महाभारत · अध्याय 8.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.42.1
तथा व्यूढेष्वनीकेषु संसक्तेषु च सञ्जय ।
संशप्तकाः कथं पार्थं कथं कर्णं च पाण्डवाः ॥ ८.४२.१ ॥
संजया, सेना अशा व्यूहरचनेत एकमेकांत गुंतल्यावर संशप्तक कसे लढले? पांडवांनी पार्थ आणि कर्ण यांच्याशी कसा सामना केला?
8.42.2
एतद्विस्तरशो युद्धं प्रब्रूहि कुशलो ह्यसि ।
न हि तृप्यामि वीराणां शृण्वानो युधि विक्रमम् ॥ ८.४२.२ ॥
संजया, तू कुशल आहेस; हे युद्ध विस्ताराने सांग. युद्धात वीरांचा पराक्रम ऐकूनही माझे समाधान होत नाही.
8.42.3
तत्संस्थिमथो दृष्ट्वा प्रत्यमित्रं महद्बलम् ।
प्रत्यव्यूहत्ततः कर्णो हितार्थं तनयस्य ते ॥ ८.४२.३ ॥
शत्रूचे ते महाबल तसे उभे असलेले पाहून, तुमच्या पुत्राच्या हितासाठी कर्णाने प्रतिव्यूह रचला.
8.42.4
तत्सादिनागकलिलं पदातिरथसङ्कुलम् ।
धृष्टद्युम्नमुखं घोरमशोभत महद्बलम् ॥ ८.४२.४ ॥
घोडेस्वार व हत्ती यांनी भरलेले, पायदळ व रथांनी गजबजलेले, धृष्टद्युम्न ज्याच्या पुढे होता ते भयंकर महाबल शोभू लागले.
8.42.5
पारावतसवर्णाश्वश्चन्द्रसूर्यसमद्युतिः ।
स पार्षतो बभौ धन्वी कालो विग्रहवानिव ॥ ८.४२.५ ॥
कबुतराच्या रंगाचे घोडे असलेला, चंद्र-सूर्यासमान तेजस्वी असा तो पार्षत धनुर्धर मूर्तिमंत कालाप्रमाणे शोभला.
8.42.6
पार्षतं त्वभितस्तस्थुर्द्रौपदेया युयुत्सवः ।
सानुगा दीप्तवपुषश्चन्द्रं तारागणा इव ॥ ८.४२.६ ॥
युद्धाची इच्छा असलेले द्रौपदीचे पुत्र, आपल्या अनुचरांसह, तेजस्वी देहांनी, पार्षताच्या दोन्ही बाजूंना उभे राहिले; जसे चंद्राभोवती तारागण.
8.42.7
अथ व्यूढेष्वनीकेषु प्रेक्ष्य संशप्तकान्रणे ।
क्रुद्धोऽर्जुनोऽभिदुद्राव व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ८.४२.७ ॥
तेव्हा व्यूहबद्ध सैन्यांमध्ये रणात संशप्तकांना पाहून क्रोधित झालेल्या अर्जुनाने गाण्डीव धनुष्य ताणत त्यांच्यावर धाव घेतली.
8.42.8
अथ संशप्तकाः पार्थमभ्यधावन्वधैषिणः ।
विजये धृतसङ्कल्पा मृत्युं कृत्वानिवर्तनम् ॥ ८.४२.८ ॥
तेव्हा संशप्तक, अर्जुनाला मारण्याची इच्छा धरून, त्याच्यावर धावले; विजयाचा दृढ निश्चय करून, परत न फिरण्यासाठी मृत्यूला स्वीकारून.
8.42.9
तदश्वसङ्घबहुलं पत्तिनागरथाकुलम् ।
उदीर्यमाणं संरब्धं धनञ्जयमभिद्रवत् ॥ ८.४२.९ ॥
घोड्यांच्या समूहांनी भरलेले, पायदळ, हत्ती आणि रथांनी गच्च असलेले ते सैन्य, गर्जना करीत, क्रोधाने धनंजयावर तुटून पडले.
8.42.10
तदुद्यतं महत्सैन्यं सागरौघसमं जवे ।
पार्थवेलां समासाद्य विष्ठितं समदृश्यत ॥ ८.४२.१० ॥
ते प्रचंड सैन्य, वेगाने समुद्राच्या लाटेसारखे उसळून, पार्थाच्या किनाऱ्यावर पोहोचून उभे असलेले दिसले.
8.42.11
मृद्गन्तं शवर्षौघैर्द्रुतमर्जुनमार्दयत् ॥ ८.४२.११ ॥
जमिनीपर्यंत पोहोचणाऱ्या बाणांच्या वर्षावाने त्यांनी लवकरच अर्जुनाला पीडा दिली.
8.42.12
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तेषामासीत्किरीटिना ।
तस्यैव तु यथा राजन्निवातकवचैः सह ॥ ८.४२.१२ ॥
किरीटीसोबत त्यांचा तो भयंकर संघर्ष झाला. हे राजा, निवातकवचांसोबत त्याचा जसा झाला होता, तसाच तो होता.
8.42.13
रथानश्वान्ध्वजान्नागान्पत्तीन्गजगतानपि ।
इषून्धनूंषि खङ्गांश्च चक्राणि च परश्वथान् ॥ ८.४२.१३ ॥
रथ, घोडे, ध्वज, हत्ती, पायदळ, हत्तीवर स्वार योद्धे, बाण, धनुष्ये, तलवारी, चक्रे आणि फरश्या (अर्जुनाने छिन्न केल्या).
8.42.14
सायुधानुद्यतान्बाहून्विविधान्यायुधानि च ।
चिच्छेद द्विषतां पार्थः शिरांसि च सहस्रशः ॥ ८.४२.१४ ॥
पृथेच्या पुत्राने (अर्जुनाने) शत्रूंचे आयुधांसह उगारलेले बाहू, विविध आयुधे आणि हजारो मस्तके छिन्न केली.
8.42.15
तस्मिन्सैन्यमहावर्ते पातालतलसन्निभे ।
निमग्नं तं रथं मत्वा नेदुः संशप्तका मुदा ॥ ८.४२.१५ ॥
पाताळतलासारख्या त्या महासैन्याच्या भोवऱ्यात रथ बुडाला असे समजून संशप्तक आनंदाने गर्जले.
8.42.16
स पुरस्तादरीन्हत्वा पुनरुत्तरतोऽवधीत् ।
दक्षिणेन च पश्चाच्च क्रुद्धो रुद्रः पशूनिव ॥ ८.४२.१६ ॥
तो क्रुद्ध होऊन प्रथम समोरील शत्रूंना मारून पुन्हा उत्तरेकडून, दक्षिणेकडून आणि मागूनही त्यांना मारू लागला, जसा रुद्र पशूंना मारतो.
8.42.17
अथ पाञ्चालचेदीनां सृढ्जयानां च मारिष ।
त्वदीयैः सह सङ्ग्राम आसीत्परमदारुणः ॥ ८.४२.१७ ॥
हे पूज्य, तेव्हा पांचाल, चेदी आणि सृंजयांचे आपल्या सैनिकांसोबत अत्यंत भयानक युद्ध झाले.
8.42.18
कृपश्च कृतवर्मा च शकुनिश्चापि सौबलः ।
हृष्टसेनाः सुसंरब्धा रथानीकप्रहारिणः ॥ ८.४२.१८ ॥
कृप, कृतवर्मा आणि सुबलपुत्र शकुनी हेही हर्षित सेनांसह अत्यंत क्रुद्ध होऊन रथसेनांवर प्रहार करत होते.
8.42.19
कोसलैः काश्यमत्स्यैश्च कारूशैः केकयैरपि ।
शूरसेनैः शूरवरैर्युयुधुर्युद्धदुर्मदाः ॥ ८.४२.१९ ॥
कोसल, काशी व मत्स्य, कारूष व केकय, तसेच शूरसेनांचे श्रेष्ठ वीर युद्धमदाने उन्मत्त होऊन लढले.
8.42.20
तेषामन्तकरं युद्धं देहपाप्मविनाशनम् ।
क्षत्रविट्शूद्रवीराणां धर्म्यं स्वर्ग्यं यशस्करम् ॥ ८.४२.२० ॥
त्यांच्यासाठी ते युद्ध मृत्यूला कारणीभूत होते, पण देहाचे पाप नष्ट करणारे होते; क्षत्रिय, वैश्य व शूद्र वीरांसाठी ते धर्म्य, स्वर्ग्य व यशस्कर होते.
8.42.21
दुर्योधनोऽथ सहितो भ्रातृभिर्भरतर्षभ ।
गुप्तः कुरुप्रवीरैश्च मद्राणां च महारथैः ॥ ८.४२.२१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! तेव्हा दुर्योधन आपल्या भावांसह होता, कुरूंच्या प्रमुख वीरांनी आणि मद्रांच्या महारथींनी संरक्षित होऊन.
8.42.22
पाण्डवैः सह पाञ्चालैश्चेदिभिः सात्यकेन च ।
युध्यमानं रणे कर्णं कुरुवीरोऽभ्यपालयत् ॥ ८.४२.२२ ॥
पांडव, पांचाल, चेदी आणि सात्यकी यांच्याशी रणात लढणाऱ्या कर्णाचे त्या कुरुवीराने रक्षण केले.
8.42.23
कर्णोऽपि निशितैर्बाणैर्विनिहत्य महाचमूम् ।
प्रमृद्य च रथश्रेष्ठान्युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ८.४२.२३ ॥
कर्णानेही तीक्ष्ण बाणांनी महासेनेचा संहार करून, श्रेष्ठ रथींना चिरडून युधिष्ठिरालाही पीडा दिली.
8.42.24
विपत्रायुधदेहासून्कृत्वा शत्रून्सहस्रशः ।
युक्त्वा स्वर्गयशोभ्यां च स्वेभ्यो मुदमुदावहत् ॥ ८.४२.२४ ॥
शत्रूंना हजारोंनी, त्यांचे बाण, शस्त्रे, देह व प्राण हिरावून, स्वर्ग व यश यांच्याशी जोडून, आपल्या माणसांना आनंद दिला.
8.42.25
तद्विगाह्य महानीकं सूतपुत्रो महारथः ।
नदीं प्रवर्तयामास शोणितौघतरङ्गिणीम् ॥ ८.४२.२५ ॥
त्या महासेनेत प्रवेश करून महारथी सूतपुत्राने रक्तप्रवाहाच्या लाटांनी भरलेली एक नदी वाहती केली.
8.42.26
शोणितोदां क्षुण्णमत्स्थां नागनक्रदुरत्ययाम् ।
मांलमज्जाकर्दमिनीं चक्रकूर्ममहोडुपाम् ॥ ८.४२.२६ ॥
रक्तच ज्याचे पाणी, चिरडलेले मासे असलेली, हत्ती व मगरींमुळे दुस्तर, मांस व मज्जेच्या चिखलाची, रथचक्रे ज्यात कासवे व मोठ्या नावा अशी.
8.42.27
पातितैर्मेघसङ्काशैस्तत्रतत्र महाद्विपैः ।
अशनीभिरिव ध्वस्ता नदी राजन्विराजते ॥ ८.४२.२७ ॥
तिथे-तिथे मेघांसारखे पडलेल्या मोठ्या हत्तींमुळे, वीजांनी आदळल्यासारखी ती नदी, हे राजा, शोभत आहे.
8.42.28
तां शरोर्मिमहावर्तां छत्रहंससमाकुलाम् ।
तनुत्रोष्णीषसङ्घाटामस्थिपाषाणसङ्कुलाम् ॥ ८.४२.२८ ॥
बाणांच्या लाटा व मोठ्या भोवऱ्यांची, छत्ररूपी हंसांनी भरलेली, चिलखते व पगड्यांच्या राशींची, हाडांच्या दगडांनी भरलेली ती नदी.
8.42.29
अपारामनपारां च शङ्खदुन्दुभिघोषिणीम् ।
रौद्रां नदीं महाराज रजसा सर्वतोवृताम् ॥ ८.४२.२९ ॥
ज्याला पैलतीर नाही, अपार, शंख व दुंदुभींच्या घोषाने गजबजलेली, भयंकर, हे महाराजा, सर्वत्र धुळीने झाकलेली ती नदी.
8.42.30
अतितीक्ष्णां नराकीर्णां नदीमन्तकगामिनीम् ।
समं च विषमं चैव समायान्तीं महाभयाम् ॥ ८.४२.३० ॥
अतिशय भयंकर, माणसांनी विखुरलेली, यमलोकाकडे जाणारी, सम व विषम दोन्ही भूभागांतून एकत्र वाहणारी, महाभयानक ती नदी.
8.42.31
आकुलाश्चात्र सीदन्ति नराः शोणितकर्दमे ।
नरैरभिपरिक्षिप्ता यथा राजन्महाद्रुमाः ॥ ८.४२.३१ ॥
येथे व्याकुळ झालेले लोक रक्ताच्या चिखलात बुडत आहेत; हे राजा, माणसांनी वेढलेल्या महावृक्षांसारखे.
8.42.32
ततस्ते तत्रतत्रैव प्रचरन्तो महानदीम् ।
विचेरुः सर्वतो योधा नौवारणमहारथैः ॥ ८.४२.३२ ॥
मग ते तिथे तिथे महानदीत संचार करत, नौका, हत्ती आणि महारथांसह सर्वत्र फिरू लागले.
8.42.33
शोणितेन समं राजन्कृतमासीत्समन्ततः ।
नदीवेगैर्यथा भूमिस्तद्वदासीद्विशापते ॥ ८.४२.३३ ॥
हे राजा, रक्ताने सर्वत्र जमीन नदीच्या प्रवाहांनी झाकली जाते तशी झाकली गेली होती; हे प्रजापते.
8.42.34
एवं भारत सङ्ग्रामो नरवाजिगजक्षयः ।
कुरूणां सृञ्जयानां च देवासुरसमोऽभवत् ॥ ८.४२.३४ ॥
हे भारता, अशा प्रकारे कौरव आणि सृंजयांमधील युद्ध मनुष्य, घोडे व हत्ती यांच्या संहारासह देवासुर युद्धासारखे झाले.