Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.107

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.107.1

बृहत्क्षत्रमथायान्तं केकयं दृढविक्रमम् ।
क्षेमधूर्तिर्महाराज विव्याधोरसि मार्गणैः ॥ ७.१०७.१ ॥

तब दृढ़ पराक्रम वाले केकय बृहत्क्षत्र को आते देखकर, हे महाराज, क्षेमधूर्ति ने बाणों से उनकी छाती को बेध दिया।

7.107.2

बृहत्क्षत्रस्तु तं राजा नवत्या नतपर्वणाम् ।
आजघ्ने त्वरितो राजन्द्रोणानीकबिभित्सया ॥ ७.१०७.२ ॥

तब राजा बृहत्क्षत्र ने शीघ्रता से, द्रोण की सेना को भेदने की इच्छा से, उस पर नब्बे झुके हुए गाँठ वाले बाणों से प्रहार किया।

7.107.3

क्षेमधूर्तिस्तु सङ्क्रुद्धः केकयस्य महात्मनः ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन पीतेन निशितेन ह ॥ ७.१०७.३ ॥

किन्तु क्रोधित क्षेमधूर्ति ने उस महात्मा केकय का धनुष पीले और तीखे भल्ल बाण से सचमुच काट डाला।

7.107.4

अथैनं छिन्नधन्वानं शरेणानतपर्वणा ।
विव्याध समरे तूर्णं प्रवरं सर्वधन्विनाम् ॥ ७.१०७.४ ॥

फिर धनुष कट जाने पर उसे, समरभूमि में, झुके हुए गाँठ वाले बाण से शीघ्र ही बेध दिया, जो सभी धनुर्धरों में श्रेष्ठ था।

7.107.5

अथान्यद्धनुरादाय बृहत्क्षत्रो हसन्निव ।
व्यश्वसूतरथं चक्रे क्षमदूर्तिं महारथम् ॥ ७.१०७.५ ॥

तब दूसरा धनुष उठाकर बृहत्क्षत्र मानो हँसते हुए बोले, उन्होंने महारथी क्षेमधूर्ति के रथ को घोड़ों और सारथी से रहित कर दिया।

7.107.6

ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च ।
जहार नृपतेः कायाच्छिरोऽज्वलितकुण्डलम् ॥ ७.१०७.६ ॥

फिर एक और पीले और तीखे भल्ल बाण से उन्होंने राजा के शरीर से चमकते कुण्डलों वाला सिर काट लिया।

7.107.7

तच्छिन्नं सहसा तस्य शिरः कुञ्चितमूर्धजम् ।
सकिरीटं महीं प्राप्य बभौ ज्योतिरिवाम्बरात् ॥ ७.१०७.७ ॥

उसका कटा हुआ सिर, घुँघराले केशों और मुकुट सहित, सहसा पृथ्वी पर गिरकर आकाश से गिरी ज्योति के समान चमक उठा।

7.107.8

तं निहत्य रणे हृष्टो बृहत्क्षत्रो महारथः ।
सहसाऽभ्यपतत्सैन्यं तावकं पार्थकारणात् ॥ ७.१०७.८ ॥

उसे युद्ध में मारकर प्रसन्न महारथी बृहत्क्षत्र ने अर्जुन के कारण सहसा आपकी सेना पर धावा बोल दिया।

7.107.9

धृष्टकेतुं तथाऽऽयान्तं द्रोणहेतोः पराक्रमी ।
वीरधन्वा महेष्वासो वारयामास भारत ॥ ७.१०७.९ ॥

द्रोण के लिए आते हुए धृष्टकेतु को भी पराक्रमी महाधनुर्धर वीरधन्वा ने रोक दिया, हे भरतवंशी।

7.107.10

तौ परस्परमासाद्य शरदंष्ट्रौ तरस्विनौ ।
शरैरनेकसाहस्रेरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ७.१०७.१० ॥

वे दोनों, बाणरूपी दाँतों वाले, वेगवान योद्धा, एक-दूसरे के सामने आकर हजारों बाणों से एक-दूसरे पर प्रहार करने लगे।

7.107.11

तावुभौ नरशार्दूलौ युयुधाते परस्परम् ।
महावने तीव्रमदौ वारणाविव यूथपौ ॥ ७.१०७.११ ॥

वे दोनों पुरुषव्याघ्र एक-दूसरे से युद्ध करने लगे, जैसे किसी विशाल वन में मद से उन्मत्त दो गजयूथपति लड़ते हैं।

7.107.12

गिरिगह्वरमासाद्य शार्दूलाविव रोषितौ ।
युयुधाते महावीर्यौ परस्परजिघांसया ॥ ७.१०७.१२ ॥

पर्वत की गुफा में पहुँचे दो क्रुद्ध बाघों के समान, महापराक्रमी वे दोनों एक-दूसरे को मार डालने की इच्छा से युद्ध करने लगे।

7.107.13

तद्युद्धमासीत्तुमुलं प्रेक्षणीयं विशाम्पते ।
सिद्धचारणसङ्घानां विस्मयाद्भुतदर्शनम् ॥ ७.१०७.१३ ॥

हे प्रजापति, वह युद्ध भीषण और दर्शनीय था, सिद्धों और चारणों के समूहों के लिए विस्मय और अद्भुत दृश्य।

7.107.14

वीरधन्वा ततः क्रुद्धो धृष्टकेतोः शरासनम् ।
द्विधा चिच्छेद भल्लेन प्रहसन्निव भारत ॥ ७.१०७.१४ ॥

तब क्रोधित वीरधन्वा ने भल्ल बाण से धृष्टकेतु का धनुष दो टुकड़े कर दिया, मानो हँसते हुए हो, हे भारत।

7.107.15

तदुत्सृज्य धनुच्छिन्नं चेदिराजो महारथः ।
शक्तिं जग्राह विपुलां हेमदण्डामयस्मयीम् ॥ ७.१०७.१५ ॥

टूटा धनुष फेंककर चेदिराज महारथी ने एक विशाल शक्ति हाथ में ली, जिसका दंड स्वर्ण का था और फल लोहे का।

7.107.16

तां तु शक्तिं महावीर्यां दोर्भ्यामायस्य भारत ।
चिक्षेप सहसा यत्तो वीरधन्वरथं प्रति ॥ ७.१०७.१६ ॥

हे भारत, उस महाशक्तिशाली शक्ति को दोनों भुजाओं से घुमाकर सावधान चेदिराज ने अचानक वीरधन्वा के रथ की ओर फेंक दिया।

7.107.17

तया तु वीरघातिन्या शक्त्या त्वभिहतो भृशम् ।
निर्भिन्नहृदयस्तूर्णं निपपात रथान्महीम् ॥ ७.१०७.१७ ॥

उस वीरघातिनी शक्ति से बुरी तरह आहत होकर, हृदय छिद जाने से वे शीघ्र ही रथ से धरती पर गिर पड़े।

7.107.18

तस्मिन्विनिहते वीरे त्रैगर्तानां महारथे ।
बलं तेऽभज्यत विभो पाण्डवेयैः समन्ततः ॥ ७.१०७.१८ ॥

त्रिगर्तों के उस महारथी वीर के मारे जाने पर, हे प्रभो, आपकी सेना पांडवों द्वारा चारों ओर से छिन्न-भिन्न हो गई।

7.107.19

सहदेवे ततः षष्टिं सायकान्दुर्मुखोऽक्षिपत् ।
ननाद च महानादं तर्जयन्पाण्डवं रणे ॥ ७.१०७.१९ ॥

तब दुर्मुख ने सहदेव पर साठ बाण चलाए और युद्ध में पाण्डव को ललकारते हुए महान गर्जना की।

7.107.20

माद्रेयस्तु ततः क्रुद्धो दुर्मुखं च शितैः शरैः ।
भ्राता भ्रातरमायत्तो विव्याध प्रहसन्निव ॥ ७.१०७.२० ॥

तब क्रोधित माद्री-पुत्र ने दुर्मुख पर तीखे बाणों से प्रहार किया; भाई ने भाई पर आक्रमण करते हुए मानो हँसते हुए उसे बींध दिया।

7.107.21

तं रणे रभसं दृष्ट्वा सहदेवं महाबलम् ।
दुर्मुखो नवभिर्बाणैस्ताडयामास भारत ॥ ७.१०७.२१ ॥

हे भारत, युद्ध में उग्र और महाबली सहदेव को देखकर दुर्मुख ने उसे नौ बाणों से प्रहार किया।

7.107.22

दुर्मुखस्य तु भल्लेन च्छित्त्वा केतुं महाबलः ।
जघान चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः ॥ ७.१०७.२२ ॥

परन्तु महाबली ने दुर्मुख की ध्वजा को भल्ल से काटकर चार तीखे बाणों से उसके चारों घोड़ों को मार गिराया।

7.107.23

अथापरेण भल्लेन पीतेन निशितेन ह ।
चिच्छेद सारथेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम् ॥ ७.१०७.२३ ॥

फिर एक दूसरे पीले तीखे भल्ल से उसने सारथि के शरीर से जलते कुण्डलों वाला सिर काट डाला।

7.107.24

क्षुरप्रेण च तीक्ष्णेन कौरव्यस्य महद्धनुः ।
सहदेवो रणे छित्त्वा तं च विव्याध पञ्चभिः ॥ ७.१०७.२४ ॥

तीखे क्षुरप्र से सहदेव ने रण में कौरव का महान धनुष काट डाला और उसे पाँच बाणों से बींध दिया।

7.107.25

हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दुर्मुखो विमनास्तदा ।
आरुरोह रथं राजन्निरमित्रस्य भारत ॥ ७.१०७.२५ ॥

घोड़ों के मारे जाने पर अपना रथ छोड़कर दुर्मुख तब उदास मन से, हे राजन्, हे भरतवंशी, निरमित्र के रथ पर चढ़ गया।

7.107.26

सहदेवस्ततः क्रुद्धो निरमित्रं महाहवे ।
जघान पृथुधारेण भल्लेन परवीरहा ॥ ७.१०७.२६ ॥

तब क्रुद्ध सहदेव ने उस महायुद्ध में निरमित्र को चौड़ी धार वाले भल्ल बाण से मार डाला, शत्रुवीरों का संहार करने वाले ने।

7.107.27

स पपात रथोपस्थान्निरमित्रो जनेश्वरः ।
त्रिगर्तराजस्य सुतो व्यथयंस्तव वाहिनीम् ॥ ७.१०७.२७ ॥

वह त्रिगर्तराज का पुत्र, जनेश्वर निरमित्र, रथ के आसन से गिर पड़ा, आपकी सेना को पीड़ा देता हुआ।

7.107.28

तं तु हत्वा महाबाहुः सहदेवो व्यरोचत ।
यथा दाशरथी रामः खरं हत्वा महाबलम् ॥ ७.१०७.२८ ॥

उसे मारकर महाबाहु सहदेव वैसे ही सुशोभित हुआ, जैसे दशरथ-पुत्र राम महाबली खर को मारकर सुशोभित हुए थे।

7.107.29

हाहाकारो महानासीत्त्रिगर्तानां जनेश्वर ।
राजपुत्रं हतं दृष्ट्वा निरमित्रं महारथम् ॥ ७.१०७.२९ ॥

हे जनेश्वर, त्रिगर्तों में महान हाहाकार मच गया, राजपुत्र महारथी निरमित्र को मारा गया देखकर।

7.107.30

नकुलस्ते सुतं राजन्विकर्णं पृथुलोचनम् ।
मुहूर्ताज्जितवाँल्लोके तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.१०७.३० ॥

हे राजन्, नकुल ने आपके पुत्र विकर्ण को, चौड़े नेत्रों वाले को, क्षणभर में जीत लिया; वह संसार में अद्भुत-सा हो गया।

7.107.31

सात्यकिं व्याघ्रदत्तस्तु शरैः सन्नतपर्वभिः ।
चक्रेऽदृश्यं साश्वसूतं सध्वजं पृतनान्तरे ॥ ७.१०७.३१ ॥

व्याघ्रदत्त ने झुके हुए जोड़ों वाले बाणों से सात्यकि को घोड़ों, सारथी और ध्वजा सहित सेना के बीच अदृश्य कर दिया।

7.107.32

तान्निवार्य शराञ्शूरः शैनेयः कृतहस्तवत् ।
साश्वसूतध्वजं बाणैर्व्याघ्रदत्तमपातयत् ॥ ७.१०७.३२ ॥

उन बाणों को रोककर वीर शैनेय सात्यकि ने कुशल हाथों से बाणों द्वारा व्याघ्रदत्त को घोड़ों, सारथी और ध्वजा सहित गिरा दिया।

7.107.33

कुमारे निहते तस्मिन्मागधस्य सुते प्रभो ।
मागधाः सर्वतो यत्ता युयुधानमुपाद्रवन् ॥ ७.१०७.३३ ॥

हे प्रभो, मगध-राजा के उस पुत्र कुमार के मारे जाने पर मागध योद्धा सब ओर से तत्पर होकर युयुधान (सात्यकि) पर टूट पड़े।

7.107.34

विसृजन्तः शरांश्चैव तोमरांश्च सहस्रशः ।
मिण्डिपालांस्तथा प्रासान्मुद्रान्मुसलानपि
अयोधयन्रणे शूराः सात्वतं युद्धदुर्मदम् ॥ ७.१०७.३४ ॥

रण में वीर मागधों ने हज़ारों बाण, तोमर, मिण्डिपाल, प्रास, मुद्गर और मूसल भी छोड़ते हुए युद्ध में उन्मत्त सात्वत (सात्यकि) से युद्ध किया।

7.107.35

तांस्तु सर्वान्स बलवान्सात्यकिर्युद्धदुर्मदः ।
नातिकृच्छ्राद्धसन्नेव विजिग्ये पुरुषर्षभः ॥ ७.१०७.३५ ॥

युद्ध में उन्मत्त बलवान सात्यकि, पुरुषों में वृषभ, उन सबको अत्यन्त कठिनाई के बिना ही, थोड़े थके होने पर भी जीत गए।

7.107.36

मागधान्द्रवतो दृष्ट्वा हतशेषान्समन्ततः ।
बलं तेऽभज्यत विभो युयुधानशरार्दितम् ॥ ७.१०७.३६ ॥

हे विभो, चारों ओर से हताश शेष मागधों को भागते देखकर आपकी सेना युयुधान (सात्यकि) के बाणों से पीड़ित होकर टूट गई।

7.107.37

नाशयित्वा रणे सैन्यं त्वदीयं तु समन्ततः ।
विधुन्वानो धनुःश्रेष्ठं व्यभ्राजत महायशाः ॥ ७.१०७.३७ ॥

रणभूमि में चारों ओर आपकी सेना का संहार करके, श्रेष्ठ धनुष को हिलाते हुए वह महायशस्वी चमक उठा।

7.107.38

भज्यमानं बलं राजन्सात्वतेन महात्मना ।
नाभ्यवर्तत युद्धाय त्रासितं दीर्घबाहुना ॥ ७.१०७.३८ ॥

हे राजन्! महात्मा सात्वत द्वारा तोड़ी जाती हुई वह सेना, दीर्घबाहु के द्वारा भयभीत होकर, युद्ध के लिए आगे नहीं बढ़ी।

7.107.39

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धः सहसोद्वृत्य चक्षुषी ।
सात्यकिं सत्यकर्माणं स्वयमेवाभिदुद्रुवे ॥ ७.१०७.३९ ॥

तब द्रोण अत्यंत क्रुद्ध होकर सहसा अपनी आँखें घुमाकर सत्यकर्मा सात्यकि पर स्वयं ही टूट पड़े।