Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 8.3

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

8.3.1

आख्याता मामकास्तात निहता युधि पाण्डवैः ।
हतांश्च पाण्डवेयानां मामकैर्ब्रूहि सञ्जय ॥ ८.३.१ ॥

हे तात, पाण्डवों ने युद्ध में मेरे लोगों को मार डाला, यह तुमने कहा। अब हे संजय, मेरे लोगों द्वारा पाण्डवों के पक्ष के मारे गए लोगों का वर्णन करो।

8.3.2

कृतिनो युधि विक्रान्ता महासत्वा महाबलाः ।
सानुबन्धाः सहामात्या गाङ्गेयेन निपातिताः ॥ ८.३.२ ॥

युद्ध में कुशल, पराक्रमी, महान् साहसी और महाबली वीर, अपने बन्धुओं और मन्त्रियों सहित, गंगापुत्र भीष्म द्वारा गिरा दिए गए।

8.3.3

नारायणा वल्लवाश्च रामाश्च शतशो परे ।
अनुरक्ताश्च वीरेण भीष्मेण युधि पातिताः ॥ ८.३.३ ॥

नारायण, वल्लव और राम वंश के सैकड़ों अन्य योद्धा, जो वीर भीष्म के अनुरागी थे, युद्ध में भीष्म द्वारा गिरा दिए गए।

8.3.4

समः किरीटिना सङ्ख्ये वीर्येण च बलेन च ।
सत्यजित्सत्यसन्धेन द्रोणेन निहतो युधि ॥ ८.३.४ ॥

किरीटी (अर्जुन) के समान युद्ध में, पराक्रम और बल में, सत्यजित् सत्यप्रतिज्ञ द्रोण द्वारा युद्ध में मारा गया।

8.3.5

पाञ्चालानां महेष्वासाः सर्वे युद्वविशारदाः ।
द्रोणेन सह सङ्गम्य गता वैवस्वतक्षयम् ॥ ८.३.५ ॥

पांचालों के सभी महान धनुर्धर, युद्ध में निपुण, द्रोण से भिड़कर यमलोक को चले गए।

8.3.6

तथा विराटद्रुपदौ वृद्वौ सहसुतौ नृपौ ।
पराक्रमन्तौ मित्रार्थे द्रोणेन निहतौ रणे ॥ ८.३.६ ॥

इसी प्रकार वृद्ध राजा विराट और द्रुपद, अपने पुत्रों सहित, मित्र के हित के लिए पराक्रम दिखाते हुए, युद्ध में द्रोण द्वारा मारे गए।

8.3.7

यो बाल एव समरे सम्मितः सव्यसाचिना ।
केशवेन च दुर्धर्षो बलदेवेन चाभिभूः ॥ ८.३.७ ॥

जो बालक ही युद्ध में सव्यसाची (अर्जुन) के समान था, और केशव (कृष्ण) तथा बलदेव के द्वारा भी जो अजेय और अभिभवी था।

8.3.8

परेषां कदनं कृत्वा महद्रणविशारदः ।
परिवार्य मदामात्रैः षड्भिः परमकै रथैः।
अशक्नुवद्भिर्बीभत्सुमभिमन्युर्निपातितः ॥ ८.३.८ ॥

शत्रुओं का महान संहार करके, युद्ध-कौशल में निपुण, मद से उन्मत्त महावतों सहित छह उत्तम रथों ने उसे घेर लिया, और बीभत्सु (अर्जुन) से न सम्हल सकने वाले उन (रथियों) ने अभिमन्यु को गिरा दिया।

8.3.9

कृतं तं विरथं वीरं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ।
दौःशासनिर्महाराज सौभद्रं हतवान्रणे ॥ ८.३.९ ॥

हे महाराज, क्षत्रधर्म में स्थित उस रथहीन वीर को (जो उनके द्वारा किया गया था), दुःशासन के पुत्र ने युद्ध में सौभद्र (अभिमन्यु) को मार डाला।

8.3.10

पटच्चरनिहन्ता च महत्या सेनया वृतः ।
अम्बष्ठस्य सुतः श्रीमान्मित्रहेतोः पराक्रमन् ॥ ८.३.१० ॥

पटच्चरों का संहारक तथा विशाल सेना से घिरा हुआ, अम्बष्ठ का तेजस्वी पुत्र मित्र के हित के लिए पराक्रम करता हुआ।

8.3.11

आसाद्य लक्ष्मणं वीरं दुर्योधनसुतं रणे ।
सुमहत्कदनं कृत्वा गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ ८.३.११ ॥

युद्ध में दुर्योधन के पुत्र वीर लक्ष्मण के पास पहुँचकर, बड़ा संहार करके, वह वैवस्वत (यम) के धाम को चला गया।

8.3.12

बृहन्तः सुमहेष्वासः कृतास्त्रो युद्वदुर्मदः ।
दुःशासनेन विक्रम्य गमितो यमसादनम् ॥ ८.३.१२ ॥

वह महान धनुर्धर, अस्त्रों में निपुण और युद्ध में मदमत्त (योद्धा), दुःशासन द्वारा पराक्रम से यमलोक भेजा गया।

8.3.13

मणिमान्दण्डधारश्च राजानौ युद्धदुर्मदौ ।
पराक्रमन्तौ मित्रार्थे द्रोणेन युधि पातितौ ॥ ८.३.१३ ॥

मणिमान और दण्डधार, दो राजा, युद्ध में उन्मत्त होकर, मित्र के लिए पराक्रम दिखाते हुए, युद्ध में द्रोण द्वारा मारे गए।

8.3.14

अंशुमान्भोजराजस्तु सहसैन्यो महारथः ।
भारद्वाजेन विक्रम्य गमितो यमसादनम् ॥ ८.३.१४ ॥

भोजराज अंशुमान, अपनी सेना सहित महारथी, भारद्वाज के पुत्र द्वारा बलपूर्वक यमलोक भेजे गए।

8.3.15

सामुद्रश्चित्रसेनश्च सह पुत्रेण भारत ।
समुद्रसेनेन बलाद्गमितो यमसादनम् ॥ ८.३.१५ ॥

हे भारत, सामुद्र और चित्रसेन अपने पुत्र सहित समुद्रसेन द्वारा बलपूर्वक यमलोक भेजे गए।

8.3.16

अनूपवासी नीलश्च व्याध्रदत्तश्च वीर्यवान् ।
अश्वत्थाम्ना विकर्णेन गमितौ यमसादनम् ॥ ८.३.१६ ॥

अनूपवासी और नील, तथा वीर्यवान व्याघ्रदत्त, अश्वत्थामा और विकर्ण द्वारा यमलोक भेजे गए।

8.3.17

चित्रायुधश्चित्रयोधी कृत्वा च कदनं महत् ।
चित्रमार्गेण विक्रम्य विकर्णेन हतो मृधे। ॥ ८.३.१७ ॥

चित्रायुध, विचित्र योद्धा, जिसने महान संहार किया, विकर्ण द्वारा पराक्रम से युद्ध में मारा गया।

8.3.18

वृकोदरसमो युद्धे वृतः केकयजो युधि ।
केकयेन च विक्रम्य भ्राता भ्रात्रा निपातितः ॥ ८.३.१८ ॥

भीम के समान युद्ध में वरण किया गया केकय-पुत्र, युद्ध में पराक्रम से केकय के भाई द्वारा मारा गया।

8.3.19

जनमेजयो गदायोधी पार्वतीयः प्रतापवान् ।
दुर्मुखेन महाराज तव पुत्रेण पातितः ॥ ८.३.१९ ॥

हे महाराज, गदायुद्ध में निपुण, पर्वतीय, प्रतापी जनमेजय आपके पुत्र दुर्मुख द्वारा मार गिराए गए।

8.3.20

रोचमानौ नरव्याघ्रौ रोचमानौ ग्रहाविव ।
द्रौणेन युगपद्राजन्दिवं सम्प्रातितौ शरैः ॥ ८.३.२० ॥

हे राजन्, चमकते हुए, नरश्रेष्ठ दोनों वीर, चमकते दो ग्रहों के समान, द्रोण-पुत्र के बाणों से एक साथ स्वर्ग पहुँचा दिए गए।

8.3.21

नृपाश्च प्रतियुध्यन्तः पराक्रान्ता विशाम्पते ।
कृत्वा नसुकरं कर्म गता वैवस्वतक्षयम् ॥ ८.३.२१ ॥

हे प्रजापति, प्रतिरोध करते हुए पराक्रमी राजा, जिन्होंने कठिन कर्म किया, यमलोक को चले गए।

8.3.22

पुरुजित्कृन्तिभोजश्च मातुलौ सव्यसाचिनः ।
संग्रामनिर्जिताँल्लोकान्गमितौ द्रोणसायकैः ॥ ८.३.२२ ॥

पुरुजित् और कुन्तिभोज, अर्जुन के दोनों मामा, द्रोण के बाणों द्वारा युद्ध में जीते गए लोकों को भेजे गए।

8.3.23

अभिभूः काशिराजश्च काशिकैर्बहुभिर्वृतः ।
वसुदानस्य पुत्रेण त्याजितो देहमाहवे ॥ ८.३.२३ ॥

काशी के राजा अभिभू, जो बहुत से काशीवासियों से घिरे थे, युद्ध में वसुदान के पुत्र द्वारा शरीर त्यागने को विवश किए गए।

8.3.24

अमितौजा युधामन्युरुत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
निहत्य शतशः सूरानस्मदीयैर्निपातिताः ॥ ८.३.२४ ॥

अमितौजा, युधामन्यु और वीर्यवान उत्तमौजा, सैकड़ों वीरों को मारकर, हमारे लोगों द्वारा गिरा दिए गए।

8.3.25

मित्रवर्मा च पाञ्चाल्यः क्षत्रधर्मा च भारत ।
द्रोणेन परमेष्वासौ गमितौ यमसादनम् ॥ ८.३.२५ ॥

हे भरतवंशी! पाञ्चाल मित्रवर्मा और क्षत्रधर्मा, ये दोनों महान धनुर्धर द्रोण द्वारा यमलोक भेजे गए।

8.3.26

शिखण्डितनयो युद्धे क्षत्रदेवो युधाम्पतिः ।
लक्ष्मणेन हतो राजंस्तव पौत्रेण भारत ॥ ८.३.२६ ॥

हे राजन! शिखण्डी के पुत्र, योद्धाओं के स्वामी क्षत्रदेव, युद्ध में आपके पौत्र लक्ष्मण द्वारा मारे गए।

8.3.27

सुचित्रश्चित्रवर्मा च पितापुत्रौ महारथौ ।
प्रचरन्तौ महावीरौ द्रोणेन निहतौ रणे ॥ ८.३.२७ ॥

सुचित्र और चित्रवर्मा, पिता-पुत्र, दोनों महारथी, युद्धभूमि में विचरते हुए महावीर, रण में द्रोण द्वारा मारे गए।

8.3.28

वार्धक्षेमिर्महाराज समुद्र इव पर्वणि ।
आयुधक्षयमासाद्य प्रशान्तिं परमां गतः ॥ ८.३.२८ ॥

हे महाराज! वार्धक्षेमि, पर्व के समय समुद्र की भाँति, शस्त्रों के क्षय को प्राप्त होकर परम शान्ति को प्राप्त हुए।

8.3.29

सेनाबिन्दुसुतः श्रेष्ठः शास्त्रवान्प्रहरन्युधि ।
बाह्लिकेन महाराज कौरवेन्द्रेण पातितः ॥ ८.३.२९ ॥

हे महाराज! सेनाबिन्दु का श्रेष्ठ पुत्र, शस्त्रविद्या में निपुण, युद्ध में प्रहार करते हुए, बाह्लिक द्वारा, कौरवेन्द्र द्वारा गिराया गया।

8.3.30

धृष्टकेतुर्महाराज चेदीनां प्रवरो रथः ।
कृत्वा नसुकरं कर्म गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ ८.३.३० ॥

हे महाराज! चेदियों में श्रेष्ठ रथी धृष्टकेतु, दुष्कर कर्म करके, वैवस्वत यम के धाम को गए।

8.3.31

तथा सत्यधृतिर्वीरः कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डवार्थे पराक्रान्तो गमितो यमसादनम् ॥ ८.३.३१ ॥

इसी प्रकार वीर सत्यधृति भी युद्ध में महान संहार करके पाण्डवों के लिए पराक्रम दिखाते हुए यमलोक भेजे गए।

8.3.32

पुत्रस्तु शिशुपालस्य सुकेतुः पृथिवीपतिः ।
निहत्य शात्रवान्सङ्ख्ये द्रोणेन निहतो युधि ॥ ८.३.३२ ॥

शिशुपाल का पुत्र राजा सुकेतु युद्ध में शत्रुओं को मारकर स्वयं द्रोण के द्वारा युद्धभूमि में मारा गया।

8.3.33

तथा सत्यधृतिर्वीरो मदिराश्वश्च वीर्यवान् ।
सूर्यदत्तश्च विक्रान्तो निहतो द्रोणसायकैः ॥ ८.३.३३ ॥

इसी प्रकार वीर सत्यधृति, बलवान मदिराश्व और पराक्रमी सूर्यदत्त भी द्रोण के बाणों से मारे गए।

8.3.34

मात्स्यादवरजः श्रीमाञ्शतानीको निपातितः ।
श्रेणिमांश्च महाराज युध्यमानः पराक्रमी।
कृत्वा नसुकरं कर्म गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ ८.३.३४ ॥

मत्स्य-यादव वंश के अनुज श्रीमान शतानीक मारे गए। हे महाराज, युद्ध करते हुए पराक्रमी श्रेणिमान भी दुष्कर कर्म करके यमलोक को गए।

8.3.35

तथैव युधि विक्रान्तो मागधः परमास्त्रवित् ।
भीष्मेण निहतो राजञ्शेतेऽद्य परवीरहा ॥ ८.३.३५ ॥

उसी प्रकार युद्ध में पराक्रमी, परम अस्त्रों के ज्ञाता मागध को भीष्म ने मारा। हे राजन, शत्रुवीरों का संहारक वह आज भूमि पर पड़ा है।

8.3.36

विराटपुत्रः शङ्खस्तु उत्तरश्च महारथः ।
कुर्वन्तौ सुमहत्कर्म गतौ वैवस्वतक्षयम् ॥ ८.३.३६ ॥

विराट के पुत्र शङ्ख और महारथी उत्तर भी अत्यन्त महान कर्म करते हुए यमलोक को चले गए।

8.3.37

वसुदानश्च कदनं कुर्वाणोऽतीव संयुगे ।
भारद्वाजेन विक्रम्य गमितो यमसादनम् ॥ ८.३.३७ ॥

वसुदान भी युद्ध में अत्यन्त संहार करते हुए भारद्वाज (द्रोण) के द्वारा पराक्रमपूर्वक यमलोक भेज दिए गए।

8.3.38

एते चान्ये च बहवः पाण्डवानां महारथाः ।
हता द्रोणेन विक्रम्य यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ८.३.३८ ॥

ये और पाण्डवों के अन्य बहुत से महारथी द्रोण के द्वारा पराक्रमपूर्वक मारे गए, जिसके विषय में तुम मुझसे पूछ रहे हो।