મહાભારત · અધ્યાય 7.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.87.1
तस्यां निशायां व्युष्टायां द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
स्वान्यनीकानि सर्वाणि प्राक्रामद्व्यूहितुं ततः ॥ ७.८७.१ ॥
તે રાત્રિ વીતી ગઈ અને પ્રભાત થયું, ત્યારે શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે પોતાની બધી સેનાઓને વ્યૂહમાં ગોઠવવા આગળ વધ્યા.
7.87.2
शूराणां गर्जतां राजन्सङ्क्रुद्धानाममर्षिणाम् ।
श्रूयन्ते स्म गिरश्चित्राः परस्परवधैषिणाम् ॥ ७.८७.२ ॥
હે રાજન, ગર્જના કરતા, અત્યંત ક્રોધિત અને અસહિષ્ણુ શૂરવીરોના—એકબીજાનો વધ ઇચ્છતા—વિવિધ પ્રકારના શબ્દો સંભળાતા હતા.
7.87.3
विष्फार्य च धनूंष्यन्ये ज्याः परे परिमृज्य च ।
विनिःश्वसन्तः प्राक्रोशन्क्वेदानीं स धनञ्जयः ॥ ७.८७.३ ॥
કેટલાકે ધનુષ્યોનો ટંકાર કર્યો, બીજાઓએ પ્રત્યંચા લૂછી; નિસાસા નાખતા પોકાર્યું—"હવે તે ધનંજય ક્યાં છે?"
7.87.4
विकोशान्सुत्सरूनन्ये कृतधारान्समाहितान् ।
पीतानाकाशसङ्काशानसीन्केचिच्च चिक्षिपुः ॥ ७.८७.४ ॥
કેટલાકે મ્યાનમાંથી કાઢી, તીક્ષ્ણ ધારવાળી, સુસજ્જ, પીળી અને આકાશ જેવી તલવારો વીંઝી.
7.87.5
चरन्तस्त्वसिमार्गांश्च धनुर्मार्गांश्च शिक्षिताः ।
सङ्ग्राममनसः शूरा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः ॥ ७.८७.५ ॥
તલવાર અને ધનુષ્યના માર્ગોમાં વિચરતા, પ્રશિક્ષિત, યુદ્ધમાં મન લગાવેલા હજારો શૂરવીરો દેખાતા હતા.
7.87.6
सघण्टाश्चन्दनादिग्धाः स्वर्णवज्रविभूषिताः ।
समुत्क्षिप्य गदाश्चान्ये पर्यपृच्छन्त पाण्डवम्। ॥ ७.८७.६ ॥
ઘંટડીવાળી, ચંદનથી લેપાયેલી, સોના અને હીરાથી શણગારેલી ગદાઓ ઊંચી ઉઠાવી, બીજાઓએ પાંડવને પડકાર્યો.
7.87.7
अन्ये बलमदोन्मत्ताः परिघैर्बाहुशालिनः ।
चक्रुः सम्बाधमाकाशमुच्छ्रितेन्द्रध्वजोपमैः ॥ ७.८७.७ ॥
બળના મદથી ઉન્મત્ત બીજા, બાહુબળથી શોભતા યોદ્ધાઓએ ઊંચા ઇન્દ્રધ્વજ જેવા (આયુધો વડે) આકાશ ભરી દીધું.
7.87.8
नानाप्रहरणैश्चान्ये विचित्रस्रगलङ्कृताः ।
सङ्ग्राममनसः शूरास्तत्रतत्र व्यवस्थिताः ॥ ७.८७.८ ॥
વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ, વિચિત્ર માળાઓથી શણગારેલા, યુદ્ધમાં મન પરોવેલા બીજા શૂરવીરો ઠેકઠેકાણે ઊભા હતા.
7.87.9
क्वार्जुनः क्व स गोविन्दः क्व च मानी वृकोदरः ।
क्व च ते सुहृदस्तेषामाह्वयन्ते रणे तदा ॥ ७.८७.९ ॥
અર્જુન ક્યાં છે? તે ગોવિંદ ક્યાં છે? અભિમાની વૃકોદર ક્યાં છે? તમારા મિત્રો ત્યારે રણમાં તેમને બોલાવી રહ્યા હતા.
7.87.10
ततः शङ्खमुपाध्माय त्वरयन्वाजिनः स्वयम् ।
इतस्ततस्तान्रचयन्द्रोणश्चरति वेगितः ॥ ७.८७.१० ॥
ત્યારે શંખ ફૂંકીને, પોતે ઘોડાઓને ઝડપથી હાંકતા, તેમને અહીંતહીં ગોઠવતા દ્રોણ વેગથી ફરવા લાગ્યા.
7.87.11
तेष्वनीकेषु सर्वेषु स्थितेष्वाहवनन्दिषु ।
भारद्वाजो महाराज जयद्रथमथाब्रवीत् ॥ ७.८७.११ ॥
હે મહારાજ! યુદ્ધમાં આનંદ માણનારી એ બધી સેનાઓ ઊભી હતી ત્યારે ભારદ્વાજ (દ્રોણ) જયદ્રથને બોલ્યા.
7.87.12
त्वं चैव सौमदत्तिश्च कर्णश्चैव महारथः ।
अश्वत्थामा च शल्यश्च वृषसेनः कृपस्तथा ॥ ७.८७.१२ ॥
તું, સોમદત્તનો પુત્ર, મહારથી કર્ણ, અશ્વત્થામા, શલ્ય, વૃષસેન અને કૃપ પણ (તારી સાથે રહો).
7.87.13
शतं चाश्वसहस्राणां रथानामयुतानि षट् ।
द्विरदानां प्रभिन्नानां सहस्राणि चतुर्दश ॥ ७.८७.१३ ॥
સો હજાર ઘોડા, છ અયુત રથ, અને મદમસ્ત ચૌદ હજાર હાથી.
7.87.14
पदातीनां सहस्राणि दंशितान्येकविंशतिः ।
गव्यूतिषु त्रिमात्रासु मामनासाद्य तिष्ठत ॥ ७.८७.१४ ॥
કવચધારી એકવીસ હજાર પાયદળ. ત્રણ ગવ્યૂતિના અંતરમાં, મારી પાસે પહોંચ્યા વિના ઊભા રહો.
7.87.15
तत्रस्थं त्वां न संसोढुं शक्ता देवाः सवासवाः ।
किं पुनः पाण्डवाः सर्वे समाश्वसिहि सैन्धव ॥ ७.८७.१५ ॥
ત્યાં ઊભેલા તને વાસવ સહિતના દેવો પણ સહન કરી શકે નહીં, તો બધા પાંડવો કેવી રીતે? હે સૈંધવ, આશ્વસ્ત થા.
7.87.16
एवमुक्तः समाश्वस्तः सिन्धुराजो जयद्रथः ।
सम्प्रायात्सहगान्धारैर्वृतस्तैश्च महारथैः।
वर्मिभिः सादिभिर्यत्तैः प्रासपाणिहयस्थितैः ॥ ७.८७.१६ ॥
આમ કહેવાયા પછી આશ્વસ્ત થયેલો સિંધુરાજ જયદ્રથ ગાંધારો સાથે ચાલ્યો; તે મહારથીઓથી ઘેરાયેલો — કવચધારી, ઘોડેસવાર, તૈયાર, હાથમાં ભાલા લઈને, ઘોડા પર સ્થિત.
7.87.17
चामरापीडिनः सर्वे जाम्बूनदविभूषिताः ।
जयद्रथस्य राजेन्द्र हयाः साधुप्रवाहिनः ॥ ७.८७.१७ ॥
બધા ચામરોથી શણગારેલા, સોનાથી વિભૂષિત — જયદ્રથના ઘોડા, હે રાજેન્દ્ર, ઝડપથી દોડનારા.
7.87.18
ते चैकसप्तसाहस्रास्त्रिसाहस्राश्च सैन्धवाः ॥ ७.८७.१८ ॥
તેઓ — સત્તર હજાર અને ત્રણ હજાર સૈંધવ.
7.87.19
मत्तानां सुविरूढानां हस्त्यारोहैर्विशारदैः ।
हस्तिनां भीमरूपाणां वर्मिणां रौद्रकर्मिणाम् ॥ ७.८७.१९ ॥
મદોન્મત્ત, સંપૂર્ણ વિકસિત, કુશળ હાથીસવારો દ્વારા ચલાવાતા, ભયાનક રૂપવાળા, બખ્તર પહેરેલા, ક્રૂર કર્મ કરનારા હાથીઓ.
7.87.20
अध्यर्धेन सहस्रेण पुत्रो दुर्मर्षणस्तव ।
अग्रतः सर्वसैन्यानां योत्स्यमानो व्यवस्थितः ॥ ७.८७.२० ॥
તમારો પુત્ર દુર્મર્ષણ દોઢ હજાર (યોદ્ધાઓ) સાથે બધી સેનાઓની આગળ યુદ્ધ કરવા ઊભો હતો.
7.87.21
ततो दुःशासनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजौ ।
सिन्धुराजार्थसिद्ध्यर्थमग्रानीके व्यवस्थितौ ॥ ७.८७.२१ ॥
પછી તમારા બે પુત્રો દુઃશાસન અને વિકર્ણ સિંધુરાજનું કાર્ય સિદ્ધ કરવા સેનાના અગ્રભાગમાં ઊભા હતા.
7.87.22
दीर्घो द्वादशगव्यूतिः पश्चार्धे पञ्चविस्तृतः ।
व्यूहस्तु चक्रशकटो भारद्वाजेन निर्मितः ॥ ७.८७.२२ ॥
આ વ્યૂહ બાર ગવ્યૂતિ લાંબો અને પાછળના અડધા ભાગમાં પાંચ ગવ્યૂતિ પહોળો હતો; ચક્રશકટ નામનો આ વ્યૂહ ભારદ્વાજ (દ્રોણ) વડે રચાયો હતો.
7.87.23
नानानृपतिभिर्वीरैस्तत्रतत्र व्यवस्थितैः ।
रथाश्वगजपत्त्योघैर्द्रोणेन विहितः स्वयम् ॥ ७.८७.२३ ॥
ઘણા રાજાઓ અને વીરો ઠેરઠેર ઊભા હતા, રથો, ઘોડાઓ, હાથીઓ અને પાયદળના સમૂહો સાથે દ્રોણે પોતે આ વ્યૂહ રચ્યો હતો.
7.87.24
पश्चार्धे तस्य पद्मस्तु गर्भव्यूहः पुनः कृतः ।
सूचीपद्मस्य गर्भस्थो गूढो व्यूहः कृतः पुनः ॥ ७.८७.२४ ॥
તેના પાછળના અડધા ભાગમાં પદ્મ નામનો ગર્ભવ્યૂહ ફરી રચાયો; સૂચીપદ્મની અંદર રહેલો ગૂઢ વ્યૂહ પણ ફરી રચાયો.
7.87.25
एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य द्रोणो व्यवस्थितः ।
सूचीमुखे महेष्वासः कृतवर्मा व्यवस्थितः ॥ ७.८७.२५ ॥
આ રીતે આ મહાવ્યૂહ રચીને દ્રોણ સ્થિત થયા. સૂચીમુખ પર મહાધનુર્ધર કૃતવર્મા સ્થિત થયા.
7.87.26
अनन्तरं च काम्भोजो जलसन्धश्च मारिष ।
दुर्योधनश्च कर्णश्च तदनन्तरमेव च ॥ ७.८७.२६ ॥
પછી કાંબોજ, હે મારિષ, જલસંધ; દુર્યોધન અને કર્ણ; અને તેની પછી પણ.
7.87.27
ततः शतसहस्राणि योदानानमनिवर्तिनाम् ।
व्यवस्थितानि सर्वाणि शकटे मुखरक्षिणाम् ॥ ७.८७.२७ ॥
પછી પાછા ન હટનારા લાખો યોદ્ધાઓ બધા શકટ-વ્યૂહમાં મુખની રક્ષા કરતા સ્થિત હતા.
7.87.28
तेषां च पृष्ठतो राजा बलेन महता वृतः ।
जयद्रथस्ततो राजा सूचीपार्श्वे व्यवस्थितः ॥ ७.८७.२८ ॥
તેમની પાછળ મોટી સેનાથી ઘેરાયેલો રાજા; પછી રાજા જયદ્રથ સૂચીપાર્શ્વ પર સ્થિત થયો.
7.87.29
शकटस्य तु राजेन्द्र भारद्वाजो मुखे स्थितः ।
नात्र तस्याभवद्भोदो जुगोपैनं ततः स्वयम् ॥ ७.८७.२९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, શકટના મુખ પર ભારદ્વાજ (દ્રોણ) સ્થિત હતા; અહીં તેમને કોઈ ભય ન હતો; પછી તેમણે પોતે જ આનું રક્ષણ કર્યું.
7.87.30
श्वेतवर्माम्बरोष्णीषो व्यूढोरस्को महाभुजः ।
धनुर्विस्फारयन्द्रोणस्तस्थौ क्रुद्ध इवान्तकः।
तस्य सैन्यस्य सर्वस्य नेता गोप्ता च वीर्यवान् ॥ ७.८७.३० ॥
શ્વેત કવચ, શ્વેત વસ્ત્ર અને પાઘડી ધારણ કરેલા, વિશાળ છાતી અને બળવાન ભુજાઓવાળા દ્રોણ ધનુષ ખેંચતા ક્રોધિત યમ સમાન ઊભા રહ્યા; તેઓ એ સમગ્ર સેનાના નેતા, રક્ષક અને પરાક્રમી હતા.
7.87.31
ताकिनं शोणहयं वेदीकृष्णाजिनध्वजम् ।
द्रोणस्य रथमालोक्य प्रहृष्टाः कुरवोऽभवन् ॥ ७.८७.३१ ॥
દ્રોણનો એ વેગવાન રથ જોઈને, જેના ઘોડા લાલ હતા અને ધ્વજ વેદી આકારનો તથા કાળા મૃગચર્મનો હતો, કૌરવો પ્રસન્ન થયા.
7.87.32
सिद्धचारणसङ्घानां विस्मयः सुमहानभूत् ।
द्रोणेन विहितं दृष्ट्वा व्यूहं क्षुब्धार्णवोपमम् ॥ ७.८७.३२ ॥
દ્રોણે રચેલો, ક્ષુબ્ધ સમુદ્ર જેવો વ્યૂહ જોઈને સિદ્ધ અને ચારણોના સમૂહોમાં ખૂબ આશ્ચર્ય થયું.
7.87.33
सशैलसागरवनां नानाजनपदाकुलाम् ।
ग्रसेद्व्यूहः क्षितिं सर्वामिति भूतानि मेनिरे ॥ ७.८७.३३ ॥
પર્વતો, સમુદ્રો, વનો અને અનેક જનપદોથી ભરેલી આખી પૃથ્વીને આ વ્યૂહ ગળી જશે એમ પ્રાણીઓએ માન્યું.
7.87.34
बहुरथमनुजाश्वपत्तिनागं ।
प्रतिभयनिःस्वनमद्भुतानुरूपम्।
अहितहृदयभेदनं महद्वै ।
शकटमवेक्ष्य कृतं ननन्द राजा ॥ ७.८७.३४ ॥
ઘણા રથ, માણસો, ઘોડા, પાયદળ અને હાથીઓથી યુક્ત, ભયંકર ગર્જનાવાળો, અદ્ભુત, શત્રુઓના હૃદય ભેદનારો એવો મહાન શકટ-વ્યૂહ રચાયેલો જોઈને રાજા આનંદિત થયા.