महाभारत · अध्याय 7.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.87.1
तस्यां निशायां व्युष्टायां द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
स्वान्यनीकानि सर्वाणि प्राक्रामद्व्यूहितुं ततः ॥ ७.८७.१ ॥
ती रात्र संपून पहाट झाल्यावर, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणाने आपल्या सर्व सैन्यांना व्यूहरचनेत उभे करण्यासाठी पुढे कूच केले.
7.87.2
शूराणां गर्जतां राजन्सङ्क्रुद्धानाममर्षिणाम् ।
श्रूयन्ते स्म गिरश्चित्राः परस्परवधैषिणाम् ॥ ७.८७.२ ॥
हे राजा, गर्जना करणाऱ्या, अत्यंत संतप्त आणि असहिष्णु शूरांचे, एकमेकांचा वध करू इच्छिणाऱ्यांचे विविध प्रकारचे शब्द ऐकू येत होते.
7.87.3
विष्फार्य च धनूंष्यन्ये ज्याः परे परिमृज्य च ।
विनिःश्वसन्तः प्राक्रोशन्क्वेदानीं स धनञ्जयः ॥ ७.८७.३ ॥
काहींनी धनुष्यांचे टणत्कार केले, इतरांनी प्रत्यंचा पुसल्या; उसासे टाकत ओरडले—"आता तो धनंजय कुठे आहे?"
7.87.4
विकोशान्सुत्सरूनन्ये कृतधारान्समाहितान् ।
पीतानाकाशसङ्काशानसीन्केचिच्च चिक्षिपुः ॥ ७.८७.४ ॥
काहींनी म्यानातून काढून, धारदार पात्याच्या, सुसज्ज, पिवळ्या आणि आकाशासारख्या निळ्या तलवारी फिरवल्या.
7.87.5
चरन्तस्त्वसिमार्गांश्च धनुर्मार्गांश्च शिक्षिताः ।
सङ्ग्राममनसः शूरा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः ॥ ७.८७.५ ॥
तलवार आणि धनुष्याच्या मार्गांवर संचार करणारे, प्रशिक्षित, युद्धात मन लावलेले हजारो शूर दिसत होते.
7.87.6
सघण्टाश्चन्दनादिग्धाः स्वर्णवज्रविभूषिताः ।
समुत्क्षिप्य गदाश्चान्ये पर्यपृच्छन्त पाण्डवम्। ॥ ७.८७.६ ॥
घंटांसह, चंदनाने लेपलेल्या, सोने आणि हिऱ्यांनी सजवलेल्या गदा उंच उचलून, इतरांनी पांडवाला ललकारले.
7.87.7
अन्ये बलमदोन्मत्ताः परिघैर्बाहुशालिनः ।
चक्रुः सम्बाधमाकाशमुच्छ्रितेन्द्रध्वजोपमैः ॥ ७.८७.७ ॥
बलाच्या मदाने उन्मत्त झालेल्या इतरांनी, बाहुबलाने शोभणाऱ्यांनी, उभारलेल्या इंद्रध्वजांसारख्या (आयुधांनी) आकाश भरून टाकले.
7.87.8
नानाप्रहरणैश्चान्ये विचित्रस्रगलङ्कृताः ।
सङ्ग्राममनसः शूरास्तत्रतत्र व्यवस्थिताः ॥ ७.८७.८ ॥
विविध शस्त्रे धारण केलेले, विचित्र माळांनी सजलेले, युद्धात मन लावलेले इतर शूर तिथे-तिथे उभे होते.
7.87.9
क्वार्जुनः क्व स गोविन्दः क्व च मानी वृकोदरः ।
क्व च ते सुहृदस्तेषामाह्वयन्ते रणे तदा ॥ ७.८७.९ ॥
अर्जुन कुठे आहे? तो गोविंद कुठे आहे? अभिमानी वृकोदर कुठे आहे? तुमचे मित्र तेव्हा रणांगणावर त्यांना हाक मारत होते.
7.87.10
ततः शङ्खमुपाध्माय त्वरयन्वाजिनः स्वयम् ।
इतस्ततस्तान्रचयन्द्रोणश्चरति वेगितः ॥ ७.८७.१० ॥
मग शंख फुंकून, स्वतः घोडे वेगाने हाकत, त्यांना इकडे-तिकडे रचत द्रोण वेगाने फिरू लागले.
7.87.11
तेष्वनीकेषु सर्वेषु स्थितेष्वाहवनन्दिषु ।
भारद्वाजो महाराज जयद्रथमथाब्रवीत् ॥ ७.८७.११ ॥
हे महाराजा! युद्धात आनंद मानणारी ती सर्व सैन्ये उभी असताना भारद्वाज (द्रोण) जयद्रथाला म्हणाले.
7.87.12
त्वं चैव सौमदत्तिश्च कर्णश्चैव महारथः ।
अश्वत्थामा च शल्यश्च वृषसेनः कृपस्तथा ॥ ७.८७.१२ ॥
तू, सोमदत्ताचा पुत्र, महारथी कर्ण, अश्वत्थामा, शल्य, वृषसेन आणि कृप हे देखील (तुझ्यासोबत राहोत).
7.87.13
शतं चाश्वसहस्राणां रथानामयुतानि षट् ।
द्विरदानां प्रभिन्नानां सहस्राणि चतुर्दश ॥ ७.८७.१३ ॥
शंभर हजार घोडे, सहा अयुत रथ आणि मदमत्त चौदा हजार हत्ती.
7.87.14
पदातीनां सहस्राणि दंशितान्येकविंशतिः ।
गव्यूतिषु त्रिमात्रासु मामनासाद्य तिष्ठत ॥ ७.८७.१४ ॥
चिलखन घातलेले एकवीस हजार पायदळ. तीन गव्यूती अंतरात, मला न पोहोचता उभे रहा.
7.87.15
तत्रस्थं त्वां न संसोढुं शक्ता देवाः सवासवाः ।
किं पुनः पाण्डवाः सर्वे समाश्वसिहि सैन्धव ॥ ७.८७.१५ ॥
तेथे उभ्या असलेल्या तुला वासवासह देवसुद्धा सहन करू शकणार नाहीत, मग सर्व पांडव तर कसे? हे सैंधवा, धीर धर.
7.87.16
एवमुक्तः समाश्वस्तः सिन्धुराजो जयद्रथः ।
सम्प्रायात्सहगान्धारैर्वृतस्तैश्च महारथैः।
वर्मिभिः सादिभिर्यत्तैः प्रासपाणिहयस्थितैः ॥ ७.८७.१६ ॥
असे सांगितल्यावर आश्वस्त झालेला सिंधुराज जयद्रथ गांधारांसह निघाला; त्या महारथींनी वेढलेला — चिलखतधारी, घोडेस्वार, सिद्ध, हाती भाले घेतलेले, घोड्यांवर बसलेले.
7.87.17
चामरापीडिनः सर्वे जाम्बूनदविभूषिताः ।
जयद्रथस्य राजेन्द्र हयाः साधुप्रवाहिनः ॥ ७.८७.१७ ॥
सर्व चामरांनी सजलेले, सोन्याने शोभलेले — जयद्रथाचे घोडे, हे राजेंद्रा, वेगाने धावणारे.
7.87.18
ते चैकसप्तसाहस्रास्त्रिसाहस्राश्च सैन्धवाः ॥ ७.८७.१८ ॥
ते — सतरा हजार आणि तीन हजार सैंधव.
7.87.19
मत्तानां सुविरूढानां हस्त्यारोहैर्विशारदैः ।
हस्तिनां भीमरूपाणां वर्मिणां रौद्रकर्मिणाम् ॥ ७.८७.१९ ॥
मदोन्मत्त, पूर्ण वाढलेले, कुशल हत्तीस्वारांनी चालवलेले, भयानक रूपाचे, चिलखत घातलेले, क्रूर कर्म करणारे हत्ती.
7.87.20
अध्यर्धेन सहस्रेण पुत्रो दुर्मर्षणस्तव ।
अग्रतः सर्वसैन्यानां योत्स्यमानो व्यवस्थितः ॥ ७.८७.२० ॥
तुझा पुत्र दुर्मर्षण दीड हजार (योद्ध्यांसह) सर्व सैन्यांच्या पुढे युद्धासाठी उभा होता.
7.87.21
ततो दुःशासनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजौ ।
सिन्धुराजार्थसिद्ध्यर्थमग्रानीके व्यवस्थितौ ॥ ७.८७.२१ ॥
नंतर तुझे दोन पुत्र दुःशासन आणि विकर्ण सिंधुराजाचे कार्य सिद्ध करण्यासाठी सैन्याच्या अग्रभागी उभे राहिले.
7.87.22
दीर्घो द्वादशगव्यूतिः पश्चार्धे पञ्चविस्तृतः ।
व्यूहस्तु चक्रशकटो भारद्वाजेन निर्मितः ॥ ७.८७.२२ ॥
हा व्यूह बारा गव्यूती लांब, मागील अर्ध्या भागात पाच गव्यूती रुंद होता; चक्र-शकट नावाचा हा व्यूह भारद्वाजाने (द्रोणाने) रचला होता.
7.87.23
नानानृपतिभिर्वीरैस्तत्रतत्र व्यवस्थितैः ।
रथाश्वगजपत्त्योघैर्द्रोणेन विहितः स्वयम् ॥ ७.८७.२३ ॥
अनेक राजे आणि वीर ठिकठिकाणी उभे असताना, रथ, घोडे, हत्ती व पायदळाच्या समूहांसह द्रोणाने स्वतः हा व्यूह रचला होता.
7.87.24
पश्चार्धे तस्य पद्मस्तु गर्भव्यूहः पुनः कृतः ।
सूचीपद्मस्य गर्भस्थो गूढो व्यूहः कृतः पुनः ॥ ७.८७.२४ ॥
त्याच्या मागील अर्ध्या भागात पद्म नावाचा गर्भव्यूह पुन्हा रचला गेला; सूचीपद्माच्या आत स्थित गूढ व्यूहही पुन्हा रचला गेला.
7.87.25
एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य द्रोणो व्यवस्थितः ।
सूचीमुखे महेष्वासः कृतवर्मा व्यवस्थितः ॥ ७.८७.२५ ॥
अशा प्रकारे हा महाव्यूह रचून द्रोण उभा राहिला. सूचीमुखावर महाधनुर्धर कृतवर्मा उभा राहिला.
7.87.26
अनन्तरं च काम्भोजो जलसन्धश्च मारिष ।
दुर्योधनश्च कर्णश्च तदनन्तरमेव च ॥ ७.८७.२६ ॥
नंतर कांबोज, हे मारिष, जलसंध; दुर्योधन आणि कर्ण; आणि त्यानंतरही.
7.87.27
ततः शतसहस्राणि योदानानमनिवर्तिनाम् ।
व्यवस्थितानि सर्वाणि शकटे मुखरक्षिणाम् ॥ ७.८७.२७ ॥
नंतर मागे न हटणारे लाखो योद्धे सर्व शकट-व्यूहात तोंडाचे रक्षण करत उभे राहिले.
7.87.28
तेषां च पृष्ठतो राजा बलेन महता वृतः ।
जयद्रथस्ततो राजा सूचीपार्श्वे व्यवस्थितः ॥ ७.८७.२८ ॥
त्यांच्या मागे प्रचंड सैन्याने वेढलेला राजा; नंतर राजा जयद्रथ सूचीपार्श्वावर उभा राहिला.
7.87.29
शकटस्य तु राजेन्द्र भारद्वाजो मुखे स्थितः ।
नात्र तस्याभवद्भोदो जुगोपैनं ततः स्वयम् ॥ ७.८७.२९ ॥
हे राजेंद्रा, शकट-व्यूहाच्या तोंडाशी भारद्वाज (द्रोण) उभा राहिला; येथे त्याला भय नव्हते; मग त्यानेच स्वतः याचे रक्षण केले.
7.87.30
श्वेतवर्माम्बरोष्णीषो व्यूढोरस्को महाभुजः ।
धनुर्विस्फारयन्द्रोणस्तस्थौ क्रुद्ध इवान्तकः।
तस्य सैन्यस्य सर्वस्य नेता गोप्ता च वीर्यवान् ॥ ७.८७.३० ॥
श्वेत कवच, श्वेत वस्त्र व पगडी धारण केलेला, विशाल छाती व बलदंड बाहू असलेला द्रोण धनुष्य ओढत क्रुद्ध यमासारखा उभा राहिला; तो त्या सर्व सैन्याचा नेता, रक्षक व पराक्रमी होता.
7.87.31
ताकिनं शोणहयं वेदीकृष्णाजिनध्वजम् ।
द्रोणस्य रथमालोक्य प्रहृष्टाः कुरवोऽभवन् ॥ ७.८७.३१ ॥
द्रोणाचा तो वेगवान रथ पाहून, ज्याचे घोडे तांबडे होते आणि ज्याचा ध्वज वेदीच्या आकाराचा व काळ्या हरिणाच्या कातड्याचा होता, कौरव हर्षित झाले.
7.87.32
सिद्धचारणसङ्घानां विस्मयः सुमहानभूत् ।
द्रोणेन विहितं दृष्ट्वा व्यूहं क्षुब्धार्णवोपमम् ॥ ७.८७.३२ ॥
द्रोणाने रचलेला, खळबळलेल्या समुद्रासारखा व्यूह पाहून सिद्ध आणि चारणांच्या समूहांना मोठे आश्चर्य वाटले.
7.87.33
सशैलसागरवनां नानाजनपदाकुलाम् ।
ग्रसेद्व्यूहः क्षितिं सर्वामिति भूतानि मेनिरे ॥ ७.८७.३३ ॥
पर्वत, सागर, वने आणि अनेक जनपदांनी भरलेली सर्व पृथ्वी हा व्यूह गिळून टाकेल असे प्राण्यांना वाटले.
7.87.34
बहुरथमनुजाश्वपत्तिनागं ।
प्रतिभयनिःस्वनमद्भुतानुरूपम्।
अहितहृदयभेदनं महद्वै ।
शकटमवेक्ष्य कृतं ननन्द राजा ॥ ७.८७.३४ ॥
अनेक रथ, मनुष्य, घोडे, पायदळ आणि हत्तींनी युक्त, भयंकर गर्जनेचा, अद्भुत, शत्रूंची हृदये भेदणारा असा महान शकट-व्यूह रचलेला पाहून राजा आनंदला.