘાથી પીડિત થઈને તે રથના તળિયે બેસી ગયો. ક્રોધથી અત્યંત ભરાયેલો તે રાક્ષસાધિપતિ રથમાં જ રહ્યો.
6.92.43
चिक्षेप निशितांस्तीक्ष्णाञ्छरानाशीविषोपमान् ।
बिभिदुस्ते महाराज शल्यं युद्धविशारदम् ॥ ६.९२.४३ ॥
તેણે તીક્ષ્ણ, ધારદાર બાણો છોડ્યા, જે ઝેરી સર્પો જેવા હતા. હે મહારાજ, તેમણે યુદ્ધકુશળ શલ્યને વીંધી નાખ્યો.