મહાભારત · અધ્યાય 8.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.44.1
विदार्य कर्णस्तां सेनां युधिष्ठिरमथाद्रवत् ।
रथहस्त्यश्वपत्तीनां सहस्रैः परिवारितः ॥ ८.४४.१ ॥
કર્ણે તે સેનાને વીંધીને યુધિષ્ઠિર તરફ ધસારો કર્યો; રથ, હાથી, ઘોડા અને પાયદળના હજારો સૈનિકોથી ઘેરાયેલો.
8.44.2
नानायुधसहस्राणि प्रेरितान्यरिभिर्वृषः ।
छित्त्वा बाणशतैरुग्रैस्तानविध्यदसम्भ्रमात् ॥ ८.४४.२ ॥
શત્રુઓએ છોડેલાં હજારો વિવિધ શસ્ત્રોને વૃષભ કર્ણે ભયાનક સેંકડો બાણોથી કાપી નાખ્યાં અને ગભરાયા વિના તેમને વીંધ્યા.
8.44.3
निचकर्त शिरांस्येषां बाहूनूरूंश्च सूतजः ।
ते हता भूतले पेतुर्भग्नाश्चान्ये विदुद्रुवुः ॥ ८.४४.३ ॥
સૂતપુત્ર કર્ણે તેમનાં માથાં, બાહુ અને સાથળ કાપી નાખ્યાં; તેઓ હણાઈને ભૂમિ પર પડ્યા, અને ભાંગી ગયેલા અન્ય ભાગી ગયા.
8.44.4
द्रविडान्ध्रनिषादास्तु पुनः सात्यकिचोदिताः ।
प्रभ्यद्रवञ्जिघांसन्तः पत्तयः कर्णमाहवे ॥ ८.४४.४ ॥
સાત્યકિથી પ્રેરિત દ્રવિડ, આંધ્ર અને નિષાદ સૈનિકો કર્ણને મારવાની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં પાયદળ બનીને તેના પર ધસી આવ્યા.
8.44.5
ते विबाहुशिरस्त्राणाः प्रहताः कर्णसायकैः ।
पेतुः पृथिव्यां युगपच्छिन्नं सालवनं यथा ॥ ८.४४.५ ॥
કર્ણના બાણોથી ઘાયલ થઈ, બાહુ, માથાં અને કવચ તૂટી ગયેલા તેઓ કાપેલા સાલવનની જેમ એકસાથે ભૂમિ પર પડ્યા.
8.44.6
एवं योधशतान्याजौ सहस्राण्ययुतानि च ।
हतानीयुर्महीं देहैर्यशसाऽपूरयन्दिशः ॥ ८.४४.६ ॥
એ રીતે યુદ્ધમાં સેંકડો, હજારો અને દસ હજારો યોદ્ધાઓ હણાઈને પોતાના દેહો સાથે ભૂમિ પર પડ્યા; તેમનો યશ દિશાઓ ભરી ગયો.
8.44.7
अथ वैकर्तनं कर्णं रणे क्रुद्धमिवान्तकम् ।
रुरुधुः पाण्डुपाञ्चाला व्याधिं मन्त्रौषधा इव ॥ ८.४४.७ ॥
પછી યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા અંતક જેવા વૈકર્તન કર્ણને પાંડવો અને પાંચાલોએ ઘેરી લીધો, જેમ મંત્ર અને ઔષધો રોગને ઘેરે.
8.44.8
स तान्प्रमृद्याब्यपतत्पुनरेव युधिष्ठिरम् ।
मन्त्रौषधिक्रियातीतो व्याधिरत्युल्बणो यथा ॥ ८.४४.८ ॥
તેમને કચડીને તે ફરી યુધિષ્ઠિર પર ધસી ગયો, મંત્ર અને ઔષધ-ઉપચારથી પર એવા અતિ ઉગ્ર રોગની જેમ.
8.44.9
स राजगृद्धिभी रुद्धः पाण्डुपाञ्चालकेकयैः ।
नाशकत्तानतिक्रान्तुं मृत्युर्ब्राह्मविदो यथा ॥ ८.४४.९ ॥
રાજા (યુધિષ્ઠિર)ને બચાવવા આતુર પાંડવો, પાંચાલો અને કેકયોએ તેને રોક્યો; બ્રહ્મજ્ઞાનીને મૃત્યુ ઓળંગી ન શકે તેમ તે તેમને ઓળંગી ન શક્યો.
8.44.10
ततो युधिष्ठिरः कर्णमदूरस्थं निवारितम् ।
तैर्योधप्रमुखैर्वीरं दृष्ट्वा विव्याध सायकैः ॥ ८.४४.१० ॥
પછી યુધિષ્ઠિરે, તે મુખ્ય યોદ્ધાઓ દ્વારા રોકાયેલા અને નજીક ઊભેલા વીર કર્ણને જોઈને, બાણોથી તેને વીંધ્યો.
8.44.11
कर्णः पार्थशराविद्धस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
प्रमथ्य सहितान्वीरान्युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ८.४४.११ ॥
પાર્થ (અર્જુન)ના બાણથી વીંધાયેલો કર્ણ, અંકુશથી પીડિત હાથીની જેમ, તે બધા વીરોને કચડીને યુધિષ્ઠિરને પીડવા લાગ્યો.
8.44.12
ततो युधिष्ठिरः कर्णमासाद्य जयतां वरम् ।
अब्रवीत्परवीरघ्नं क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ८.४४.१२ ॥
પછી ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળો યુધિષ્ઠિર, વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ કર્ણ પાસે જઈને, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનારને બોલ્યો.
8.44.13
कर्णकर्ण वृथादृष्टे सूतपुत्र वचः शृणु ।
सदा स्पर्धसि सङ्ग्रामे फल्गुनेन तरस्विना ॥ ८.४४.१३ ॥
હે કર્ણ, હે કર્ણ, વ્યર્થ દૃષ્ટિવાળા સૂતપુત્ર, મારી વાત સાંભળ. યુદ્ધમાં તું હંમેશા વેગવાન ફાલ્ગુન સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
8.44.14
यथाऽस्मान्बाधसे नित्यं धार्तराष्ट्रमते स्थितः ।
यद्बलं यच्च ते वीर्यं प्रद्वेषो यस्तु पाण्डुषु ॥ ८.४४.१४ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રની ઇચ્છામાં સ્થિર રહીને તું હંમેશા અમને પીડે છે; તારું જે બળ, જે વીર્ય અને પાંડવો પ્રત્યેનો જે દ્વેષ.
8.44.15
तत्सर्वं दर्शयस्वाद्य पौरुषं महदास्थितः ।
युद्धश्रद्वां च तेऽद्याहं विनेष्यामि महाहवे ॥ ८.४४.१५ ॥
આજે તે બધું પૌરુષ, મહાન સાહસનો આશ્રય લઈને બતાવ. આજે હું મહાયુદ્ધમાં તારી યુદ્ધશ્રદ્ધા દૂર કરીશ.
8.44.16
एवमुक्त्वा महाराज कर्णं पाण्डुसुतस्तदा ।
सुवर्णपुङ्खैर्दशभिर्विव्यादायस्मयैः शरैः ॥ ८.४४.१६ ॥
હે મહારાજ, આમ કહીને પાંડુપુત્રે ત્યારે કર્ણને સોનેરી પાંખોવાળા, લોખંડના દસ બાણોથી વીંધ્યો.
8.44.17
तं सूतपुत्रो दशभिः प्रत्यविद्ध्यदरिन्दमः ।
वत्सदन्तैर्महेष्वासः प्रहसन्निव भारत ॥ ८.४४.१७ ॥
તેને સૂતપુત્ર શત્રુદમન કર્ણે દસ બાણોથી સામે વીંધ્યો. હે ભારત, તે મહાધનુર્ધર વત્સદંત બાણોથી જાણે હસતાં હસતાં તેને વીંધતો હતો.
8.44.18
सोऽवज्ञाय तु निर्विद्धः सूतपुत्रेण पाण्डवः ।
प्रजज्वाल ततः क्रोधाद्धविषेव हुताशनः ॥ ८.४४.१८ ॥
પણ સૂતપુત્રે વીંધાયેલો તે પાંડવ તેની અવગણના કરીને ત્યારે ઘી હોમાયેલા અગ્નિની જેમ ક્રોધથી સળગી ઊઠ્યો.
8.44.19
ज्वालामालापरिक्षिप्तो राज्ञो देहो व्यदृश्यत ।
युगान्ते दग्धुकामस्य संवर्ताग्नेरिवापरः ॥ ८.४४.१९ ॥
યુગાંતે બાળવા ઇચ્છતા સંવર્તાગ્નિ જેવો, જ્વાળાઓની માળાથી ઘેરાયેલો રાજાનો દેહ દેખાયો.
8.44.20
ततो विस्फार्य सुमहच्चापं हेमपरिष्कृतम् ।
समाधत्त शितं बाणं गिरीणामपि दारणम् ॥ ८.४४.२० ॥
પછી સોનાથી શણગારેલું વિશાળ ધનુષ્ય ખેંચીને, પર્વતોને પણ ચીરી નાખે એવું તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવ્યું.
8.44.21
ततः पूर्णायतोत्कृष्टं यमदण्डनिभं शरम् ।
मुमोच त्वरितो राजा सूतपुत्रजिघांसया ॥ ८.४४.२१ ॥
પછી કાન સુધી પૂરેપૂરું ખેંચીને, યમદંડ જેવું બાણ સૂતપુત્રને મારવાની ઇચ્છાથી રાજાએ ઝડપથી છોડ્યું.
8.44.22
स तु वेगवता मुक्तो बाणो वज्राशनिस्वनः ।
विवेश सहसा कर्णं सव्ये पार्श्वे महारथम् ॥ ८.४४.२२ ॥
વેગથી છોડેલું એ બાણ, વજ્ર અને વીજળીના ગડગડાટ જેવા અવાજ સાથે, અચાનક મહારથી કર્ણની ડાબી બાજુએ ઘૂસી ગયું.
8.44.23
स तु तेन प्रहारेण पीडितः प्रमुमोह वै ।
स्रस्तगात्रो महाबाहुर्धनुरुत्सृज्य कम्पितः ॥ ८.४४.२३ ॥
એ પ્રહારથી પીડિત થયેલો એ મહાબાહુ ખરેખર મૂર્છિત થયો; અંગો ઢીલાં પડ્યાં, ધનુષ્ય છોડીને તે કંપવા લાગ્યો.
8.44.24
गतासुरिव निश्चेताः शल्यस्याभिमुखोऽपतत् ।
राजाऽपि भूयो नाजघ्ने कर्णं पार्थहितेप्सया ॥ ८.४४.२४ ॥
મૃતની જેમ, ચેતનાહીન થઈને તે શલ્ય તરફ મોં રાખીને પડ્યો; અને રાજાએ પણ પાર્થના હિતની ઇચ્છાથી કર્ણ પર ફરી પ્રહાર ન કર્યો.
8.44.25
ततो हाहाकृतं सर्वं धार्तराष्ट्रबलं महत् ।
विवर्णमुखमार्तं च कर्णं दृष्ट्वा तथागतम् ॥ ८.४४.२५ ॥
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની મહાન સેના સર્વ હાહાકાર કરી ઊઠી; કર્ણને વિવર્ણ મુખે, પીડિત અવસ્થામાં એમ પડેલો જોઈને.
8.44.26
सिंहनादाश्च सञ्जज्ञुः क्ष्वेलाः किलकिलास्तथा ।
पाण्डवानां महाराज दृष्ट्वा राज्ञः पराक्रमम् ॥ ८.४४.२६ ॥
મહારાજ, રાજા (યુધિષ્ઠિર)નો પરાક્રમ જોઈને પાંડવોમાં સિંહનાદ, લલકાર અને હર્ષની કિલકિલાટ ઊઠ્યાં.
8.44.27
प्रतिलभ्य तु राधेयः संज्ञां नातिचिरादिव ।
दध्रे राजविनाशाय मनः क्रूरपराक्रमः ॥ ८.४४.२७ ॥
પરંતુ રાધાપુત્ર કર્ણ થોડી જ વારમાં ચેતના પાછી મેળવી, ક્રૂર પરાક્રમી બનીને રાજા (યુધિષ્ઠિર)ના વિનાશમાં મન લગાડ્યું.
8.44.28
स हेमविकृतं चापं विस्फार्य विजयं महत् ।
अवाकिरदमेयात्मा पाण्डवं निशितैः शरैः ॥ ८.४४.२८ ॥
તેણે સોનાથી શણગારેલું એ મહાન વિજય ધનુષ ખેંચીને, અમેયાત્મા એવા તેણે પાંડવ પર તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરી.
8.44.29
ततः क्षुराभ्यां पाञ्चाल्यौ चक्ररक्षौ महात्मनः ।
जघान चन्द्रदेवं च दण्डधारं च संयुगे ॥ ८.४४.२९ ॥
પછી તેણે બે ક્ષુર બાણોથી મહાત્માના (યુધિષ્ઠિરના) ચક્રરક્ષક બે પાંચાલ વીરોને — ચંદ્રદેવ અને દંડધારને — યુદ્ધમાં હણી નાખ્યા.
8.44.30
तावुभौ धर्मराजस्य प्रवीरौ युधि भारत ।
रथाभ्याशे चकाशेते चन्द्रस्येव पुनर्वसू ॥ ८.४४.३० ॥
હે ભારત, ધર્મરાજના એ બે શ્રેષ્ઠ વીરો યુદ્ધમાં રથ પાસે ચંદ્રની નજીકના બે પુનર્વસુ નક્ષત્રો જેમ ઝળહળ્યા.
8.44.31
युधिष्ठिरः पुनः कर्णमविद्व्यत्त्रिंशता शरैः ।
सुषेणं सत्यसेनं च त्रिभिस्त्रिभिरताडयत् ॥ ८.४४.३१ ॥
યુધિષ્ઠિરે ફરી કર્ણને ત્રીસ બાણોથી વીંધ્યો; સુષેણ અને સત્યસેનને ત્રણ-ત્રણ બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
8.44.32
शल्यं नवत्या विव्याध त्रिसप्तत्या च सूतजम् ।
तांस्तस्य गोप्तॄन्विव्याध त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ॥ ८.४४.३२ ॥
તેણે શલ્યને નેવું બાણોથી અને સૂતપુત્રને તોંતેર બાણોથી વીંધ્યા; તેના રક્ષકોને પણ સીધા જનારા બાણોથી ત્રણ-ત્રણ બાણોથી વીંધ્યા.
8.44.33
ततः प्रहस्याधिरथिः षष्ठ्या राजञ्शितैः शरैः ।
विद्ध्वा युधिष्ठिरं सङ्ख्ये ननादातिरथस्तदा ॥ ८.४४.३३ ॥
ત્યારે અધિરથનો પુત્ર હસીને, હે રાજન્, સાઠ તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધમાં યુધિષ્ઠિરને વીંધીને, ત્યારે અતિરથ ગર્જ્યો.
8.44.34
ततः प्रवीराः पाण्डूनामभ्यधावन्नमर्षिताः ।
युधिष्ठिरं परीप्सन्तः कर्णमभ्यर्दयञ्छरैः ॥ ८.४४.३४ ॥
ત્યારે પાંડવોના વીરો ક્રોધે ભરાઈને યુધિષ્ઠિરને બચાવવાની ઇચ્છાથી દોડ્યા અને બાણોથી કર્ણને પીડવા લાગ્યા.
8.44.35
सात्यकिश्चेकितानश्च युयुत्सुः पाण्ड्य एव च ।
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ॥ ८.४४.३५ ॥
સાત્યકિ, ચેકિતાન, યુયુત્સુ અને પાંડ્ય પણ; ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી, દ્રૌપદીના પુત્રો અને પ્રભદ્રકો.
8.44.36
यमौ च भीमसेनश्च शिशुपालस्य चात्मजः ।
कारूशा मात्स्यशेषाश्च केकयाः काशिकोसलाः ॥ ८.४४.३६ ॥
નકુલ-સહદેવ, ભીમસેન અને શિશુપાલનો પુત્ર; કારૂષો, મત્સ્યો આદિ બાકીના, કેકયો, કાશી અને કોસલો.
8.44.37
एते च त्वरिता वीरा वसुषेणमताडयन् ।
जनमेजयश्च पाञ्चाल्यः कर्णं विव्याध सायकैः ॥ ८.४४.३७ ॥
એ ઉતાવળા વીરોએ વસુષેણ પર પ્રહાર કર્યો; અને પાંચાલ્ય જનમેજયે કર્ણને બાણોથી વીંધ્યો.
8.44.38
वाराहकर्णनाराचैर्नालीकैर्निशितैः शरैः ।
वत्सदन्तैर्विपाठैश्च क्षुरप्रैश्चटकामुखैः ॥ ८.४४.३८ ॥
વારાહકર્ણ નારાચ, નાલીક, તીક્ષ્ણ શરો, વત્સદંત, વિપાઠ, ક્ષુરપ્ર અને ચટકામુખ બાણો વડે.
8.44.39
नानाप्रहरणैश्चोग्रै रथहस्त्यश्वसादिभिः ।
सर्वतोऽभ्यद्रवत्कर्णं परिवार्य जिघांसया ॥ ८.४४.३९ ॥
વિવિધ ભયંકર શસ્ત્રો સાથે રથીઓ, હાથીસવારો અને અશ્વારોહીઓએ કર્ણને ઘેરીને, મારવાની ઇચ્છાથી ચારે બાજુથી ધસી આવ્યા.
8.44.40
स पाण्डवानां प्रवरैः सर्वतः समभिद्रुतः ।
छाद्यमानः शिततैर्घोरैः स्वस्वनामाङ्कितैः शरैः ॥ ८.४४.४० ॥
પાંડવોના શ્રેષ્ઠ વીરો દ્વારા ચારે બાજુથી આક્રમણ પામેલો, પોતપોતાના નામથી અંકિત તીક્ષ્ણ ભયંકર બાણોથી ઢંકાયેલો તે કર્ણ.
8.44.41
न चचाल रणे कर्णो महेन्द्रो दानवैरिव ।
निजघान महेष्वासान्पाञ्चालानेकविंशतिम् ॥ ८.४४.४१ ॥
યુદ્ધમાં કર્ણ દાનવો સામે ઇન્દ્રની જેમ ડગ્યો નહીં; તેણે એકવીસ મહાન ધનુર્ધર પાંચાલોને હણ્યા.
8.44.42
ततः पुनरमेयात्मा चेदीनां प्रवरान्दश ।
न्यहनद्भरतश्रेष्ठ कर्णो वैकर्तनस्तदा ॥ ८.४४.४२ ॥
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, અમિત આત્માવાળા વૈકર્તન કર્ણે ચેદિઓના શ્રેષ્ઠ દસ વીરોને હણ્યા.
8.44.43
तस्य बाणसहस्राणि सम्प्रपन्नानि मारिष ।
दृश्यन्ते दिक्षु सर्वासु शलभानामिव व्रजाः ॥ ८.४४.४३ ॥
હે રાજન, તેના હજારો બાણ બધી દિશાઓમાં તીડના ટોળાની જેમ ઊડતા દેખાય છે.
8.44.44
कर्णनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः सुतेजनाः ।
नराश्वकायान्निर्भिद्य पेतुरुर्व्यां समन्ततः ॥ ८.४४.४४ ॥
કર્ણના નામથી અંકિત, સોનેરી પીંછાવાળા, તીક્ષ્ણ બાણ માણસો અને ઘોડાઓના શરીર વીંધીને ચારે બાજુ ધરતી પર પડ્યા.
8.44.45
कर्णेनैकेन समरे चेदीनां प्रवरास्तदा ।
सृज्जयानां च सर्वेषां शतशो निहता रणे ॥ ८.४४.४५ ॥
યુદ્ધમાં કર્ણે એકલાએ ત્યારે ચેદીઓના શ્રેષ્ઠ વીરોને અને સૃંજયોના સેંકડો વીરોને રણભૂમિમાં મારી નાખ્યા.
8.44.46
कर्णस्य शरसञ्छन्नं बभूव तुमुलं तमः ।
नाज्ञायत ततः किञ्चित्परेषामात्मनोऽपि वा ॥ ८.४४.४६ ॥
કર્ણના બાણોથી ઢંકાયેલો ભયંકર અંધકાર છવાઈ ગયો; ત્યારે શત્રુઓનું કે પોતાનું પણ કંઈ જણાયું નહીં.
8.44.47
तस्मिंस्तमसि भूते च क्षत्रियाणां भयङ्करे ।
विचचार महबिहुर्निर्दहन्क्षत्रियान्बहून् ॥ ८.४४.४७ ॥
એ ભયંકર અંધકાર છવાતાં મહાબાહુ કર્ણ ઘણા ક્ષત્રિયોને બાળતો વિચરવા લાગ્યો.
8.44.48
ततः शरमहाज्वालो वीर्योष्मा कर्णपावकः ।
निर्दहन्पाण्डववनं चारु पर्यचरद्रणे ॥ ८.४४.४८ ॥
ત્યારે બાણોની મહાજ્વાળા અને પરાક્રમની ઉષ્મા ધરાવતો કર્ણ-અગ્નિ પાંડવોના વનને બાળતો રણભૂમિમાં સુંદર રીતે વિચરવા લાગ્યો.
8.44.49
ततस्तेषां महाराज पाण्डवानां महारथाः ।
सृञ्जयानां च सर्वेषां शतशोऽथ सहस्रशः।
अस्त्रैः कर्णं महेष्वासं समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ८.४४.४९ ॥
હે મહારાજ, ત્યારે પાંડવોના મહારથીઓ અને બધા સૃંજયો સેંકડો-હજારોની સંખ્યામાં મહાધનુર્ધર કર્ણને ચારે બાજુથી અસ્ત્રોથી ઘેરી વળ્યા.
8.44.50
स संवार्य महास्त्राणि महेष्वासो महात्मनाम् ।
प्रहस्य पुरुषेन्द्रस्य कर्णश्चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ८.४४.५० ॥
તે મહાધનુર્ધરે મહાત્માઓનાં મહાન અસ્ત્રોને રોકીને, હસતાં હસતાં પુરુષશ્રેષ્ઠનું ધનુષ્ય કર્ણે કાપી નાખ્યું.
8.44.51
ततः सन्धाय नवतिं निमेषान्नतपर्वणाम् ।
बिभेद कवचं राज्ञो रणे कर्णः शितैः शरैः ॥ ८.४४.५१ ॥
ત્યારપછી કર્ણે પળવારમાં વાંકી ગાંઠોવાળાં નેવું તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવીને યુદ્ધમાં રાજાનું બખ્તર વીંધી નાખ્યું.
8.44.52
तद्वर्म हेमविकृतं रत्नचित्रं बभौ पतत् ।
सविद्युदभ्रं सवितुः श्लिष्टं वातहतं यथा ॥ ८.४४.५२ ॥
પડતું એ સોનાથી સજાવેલું રત્નજડિત બખ્તર, પવનથી અથડાયેલા સૂર્યની પાસેના વીજળીવાળા વાદળ જેવું ચમક્યું.
8.44.53
तदङ्गात्पुरुषेन्द्रस्य भ्रष्टं वर्म व्यरोचत ।
रत्नैरलंवृतं चित्रेर्व्यभ्नं निशि यथा नभः ॥ ८.४४.५३ ॥
પુરુષશ્રેષ્ઠના શરીરેથી ખસી પડેલું એ બખ્તર, રત્નોથી શણગારાઈને વિચિત્ર રંગોવાળું થઈ રાત્રે ખુલ્લા આકાશ જેવું ચમક્યું.
8.44.54
भिन्नवर्मा शरैः पार्थो रुधिरेण समुक्षितः ।
बभासे पुरुषश्रेष्ठ उद्यन्निव दिवाकरः ॥ ८.४४.५४ ॥
બાણોથી બખ્તર ભેદાયેલો, લોહીથી લથપથ એ પુરુષશ્રેષ્ઠ પાર્થ ઉગતા સૂર્ય જેવો ચમક્યો.
8.44.55
स शराचितसर्वाङ्गश्छिन्नवर्माऽथ संयुगे ।
क्षात्रं धर्मं समास्थाय सिंहनादमकुर्वत ॥ ८.४४.५५ ॥
બાણોથી આખું શરીર ઢંકાયેલું અને બખ્તર કપાયેલું, તે યુદ્ધમાં ક્ષાત્રધર્મ અપનાવીને સિંહનાદ કરવા લાગ્યો.
8.44.56
नर्दित्वा च चिरं कालं पाण्डवो रभसो रणे ।
शक्तिं चिक्षेप वेगेन प्रदीप्तामशनीमिव ॥ ८.४४.५६ ॥
લાંબો સમય ગર્જના કરીને વેગવાન પાંડુપુત્રે યુદ્ધમાં પ્રજ્વલિત શક્તિ આયુધ વજ્રની જેમ વેગથી ફેંક્યું.
8.44.57
तां ज्वलन्तीमिवाकाशे शक्तिं शप्तभिराशुगैः ।
भल्लैश्चिच्छेद राधेयः सा त्वशीर्यत वै रणे ॥ ८.४४.५७ ॥
આકાશમાં બળતી તે શક્તિને રાધેયે સાત વેગવાન ભલ્લ બાણોથી કાપી નાખી; તે યુદ્ધમાં તૂટી પડી.
8.44.58
हृदि बाह्वोर्ललाटे च क्षिप्रकारी युधिष्ठिरः ।
चतुर्भिस्तोमरैः कर्णं ताडयित्वाऽनदन्मुदा ॥ ८.४४.५८ ॥
છાતી, બાહુ અને કપાળ પર ઝડપી યુધિષ્ઠિરે ચાર તોમરોથી કર્ણને પ્રહાર કરીને આનંદથી ગર્જના કરી.
8.44.59
उद्भिन्नरुधिरः कर्णः क्रुद्वः सर्प इव श्वसन् ।
जघान सूतं पार्थस्य पार्ष्ठिं च नवभिः शरैः ॥ ८.४४.५९ ॥
લોહી વહેતો કર્ણ ક્રોધથી સાપની જેમ ફૂંફાડા મારતો પાર્થના સારથિને અને રથના પાછલા ભાગને નવ બાણોથી મારવા લાગ્યો.
8.44.60
ध्वजं चिच्छेद नृपतेस्त्रिभिर्विव्याध चैव तम् ।
इषुधी चास्य चिच्छेद रथं च तिलशोऽच्छिनत् ॥ ८.४४.६० ॥
તેણે રાજાની ધ્વજા કાપી, ત્રણ બાણોથી તેને પણ વીંધ્યો; તેના બંને ભાથા કાપી નાખ્યા અને રથને તલ જેટલા ટુકડા કરી નાખ્યો.
8.44.61
एतस्मिन्नन्तरे शूराः पाण्डवानां महारथाः। ॥ ८.४४.६१ ॥
આ દરમિયાન પાંડવોના મહારથી શૂરવીરો (આગળ આવ્યા).
8.44.62
सात्यकिः पञ्चविंशत्या शिखण्डी नवभिः शरैः ।
अवर्षतां महाराज राधेयं शत्रुकर्शनम् ॥ ८.४४.६२ ॥
હે મહારાજ, સાત્યકિએ પચીસ અને શિખંડીએ નવ બાણોથી શત્રુઓને પીડનારા રાધેય (કર્ણ) પર વર્ષા કરી.
8.44.63
शैनेयं तु ततुः क्रुद्धः कर्णः पञ्चभिरायसैः ।
विव्याध समरे राजंस्त्रिभिश्चान्यैः शिलीमुखैः ॥ ८.४४.६३ ॥
પરંતુ ક્રોધિત કર્ણે શૈનેય (સાત્યકિ)ને પાંચ લોખંડી બાણોથી ઘાયલ કર્યા; હે રાજન્, યુદ્ધમાં બીજા ત્રણ શિલીમુખ બાણોથી તેને વીંધ્યો.
8.44.64
दक्षिणं तु भुजं तस्य त्रिभिः कर्णोऽभ्यविध्यत ।
सव्यं षोडशभिर्बाणैर्यन्तारं चास्य सप्तभिः ॥ ८.४४.६४ ॥
કર્ણે તેની જમણી ભુજાને ત્રણ બાણોથી, ડાબી ભુજાને સોળ બાણોથી અને સારથિને સાત બાણોથી વીંધ્યા.
8.44.65
अथास्य चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रोऽनयत्क्षिप्रं यमस्य सदनं प्रति ॥ ८.४४.६५ ॥
પછી સૂતપુત્ર (કર્ણ)એ ચાર તીક્ષ્ણ બાણોથી તેના ચાર ઘોડાને તરત યમલોક તરફ મોકલી દીધા.
8.44.66
अथापरेण भल्लेन धनुश्छित्त्वा महारथः ।
सारथेः सशिरस्त्राणं शिरः कायादपाहरत् ॥ ८.४४.६६ ॥
પછી તે મહારથીએ બીજા ભલ્લ બાણથી તેનું ધનુષ્ય કાપીને, સારથિનું શિરસ્ત્રાણ સહિત માથું ધડથી અલગ કરી નાખ્યું.
8.44.67
हताश्वसूते तु रथे स्थितः स शिनिपुङ्गवः ।
शक्तिं चिक्षेप कर्णाय वैदूर्यमणिभूषिताम् ॥ ८.४४.६७ ॥
ઘોડા અને સારથિ માર્યા ગયેલા રથમાં ઊભેલા તે શિનિવંશશ્રેષ્ઠે વૈદૂર્યમણિથી શોભતી શક્તિ કર્ણ પર ફેંકી.
8.44.68
तामापतन्तीं सहसा द्विधा चिच्छेद भारत ।
कर्णो वै धन्विनां श्रेष्ठस्तांश्च सर्वानवारयत् ॥ ८.४४.६८ ॥
હે ભારત, ધસી આવતી તે શક્તિને કર્ણે તરત બે ટુકડા કરી નાખી; ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ કર્ણે તે સૌને રોક્યા.
8.44.69
ततस्तान्निशितैर्बाणैः पाण्डवानां महारथान् ।
न्यवारयदमेयात्मा शिक्षया च बलेन च ॥ ८.४४.६९ ॥
પછી તે અમેયાત્માએ તીક્ષ્ણ બાણોથી પાંડવોના તે મહારથીઓને પોતાની કુશળતા અને બળથી રોક્યા.
8.44.70
अर्दयित्वा शरैस्तांस्तु सिंहः क्षुद्रमृगानिव ।
पीडयन्धर्मराजानं शरैः सन्नतपर्वमिः।
अभ्यद्रवत राधेयो धर्मपुत्रं शितैः शरैः ॥ ८.४४.७० ॥
તેમને બાણોથી પીડિત કરી, સિંહ નાના મૃગો પર ધસે તેમ, વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી ધર્મરાજને પીડતા રાધેયે ધર્મપુત્ર પર તીક્ષ્ણ બાણો સાથે ધસારો કર્યો.
8.44.71
ततः पार्षो ह्यपासासीद्वताश्वो हतसारथिः ।
अशक्नुवन्मुखे स्थातुं ततः कर्णस्य दुर्मनाः ॥ ८.४४.७१ ॥
પછી પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) ઘોડા અને સારથિ માર્યા જવાથી કર્ણની સામે ઊભા રહી ન શક્યા અને ખિન્ન મનથી પાછા ખસ્યા.
8.44.72
तमभिद्रुत्य राधेयः पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अब्रवीत्प्रहसन्राजन्कुत्सयन्निव पाण्डवम् ॥ ८.४४.७२ ॥
હે રાજન્, રાધેયે પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિર પર ધસી જઈ, હસતાં, જાણે પાંડવની નિંદા કરતાં તેમને કહ્યું.
8.44.73
कथं नाम कुले जातः क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः ।
प्रजह्यात्समरे शत्रून्प्राणान्रक्ष महाहवे ॥ ८.४४.७३ ॥
ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મીને ક્ષાત્રધર્મમાં સ્થિર રહીને, આ મહાયુદ્ધમાં શત્રુઓને છોડીને તું પ્રાણની રક્ષા કેવી રીતે કરે છે?
8.44.74
न भवान्क्षत्रधर्मेषु कुशलोऽसीति मे मतिः ।
ब्राह्मे बले भवान्युक्तः स्वाध्याये यज्ञकर्मणि ॥ ८.४४.७४ ॥
ક્ષાત્રધર્મમાં તું કુશળ નથી એવું મારું મત છે; તું બ્રાહ્મબળ, સ્વાધ્યાય અને યજ્ઞકર્મમાં જોડાયેલો છે.
8.44.75
मा स्म युध्यस्व कौन्तेय मा स्म वीरान्समासदः ।
मा चैवं विप्रियं ब्रूहि मा च त्वं भज संयुगम् ॥ ८.४४.७५ ॥
હે કૌંતેય, યુદ્ધ ન કર; વીરોની પાસે ન જા; આવા અપ્રિય વચન ન બોલ; યુદ્ધમાં ઉતરીશ નહીં.
8.44.76
वक्तव्या मारिषाऽन्ये तु न वक्तव्यास्तु मादृशाः ।
मादृशान्हि ब्रुवन्युद्धे एतदन्यच्च लप्स्यसे ॥ ८.४४.७६ ॥
બીજાઓ સાથે વાત કરી શકાય, પણ મારા જેવાઓ સાથે નહીં; યુદ્ધમાં મારા જેવાને આવું કહેનાર આ અને બીજું પણ પામશે.
8.44.77
स्वगृहं गच्छ कौन्तेय यत्र वा केशवार्जुनौ ।
न हि त्वां समरे राजन्हन्यात्कर्णः कथञ्चन ॥ ८.४४.७७ ॥
હે કૌંતેય, તારા ઘરે જા, અથવા જ્યાં કેશવ અને અર્જુન હોય ત્યાં જા; હે રાજન, કર્ણ યુદ્ધમાં કોઈ પણ રીતે તને મારશે નહીં.
8.44.78
वरप्रदानं कुन्त्यास्तु कर्णः स्मृत्वा महारथः ।
वधप्राप्तं तु कौन्तेयं नावधीत्पुरुषोत्तमः ॥ ८.४४.७८ ॥
કુંતીને આપેલું વરદાન સ્મરીને મહારથી કર્ણે, વધને યોગ્ય હોવા છતાં કૌંતેયને માર્યો નહીં; તે પુરુષોત્તમ હતો.
8.44.79
एवमुक्त्वा ततः पार्थं विसृज्य च महाबलः ।
न्यहनत्पाण्डवीं सेनां वज्रहस्त इवासुरीम् ॥ ८.४४.७९ ॥
આમ કહીને મહાબલી કર્ણે પાર્થને છોડ્યો અને વજ્રહસ્ત ઇન્દ્ર અસુરસેના પર તૂટી પડે તેમ પાંડવસેના પર પ્રહાર કર્યો.
8.44.80
ततोऽपायाद्द्रुतं राजन्व्रीडन्निव नरेश्वरः ॥ ८.४४.८० ॥
ત્યારે, હે રાજન્, લજ્જિત થયેલા જેવો તે નરેશ્વર ઝડપથી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
8.44.81
अथापयातं राजानं मत्वाऽन्वीयुस्तमच्युतम् ।
चेदिपाण्डवपाञ्चालाः सात्यकिश्च महारथः।
द्रौपदेयास्तथा शूरा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ८.४४.८१ ॥
ત્યારે પાછા ફરતા રાજાને અચ્યુત સાથે માનીને ચેદિ, પાંડવ, પાંચાલ, મહારથી સાત્યકિ, દ્રૌપદીના શૂર પુત્રો તથા માદ્રીના બે પુત્રો પાંડવોએ તેમનો પીછો કર્યો.
8.44.82
ततो युधिष्ठिरानीकं दृष्ट्वा कर्णः पराङ्मुखम् ।
कुरुभिः सहितो वीरः प्रहृष्टः पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ ८.४४.८२ ॥
ત્યારે યુધિષ્ઠિરની સેનાને પીઠ ફેરવતી જોઈને વીર કર્ણ કૌરવો સાથે હર્ષિત થઈને પાછળથી આગળ વધ્યો.
8.44.83
भेरीशङ्खमृदङ्गानां कार्मुकाणां च निःस्वनः ।
बभूव धार्तराष्ट्राणां सिंहनादरवस्तथा ॥ ८.४४.८३ ॥
ભેરી, શંખ, મૃદંગ અને ધનુષ્યોનો અવાજ થયો; ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોનો સિંહનાદ પણ એવી જ રીતે ગાજ્યો.
8.44.84
युधिष्ठिरस्तु कौरव्य रथमारुह्य सत्वरम् ।
श्रुतकीर्तेर्महाराज दृष्ट्वा तत्कर्णविक्रमम् ॥ ८.४४.८४ ॥
પણ હે કૌરવ્ય, હે મહારાજ! યુધિષ્ઠિર ઝડપથી રથ પર ચઢીને, શ્રુતકીર્તિને જોઈને કર્ણનો તે પરાક્રમ જોવા લાગ્યા.
8.44.85
काल्यमानं बलं दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मारिष ।
स्वान्योधानब्रवीत्क्रुद्वो निघ्नतैतान्किमासत ॥ ८.४४.८५ ॥
સૂતપુત્ર દ્વારા સૈન્ય કપાતું જોઈને, હે માનનીય, ક્રોધિત થઈને તેણે પોતાના યોદ્ધાઓને કહ્યું, "આમને મારો, તમે કેમ બેઠા છો?"
8.44.86
ततो राज्ञाऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवानां महारथाः ।
भीमसेनमुखाः सर्वे पुत्रांस्ते प्रत्युपाद्रवन् ॥ ८.४४.८६ ॥
પછી રાજાની અનુમતિ મેળવીને, પાંડવોના બધા મહારથીઓ, ભીમસેનની આગેવાનીમાં, તમારા પુત્રો પર તૂટી પડ્યા.
8.44.87
अभवत्तुमुलः शब्दो योधानां तत्र भारत ।
रथहस्त्यश्वपत्तीनां द्रवतां निनदो महान्।
उद्यतप्रतिविष्टानां शस्त्राणां च ततस्ततः ॥ ८.४४.८७ ॥
હે ભારત, ત્યાં યોદ્ધાઓનો ભયંકર કોલાહલ થયો — રથ, હાથી, ઘોડા અને પાયદળ દોડતાં થયેલો મહાન ઘોષ, અને અહીંતહીં ઉગામેલા ને અથડાતા શસ્ત્રોનો અવાજ.
8.44.88
आगच्छत प्रहरत क्षिप्रं विपरिधावत ।
इति ब्रुवाणा ह्यन्योन्यं जघ्नुर्योधा महारणे ॥ ८.४४.८८ ॥
"આવો, પ્રહાર કરો, ઝડપથી દોડો" — એમ એકબીજાને કહેતા, એ મહાયુદ્ધમાં યોદ્ધાઓએ એકબીજા પર પ્રહાર કર્યો.
8.44.89
अभ्रच्छायेव तत्रासीच्छरवृष्टिभिरम्बरे ।
समावृतैर्नरवरैर्निघ्नद्भिरितरेतरम् ॥ ८.४४.८९ ॥
ત્યાં આકાશમાં બાણોની વર્ષાથી વાદળની છાયા જેવી છાયા થઈ; એકબીજા પર પ્રહાર કરતા શ્રેષ્ઠ નરો એનાથી ઢંકાયા.
8.44.90
विपताकध्वजच्छत्रा व्यश्वसूतरथायुधाः ।
व्यङ्गाङ्गावयवाः पेतुः क्षितौ क्षीणाः क्षितीश्वराः।
शिखराणीव शेलानां वज्रभिन्नानि मानिष ॥ ८.४४.९० ॥
પતાકા, ધ્વજ અને છત્ર તૂટી ગયાં; ઘોડા, સારથિ, રથ અને શસ્ત્રો નાશ પામ્યાં; અંગો વિકૃત થઈને થાકેલા રાજાઓ ભૂમિ પર પડ્યા — વજ્રથી તૂટેલા પર્વતશિખરો જેવા. હે માનનીય!
8.44.91
सारोहा निहताः पेतुर्द्विपा भिन्ना महीतले ।
छिन्नभिन्नविपर्यस्तवर्मालङ्कारविग्रहाः ॥ ८.४४.९१ ॥
સવારો સહિત માર્યા ગયેલા હાથીઓ જમીન પર તૂટીને પડ્યા; તેમના બખ્તર, અલંકાર અને શરીર છિન્નભિન્ન અને ઊંધાં થઈ ગયાં.
8.44.92
सारोहास्तुरगाः पेतुर्हतवीराः सहस्रशः ।
विप्रविद्वायुधाङ्गाश्च द्विरदा रथिभिर्हताः।
प्रतिवीरैश्च सम्मर्दे पत्तिसङ्घाः सहस्रशः ॥ ८.४४.९२ ॥
સવારો સહિત ઘોડા હજારોની સંખ્યામાં પડ્યા, તેમના વીરો માર્યા ગયા; શસ્ત્રો અને અંગો વિખેરાયાં, હાથીઓ રથિકો વડે માર્યા ગયા. સંઘર્ષમાં પ્રતિવીરો વડે પાયદળની ટુકડીઓ હજારોમાં નાશ પામી.
8.44.93
विशालायतताम्राक्षैः पद्मेन्दुसदृशाननैः ।
शिरोभिर्युद्धशौण्डानां सर्वतः संवृता मही ॥ ८.४४.९३ ॥
વિશાળ, લાંબા, રાતા નેત્રો અને કમળ-ચંદ્ર જેવા મુખવાળા યુદ્ધમદમાં મસ્ત વીરોનાં મસ્તકોથી ચારેકોર પૃથ્વી ઢંકાઈ ગઈ.
8.44.94
यथा भुवि तथा व्योम्नि निःस्वनं शुश्रुवुर्जनाः ।
विमानेऽप्सरसां सङ्घैर्गीतवादित्रनिःस्वनैः ॥ ८.४४.९४ ॥
પૃથ્વી પર સંભળાયું તેમ આકાશમાં પણ લોકોએ અવાજ સાંભળ્યો — વિમાનોમાં અપ્સરાઓના સમૂહોનું ગીત અને વાદ્યોનો નાદ.
8.44.95
हतानभिमुखान्वीरान्वीरैः शतसहस्रशः ।
आरोप्यारोप्य गच्छन्ति विमानेष्वप्सरोगणाः ॥ ८.४४.९५ ॥
સન્મુખ મરેલા વીરોને — વીરો દ્વારા જ સેંકડો-હજારોમાં માર્યા ગયેલાઓને — અપ્સરાઓનાં ટોળાં વારંવાર ઊંચકીને વિમાનોમાં લઈ જાય છે.
8.44.96
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं प्रत्यक्षं स्वर्गलिप्सया ।
प्रहृष्टमनसः शूराः क्षिप्रं जघ्नुः परस्परम् ॥ ८.४४.९६ ॥
આ મહાન આશ્ચર્ય પ્રત્યક્ષ જોઈને, સ્વર્ગની લાલસાથી હર્ષિત મનવાળા શૂરવીરોએ ઝડપથી એકબીજા પર પ્રહાર કર્યા.
8.44.97
रथिनो रथिभिः सार्धं चित्रं युयुधुराहवे ।
पत्तयः पत्तिभिर्नागाः सह नागैर्हयैर्हयोः ॥ ८.४४.९७ ॥
રથીઓ રથીઓ સાથે યુદ્ધમાં અદ્ભુત રીતે લડ્યા. પાયદળ પાયદળ સાથે, હાથીઓ હાથીઓ સાથે, ઘોડા ઘોડેસવારો સાથે લડ્યા.
8.44.98
एवं प्रवृत्ते सङ्ग्रामे गजवाजिनरक्षये ।
सैन्येन रजसा वृत्तते स्वे स्वाञ्जघ्नुः परे परान् ॥ ८.४४.९८ ॥
હાથી, ઘોડા, મનુષ્યોના સંહારનું એ યુદ્ધ આ રીતે ચાલુ થતાં, સૈન્યની ધૂળથી ઘેરાયેલા લોકો પોતાના જ લોકોને મારવા લાગ્યા; બીજાઓ બીજાઓને મારવા લાગ્યા.
8.44.99
कचाकचं युद्धमासीद्दन्तादन्ति नखानखि ।
मुष्टियुद्धं नियुद्धं च देहपाप्मविनाशनम् ॥ ८.४४.९९ ॥
વાળ ખેંચીને, દાંતથી કરડીને, નખથી ઉઝરડા કરીને યુદ્ધ થયું. મુષ્ટિયુદ્ધ અને કુસ્તી પણ થઈ; તે દેહનાં પાપોનો નાશ કરનારાં હતાં.
8.44.100
तथा वर्ततति सङ्ग्रमे गजवाजिनरक्षये ।
नराश्वनागदेहेभ्यः प्रसृता लोहितापगा ॥ ८.४४.१०० ॥
હાથી, ઘોડા, મનુષ્યોના સંહારનું યુદ્ધ આ રીતે ચાલતાં, મનુષ્ય, ઘોડા, હાથીઓના દેહમાંથી લોહીની નદી વહી.
8.44.101
गजाश्वनरदेहान्सा व्युवाह पतितान्बहून् ।
नराश्वगजसम्बाधे नराश्वगजसादिनाम् ॥ ८.४४.१०१ ॥
તે નદી પડેલા અનેક હાથી, ઘોડા, મનુષ્યોના દેહ વહાવી લઈ ગઈ; મનુષ્ય, ઘોડા, હાથીઓથી ભરેલી તે ભીડમાં, અને તેમના પર સવાર થયેલાઓને પણ.
8.44.102
लोहितोदा महाघोरा मांसशोणितकर्दमा ।
नराश्वगजदेहान्वै वहन्ती भीरुभीषणा ॥ ८.४४.१०२ ॥
લોહીના જળવાળી, અત્યંત ભયાનક, માંસ-લોહીના કાદવવાળી, મનુષ્ય, ઘોડા, હાથીઓના દેહ વહન કરતી, કાયરોને ડરાવનારી તે નદી.
8.44.103
तस्या नद्याः परं पारं व्रजन्ति विजयैषिणः ।
नागेन च प्लवन्तो वै निमज्ज्योन्मज्ज्य चापरे ॥ ८.४४.१०३ ॥
વિજયની ઇચ્છા રાખનારા એ નદીના સામે કાંઠે જાય છે; કોઈ હાથી પર, કોઈ તરીને, કોઈ ડૂબીને અને ઉપર આવીને.
8.44.104
ते तु लोहितदिग्धाङ्गा रक्तवर्मायुधाम्बराः ।
सस्नुस्ततस्यां पपुश्चास्रं मम्लुश्च भरतर्षभ ॥ ८.४४.१०४ ॥
લોહીથી લથબથ શરીરે, લોહીરંગી બખ્તર, શસ્ત્ર અને વસ્ત્રો સાથે તેઓ તેમાં સ્નાન કરતા અને લોહી પીતા; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેઓ થાકી ગયા.
8.44.105
रथानश्वान्नारान्नागानायुधाभरणानि च ।
वर्माणि चाप्यपश्याम पतितानि सहस्रशः।
खं द्यां भूमिं दिशश्चैव प्रायः पश्याम लोहिताः ॥ ८.४४.१०५ ॥
રથ, ઘોડા, માણસો, હાથી, શસ્ત્ર, આભૂષણ અને બખ્તર હજારોની સંખ્યામાં પડેલા અમે જોયા; આકાશ, સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને દિશાઓ મોટેભાગે લાલ દેખાતાં હતાં.
8.44.106
लोहितस्य तु गन्धेन स्पर्देन च रसेन च ।
रूपेण चातिरक्ततेन शब्देन च विसर्पता।
विषादः सुमहानासीत्प्रायः सैन्यस्य भारत ॥ ८.४४.१०६ ॥
લોહીની ગંધ, સ્પર્શ, સ્વાદ, અતિ લાલ રૂપ અને ફેલાતા અવાજથી, હે ભારત, સૈન્યમાં મોટો વિષાદ ઉત્પન્ન થયો.
8.44.107
तत्तु विप्रहतं सैन्यं भीमसेनमुखैस्तव ।
भूयः समाद्रवन्वीराः सातत्यकिप्रमुखास्तदा ॥ ८.४४.१०७ ॥
ત્યારે તમારું એ સૈન્ય ભીમસેન વગેરેથી સંપૂર્ણ હરાવાયું; પછી સાત્યકિ મુખ્ય વીરો ફરી આક્રમણ માટે દોડ્યા.
8.44.108
तेषामापतततां वेगमविषह्यं निरीक्ष्य च ।
पुत्राणां ते महासैन्यमासीद्राजन्पराङ्मुखम् ॥ ८.४४.१०८ ॥
આક્રમણ કરતા તેમના અસહ્ય વેગને જોઈને, હે રાજન્, તમારા પુત્રોની એ મહાસેના પીઠ ફેરવીને ભાગી.
8.44.109
तत्प्रकीर्णरथाश्वेभं नरवाजिसमाकुलम् ।
विध्वस्तवर्मकवचं प्रविद्वायुधकार्मुकम् ॥ ८.४४.१०९ ॥
વિખરાયેલા રથ, ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલું, માણસો અને ઘોડાઓથી ઘેરાયેલું, બખ્તર અને કવચ તૂટેલાં, શસ્ત્રો અને ધનુષ્ય વિખરાયેલાં એ સૈન્ય.
8.44.110
व्यद्रवत्तावकं सैन्यं लोड्यमानं समन्ततः ।
सिंहार्दितमिवारण्ये यथा गजकुलं तथा ॥ ८.४४.११० ॥
જંગલમાં સિંહથી પીડાયેલું હાથીઓનું ટોળું જેમ ભાગે, તેમ ચારે તરફથી પીડાતી તમારી સેના ભાગી ગઈ.