महाभारत · अध्याय 6.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.92.1
ततस्तद्बाणवर्षं तु दुःसहं दानवैरपि ।
दधार युधि राजेन्द्रो यथा वर्षं महाद्विपः ॥ ६.९२.१ ॥
दानवांनाही असह्य अशा त्या बाणवर्षावास राजेंद्राने युद्धात असे धारण केले जसा महाहत्ती पावसाला धारण करतो.
6.92.2
ततः क्रोधसमाविष्टो निःश्वसन्निव पन्नगः ।
संशयं परमं प्राप्तः पुत्रस्ते भरतर्षभ ॥ ६.९२.२ ॥
तेव्हा क्रोधाने भरलेला तुमचा पुत्र, सापासारखा सुस्कारे टाकत, परम संकटात सापडला, हे भरतश्रेष्ठा.
6.92.3
मुमोच निशितांस्तीक्ष्णान्नाराचान्पञ्चविंशतिम् ।
तेऽपतन्सहसा राजंस्तस्मिन्राक्षसपुङ्गवे ॥ ६.९२.३ ॥
त्याने धारदार, तीक्ष्ण अशी पंचवीस नाराच बाण सोडले. हे राजन, ते अचानक त्या राक्षसश्रेष्ठावर कोसळले.
6.92.4
आशीविषा इव क्रुद्धाः पर्वते गन्धमादने ।
स तैर्विद्धः स्रवन्रक्तं प्रभिन्न इव कुञ्जरः ॥ ६.९२.४ ॥
गंधमादन पर्वतावरील क्रुद्ध विषारी सर्पांप्रमाणे त्या बाणांनी विद्ध झालेला, रक्त वाहवत, तो मदोन्मत्त हत्तीसारखा दिसला.
6.92.5
दध्रे मतिं विनाशाय राज्ञः स पिशिताशनः ।
जग्राह च महाशक्तिं गिरीणामपि दारिणीम् ॥ ६.९२.५ ॥
राजाचा नाश करण्याचा निश्चय त्या मांसभक्षकाने केला; पर्वतांनाही फोडणारी महाशक्ती त्याने हाती घेतली.
6.92.6
संप्रदीप्तां महोल्काभामशनिं ज्वलितामिव ।
तमागच्छन्महाबाहुर्जिघांसुस्तनयं तव ॥ ६.९२.६ ॥
मोठ्या उल्केसारखी तेजस्वी, जळत्या वज्रासारखी ती शक्ती घेऊन, तुमच्या पुत्राला मारण्याच्या इच्छेने तो महाबाहू पुढे आला.
6.92.7
तामुद्यतामभिप्रेक्ष्य वङ्गानामधिपस्त्वरन् ।
कुञ्जरं गिरिसंकाशं राक्षसं प्रत्यचोदयत् ॥ ६.९२.७ ॥
ती उगारलेली पाहून वंगांचा अधिपती त्वरेने पर्वतासारख्या हत्तीला राक्षसाकडे प्रेरित करता झाला.
6.92.8
स नागप्रवरेणाजौ बलिना शीघ्रगामिना ।
यतो दुर्योधनरथस्तं मार्गं प्रत्यषेधयत् ॥ ६.९२.८ ॥
तो श्रेष्ठ, बलवान आणि वेगाने जाणाऱ्या गजासह युद्धात, जिथे दुर्योधनाचा रथ होता तो मार्ग त्याने अडवला.
6.92.9
पन्थानं वारयामास कुञ्जरेण सुतस्य ते ।
मार्गमावारितं दृष्ट्वा राज्ञा वङ्गेन धीमता ॥ ६.९२.९ ॥
तुमच्या पुत्राचा मार्ग हत्तीने अडवलेला पाहून बुद्धिमान वंगराजाने मार्ग रोखला.
6.92.10
घटोत्कचो महाराज क्रोधसंरक्तलोचनः ।
उद्यतां तां महाशक्तिकं तस्मिंश्चिक्षेप वारणे ॥ ६.९२.१० ॥
हे महाराज! क्रोधाने लाल डोळे झालेल्या घटोत्कचाने उगारलेली ती महाशक्ती त्या हत्तीवर फेकली.
6.92.11
स तयाऽभिहतो राजंस्तेन बाहुप्रमुक्तया ।
संजातरुधिरोत्पीडः पपात च ममार च ॥ ६.९२.११ ॥
हे राजा! त्या बाहूने फेकलेल्या शक्तीच्या आघाताने, रक्ताचा प्रवाह फुटलेला तो हत्ती पडला आणि मेला.
6.92.12
पतत्यथ गजे चापि वङ्गानामीश्वरो बली ।
जवेन समभिद्रुत्य जगाम धरणीतलम् ॥ ६.९२.१२ ॥
हत्ती पडत असतानाच वंगांचा बलवान अधिपती वेगाने धावून धरणीवर उतरला.
6.92.13
दुर्योधोऽपि संप्रेक्ष्य पतितं वरवारणम् ।
प्रभग्नं च बलं दृष्ट्वा जगाम परमां व्यथाम् ॥ ६.९२.१३ ॥
दुर्योधनानेही तो श्रेष्ठ हत्ती पडलेला पाहिला आणि सैन्य विखुरलेले पाहून अत्यंत व्यथा झाली.
6.92.14
अशक्तः प्रतियोद्धुं वै दृष्ट्वा तस्य पराक्रमम् ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य आत्मनश्चातिमानिताम्।
प्राप्तेऽपक्रनये राजा तस्थौ गिरिरिवाचलः ॥ ६.९२.१४ ॥
त्याचा पराक्रम पाहून प्रतिकार करण्यास असमर्थ असूनही, क्षत्रधर्म पुढे ठेवून आणि आपला अभिमान स्मरून, माघार घेण्याच्या वेळीही तो राजा पर्वताप्रमाणे अचल उभा राहिला.
6.92.15
राधान च शितं बाणं कालाग्निसमतेजसम् ।
सुयोच धरमक्रुद्धस्तस्मिन्घोरे निशाचरे ॥ ६.९२.१५ ॥
सुयोधनाने धर्मक्रोधाने भरून, कालाग्नीसमान तेजस्वी तीक्ष्ण बाण त्या भयंकर निशाचरावर सोडला.
6.92.16
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वणिमिन्द्राशनिप्रभम् ।
लाघवान्मोचयामास महात्मा वै घटोत्कचः ॥ ६.९२.१६ ॥
इंद्राच्या वज्रासारखी प्रभा असलेला तो बाण आपल्याकडे येत असलेला पाहून महात्मा घटोत्कचाने चपळाईने स्वतःची सुटका करून घेतली.
6.92.17
भूयश्च निननादोषं क्रोधसंरक्तलोचनः ।
त्रासयामास रौन्यानि युगन्ते जलदो यथा ॥ ६.९२.१७ ॥
क्रोधाने लाल डोळे असलेला तो पुन्हा मोठ्याने गर्जला आणि युगांतीच्या मेघाप्रमाणे कौरव सैन्याला भयभीत केले.
6.92.18
तं श्रुत्वा निनिदं घोरं तस्व भीमस्य रक्षसः ।
आचार्यमुसंगम्य भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ ६.९२.१८ ॥
त्या भीम राक्षसाचा तो भयंकर गर्जना ऐकून शंतनुपुत्र भीष्म आचार्यांजवळ जाऊन म्हणाले.
6.92.19
यथैव निनन्दो घोरः श्रूयते राक्षसेरितः ।
हैडिम्बो युध्यते नूनं राज्ञा दुर्योधनेन च ॥ ६.९२.१९ ॥
घोर निनादाची गर्जना राक्षसाकडून ऐकू येत आहे; निश्चितच हैडिंबा राजा दुर्योधनाशी युद्ध करत आहे.
6.92.20
नैष शक्यो हि संग्रामे जेतुं भूतेन केनचित् ।
तत्र गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् ॥ ६.९२.२० ॥
युद्धात त्याला कोणताही प्राणी जिंकू शकत नाही. तुमचे कल्याण असो; तिथे जाऊन राजाचे रक्षण करा.
6.92.21
अभिद्रुत्य महाबाहुं राक्षसेन प्रपीडितम् ।
एतद्धि परमं कृत्यं सर्वेषां नः परंतपाः ॥ ६.९२.२१ ॥
राक्षसाने पीडित झालेल्या महाबाहूकडे धावून जाणे हेच आमचे सर्वांचे परम कर्तव्य आहे, हे शत्रुतापी वीरांनो.
6.92.22
पितामहवचः श्रुत्वा त्वरमाणा महारथाः ।
उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र कौरवः ॥ ६.९२.२२ ॥
पितामहाचे वचन ऐकून घाईघाईने निघालेले महारथी उत्तम वेगाने जिथे कौरव होता तिथे गेले.
6.92.23
द्रोणश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकोऽथ जयद्रथः ।
कृपो भिरिश्रवाः शल्य आवन्त्यः स बृहद्बलः ॥ ६.९२.२३ ॥
द्रोण, सोमदत्त, बाह्लीक, मग जयद्रथ, कृप, भूरिश्रवा, शल्य, आवंत्य आणि तो बृहद्बल.
6.92.24
अश्वत्थामा विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः ।
रथाश्चानेकसाहस्रा ये तेषामनुयायिनः ॥ ६.९२.२४ ॥
अश्वत्थामा, विकर्ण, चित्रसेन, विविंशति आणि त्यांचे अनुयायी अनेक हजार रथ.
6.92.25
अभिद्रुतं परीप्सन्तः पुत्रं दुर्योधनं तव ।
तदनीकमनाधृष्यं पालितं तु महारथैः ॥ ६.९२.२५ ॥
तुमचा पुत्र दुर्योधन आक्रमणाने वेढला गेल्याचे पाहून त्याचे रक्षण करू इच्छिणारे ते अजेय सैन्य महारथींनी संरक्षित होते.
6.92.26
पाततायिनमायान्तं प्रेक्ष्य राक्षससत्तमः ।
…कम्पत महाबाहुर्मैनाक इव पर्वतःक ॥ ६.९२.२६ ॥
झेपावत येणाऱ्या त्याला पाहून राक्षसश्रेष्ठ महाबाहू… मैनाक पर्वतासारखा कंपित झाला.
6.92.27
प्रगृह्य विपुलं चापं ज्ञातिभिः परिवारितः ।
शूलमुद्गरहस्तैश्च नानाप्रहरणैरपि ॥ ६.९२.२७ ॥
प्रचंड धनुष्य हाती घेऊन, नातेवाईकांनी वेढलेला, हाती शूळ व गदा घेऊन, अनेक प्रकारच्या शस्त्रांसह.
6.92.28
ततः समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
राक्षसानां च मुख्यस्य दुर्योधनबलस्य च ॥ ६.९२.२८ ॥
तेव्हा राक्षसांचा आणि दुर्योधनाच्या सैन्याच्या प्रमुखाचा रोमांचकारी घोर संग्राम सुरू झाला.
6.92.29
धनुषां कूजतां शब्दः सर्वतस्तुमुलो रणे ।
अश्रूयत महाराज वंशानां दह्यतामिव ॥ ६.९२.२९ ॥
महाराजा, रणभूमीत सर्वत्र धनुष्यांच्या प्रत्यंचेचा तुमुल ध्वनी ऐकू येत होता, जणू जळणारे बांबू फुटत आहेत.
6.92.30
शस्त्राणां पात्यमानानां कवचेषु शरीरिणाम् ।
शब्दः समभवद्राजन्गिरीणामिव भिद्यताम् ॥ ६.९२.३० ॥
राजा, चिलखतांवर पडणाऱ्या शस्त्रांचा आवाज फुटणाऱ्या पर्वतांसारखा उठला.
6.92.31
वीरबाहुविसृष्टानां तोमराणां विशांपते ।
रूपमासीद्वियत्स्थानां सर्पाणामिव सर्पताम् ॥ ६.९२.३१ ॥
हे राजा, वीरांच्या बाहूंनी सोडलेल्या तोमरांचे रूप आकाशात सरपटणाऱ्या सापांसारखे दिसत होते.
6.92.32
ततः परमसंक्रुद्धो विष्फार्य सुमहद्धनुः ।
राक्षसन्द्रो महाबाहुर्विनदन्भैरव रवम् ॥ ६.९२.३२ ॥
तेव्हा अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या महाबाहू राक्षसराजाने आपले प्रचंड धनुष्य ओढून भयंकर गर्जना केली.
6.92.33
आचार्यस्यार्धचन्द्रेण क्रुद्धश्चिच्छेद कार्मुकम् ।
सोमदत्तस्य भल्लेन ध्वजं चोन्मथ्य चानदत् ॥ ६.९२.३३ ॥
क्रुद्ध होऊन त्याने आचार्यांचे (द्रोणांचे) धनुष्य अर्धचंद्र बाणाने तोडले; सोमदत्ताचा ध्वज भल्लाने उखडून गर्जना केली.
6.92.34
बाह्लीकं च त्रिभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
कृपमेकेन विव्याध चित्रसेनं त्रिभिः शरैः ॥ ६.९२.३४ ॥
त्याने बाह्लीकाला तीन बाणांनी छातीच्या मध्यभागी भेदले; कृपाला एका बाणाने भेदले; चित्रसेनाला तीन बाणांनी भेदले.
6.92.35
पूर्णायतविसृष्टेन सम्यक्प्रणिहितेन च ।
जत्रुदेशे समासाद्य विकर्णं समताडयत् ॥ ६.९२.३५ ॥
पूर्ण ओढलेल्या धनुष्याने नीट लक्ष्य धरून सोडलेल्या बाणाने विकर्णाजवळ जाऊन त्याच्या खांद्याच्या हाडाजवळ प्रहार केला.
6.92.36
न्यषीदत्स्वरथोपस्थे शोणितेन परिप्लुतः ।
ततः पुनरमेयात्मा नाराचान्दश पञ्च च ॥ ६.९२.३६ ॥
रक्ताने माखलेला तो आपल्या रथाच्या तळाशी बसून गेला. मग अमेय आत्म्याच्या त्या वीराने पुन्हा पंधरा नाराच बाण सोडले.
6.92.37
भूरिश्रवसि संक्रुद्धः प्राहिणोद्भरतर्षभ ।
ते वर्म भित्त्वा तस्याशु विविशुर्धरणीतलम् ॥ ६.९२.३७ ॥
भूरिश्रवसावर अत्यंत संतप्त होऊन, हे भरतर्षभा, त्याने बाण सोडले. ते त्याचे कवच भेदून लगेच पृथ्वीत घुसले.
6.92.38
विविंशतेश्च द्रौणेश्च यन्तारौ समताडयत् ।
तौ पेततू रथोपस्थे रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम् ॥ ६.९२.३८ ॥
विविंशती आणि द्रोणपुत्राच्या सारथ्यांना त्याने प्रहार करून पाडले. घोड्यांचे लगाम सोडून ते दोघे रथाच्या तळाशी कोसळले.
6.92.39
सिन्धुराज्ञोऽर्धचन्द्रेण वाराहं स्वर्णभूषितम् ।
उन्ममाथ महाराज द्वितीयेनाच्छिनद्धनुः ॥ ६.९२.३९ ॥
हे महाराजा, त्याने सिंधुराजाचा सोन्याने अलंकृत वराहध्वज अर्धचंद्र बाणाने पाडला; दुसऱ्या बाणाने त्याचे धनुष्य तोडले.
6.92.40
चतुर्भिरथ नाराचैरावन्त्यस्य महात्मनः ।
जघान चतुरो वाहान्क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ६.९२.४० ॥
मग क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांनी त्याने चार नाराच बाणांनी महात्मा आवंत्याचे चार घोडे मारले.
6.92.41
पूर्णायतविसृष्टेन पीतेन निशितेन च ।
निर्बिभेद महाराज राजपुत्रं बृहद्बलम् ॥ ६.९२.४१ ॥
हे महाराजा, पूर्ण ओढलेल्या धनुष्यातून सोडलेल्या पिवळ्या, तीक्ष्ण बाणाने त्याने राजपुत्र बृहद्बलाला भेदले.
6.92.42
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
भृशं क्रोधेन चाविष्टो रथस्थो राक्षसाधिपः ॥ ६.९२.४२ ॥
खोल जखमी होऊन वेदनेने तो रथाच्या तळाशी बसला. क्रोधाने अत्यंत व्यापलेला तो राक्षसाधिपती रथातच राहिला.
6.92.43
चिक्षेप निशितांस्तीक्ष्णाञ्छरानाशीविषोपमान् ।
बिभिदुस्ते महाराज शल्यं युद्धविशारदम् ॥ ६.९२.४३ ॥
त्याने तीक्ष्ण, धारदार बाण सोडले, जे विषारी सर्पांसारखे होते. हे महाराजा, त्या बाणांनी युद्धनिपुण शल्याला भेदले.