महाभारत · अध्याय 7.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.181.1
तस्मिन्हते महामाये महातेजसि राक्षसे ।
अमर्षिताः पाण्डवेयाः किमकुर्वन्महारणे ॥ ७.१८१.१ ॥
त्या महामायावी, महातेजस्वी राक्षसाचा वध झाल्यावर संतप्त पांडवांनी त्या महायुद्धात काय केले?
7.181.2
मर्दिताश्च भृशं युद्धे किमकुर्वन्त सञ्जय ॥ ७.१८१.२ ॥
हे संजया, युद्धात अत्यंत पीडित होऊन त्यांनी काय केले?
7.181.3
ये च तेऽभ्यद्रवन्द्रोणं व्यूढानीकं प्रहारिणः ।
सृञ्जयाः सह पाञ्चालैस्तेऽरुर्वन्किं महारणे ॥ ७.१८१.३ ॥
व्यूहरचना केलेल्या सैन्यासह द्रोणावर प्रहार करण्यासाठी धावलेल्या सृंजयांनी आणि पांचालांनी त्या महायुद्धात काय केले?
7.181.4
सौमदत्तिवधाद्द्रोणमायत्तं सैन्धवस्य च ।
अमर्षाज्जीवितं त्यक्त्वा गाहमानं वरूथिनीम् ॥ ७.१८१.४ ॥
सौमदत्तीच्या वधामुळे व सैंधवाच्या (जयद्रथाच्या) वधामुळे द्रोणावर अवलंबून राहून, क्रोधाने प्राण सोडून सैन्यात घुसलेले—
7.181.5
जृम्भमाणमिव व्याघ्रं व्यात्ताननमिवान्तकम् ।
कथं प्रत्युद्ययुर्द्रोणमजय्यं कुरुसृञ्जयाः ॥ ७.१८१.५ ॥
जांभई देणाऱ्या वाघासारख्या, उघड्या मुखाच्या यमासारख्या अजिंक्य द्रोणाकडे कुरु आणि सृंजय कसे चालून गेले?
7.181.6
आचार्यं ये च रक्षन्ति दुर्योधनपुरोगमाः ।
द्रौणिकर्णकृपास्तात ते ह्यकुर्वन्किमाहवे ॥ ७.१८१.६ ॥
हे वत्सा, दुर्योधनाला पुढे ठेवून आचार्य द्रोणाचे रक्षण करणारे द्रौणी, कर्ण आणि कृप यांनी युद्धात काय केले?
7.181.7
भारद्वाजं जिघांसन्तौ सव्यसाचिवृकोदरौ ।
आर्च्छतां मामकान्युद्धे कथं सञ्जय शंस मे ॥ ७.१८१.७ ॥
भारद्वाज (द्रोण) यांना मारण्याच्या इच्छेने सव्यसाची आणि वृकोदर यांनी युद्धात माझ्या लोकांवर कसा हल्ला केला? हे सञ्जया, मला सांग.
7.181.8
सिन्धुराजवधेनेमे घटोत्कचवधेन ते ।
अमर्षिताश्च सङ्क्रुद्धा रणं चक्रुः कथं युधि ॥ ७.१८१.८ ॥
सिंधुराज (जयद्रथ) वध आणि घटोत्कच वधामुळे तुम्ही संतप्त व क्रुद्ध होऊन युद्धात कसे लढलात?
7.181.9
हैडिम्बिं निहतं दृष्ट्वा विशीर्णमिव पर्वतम् ।
बभूवुः पाण्डवाः सर्वे शोकबाष्पाकुलेक्षणाः ॥ ७.१८१.९ ॥
हिडिंबेचा पुत्र (घटोत्कच) भग्न पर्वतासारखा मारला गेलेला पाहून सर्व पांडव शोक व अश्रूंनी व्याकुळ नेत्रांचे झाले.
7.181.10
वासुदेवस्तु हर्षेण महताऽभिपरिप्लुतः ।
ननाद सिंहवन्नादं व्यथयन्निव भारत ॥ ७.१८१.१० ॥
पण वासुदेव (कृष्ण) महान हर्षाने व्याप्त होऊन सिंहासारखा गर्जला; जणू काही भयभीत करत असल्यासारखा, हे भारता.
7.181.11
हतं घटोत्कचं ज्ञात्वा वासुदेवः प्रतापवान् ।
विनद्य च महानादं पर्यष्वजत फल्गुनम् ॥ ७.१८१.११ ॥
घटोत्कच मारला गेला हे जाणून पराक्रमी वासुदेव (कृष्ण) मोठी गर्जना करून फाल्गुनाला (अर्जुनाला) आलिंगन देऊन बसला.
7.181.12
स विनद्य महानादमभीशून्सन्नियम्य च ।
ननर्त हर्षसंवीतो वातोद्धूत इव द्रुमः ॥ ७.१८१.१२ ॥
तो मोठी गर्जना करून, लगाम आवरून, आनंदाने व्याप्त होऊन वार्‍याने हलणाऱ्या वृक्षासारखा नाचला.
7.181.13
ततः परिष्वज्य पुनः पार्थमास्फोट्य चासकृत् ।
रथोपस्थगतो धीमान्प्राणदत्पुनरच्युतः ॥ ७.१८१.१३ ॥
नंतर त्यांनी पुन्हा पार्थाला आलिंगन दिले आणि वारंवार टाळ्या वाजवल्या. रथाच्या तळाशी बसलेले बुद्धिमान अच्युत पुन्हा गर्जले.
7.181.14
प्रहृष्टमनसं ज्ञात्वा वासुदेवं महाबलः ।
अर्जुनोऽथाब्रवीद्राजन्नातिहृष्टमना इव ॥ ७.१८१.१४ ॥
हे राजा, महाबली अर्जुनाने वासुदेवाचे मन प्रसन्न आहे हे जाणून, स्वतः फारसा आनंदित नसल्यासारखे म्हटले.
7.181.15
अतिहर्षोऽयमस्थाने तवाद्य मधुसूदन ।
शोकस्थाने तु सम्प्राप्ते हैडिम्बस्य वधेन तु ॥ ७.१८१.१५ ॥
हे मधुसूदना, आज तुझा हा अतिहर्ष अस्थानी आहे; हैडिम्बाच्या पुत्राच्या वधामुळे शोकाचा प्रसंग आला आहे.
7.181.16
विमुखानीह सैन्यानि हतं दृष्ट्वा घटोत्कचम् ।
वयं च भृशमुद्विग्ना हेडिम्बेस्तु निपातनात् ॥ ७.१८१.१६ ॥
येथे घटोत्कचाचा वध पाहून सैन्ये पराङ्मुख झाली; हैडिम्बाच्या पुत्राच्या पतनामुळे आम्हीही अत्यंत उद्विग्न आहोत.
7.181.17
नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति जनार्दन ।
तदद्य शंस मे पृष्टः सत्यं सत्यवतां वर ॥ ७.१८१.१७ ॥
हे जनार्दना, हे कारण लहान नसेल. म्हणून आज मी विचारत आहे, मला सांग; हे सत्यवानांमधील श्रेष्ठा.
7.181.18
यद्येतन्न रहस्यं ते वक्तुमर्हस्यरिन्दम ।
धैर्यस्य विकृतिं ब्रूहि त्वमद्य मधुसूदन ॥ ७.१८१.१८ ॥
हे शत्रुदमना, हे जर तुझे रहस्य नसेल तर सांगणे योग्य आहे. हे मधुसूदना, आज तुझ्या धैर्यातील विकृती काय ते सांग.
7.181.19
समुद्रस्येव संशोषं मेरोरिव विसर्पणम् ।
तथैतदद्य मन्येऽहं तव कर्म जनार्दन ॥ ७.१८१.१९ ॥
समुद्र आटणे किंवा मेरू हलणे यासारखे, हे जनार्दना, आज मी तुझे हे कर्म तसेच मानतो.
7.181.20
अतिहर्षमिमं प्राप्तं शृणु मे त्वं धनञ्जय ।
अतीव मनसः सद्यः प्रसादकरमुत्तमम् ॥ ७.१८१.२० ॥
हे धनंजया, आता प्राप्त झालेला हा अत्यंत आनंद माझ्याकडून ऐक. हे मनाला तात्काळ अत्यंत प्रसन्न करणारे उत्तम वृत्त आहे.
7.181.21
शक्तिं घटोत्कचेनेमां व्यंसयित्वा महाद्युते ।
कर्णं निहतमेवाजौ विद्धि सद्यो धनञ्जय ॥ ७.१८१.२१ ॥
हे महातेजस्वी धनंजया, घटोत्कचाने हे शक्ती व्यर्थ केल्यामुळे, युद्धात कर्ण तात्काळ मारला गेला आहे असे जाण.
7.181.22
शक्तिहस्तं पुनः कर्णं को लोकेऽस्ति पुमानिह ।
य एनमभितस्तिष्ठेत्कार्तिकेयमिवाहवे ॥ ७.१८१.२२ ॥
युद्धात कार्तिकेयासारख्या शक्ती हातात घेतलेल्या कर्णाभोवती उभा राहू शकेल असा कोणता पुरुष या जगात आहे?
7.181.23
दिष्ट्याऽपनीतकवचो दिष्ट्याऽपहृतकुण्डलः ।
दिष्ट्या सा व्यंसिता शक्तिरमोघाऽस्य घटोत्कचे ॥ ७.१८१.२३ ॥
सुदैवाने त्याचे कवच काढले गेले, सुदैवाने त्याची कुंडले हरण केली गेली, आणि सुदैवाने त्याची अमोघ शक्ती घटोत्कचावर व्यर्थ ठरली.
7.181.24
यदि हि स्यात्सकवचस्तथैव स्यात्सकुण्डलः ।
सामरानपि लोकांस्त्रीनेकः कर्णो जयेद्रणे ॥ ७.१८१.२४ ॥
कर्ण कवच आणि कुंडले यांसह असता, तर तो एकटाच युद्धात देवांसह तिन्ही लोक जिंकला असता.
7.181.25
वासवो वा कुबेरो वा वरुणो वा जलेश्वरः ।
यमो वा नोत्सहेत्कर्णं रणे प्रतिसमासितुम् ॥ ७.१८१.२५ ॥
इंद्र, कुबेर, वरुण, जलेश्वर किंवा यम हेसुद्धा युद्धात कर्णाला सामोरे जाण्याचे धाडस करणार नाहीत.
7.181.26
गाण्डीवमुद्यम्य भवांश्चक्रं चाहं सुदर्शनम् ।
न शक्तौ स्वो रणे जेतुं तथायुक्तं नरर्षभम् ॥ ७.१८१.२६ ॥
गांडीव धनुष्य उचलणारा तू आणि सुदर्शन चक्र धारण करणारा मी, हे नरश्रेष्ठा, युद्धात त्याला जिंकण्यास समर्थ नाही.
7.181.27
त्वद्धितार्थं तु शक्रेण मायापहृतकुण्डलः ।
विहीनकवचश्चायं कृतः परपुरञ्जयः ॥ ७.१८१.२७ ॥
तुझ्या हितासाठीच इंद्राने मायेने त्याची कुंडले हरण केली; कवचहीन झालेला हा शत्रुनगरे जिंकणारा बनविला गेला.
7.181.28
उत्कृत्य कवचं यस्मात्कुण्डले विमले च ते ।
प्रादाच्छक्राय वै कर्णस्तस्माद्वैकर्तनः स्मृतः ॥ ७.१८१.२८ ॥
कर्णाने आपले कवच कापून निर्मळ कुंडले इंद्राला दिली; म्हणून तो वैकर्तन म्हणून ओळखला जातो.
7.181.29
आशिविष इव क्रुद्वः स्तम्भितो मन्त्रतेजसा ।
तथाऽद्य भाति कर्णो मे शान्तज्वाल इवानलः ॥ ७.१८१.२९ ॥
मंत्राच्या तेजाने रोखलेल्या, क्रुद्ध सर्पाप्रमाणे, आज मला कर्ण शांत ज्वाळेच्या अग्नीसारखा दिसत आहे.
7.181.30
यदाप्रभृति कर्णाय शक्तिर्दत्ता महात्मना ।
वासवेन महाबाहो क्षिप्ता याऽसौ घटत्कचे ॥ ७.१८१.३० ॥
हे महाबाहो, महात्मा इंद्राने कर्णाला दिलेली जी शक्ती, ती त्याने घटोत्कचावर सोडली होती.
7.181.31
कुण्डलाभ्यां निमायाथ दिव्येन कवचेन च ।
तां प्राप्यामन्यत वृषा सततं त्वां हतं रणे ॥ ७.१८१.३१ ॥
कुंडले आणि दिव्य कवच गमावल्यानंतर ती शक्ती मिळवून वृषाने (कर्णाने) युद्धात तू मारला गेलास असेच सतत मानले.
7.181.32
एवं गतोऽपि शक्योऽयं हतुं नान्येन केनचित् ।
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र शपे सत्येन चानघ ॥ ७.१८१.३२ ॥
अशा स्थितीतही याला तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही मारू शकणार नाही, हे पुरुषव्याघ्रा. हे निष्पाप, सत्याची शपथ घेतो.
7.181.33
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च सपस्वी नियतव्रतः ।
रिपुष्वपि दयावांश्च तस्मात्कर्णो वृषा स्मृतः ॥ ७.१८१.३३ ॥
ब्राह्मणभक्त, सत्यवादी, तपस्वी, नियतव्रती; शत्रूंवरही दयाळू. म्हणूनच कर्ण 'वृषा' म्हणून स्मरला जातो.
7.181.34
युद्धशौण्डो महाबाहुर्नित्योद्यतशरासनः ।
केसरीव वने नर्दन्मत्तमातङ्गयूथपान्।
विमर्दन्रथशार्दूलान्राजते रणमूर्धनि… ॥ ७.१८१.३४ ॥
युद्धात निपुण, महाबाहू, सदैव धनुष्य उगारलेला; वनात गर्जणाऱ्या सिंहासारखा, मदोन्मत्त हत्तींच्या कळपांना आणि रथव्याघ्रांना चिरडत युद्धभूमीच्या अग्रभागी तो शोभतो…
7.181.35
मध्यंगत इवादित्यो यो न शक्यो निरीक्षितुम् ।
त्वदीयैः पुरुषव्याघ्र योधमुख्यैर्महात्सभिः ॥ ७.१८१.३५ ॥
मध्याह्नीच्या सूर्यासारखा, तुझ्या प्रमुख योद्ध्यांनाही पाहणे अशक्य, हे पुरुषव्याघ्रा — त्या महान सभांमध्ये.
7.181.36
शरजालसहस्रांशुः शरदीव दि… ॥ ७.१८१.३६ ॥
शरद ऋतूतील सहस्र किरणांच्या सूर्यासारखा — सहस्र बाणजालांच्या किरणांचा, शरदात जसा…
7.181.37
तपान्ते जलदो यद्वच्छरधाराः क्षरन्मुहुः ।
दिव्यास्त्रजलदः कर्णः पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ७.१८१.३७ ॥
उन्हाळ्याच्या शेवटी मेघ जसे वारंवार जलधारा सोडतो, तसाच दिव्यास्त्रांचा मेघ कर्ण वर्षाव करणाऱ्या पर्जन्यासारखा बाणधारा सोडत आहे.
7.181.38
त्रिदशैरपि चास्यद्भिः शरवर्षं समन्ततः ।
अशक्यस्तदयं जेतुं स्रवद्भिर्मांसशोणितम् ॥ ७.१८१.३८ ॥
देवांनीही चोहीकडून बाणांचा वर्षाव केला तरी याला जिंकणे अशक्य; हे मांस व रक्त वाहवणारे युद्ध आहे.
7.181.39
कवचेन विहीनश्च कुण्डलाभ्यां च पाण्डव ।
सोऽद्य मानुषतां प्राप्तो विमुक्तः शक्रदत्तया ॥ ७.१८१.३९ ॥
हे पाण्डवा, कवच व कुंडले गमावून तो आता मानवी अवस्थेत आला आहे; इंद्राने दिलेल्या (शक्तीपासून) मुक्त होऊन.
7.181.40
एको हि योगोऽस्य भवेद्वधाय ।
च्छिद्रे ह्येनं स्वप्रमत्तः प्रमत्तम्।
कृच्छ्रं प्राप्तं रथचक्रे विमग्ने ।
हन्याः पूर्वं त्वं तु संज्ञां विचार्य ॥ ७.१८१.४० ॥
त्याच्या वधाचा एकच मार्ग आहे: तो बेसावध असताना, संधीत, रथचक्र रुतून संकटात असताना. तू प्रथम त्याची सावधगिरी ओळखून मग त्याला मार.
7.181.41
न ह्युद्यतास्त्रं युधि हन्यादजय्य… ।
मप्येकवीरो बलभित्सवज्रः ॥ ७.१८१.४१ ॥
युद्धात ज्याचे शस्त्र उगारलेले असते त्याला कोणी मारत नाही, कारण तो अजेय आहे — एकवीर बलभित् इंद्रही वज्रासह असला तरी.
7.181.42
जरासन्धश्चेदिराजो महात्मा ।
महाबाहुश्चैकलव्यो निषादः।
एकैकशो निहताः सर्व एते ।
योगैस्तैस्तैस्त्वद्धितार्थं मयैव ॥ ७.१८१.४२ ॥
जरासंध, चेदिराज महात्मा, महाबाहू आणि निषाद एकलव्य — हे सर्व एकेक करून मारले गेले. तुझ्या हितासाठी त्या त्या उपायांनी मीच त्यांना मारले आहे.
7.181.43
अथापरे निहता राक्षसेन्द्रा ।
हिडिम्बकिर्मीरबकप्रधानाः।
अलायुधः परचक्रावमर्दी ।
घटोत्कचश्चोग्रकर्मा तरस्वी ॥ ७.१८१.४३ ॥
नंतर इतर राक्षसप्रभुही मारले गेले — हिडिंब, किर्मीर, प्रमुख बक, शत्रुसैन्य चिरडणारा अलायुध, आणि उग्रकर्मा तेजस्वी घटोत्कच.