મહાભારત · અધ્યાય 7.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.181.1
तस्मिन्हते महामाये महातेजसि राक्षसे ।
अमर्षिताः पाण्डवेयाः किमकुर्वन्महारणे ॥ ७.१८१.१ ॥
તે મહામાયાવી, મહાતેજસ્વી રાક્ષસ હણાયા પછી, ક્રોધિત પાંડવોએ તે મહાયુદ્ધમાં શું કર્યું?
7.181.2
मर्दिताश्च भृशं युद्धे किमकुर्वन्त सञ्जय ॥ ७.१८१.२ ॥
હે સંજય, યુદ્ધમાં અત્યંત પીડિત થઈને તેઓએ શું કર્યું?
7.181.3
ये च तेऽभ्यद्रवन्द्रोणं व्यूढानीकं प्रहारिणः ।
सृञ्जयाः सह पाञ्चालैस्तेऽरुर्वन्किं महारणे ॥ ७.१८१.३ ॥
વ્યૂહબદ્ધ સેનાવાળા દ્રોણ પર પાંચાલો સાથે ધસી જઈ પ્રહાર કરનારા સૃંજયોએ તે મહાયુદ્ધમાં શું કર્યું?
7.181.4
सौमदत्तिवधाद्द्रोणमायत्तं सैन्धवस्य च ।
अमर्षाज्जीवितं त्यक्त्वा गाहमानं वरूथिनीम् ॥ ७.१८१.४ ॥
સૌમદત્તિના વધ અને સૈંધવ (જયદ્રથ)ના વધને કારણે દ્રોણ પર આધારિત થઈ, ક્રોધથી પ્રાણ ત્યજીને સેનામાં ઘૂસેલા—
7.181.5
जृम्भमाणमिव व्याघ्रं व्यात्ताननमिवान्तकम् ।
कथं प्रत्युद्ययुर्द्रोणमजय्यं कुरुसृञ्जयाः ॥ ७.१८१.५ ॥
બગાસું ખાતા વાઘ જેવા, ખુલ્લા મુખવાળા યમ જેવા અજેય દ્રોણ સામે કુરુઓ અને સૃંજયો કેવી રીતે આગળ વધ્યા?
7.181.6
आचार्यं ये च रक्षन्ति दुर्योधनपुरोगमाः ।
द्रौणिकर्णकृपास्तात ते ह्यकुर्वन्किमाहवे ॥ ७.१८१.६ ॥
હે તાત, દુર્યોધનને આગળ રાખી આચાર્ય દ્રોણનું રક્ષણ કરતા દ્રૌણિ, કર્ણ અને કૃપે યુદ્ધમાં શું કર્યું?
7.181.7
भारद्वाजं जिघांसन्तौ सव्यसाचिवृकोदरौ ।
आर्च्छतां मामकान्युद्धे कथं सञ्जय शंस मे ॥ ७.१८१.७ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને મારવાની ઇચ્છાથી સવ્યસાચી અને વૃકોદરે યુદ્ધમાં મારા લોકો પર કેવી રીતે હુમલો કર્યો? હે સંજય, મને કહે.
7.181.8
सिन्धुराजवधेनेमे घटोत्कचवधेन ते ।
अमर्षिताश्च सङ्क्रुद्धा रणं चक्रुः कथं युधि ॥ ७.१८१.८ ॥
સિંધુરાજ (જયદ્રથ)ના વધ અને ઘટોત્કચના વધથી તમે ક્રોધિત અને રોષે ભરાઈને યુદ્ધમાં કેવી રીતે લડ્યા?
7.181.9
हैडिम्बिं निहतं दृष्ट्वा विशीर्णमिव पर्वतम् ।
बभूवुः पाण्डवाः सर्वे शोकबाष्पाकुलेक्षणाः ॥ ७.१८१.९ ॥
હિડિંબાના પુત્ર (ઘટોત્કચ)ને તૂટેલા પર્વતની જેમ હણાયેલો જોઈને બધા પાંડવો શોક અને આંસુથી ભરેલી આંખોવાળા થયા.
7.181.10
वासुदेवस्तु हर्षेण महताऽभिपरिप्लुतः ।
ननाद सिंहवन्नादं व्यथयन्निव भारत ॥ ७.१८१.१० ॥
પણ વાસુદેવ (કૃષ્ણ) મહાન હર્ષથી ભરાઈ જઈને સિંહની જેમ ગર્જ્યા; જાણે બધાને ડરાવતા હોય, હે ભારત.
7.181.11
हतं घटोत्कचं ज्ञात्वा वासुदेवः प्रतापवान् ।
विनद्य च महानादं पर्यष्वजत फल्गुनम् ॥ ७.१८१.११ ॥
ઘટોત્કચ હણાયો છે એમ જાણીને પરાક્રમી વાસુદેવ (કૃષ્ણ) મોટી ગર્જના કરીને ફાલ્ગુન (અર્જુન)ને ભેટી પડ્યા.
7.181.12
स विनद्य महानादमभीशून्सन्नियम्य च ।
ननर्त हर्षसंवीतो वातोद्धूत इव द्रुमः ॥ ७.१८१.१२ ॥
તે મોટી ગર્જના કરીને, લગામ કાબૂમાં રાખીને, હર્ષથી ભરાઈને પવનથી હલતા વૃક્ષની જેમ નાચ્યો.
7.181.13
ततः परिष्वज्य पुनः पार्थमास्फोट्य चासकृत् ।
रथोपस्थगतो धीमान्प्राणदत्पुनरच्युतः ॥ ७.१८१.१३ ॥
પછી તેમણે ફરી પાર્થને આલિંગન આપ્યું અને વારંવાર તાળીઓ પાડી. રથના તળિયે બેઠેલા બુદ્ધિમાન અચ્યુત ફરી ગર્જ્યા.
7.181.14
प्रहृष्टमनसं ज्ञात्वा वासुदेवं महाबलः ।
अर्जुनोऽथाब्रवीद्राजन्नातिहृष्टमना इव ॥ ७.१८१.१४ ॥
હે રાજન્, મહાબલી અર્જુને વાસુદેવનું મન પ્રસન્ન જાણીને, જાણે પોતે બહુ પ્રસન્ન ન હોય તેમ કહ્યું.
7.181.15
अतिहर्षोऽयमस्थाने तवाद्य मधुसूदन ।
शोकस्थाने तु सम्प्राप्ते हैडिम्बस्य वधेन तु ॥ ७.१८१.१५ ॥
હે મધુસૂદન, આજે તારો આ અતિશય હર્ષ અસ્થાને છે; હૈડિંબના પુત્રના વધથી શોકનો પ્રસંગ આવ્યો છે.
7.181.16
विमुखानीह सैन्यानि हतं दृष्ट्वा घटोत्कचम् ।
वयं च भृशमुद्विग्ना हेडिम्बेस्तु निपातनात् ॥ ७.१८१.१६ ॥
અહીં ઘટોત્કચને હણાયેલો જોઈને સૈન્યો વિમુખ થયાં; હૈડિંબના પુત્રના પતનથી અમે પણ અત્યંત ઉદ્વિગ્ન છીએ.
7.181.17
नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति जनार्दन ।
तदद्य शंस मे पृष्टः सत्यं सत्यवतां वर ॥ ७.१८१.१७ ॥
હે જનાર્દન, આ કારણ નાનું નહીં હોય. તેથી આજે મારા પૂછવાથી મને કહો; હે સત્યવાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
7.181.18
यद्येतन्न रहस्यं ते वक्तुमर्हस्यरिन्दम ।
धैर्यस्य विकृतिं ब्रूहि त्वमद्य मधुसूदन ॥ ७.१८१.१८ ॥
હે શત્રુદમન, જો આ તમારું રહસ્ય ન હોય તો કહેવું યોગ્ય છે. હે મધુસૂદન, આજે તમારી ધીરજમાં આવેલો વિકાર કહો.
7.181.19
समुद्रस्येव संशोषं मेरोरिव विसर्पणम् ।
तथैतदद्य मन्येऽहं तव कर्म जनार्दन ॥ ७.१८१.१९ ॥
સમુદ્ર સુકાઈ જવા કે મેરુ ખસવા જેવું, હે જનાર્દન, આજે હું તારું આ કર્મ એવું જ માનું છું.
7.181.20
अतिहर्षमिमं प्राप्तं शृणु मे त्वं धनञ्जय ।
अतीव मनसः सद्यः प्रसादकरमुत्तमम् ॥ ७.१८१.२० ॥
હે ધનંજય, હવે પ્રાપ્ત થયેલો આ અતિ હર્ષ મારી પાસેથી સાંભળ. આ મનને તરત અત્યંત પ્રસન્ન કરનારું ઉત્તમ સમાચાર છે.
7.181.21
शक्तिं घटोत्कचेनेमां व्यंसयित्वा महाद्युते ।
कर्णं निहतमेवाजौ विद्धि सद्यो धनञ्जय ॥ ७.१८१.२१ ॥
હે મહાતેજસ્વી ધનંજય, ઘટોત્કચ દ્વારા આ શક્તિને વ્યર્થ કરાવી હોવાથી જાણ કે યુદ્ધમાં કર્ણ તરત જ માર્યો ગયો છે.
7.181.22
शक्तिहस्तं पुनः कर्णं को लोकेऽस्ति पुमानिह ।
य एनमभितस्तिष्ठेत्कार्तिकेयमिवाहवे ॥ ७.१८१.२२ ॥
યુદ્ધમાં કાર્તિકેય જેવા શક્તિ હાથમાં લીધેલા કર્ણની ચારે બાજુ ઊભો રહી શકે એવો કયો પુરુષ આ લોકમાં છે?
7.181.23
दिष्ट्याऽपनीतकवचो दिष्ट्याऽपहृतकुण्डलः ।
दिष्ट्या सा व्यंसिता शक्तिरमोघाऽस्य घटोत्कचे ॥ ७.१८१.२३ ॥
સદ્ભાગ્યે તેનું કવચ ઉતારી લેવાયું, સદ્ભાગ્યે તેના કુંડળ હરાઈ ગયા, અને સદ્ભાગ્યે તેની અમોઘ શક્તિ ઘટોત્કચ પર વ્યર્થ થઈ.
7.181.24
यदि हि स्यात्सकवचस्तथैव स्यात्सकुण्डलः ।
सामरानपि लोकांस्त्रीनेकः कर्णो जयेद्रणे ॥ ७.१८१.२४ ॥
જો કર્ણ કવચ અને કુંડળ સહિત હોત, તો એકલો કર્ણ યુદ્ધમાં દેવો સહિત ત્રણેય લોકો જીતી લેત.
7.181.25
वासवो वा कुबेरो वा वरुणो वा जलेश्वरः ।
यमो वा नोत्सहेत्कर्णं रणे प्रतिसमासितुम् ॥ ७.१८१.२५ ॥
ઇન્દ્ર, કુબેર, વરુણ, જલેશ્વર કે યમ પણ યુદ્ધમાં કર્ણનો સામનો કરવાની હિંમત નહીં કરે.
7.181.26
गाण्डीवमुद्यम्य भवांश्चक्रं चाहं सुदर्शनम् ।
न शक्तौ स्वो रणे जेतुं तथायुक्तं नरर्षभम् ॥ ७.१८१.२६ ॥
ગાંડીવ ધનુષ ઉપાડનાર તમે અને સુદર્શન ચક્ર ધારણ કરનાર હું, હે નરશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં તેને જીતવા સમર્થ નથી.
7.181.27
त्वद्धितार्थं तु शक्रेण मायापहृतकुण्डलः ।
विहीनकवचश्चायं कृतः परपुरञ्जयः ॥ ७.१८१.२७ ॥
તમારા હિત માટે જ ઇન્દ્રે માયાથી તેનાં કુંડળ હરી લીધાં; કવચ વિનાનો આ શત્રુનગરોનો વિજેતા બનાવાયો.
7.181.28
उत्कृत्य कवचं यस्मात्कुण्डले विमले च ते ।
प्रादाच्छक्राय वै कर्णस्तस्माद्वैकर्तनः स्मृतः ॥ ७.१८१.२८ ॥
કર્ણે પોતાનું કવચ કાપીને નિર્મળ કુંડળ ઇન્દ્રને આપ્યાં; તેથી તે વૈકર્તન તરીકે સ્મરાય છે.
7.181.29
आशिविष इव क्रुद्वः स्तम्भितो मन्त्रतेजसा ।
तथाऽद्य भाति कर्णो मे शान्तज्वाल इवानलः ॥ ७.१८१.२९ ॥
મંત્રના તેજથી રોકાયેલ, ક્રોધિત સર્પ સમાન, આજે મને કર્ણ શાંત જ્વાળાવાળા અગ્નિ જેવો દેખાય છે.
7.181.30
यदाप्रभृति कर्णाय शक्तिर्दत्ता महात्मना ।
वासवेन महाबाहो क्षिप्ता याऽसौ घटत्कचे ॥ ७.१८१.३० ॥
હે મહાબાહુ, મહાત્મા ઇન્દ્રે કર્ણને આપેલી તે શક્તિ, જે તેણે ઘટોત્કચ પર ફેંકી હતી.
7.181.31
कुण्डलाभ्यां निमायाथ दिव्येन कवचेन च ।
तां प्राप्यामन्यत वृषा सततं त्वां हतं रणे ॥ ७.१८१.३१ ॥
કુંડળો અને દિવ્ય કવચ ગુમાવીને, તે શક્તિ મેળવીને વૃષે (કર્ણે) યુદ્ધમાં તું હણાયો છે એમ સતત માન્યું.
7.181.32
एवं गतोऽपि शक्योऽयं हतुं नान्येन केनचित् ।
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र शपे सत्येन चानघ ॥ ७.१८१.३२ ॥
આ સ્થિતિમાં પણ તારા સિવાય બીજો કોઈ તેને મારી શકશે નહિ, હે પુરુષવ્યાઘ્ર. હે નિષ્પાપ, સત્યના સોગંદ લઉં છું.
7.181.33
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च सपस्वी नियतव्रतः ।
रिपुष्वपि दयावांश्च तस्मात्कर्णो वृषा स्मृतः ॥ ७.१८१.३३ ॥
બ્રાહ્મણભક્ત, સત્યવાદી, તપસ્વી, નિયતવ્રતી; શત્રુઓ પર પણ દયાળુ. તેથી કર્ણ 'વૃષ' તરીકે સ્મરાય છે.
7.181.34
युद्धशौण्डो महाबाहुर्नित्योद्यतशरासनः ।
केसरीव वने नर्दन्मत्तमातङ्गयूथपान्।
विमर्दन्रथशार्दूलान्राजते रणमूर्धनि… ॥ ७.१८१.३४ ॥
યુદ્ધમાં નિપુણ, મહાબાહુ, સદા ધનુષ ઉઠાવેલો; વનમાં ગર્જતા સિંહ જેવો, મદમસ્ત હાથીઓના ટોળાં અને રથવ્યાઘ્રોને કચડતો રણમોરચે શોભે છે…
7.181.35
मध्यंगत इवादित्यो यो न शक्यो निरीक्षितुम् ।
त्वदीयैः पुरुषव्याघ्र योधमुख्यैर्महात्सभिः ॥ ७.१८१.३५ ॥
મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવો, જેને તારા મુખ્ય યોદ્ધાઓ પણ જોઈ શકતા નથી, હે પુરુષવ્યાઘ્ર — તે મહાસભાઓ વચ્ચે.
7.181.36
शरजालसहस्रांशुः शरदीव दि… ॥ ७.१८१.३६ ॥
શરદ ઋતુમાં હજાર કિરણોવાળા સૂર્ય જેવો — હજાર બાણજાળના કિરણોવાળો, શરદમાં જેમ…
7.181.37
तपान्ते जलदो यद्वच्छरधाराः क्षरन्मुहुः ।
दिव्यास्त्रजलदः कर्णः पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ७.१८१.३७ ॥
ઉનાળાના અંતે મેઘ વારંવાર જલધારા વરસાવે તેમ, દિવ્યાસ્ત્રોનો મેઘ કર્ણ, વરસતા પર્જન્યની જેમ, બાણોની ધારાઓ વરસાવે છે.
7.181.38
त्रिदशैरपि चास्यद्भिः शरवर्षं समन्ततः ।
अशक्यस्तदयं जेतुं स्रवद्भिर्मांसशोणितम् ॥ ७.१८१.३८ ॥
દેવો પણ ચારે બાજુથી બાણવર્ષા કરે તોપણ એને જીતવો અશક્ય છે; આ માંસ અને લોહી વહાવતું યુદ્ધ છે.
7.181.39
कवचेन विहीनश्च कुण्डलाभ्यां च पाण्डव ।
सोऽद्य मानुषतां प्राप्तो विमुक्तः शक्रदत्तया ॥ ७.१८१.३९ ॥
હે પાંડવ, કવચ અને કુંડળ ખોઈને તે હવે મનુષ્યદશાને પામ્યો છે; ઇન્દ્રે આપેલી (શક્તિ)થી મુક્ત થઈને.
7.181.40
एको हि योगोऽस्य भवेद्वधाय ।
च्छिद्रे ह्येनं स्वप्रमत्तः प्रमत्तम्।
कृच्छ्रं प्राप्तं रथचक्रे विमग्ने ।
हन्याः पूर्वं त्वं तु संज्ञां विचार्य ॥ ७.१८१.४० ॥
તેના વધનો એક જ ઉપાય છે: તે અસાવધ હોય, અવસરમાં, રથચક્ર ખૂંપીને સંકટમાં હોય ત્યારે. તું પહેલાં તેની સાવધાની પારખીને પછી જ તેને મારજે.
7.181.41
न ह्युद्यतास्त्रं युधि हन्यादजय्य… ।
मप्येकवीरो बलभित्सवज्रः ॥ ७.१८१.४१ ॥
યુદ્ધમાં જેનું શસ્ત્ર ઉગામેલું હોય તેને કોઈ મારતું નથી, કારણ કે તે અજેય છે — એકવીર બલભિત્ ઇન્દ્ર વજ્ર સહિત હોય તોપણ.
7.181.42
जरासन्धश्चेदिराजो महात्मा ।
महाबाहुश्चैकलव्यो निषादः।
एकैकशो निहताः सर्व एते ।
योगैस्तैस्तैस्त्वद्धितार्थं मयैव ॥ ७.१८१.४२ ॥
જરાસંધ, ચેદિરાજ મહાત્મા, મહાબાહુ અને નિષાદ એકલવ્ય — આ સર્વ એક પછી એક માર્યા ગયા. તારા હિત માટે, તે તે ઉપાયોથી મેં જ તેમને માર્યા છે.
7.181.43
अथापरे निहता राक्षसेन्द्रा ।
हिडिम्बकिर्मीरबकप्रधानाः।
अलायुधः परचक्रावमर्दी ।
घटोत्कचश्चोग्रकर्मा तरस्वी ॥ ७.१८१.४३ ॥
પછી બીજા રાક્ષસ-રાજાઓ પણ માર્યા ગયા — હિડિમ્બ, કિર્મીર, મુખ્ય બક, શત્રુસેનાને કચડનાર અલાયુધ, અને ઉગ્રકર્મા તેજસ્વી ઘટોત્કચ.