મહાભારત · અધ્યાય 8.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.42.1
तथा व्यूढेष्वनीकेषु संसक्तेषु च सञ्जय ।
संशप्तकाः कथं पार्थं कथं कर्णं च पाण्डवाः ॥ ८.४२.१ ॥
સંજય, સેનાઓ આ રીતે વ્યૂહબદ્ધ થઈ એકબીજામાં ગૂંથાઈ ગઈ ત્યારે સંશપ્તકો કેવી રીતે લડ્યા? પાંડવોએ પાર્થ અને કર્ણનો સામનો કેવી રીતે કર્યો?
8.42.2
एतद्विस्तरशो युद्धं प्रब्रूहि कुशलो ह्यसि ।
न हि तृप्यामि वीराणां शृण्वानो युधि विक्रमम् ॥ ८.४२.२ ॥
સંજય, તું કુશળ છે; આ યુદ્ધ વિસ્તારથી કહે. યુદ્ધમાં વીરોનું પરાક્રમ સાંભળીને હું તૃપ્ત થતો નથી.
8.42.3
तत्संस्थिमथो दृष्ट्वा प्रत्यमित्रं महद्बलम् ।
प्रत्यव्यूहत्ततः कर्णो हितार्थं तनयस्य ते ॥ ८.४२.३ ॥
શત્રુનું તે મહાસૈન્ય એ રીતે ઊભેલું જોઈને, તમારા પુત્રના હિત માટે કર્ણે પ્રતિવ્યૂહ રચ્યો.
8.42.4
तत्सादिनागकलिलं पदातिरथसङ्कुलम् ।
धृष्टद्युम्नमुखं घोरमशोभत महद्बलम् ॥ ८.४२.४ ॥
ઘોડેસવાર અને હાથીઓથી ભરેલું, પાયદળ અને રથોથી ખીચોખીચ, ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગળ રાખેલું તે ભયંકર મહાસૈન્ય શોભી ઊઠ્યું.
8.42.5
पारावतसवर्णाश्वश्चन्द्रसूर्यसमद्युतिः ।
स पार्षतो बभौ धन्वी कालो विग्रहवानिव ॥ ८.४२.५ ॥
કબૂતરના રંગના ઘોડાવાળો, ચંદ્ર-સૂર્ય સમાન તેજવાળો તે પાર્ષત ધનુર્ધર મૂર્તિમાન કાળની જેમ શોભ્યો.
8.42.6
पार्षतं त्वभितस्तस्थुर्द्रौपदेया युयुत्सवः ।
सानुगा दीप्तवपुषश्चन्द्रं तारागणा इव ॥ ८.४२.६ ॥
યુદ્ધની ઇચ્છાવાળા દ્રૌપદીના પુત્રો, પોતાના અનુચરો સાથે, તેજસ્વી શરીરે, પાર્ષતની બન્ને બાજુ ઊભા રહ્યા; ચંદ્રની આસપાસ તારાગણ જેવા.
8.42.7
अथ व्यूढेष्वनीकेषु प्रेक्ष्य संशप्तकान्रणे ।
क्रुद्धोऽर्जुनोऽभिदुद्राव व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ८.४२.७ ॥
ત્યારે વ્યૂહબદ્ધ સેનાઓ વચ્ચે યુદ્ધમાં સંશપ્તકોને જોઈને ક્રોધિત અર્જુને ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચતા તેમના પર ધસી ગયો.
8.42.8
अथ संशप्तकाः पार्थमभ्यधावन्वधैषिणः ।
विजये धृतसङ्कल्पा मृत्युं कृत्वानिवर्तनम् ॥ ८.४२.८ ॥
ત્યારે સંશપ્તકો, અર્જુનને મારવાની ઇચ્છાથી, તેના તરફ દોડ્યા; વિજયમાં દૃઢ સંકલ્પ કરીને, પાછા ન ફરવા મૃત્યુને સ્વીકારીને.
8.42.9
तदश्वसङ्घबहुलं पत्तिनागरथाकुलम् ।
उदीर्यमाणं संरब्धं धनञ्जयमभिद्रवत् ॥ ८.४२.९ ॥
ઘોડાઓના સમૂહોથી ભરેલું, પાયદળ, હાથી અને રથોથી ભરચક એ સેના, ગર્જના કરતી ક્રોધે ધનંજય પર તૂટી પડી.
8.42.10
तदुद्यतं महत्सैन्यं सागरौघसमं जवे ।
पार्थवेलां समासाद्य विष्ठितं समदृश्यत ॥ ८.४२.१० ॥
એ મહાન સેના, વેગમાં સમુદ્રના પૂર જેવી ઉછળીને, પાર્થના કિનારે પહોંચીને ઊભેલી દેખાઈ.
8.42.11
मृद्गन्तं शवर्षौघैर्द्रुतमर्जुनमार्दयत् ॥ ८.४२.११ ॥
ભૂમિ સુધી પહોંચતા બાણોની વર્ષાથી તેમણે ઝડપથી અર્જુનને પીડિત કર્યો.
8.42.12
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तेषामासीत्किरीटिना ।
तस्यैव तु यथा राजन्निवातकवचैः सह ॥ ८.४२.१२ ॥
કિરીટી સાથે તેમનો એ ભયંકર સંઘર્ષ થયો. હે રાજન, નિવાતકવચો સાથે તેનો જેમ થયો હતો, તેવો જ એ હતો.
8.42.13
रथानश्वान्ध्वजान्नागान्पत्तीन्गजगतानपि ।
इषून्धनूंषि खङ्गांश्च चक्राणि च परश्वथान् ॥ ८.४२.१३ ॥
રથો, ઘોડા, ધ્વજાઓ, હાથીઓ, પાયદળ, હાથી પર સવાર યોદ્ધાઓ, બાણો, ધનુષ્યો, તલવારો, ચક્રો અને કુહાડીઓને (અર્જુને કાપી નાખ્યાં).
8.42.14
सायुधानुद्यतान्बाहून्विविधान्यायुधानि च ।
चिच्छेद द्विषतां पार्थः शिरांसि च सहस्रशः ॥ ८.४२.१४ ॥
પૃથાના પુત્ર (અર્જુને) શત્રુઓના આયુધો સાથે ઊંચા ઉઠાવેલા બાહુઓ, વિવિધ આયુધો અને હજારો મસ્તકો કાપ્યાં.
8.42.15
तस्मिन्सैन्यमहावर्ते पातालतलसन्निभे ।
निमग्नं तं रथं मत्वा नेदुः संशप्तका मुदा ॥ ८.४२.१५ ॥
પાતાળતળ જેવા તે મહાસૈન્યના વમળમાં રથ ડૂબી ગયો એમ માનીને સંશપ્તકો હર્ષથી ગર્જી ઊઠ્યા.
8.42.16
स पुरस्तादरीन्हत्वा पुनरुत्तरतोऽवधीत् ।
दक्षिणेन च पश्चाच्च क्रुद्धो रुद्रः पशूनिव ॥ ८.४२.१६ ॥
તે ક્રોધે ભરાઈને આગળના શત્રુઓને મારીને ફરી ઉત્તરથી, દક્ષિણથી અને પાછળથી પણ તેમને માર્યા, જેમ રુદ્ર પશુઓને મારે.
8.42.17
अथ पाञ्चालचेदीनां सृढ्जयानां च मारिष ।
त्वदीयैः सह सङ्ग्राम आसीत्परमदारुणः ॥ ८.४२.१७ ॥
હે માનનીય, ત્યારે પાંચાલો, ચેદિઓ અને સૃંજયોનું તમારા સૈનિકો સાથે અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ થયું.
8.42.18
कृपश्च कृतवर्मा च शकुनिश्चापि सौबलः ।
हृष्टसेनाः सुसंरब्धा रथानीकप्रहारिणः ॥ ८.४२.१८ ॥
કૃપ, કૃતવર્મા અને સુબલનો પુત્ર શકુનિ પણ હર્ષિત સેનાઓ સાથે અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને રથ-સેનાઓ પર પ્રહાર કરી રહ્યા હતા.
8.42.19
कोसलैः काश्यमत्स्यैश्च कारूशैः केकयैरपि ।
शूरसेनैः शूरवरैर्युयुधुर्युद्धदुर्मदाः ॥ ८.४२.१९ ॥
કોસલો, કાશી અને મત્સ્યો, કારૂષો અને કેકયો, તથા શૂરસેનોના શ્રેષ્ઠ વીરો યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત થઈ લડ્યા.
8.42.20
तेषामन्तकरं युद्धं देहपाप्मविनाशनम् ।
क्षत्रविट्शूद्रवीराणां धर्म्यं स्वर्ग्यं यशस्करम् ॥ ८.४२.२० ॥
તેમના માટે તે યુદ્ધ મૃત્યુકારક હતું, છતાં દેહના પાપનો નાશ કરનાર હતું; ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર વીરો માટે તે ધર્મ્ય, સ્વર્ગ્ય અને યશસ્કર હતું.
8.42.21
दुर्योधनोऽथ सहितो भ्रातृभिर्भरतर्षभ ।
गुप्तः कुरुप्रवीरैश्च मद्राणां च महारथैः ॥ ८.४२.२१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! ત્યારે દુર્યોધન પોતાના ભાઈઓ સાથે હતો, કુરુના પ્રમુખ વીરો અને મદ્રોના મહારથીઓથી રક્ષિત.
8.42.22
पाण्डवैः सह पाञ्चालैश्चेदिभिः सात्यकेन च ।
युध्यमानं रणे कर्णं कुरुवीरोऽभ्यपालयत् ॥ ८.४२.२२ ॥
પાંડવો, પાંચાલો, ચેદિઓ અને સાત્યકિ સાથે રણમાં લડતા કર્ણનું તે કુરુવીરે રક્ષણ કર્યું.
8.42.23
कर्णोऽपि निशितैर्बाणैर्विनिहत्य महाचमूम् ।
प्रमृद्य च रथश्रेष्ठान्युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ८.४२.२३ ॥
કર્ણે પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી મહાસેનાનો સંહાર કરી, શ્રેષ્ઠ રથીઓને કચડીને યુધિષ્ઠિરને પણ પીડા આપી.
8.42.24
विपत्रायुधदेहासून्कृत्वा शत्रून्सहस्रशः ।
युक्त्वा स्वर्गयशोभ्यां च स्वेभ्यो मुदमुदावहत् ॥ ८.४२.२४ ॥
શત્રુઓને હજારોની સંખ્યામાં, તેમના બાણ, શસ્ત્ર, દેહ અને પ્રાણથી વંચિત કરીને, સ્વર્ગ અને યશ સાથે જોડીને, પોતાનાઓને આનંદ આપ્યો.
8.42.25
तद्विगाह्य महानीकं सूतपुत्रो महारथः ।
नदीं प्रवर्तयामास शोणितौघतरङ्गिणीम् ॥ ८.४२.२५ ॥
તે મહાસેનામાં પ્રવેશીને મહારથી સૂતપુત્રે લોહીના પ્રવાહના મોજાંવાળી એક નદી વહાવી.
8.42.26
शोणितोदां क्षुण्णमत्स्थां नागनक्रदुरत्ययाम् ।
मांलमज्जाकर्दमिनीं चक्रकूर्ममहोडुपाम् ॥ ८.४२.२६ ॥
લોહી જ જેનું જળ, કચડાયેલી માછલીઓવાળી, હાથી અને મગરોથી દુર્ગમ, માંસ-મજ્જાના કાદવવાળી, રથચક્રો જેના કાચબા અને મોટી નાવ છે એવી.
8.42.27
पातितैर्मेघसङ्काशैस्तत्रतत्र महाद्विपैः ।
अशनीभिरिव ध्वस्ता नदी राजन्विराजते ॥ ८.४२.२७ ॥
ઠેકઠેકાણે મેઘ જેવા પડેલા મોટા હાથીઓથી, વીજળીઓથી ધ્વસ્ત થયેલી હોય એમ તે નદી, હે રાજન, શોભે છે.
8.42.28
तां शरोर्मिमहावर्तां छत्रहंससमाकुलाम् ।
तनुत्रोष्णीषसङ्घाटामस्थिपाषाणसङ्कुलाम् ॥ ८.४२.२८ ॥
બાણોના મોજાં અને મોટા વમળવાળી, છત્રરૂપી હંસોથી ભરેલી, બખ્તર અને પાઘડીઓના ઢગવાળી, હાડકાંના પથ્થરોથી ભરેલી એ નદી.
8.42.29
अपारामनपारां च शङ्खदुन्दुभिघोषिणीम् ।
रौद्रां नदीं महाराज रजसा सर्वतोवृताम् ॥ ८.४२.२९ ॥
જેનો કોઈ પાર નથી, અપાર, શંખ અને દુંદુભિના ઘોષથી ગાજતી, ભયંકર, હે મહારાજ, ચારેકોર ધૂળથી ઢંકાયેલી એ નદી.
8.42.30
अतितीक्ष्णां नराकीर्णां नदीमन्तकगामिनीम् ।
समं च विषमं चैव समायान्तीं महाभयाम् ॥ ८.४२.३० ॥
અતિ તીક્ષ્ણ, માણસોથી વેરાયેલી, યમલોક તરફ જનારી, સમ અને વિષમ બંને સ્થળોએથી એકસાથે આવતી, મહાભયાનક એ નદી.
8.42.31
आकुलाश्चात्र सीदन्ति नराः शोणितकर्दमे ।
नरैरभिपरिक्षिप्ता यथा राजन्महाद्रुमाः ॥ ८.४२.३१ ॥
અહીં વ્યાકુળ માણસો લોહીના કાદવમાં ડૂબી રહ્યા છે; હે રાજન્, માણસોથી ઘેરાયેલા મહાવૃક્ષોની જેમ.
8.42.32
ततस्ते तत्रतत्रैव प्रचरन्तो महानदीम् ।
विचेरुः सर्वतो योधा नौवारणमहारथैः ॥ ८.४२.३२ ॥
પછી તેઓ ત્યાં ત્યાં મહાનદીમાં વિચરતા, નૌકાઓ, હાથીઓ અને મહારથીઓ સાથે ચારે તરફ ફરવા લાગ્યા.
8.42.33
शोणितेन समं राजन्कृतमासीत्समन्ततः ।
नदीवेगैर्यथा भूमिस्तद्वदासीद्विशापते ॥ ८.४२.३३ ॥
હે રાજન્, લોહીથી ચારે તરફ ભૂમિ નદીના વેગોથી ઢંકાય તેમ ઢંકાઈ ગઈ હતી; હે પ્રજાપતિ.
8.42.34
एवं भारत सङ्ग्रामो नरवाजिगजक्षयः ।
कुरूणां सृञ्जयानां च देवासुरसमोऽभवत् ॥ ८.४२.३४ ॥
હે ભારત, આ રીતે કુરુઓ અને સૃંજયો વચ્ચેનું યુદ્ધ માણસો, ઘોડા અને હાથીઓના વિનાશ સાથે દેવાસુર યુદ્ધ જેવું થયું.