महाभारत · अध्याय 7.56

7.56.1

सुहोत्रं नाम राजानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
एकवीरमशक्यं तममरैरभिवीक्षितुम् ॥ ७.५६.१ ॥

हे सृञ्जया, सुहोत्र नावाचा राजा मरण पावला असे आम्ही ऐकले आहे. तो एकवीर होता; देवांनाही त्याच्याकडे पाहणे अशक्य होते.

यः प्राप्य राज्यं धर्मेण ऋत्विङ्मन्त्रिपुरोहितान् ।
सम्मान्य चात्मनः श्रेयः पृष्ट्वा तेषां मते स्थितः ॥ ७.५६.२ ॥

ज्याने धर्माने राज्य मिळवून ऋत्विज, मंत्री आणि पुरोहितांचा सन्मान केला, आणि स्वतःच्या कल्याणासाठी त्यांना विचारून त्यांच्या मतानुसार वागला.

प्रजानां पालनं धर्मो दानमिज्या द्विषज्जयः ।
एतत्सुहोत्रो विज्ञाय धर्म्यमैच्छद्धनागमम् ॥ ७.५६.३ ॥

प्रजापालन, दान, यज्ञ आणि शत्रूंवर विजय — हाच धर्म आहे. हे जाणून सुहोत्राने धर्मानुसार धनप्राप्तीची इच्छा केली.

धर्मेणाराधयन्देवान्बाणैः शत्रूञ्जयंस्तथा ।
सर्वाण्यपि च भूतानि स्वगुणैरन्वरञ्जयत् ॥ ७.५६.४ ॥

धर्माने देवांची आराधना करून, बाणांनी शत्रूंवर विजय मिळवून, आणि आपल्या गुणांनी सर्व प्राण्यांना संतुष्ट केले.

यो भुक्त्वेमां वसुमतीं म्लेच्छाटविकवर्जिताम् ।
यस्मै ववर्ष पर्जन्यो हिरण्यं परिवत्सरान् ॥ ७.५६.५ ॥

म्लेच्छ आणि वनवासींपासून मुक्त अशी ही पृथ्वी ज्याने उपभोगली; ज्याच्यासाठी पर्जन्यदेवाने वर्षानुवर्षे सोन्याचा वर्षाव केला.

हैरण्यास्तत्र वाहिन्यः स्वैरिण्यो व्यवहन्पुरा ।
ग्राहान्कर्कटकांश्चैव मत्स्यांश्च विविधान्बहून् ॥ ७.५६.६ ॥

तेथे पूर्वी सोन्याच्या नद्या मुक्तपणे वाहत असत; त्यात मगरी, खेकडे आणि अनेक प्रकारचे मासे भरपूर होते.

कामान्वर्षति पर्जन्यो रूप्याणि विविधानि च ।
सौवर्णान्यप्रमेयाणि वाप्यश्च क्रोशसम्मिताः ॥ ७.५६.७ ॥

मेघ इच्छित वस्तू आणि विविध प्रकारची रुपेरी द्रव्ये वर्षवत होता; अमर्याद सोन्याच्या, एक क्रोश विस्ताराच्या विहिरी होत्या.

सहस्रं वामनान्कुब्जान्नक्रान्मकरकच्छपान् ।
सौवर्णान्विहितान्दृष्ट्वा ततोऽस्मयत वै तदा ॥ ७.५६.८ ॥

हजार बुटके, कुबडे, मगर, मकर आणि कासवे—सर्व सोन्याने घडवलेले पाहून तेव्हा तो चकित झाला.

तत्सुवर्णमपर्यन्तं राजर्षिः कुरुजाङ्गले ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ॥ ७.५६.९ ॥

कुरुजाङ्गलात विस्तृत यज्ञ करणाऱ्या त्या राजर्षीने ते अमर्याद सुवर्ण ब्राह्मणांना देण्यायोग्य मानले.

सोऽश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
पुण्यैः क्षत्रिययज्ञैश्च प्रभूतवरदक्षिणैः ॥ ७.५६.१० ॥

त्याने हजार अश्वमेध, शंभर राजसूय आणि पुण्यकारक क्षत्रिययज्ञ करून भरपूर व उत्तम दक्षिणा दिल्या.

काम्यनैमित्तिकाजस्रैरिष्ट्वेष्टां गतिमाप्तवान् ।
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ॥ ७.५६.११ ॥

काम्य, नैमित्तिक व नित्य यज्ञ करून त्याने इष्ट गती मिळवली. हे सृंजया, तो मेला असेल तर तू सांगितलेल्यापेक्षा चौपट शुभ मार्गाने मेला.

पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत् ॥ ७.५६.१२ ॥

तुला मुलापेक्षाही पुण्यवान पुरुष आहे; मुलासाठी शोक करू नकोस. जो यज्ञ करत नाही आणि दक्षिणा देत नाही, तो कुत्र्याकडे जावो असे (ज्ञानी) म्हणतात.