Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.63

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.63.1

ययातिं नाहुषं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं जित्वा ससमुद्रां सपर्वताम् ॥ ७.६३.१ ॥

हे सञ्जय, हमने नहुष के पुत्र ययाति के मरने की बात सुनी है, जिसने समुद्रों और पर्वतों सहित इस पृथ्वी को जीत लिया था।

7.63.2

शम्याप्रासेन निर्माय वेदीः सन्नतदक्षिणाः ।
ईजानः क्रतुभिः पुण्यैः पर्यगच्छत्प्रदक्षिणम् ॥ ७.६३.२ ॥

शम्या और प्रास से वेदियाँ बनाकर, दक्षिण ओर झुकी हुई, वह पुण्य यज्ञों से यजन करते हुए प्रदक्षिणा करता रहा।

7.63.3

राजसूयशतैरिष्ट्वा सोऽश्वमेधशतेन च ।
पुण्डरीकसहस्रेण वाजपेयशतैस्तथा ॥ ७.६३.३ ॥

सैकड़ों राजसूय, सौ अश्वमेध, हज़ार पुण्डरीक और सौ वाजपेय यज्ञ करके उसने यजन किया।

7.63.4

अतिरात्रसहस्रेण चातुर्मास्यैश्च कामतः ।
अग्निष्टोमैश्च विविधैः सत्रैश्च प्राज्यदक्षिणैः ॥ ७.६३.४ ॥

हज़ार अतिरात्र, चातुर्मास्य यज्ञ, इच्छानुसार, विविध अग्निष्टोम और प्रचुर दक्षिणा वाले सत्रों द्वारा।

7.63.5

अब्राह्मणानां यद्वित्तं पृथिव्यामस्ति किञ्चन ।
तत्सर्वं परिसङ्ख्याय ततो ब्राह्मणसात्करोत् ॥ ७.६३.५ ॥

पृथ्वी पर अब्राह्मणों के पास जो भी धन था, उसे सब गिनकर उसने ब्राह्मणों का बना दिया।

7.63.6

सरस्वती पुण्यतमा नदीनां ।
तथा समुद्राः सरितः साद्रयश्च।
ईजानाय पुण्यतमाय राज्ञे ।
घृतं पयो दुदुहुर्नाहुषाय ॥ ७.६३.६ ॥

नदियों में सबसे पुण्यमयी सरस्वती, तथा समुद्र, नदियाँ और पर्वत, उस अत्यंत पुण्यवान यजमान राजा नहुषपुत्र के लिए घी और दूध दुहते थे।

7.63.7

व्यूढे देवासुरे युद्धे कृत्वा देवसहायताम् ।
चतुर्धा व्यभजत्सर्वां चतुर्भ्यः पृथिवीमिमाम् ॥ ७.६३.७ ॥

देवासुर युद्ध में जब सेनाएँ व्यूह में खड़ी थीं, तब देवताओं की सहायता करके उसने इस सारी पृथ्वी को चार भागों में बाँट दिया।

7.63.8

यज्ञैर्नानाविधैरिष्ट्वा प्रजामुत्पाद्य चोत्तमाम् ।
देवयान्यां चौशनस्यां शर्मिष्ठायां च धर्मतः ॥ ७.६३.८ ॥

नाना प्रकार के यज्ञों से पूजा करके और उत्तम संतान उत्पन्न करके, देवयानी और उशनस् की पुत्री शर्मिष्ठा के साथ धर्मानुसार (उसने यह किया)।

7.63.9

देवारण्येषु सर्वेषु विजहारामरोपमः ।
आत्मनः कामचारेण द्वितीय इव वारावः ॥ ७.६३.९ ॥

वह देवताओं के समान सभी दिव्य वनों में अपनी इच्छानुसार विहार करता था, मानो दूसरा वारावी हो।

7.63.10

यदा नाभ्यगमच्छान्तिं कामानां सर्ववेदवित् ।
ततो गाथामिमां गीत्वा सदारः प्राविशद्वनम् ॥ ७.६३.१० ॥

जब सर्ववेदज्ञ (ययाति) को कामनाओं से शांति प्राप्त नहीं हुई, तब इस गाथा को गाकर वह पत्नियों सहित वन में प्रविष्ट हो गया।

7.63.11

यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत् ॥ ७.६३.११ ॥

पृथ्वी पर जो धान, जौ, सोना, पशु और स्त्रियाँ हैं, वह सब एक मनुष्य के लिए पर्याप्त नहीं है—ऐसा मानकर मनुष्य को शांति प्राप्त करनी चाहिए।

7.63.12

एवं कामान्परित्यज्य ययातिर्धृतिमेत्य च ।
पूरुं राज्ये प्रतिष्ठाप्य प्रयातो वनमीश्वरः ॥ ७.६३.१२ ॥

इस प्रकार कामनाओं को त्यागकर और धैर्य प्राप्त कर, ययाति ने पूरु को राज्य पर स्थापित किया और वह स्वामी वन को चला गया।

7.63.13

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत् ॥ ७.६३.१३ ॥

हे सृंजय, यदि वह तुम्हारे पुत्र से चार गुना अधिक कल्याणकारी और पुण्यवान पुत्र मर गया हो, तो भी तुम अपने पुत्र के लिए शोक मत करो। जो यज्ञ न करे और दक्षिणा न दे, वह नष्ट हो जाता है, ऐसा कहा गया है।