महाभारत · अध्याय 8.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.44.1
विदार्य कर्णस्तां सेनां युधिष्ठिरमथाद्रवत् ।
रथहस्त्यश्वपत्तीनां सहस्रैः परिवारितः ॥ ८.४४.१ ॥
कर्णाने ती सेना भेदून युधिष्ठिराच्या दिशेने धाव घेतली; रथ, हत्ती, घोडे आणि पायदळाच्या हजारो सैनिकांनी वेढलेला.
8.44.2
नानायुधसहस्राणि प्रेरितान्यरिभिर्वृषः ।
छित्त्वा बाणशतैरुग्रैस्तानविध्यदसम्भ्रमात् ॥ ८.४४.२ ॥
शत्रूंनी सोडलेली हजारो नाना प्रकारची शस्त्रे वृषभ कर्णाने भयंकर शेकडो बाणांनी तोडली आणि विचलित न होता त्यांना विंधले.
8.44.3
निचकर्त शिरांस्येषां बाहूनूरूंश्च सूतजः ।
ते हता भूतले पेतुर्भग्नाश्चान्ये विदुद्रुवुः ॥ ८.४४.३ ॥
सूतपुत्र कर्णाने त्यांची मस्तके, बाहू आणि मांड्या तोडल्या; ते मारले जाऊन भूमीवर कोसळले, आणि भग्न झालेले इतर पळून गेले.
8.44.4
द्रविडान्ध्रनिषादास्तु पुनः सात्यकिचोदिताः ।
प्रभ्यद्रवञ्जिघांसन्तः पत्तयः कर्णमाहवे ॥ ८.४४.४ ॥
सात्यकीने प्रेरित केलेले द्रविड, आंध्र आणि निषाद पुन्हा कर्णाला मारण्याच्या इच्छेने युद्धात पायदळ होऊन त्याच्यावर धावून गेले.
8.44.5
ते विबाहुशिरस्त्राणाः प्रहताः कर्णसायकैः ।
पेतुः पृथिव्यां युगपच्छिन्नं सालवनं यथा ॥ ८.४४.५ ॥
कर्णाच्या बाणांनी घायाळ होऊन, बाहू, मस्तके आणि कवच तुटलेले ते छिन्न केलेल्या सालवनाप्रमाणे एकाच वेळी भूमीवर कोसळले.
8.44.6
एवं योधशतान्याजौ सहस्राण्ययुतानि च ।
हतानीयुर्महीं देहैर्यशसाऽपूरयन्दिशः ॥ ८.४४.६ ॥
याप्रमाणे युद्धात शेकडो, हजारो आणि दहा हजारो योद्धे मारले जाऊन आपल्या देहांसह भूमीवर पडले; त्यांचे यश दिशा भरून गेले.
8.44.7
अथ वैकर्तनं कर्णं रणे क्रुद्धमिवान्तकम् ।
रुरुधुः पाण्डुपाञ्चाला व्याधिं मन्त्रौषधा इव ॥ ८.४४.७ ॥
मग्र युद्धात रागावलेल्या अंतकासारख्या वैकर्तन कर्णाला पाण्डव आणि पांचाल यांनी वेढले, जसे मंत्र आणि औषधे रोगाला वेढतात.
8.44.8
स तान्प्रमृद्याब्यपतत्पुनरेव युधिष्ठिरम् ।
मन्त्रौषधिक्रियातीतो व्याधिरत्युल्बणो यथा ॥ ८.४४.८ ॥
त्यांना चिरडून तो पुन्हा युधिष्ठिरावर धावून गेला, मंत्र-औषधोपचारांच्या पलीकडील अत्युग्र रोगासारखा.
8.44.9
स राजगृद्धिभी रुद्धः पाण्डुपाञ्चालकेकयैः ।
नाशकत्तानतिक्रान्तुं मृत्युर्ब्राह्मविदो यथा ॥ ८.४४.९ ॥
राजाचे (युधिष्ठिराचे) रक्षण करण्यास उत्सुक पाण्डव, पांचाल आणि केकयांनी त्याला अडवले; ब्रह्मज्ञानी माणसाला मृत्यू ओलांडता येत नाही, तसे त्याला त्यांना ओलांडता आले नाही.
8.44.10
ततो युधिष्ठिरः कर्णमदूरस्थं निवारितम् ।
तैर्योधप्रमुखैर्वीरं दृष्ट्वा विव्याध सायकैः ॥ ८.४४.१० ॥
मग्र युधिष्ठिराने, त्या प्रमुख योद्ध्यांनी अडवलेल्या आणि जवळ उभ्या असलेल्या वीर कर्णाला पाहून, बाणांनी त्याला विद्ध केले.
8.44.11
कर्णः पार्थशराविद्धस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
प्रमथ्य सहितान्वीरान्युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ८.४४.११ ॥
पार्थाच्या (अर्जुनाच्या) बाणांनी विद्ध झालेला कर्ण, अंकुशाने पीडित हत्तीसारखा, त्या सर्व वीरांना चिरडून युधिष्ठिराला पीडा देऊ लागला.
8.44.12
ततो युधिष्ठिरः कर्णमासाद्य जयतां वरम् ।
अब्रवीत्परवीरघ्नं क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ८.४४.१२ ॥
मग्र क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांचा युधिष्ठिर, विजयी लोकांमधील श्रेष्ठ कर्णाजवळ जाऊन, शत्रुवीरांना मारणाऱ्या त्याला म्हणाला.
8.44.13
कर्णकर्ण वृथादृष्टे सूतपुत्र वचः शृणु ।
सदा स्पर्धसि सङ्ग्रामे फल्गुनेन तरस्विना ॥ ८.४४.१३ ॥
हे कर्णा, हे कर्णा, व्यर्थ दृष्टी असलेल्या सूतपुत्रा, माझे बोलणे ऐक. युद्धात तू नेहमी वेगवान फाल्गुनाशी स्पर्धा करतोस.
8.44.14
यथाऽस्मान्बाधसे नित्यं धार्तराष्ट्रमते स्थितः ।
यद्बलं यच्च ते वीर्यं प्रद्वेषो यस्तु पाण्डुषु ॥ ८.४४.१४ ॥
धृतराष्ट्रपुत्राच्या इच्छेवर उभे राहून तू नेहमी आम्हांला त्रास देतोस; तुझे जे बल, जे वीर्य आणि पांडवांबद्दलचा जो द्वेष.
8.44.15
तत्सर्वं दर्शयस्वाद्य पौरुषं महदास्थितः ।
युद्धश्रद्वां च तेऽद्याहं विनेष्यामि महाहवे ॥ ८.४४.१५ ॥
आज ते सर्व पौरुष महान धैर्य धरून दाखव. आज मी महायुद्धात तुझी युद्धश्रद्धा दूर करीन.
8.44.16
एवमुक्त्वा महाराज कर्णं पाण्डुसुतस्तदा ।
सुवर्णपुङ्खैर्दशभिर्विव्यादायस्मयैः शरैः ॥ ८.४४.१६ ॥
हे महाराजा, असे बोलून पांडुपुत्राने तेव्हा कर्णाला सोन्याच्या पंखांच्या, लोखंडी दहा बाणांनी विंधले.
8.44.17
तं सूतपुत्रो दशभिः प्रत्यविद्ध्यदरिन्दमः ।
वत्सदन्तैर्महेष्वासः प्रहसन्निव भारत ॥ ८.४४.१७ ॥
त्याला सूतपुत्र शत्रुदमन कर्णाने दहा बाणांनी प्रतिविंधले. हे भारता, तो महान धनुर्धर वत्सदंत बाणांनी जणू हसत हसत त्याला विंधत होता.
8.44.18
सोऽवज्ञाय तु निर्विद्धः सूतपुत्रेण पाण्डवः ।
प्रजज्वाल ततः क्रोधाद्धविषेव हुताशनः ॥ ८.४४.१८ ॥
परंतु सूतपुत्राने विंधलेला तो पांडव त्याची उपेक्षा करून तेव्हा तुपाने पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे क्रोधाने पेटला.
8.44.19
ज्वालामालापरिक्षिप्तो राज्ञो देहो व्यदृश्यत ।
युगान्ते दग्धुकामस्य संवर्ताग्नेरिवापरः ॥ ८.४४.१९ ॥
युगांती दहन करू इच्छिणाऱ्या संवर्ताग्नीप्रमाणे, ज्वालामालेने वेढलेला राजाचा देह दिसू लागला.
8.44.20
ततो विस्फार्य सुमहच्चापं हेमपरिष्कृतम् ।
समाधत्त शितं बाणं गिरीणामपि दारणम् ॥ ८.४४.२० ॥
मग सोन्याने सजवलेले महान धनुष्य ताणून, पर्वतांनाही भेदणारा तीक्ष्ण बाण त्याने चढवला.
8.44.21
ततः पूर्णायतोत्कृष्टं यमदण्डनिभं शरम् ।
मुमोच त्वरितो राजा सूतपुत्रजिघांसया ॥ ८.४४.२१ ॥
मग कानापर्यंत पूर्ण ओढून, यमदंडासारखा बाण सूतपुत्राला मारण्याच्या इच्छेने राजाने त्वरेने सोडला.
8.44.22
स तु वेगवता मुक्तो बाणो वज्राशनिस्वनः ।
विवेश सहसा कर्णं सव्ये पार्श्वे महारथम् ॥ ८.४४.२२ ॥
वेगाने सोडलेला तो बाण वज्र आणि विजेच्या गडगडाटासारख्या आवाजाने अचानक महारथी कर्णाच्या डाव्या बाजूत घुसला.
8.44.23
स तु तेन प्रहारेण पीडितः प्रमुमोह वै ।
स्रस्तगात्रो महाबाहुर्धनुरुत्सृज्य कम्पितः ॥ ८.४४.२३ ॥
त्या प्रहाराने पीडित झालेला तो महाबाहू खरोखर मूर्च्छित झाला; अंग गळून, धनुष्य सोडून तो थरथरू लागला.
8.44.24
गतासुरिव निश्चेताः शल्यस्याभिमुखोऽपतत् ।
राजाऽपि भूयो नाजघ्ने कर्णं पार्थहितेप्सया ॥ ८.४४.२४ ॥
निष्प्राण असल्यासारखा, शुद्ध हरपलेला तो शल्याच्या दिशेने तोंड करून पडला; आणि राजानेही पार्थाच्या हिताची इच्छा धरून कर्णावर पुन्हा प्रहार केला नाही.
8.44.25
ततो हाहाकृतं सर्वं धार्तराष्ट्रबलं महत् ।
विवर्णमुखमार्तं च कर्णं दृष्ट्वा तथागतम् ॥ ८.४४.२५ ॥
तेव्हा धृतराष्ट्र पुत्रांचे विशाल सैन्य सर्व हाहाकार करू लागले; कर्णाला विवर्ण मुखाने, पीडित अवस्थेत असे पाहून.
8.44.26
सिंहनादाश्च सञ्जज्ञुः क्ष्वेलाः किलकिलास्तथा ।
पाण्डवानां महाराज दृष्ट्वा राज्ञः पराक्रमम् ॥ ८.४४.२६ ॥
महाराजा, राजाचा (युधिष्ठिराचा) पराक्रम पाहून पांडवांमध्ये सिंहनाद, ललकार आणि आनंदाच्या किलकिला उठल्या.
8.44.27
प्रतिलभ्य तु राधेयः संज्ञां नातिचिरादिव ।
दध्रे राजविनाशाय मनः क्रूरपराक्रमः ॥ ८.४४.२७ ॥
परंतु राधेचा पुत्र कर्ण थोड्याच वेळात शुद्धीवर येऊन, क्रूर पराक्रमी होऊन राजाच्या (युधिष्ठिराच्या) नाशात मन लावू लागला.
8.44.28
स हेमविकृतं चापं विस्फार्य विजयं महत् ।
अवाकिरदमेयात्मा पाण्डवं निशितैः शरैः ॥ ८.४४.२८ ॥
त्याने सोन्याने सजवलेले ते महान विजय धनुष्य ताणून, अमेयात्मा असलेल्या त्याने पांडवावर तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
8.44.29
ततः क्षुराभ्यां पाञ्चाल्यौ चक्ररक्षौ महात्मनः ।
जघान चन्द्रदेवं च दण्डधारं च संयुगे ॥ ८.४४.२९ ॥
मग त्याने दोन क्षुर बाणांनी महात्म्याच्या (युधिष्ठिराच्या) चक्ररक्षक दोन पांचाल वीरांना — चंद्रदेव आणि दंडधाराला — युद्धात ठार केले.
8.44.30
तावुभौ धर्मराजस्य प्रवीरौ युधि भारत ।
रथाभ्याशे चकाशेते चन्द्रस्येव पुनर्वसू ॥ ८.४४.३० ॥
हे भारता, धर्मराजाचे ते दोन श्रेष्ठ वीर युद्धात रथाजवळ चंद्राजवळच्या दोन पुनर्वसू नक्षत्रांसारखे प्रकाशले.
8.44.31
युधिष्ठिरः पुनः कर्णमविद्व्यत्त्रिंशता शरैः ।
सुषेणं सत्यसेनं च त्रिभिस्त्रिभिरताडयत् ॥ ८.४४.३१ ॥
युधिष्ठिराने पुन्हा कर्णाला तीस बाणांनी विद्ध केले; सुषेण आणि सत्यसेन यांना प्रत्येकी तीन बाणांनी प्रहार केला.
8.44.32
शल्यं नवत्या विव्याध त्रिसप्तत्या च सूतजम् ।
तांस्तस्य गोप्तॄन्विव्याध त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ॥ ८.४४.३२ ॥
त्याने शल्याला नव्वद बाणांनी आणि सूतपुत्राला त्र्याहत्तर बाणांनी विद्ध केले; त्याच्या रक्षकांनाही सरळ जाणाऱ्या बाणांनी प्रत्येकी तीन-तीन बाणांनी विद्ध केले.
8.44.33
ततः प्रहस्याधिरथिः षष्ठ्या राजञ्शितैः शरैः ।
विद्ध्वा युधिष्ठिरं सङ्ख्ये ननादातिरथस्तदा ॥ ८.४४.३३ ॥
तेव्हा अधिरथाचा पुत्र हसून, हे राजा, साठ तीक्ष्ण बाणांनी युद्धात युधिष्ठिराला विद्ध करून, तेव्हा अतिरथ गर्जला.
8.44.34
ततः प्रवीराः पाण्डूनामभ्यधावन्नमर्षिताः ।
युधिष्ठिरं परीप्सन्तः कर्णमभ्यर्दयञ्छरैः ॥ ८.४४.३४ ॥
तेव्हा पाण्डवांचे वीर संतापून युधिष्ठिराचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने धावले आणि बाणांनी कर्णाला पीडा देऊ लागले.
8.44.35
सात्यकिश्चेकितानश्च युयुत्सुः पाण्ड्य एव च ।
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ॥ ८.४४.३५ ॥
सात्यकी, चेकितान, युयुत्सू आणि पांड्य; धृष्टद्युम्न, शिखंडी, द्रौपदीचे पुत्र आणि प्रभद्रक.
8.44.36
यमौ च भीमसेनश्च शिशुपालस्य चात्मजः ।
कारूशा मात्स्यशेषाश्च केकयाः काशिकोसलाः ॥ ८.४४.३६ ॥
नकुल-सहदेव, भीमसेन आणि शिशुपालाचा पुत्र; करूष, मत्स्य आदी उरलेले, केकय, काशी व कोसल.
8.44.37
एते च त्वरिता वीरा वसुषेणमताडयन् ।
जनमेजयश्च पाञ्चाल्यः कर्णं विव्याध सायकैः ॥ ८.४४.३७ ॥
ते वेगवान वीर वसुषेणावर प्रहार करू लागले; आणि पांचाल्य जनमेजयाने कर्णाला बाणांनी विद्ध केले.
8.44.38
वाराहकर्णनाराचैर्नालीकैर्निशितैः शरैः ।
वत्सदन्तैर्विपाठैश्च क्षुरप्रैश्चटकामुखैः ॥ ८.४४.३८ ॥
वाराहकर्ण नाराच, नालीक, तीक्ष्ण शर, वत्सदन्त, विपाठ, क्षुरप्र आणि चटकामुख बाणांनी.
8.44.39
नानाप्रहरणैश्चोग्रै रथहस्त्यश्वसादिभिः ।
सर्वतोऽभ्यद्रवत्कर्णं परिवार्य जिघांसया ॥ ८.४४.३९ ॥
नाना प्रकारची भयंकर शस्त्रे घेऊन रथी, हत्तीस्वार आणि अश्वारोही कर्णाला वेढून, त्याला मारण्याच्या इच्छेने सर्व बाजूंनी धावून आले.
8.44.40
स पाण्डवानां प्रवरैः सर्वतः समभिद्रुतः ।
छाद्यमानः शिततैर्घोरैः स्वस्वनामाङ्कितैः शरैः ॥ ८.४४.४० ॥
पांडवांच्या श्रेष्ठ वीरांनी सर्व बाजूंनी आक्रमण केलेला, आपापल्या नावांनी अंकित तीक्ष्ण भयंकर बाणांनी झाकलेला तो कर्ण.
8.44.41
न चचाल रणे कर्णो महेन्द्रो दानवैरिव ।
निजघान महेष्वासान्पाञ्चालानेकविंशतिम् ॥ ८.४४.४१ ॥
युद्धात कर्ण दानवांसमोर इंद्र जसा विचलित झाला नाही; त्याने एकवीस महान धनुर्धर पांचालांना ठार मारले.
8.44.42
ततः पुनरमेयात्मा चेदीनां प्रवरान्दश ।
न्यहनद्भरतश्रेष्ठ कर्णो वैकर्तनस्तदा ॥ ८.४४.४२ ॥
नंतर, हे भरतश्रेष्ठा, अमेय आत्मा असलेल्या वैकर्तन कर्णाने चेदींमधील श्रेष्ठ दहा वीरांना ठार केले.
8.44.43
तस्य बाणसहस्राणि सम्प्रपन्नानि मारिष ।
दृश्यन्ते दिक्षु सर्वासु शलभानामिव व्रजाः ॥ ८.४४.४३ ॥
हे राजा, त्याचे हजारो बाण सर्व दिशांमध्ये टोळांच्या थव्यांप्रमाणे उडताना दिसत आहेत.
8.44.44
कर्णनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः सुतेजनाः ।
नराश्वकायान्निर्भिद्य पेतुरुर्व्यां समन्ततः ॥ ८.४४.४४ ॥
कर्णाच्या नावाने अंकित, सोन्याच्या पंखांचे, तीक्ष्ण बाण माणसांची आणि घोड्यांची शरीरे भेदून सर्वत्र जमिनीवर पडले.
8.44.45
कर्णेनैकेन समरे चेदीनां प्रवरास्तदा ।
सृज्जयानां च सर्वेषां शतशो निहता रणे ॥ ८.४४.४५ ॥
युद्धात कर्णाने एकट्याने त्या वेळी चेदींमधील श्रेष्ठ वीरांना आणि सृंजयांपैकी शेकडो जणांना रणांगणात ठार मारले.
8.44.46
कर्णस्य शरसञ्छन्नं बभूव तुमुलं तमः ।
नाज्ञायत ततः किञ्चित्परेषामात्मनोऽपि वा ॥ ८.४४.४६ ॥
कर्णाच्या बाणांनी आच्छादलेला भयंकर अंधार पसरला; तेव्हा शत्रूंचे किंवा स्वतःचेही काहीच दिसेनासे झाले.
8.44.47
तस्मिंस्तमसि भूते च क्षत्रियाणां भयङ्करे ।
विचचार महबिहुर्निर्दहन्क्षत्रियान्बहून् ॥ ८.४४.४७ ॥
त्या भयंकर अंधारात महाबाहू कर्ण अनेक क्षत्रियांना जाळत विचरण करू लागला.
8.44.48
ततः शरमहाज्वालो वीर्योष्मा कर्णपावकः ।
निर्दहन्पाण्डववनं चारु पर्यचरद्रणे ॥ ८.४४.४८ ॥
मग बाणांच्या महाज्वाला आणि पराक्रमाची उष्णता असलेला कर्ण-अग्नी पांडवांचे वन जाळत रणांगणात सुंदरपणे संचरू लागला.
8.44.49
ततस्तेषां महाराज पाण्डवानां महारथाः ।
सृञ्जयानां च सर्वेषां शतशोऽथ सहस्रशः।
अस्त्रैः कर्णं महेष्वासं समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ८.४४.४९ ॥
महाराज, तेव्हा पांडवांचे महारथी आणि सर्व सृंजय शेकडो व हजारोंच्या संख्येने महाधनुर्धर कर्णाला सर्व बाजूंनी अस्त्रांनी वेढून धरले.
8.44.50
स संवार्य महास्त्राणि महेष्वासो महात्मनाम् ।
प्रहस्य पुरुषेन्द्रस्य कर्णश्चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ८.४४.५० ॥
त्या महाधनुर्धराने महात्म्यांची महान अस्त्रे रोखून, हसत हसत पुरुषश्रेष्ठाचे धनुष्य कर्णाने तोडले.
8.44.51
ततः सन्धाय नवतिं निमेषान्नतपर्वणाम् ।
बिभेद कवचं राज्ञो रणे कर्णः शितैः शरैः ॥ ८.४४.५१ ॥
मग कर्णाने क्षणार्धात वाकलेल्या गाठींची नव्वद तीक्ष्ण बाणे लावून युद्धात राजाचे कवच भेदले.
8.44.52
तद्वर्म हेमविकृतं रत्नचित्रं बभौ पतत् ।
सविद्युदभ्रं सवितुः श्लिष्टं वातहतं यथा ॥ ८.४४.५२ ॥
खाली पडत असलेले ते सोन्याने सजवलेले रत्नजडित कवच, वाऱ्याने आदळलेल्या, सूर्याजवळच्या विजांनी युक्त मेघासारखे चमकले.
8.44.53
तदङ्गात्पुरुषेन्द्रस्य भ्रष्टं वर्म व्यरोचत ।
रत्नैरलंवृतं चित्रेर्व्यभ्नं निशि यथा नभः ॥ ८.४४.५३ ॥
पुरुषश्रेष्ठाच्या शरीरावरून गळून पडलेले ते कवच, रत्नांनी अलंकृत व विचित्र रंगांचे होऊन रात्री उघड्या आकाशासारखे चमकले.
8.44.54
भिन्नवर्मा शरैः पार्थो रुधिरेण समुक्षितः ।
बभासे पुरुषश्रेष्ठ उद्यन्निव दिवाकरः ॥ ८.४४.५४ ॥
बाणांनी कवच भेदलेला, रक्ताने माखलेला तो पुरुषश्रेष्ठ पार्थ उगवत्या सूर्यासारखा चमकला.
8.44.55
स शराचितसर्वाङ्गश्छिन्नवर्माऽथ संयुगे ।
क्षात्रं धर्मं समास्थाय सिंहनादमकुर्वत ॥ ८.४४.५५ ॥
बाणांनी सर्वांग व्यापलेला आणि चिलखत तुटलेला तो युद्धात क्षात्रधर्म स्वीकारून सिंहगर्जना करू लागला.
8.44.56
नर्दित्वा च चिरं कालं पाण्डवो रभसो रणे ।
शक्तिं चिक्षेप वेगेन प्रदीप्तामशनीमिव ॥ ८.४४.५६ ॥
बराच वेळ गर्जना करून वेगवान पांडुपुत्राने युद्धात प्रज्वलित शक्ती आयुध वज्राप्रमाणे वेगाने फेकले.
8.44.57
तां ज्वलन्तीमिवाकाशे शक्तिं शप्तभिराशुगैः ।
भल्लैश्चिच्छेद राधेयः सा त्वशीर्यत वै रणे ॥ ८.४४.५७ ॥
आकाशात जळणाऱ्या त्या शक्तीला राधापुत्राने सात वेगवान भल्ल बाणांनी तोडले; ती युद्धात तुकडे होऊन पडली.
8.44.58
हृदि बाह्वोर्ललाटे च क्षिप्रकारी युधिष्ठिरः ।
चतुर्भिस्तोमरैः कर्णं ताडयित्वाऽनदन्मुदा ॥ ८.४४.५८ ॥
छाती, बाहू आणि कपाळावर चपळ युधिष्ठिराने चार तोमरांनी कर्णाला प्रहार करून आनंदाने गर्जना केली.
8.44.59
उद्भिन्नरुधिरः कर्णः क्रुद्वः सर्प इव श्वसन् ।
जघान सूतं पार्थस्य पार्ष्ठिं च नवभिः शरैः ॥ ८.४४.५९ ॥
रक्त वाहणारा कर्ण रागाने सापासारखा फुत्कारत पार्थाच्या सारथ्याला आणि रथाच्या मागील भागाला नऊ बाणांनी मारू लागला.
8.44.60
ध्वजं चिच्छेद नृपतेस्त्रिभिर्विव्याध चैव तम् ।
इषुधी चास्य चिच्छेद रथं च तिलशोऽच्छिनत् ॥ ८.४४.६० ॥
त्याने राजाचा ध्वज तोडला, तीन बाणांनी त्यालाही विद्ध केले; त्याचे भाते तोडले आणि रथाचे तिळा-तिळाएवढे तुकडे केले.
8.44.61
एतस्मिन्नन्तरे शूराः पाण्डवानां महारथाः। ॥ ८.४४.६१ ॥
यावेळी पाण्डवांचे महारथी शूर (पुढे सरसावले).
8.44.62
सात्यकिः पञ्चविंशत्या शिखण्डी नवभिः शरैः ।
अवर्षतां महाराज राधेयं शत्रुकर्शनम् ॥ ८.४४.६२ ॥
हे महाराज, सात्यकीने पंचवीस आणि शिखण्डीने नऊ बाणांनी शत्रुंना पीडा देणाऱ्या राधेयावर (कर्णावर) वर्षाव केला.
8.44.63
शैनेयं तु ततुः क्रुद्धः कर्णः पञ्चभिरायसैः ।
विव्याध समरे राजंस्त्रिभिश्चान्यैः शिलीमुखैः ॥ ८.४४.६३ ॥
परंतु क्रुद्ध कर्णाने शैनेयाला (सात्यकीला) पाच लोखंडी बाणांनी प्रहार केला; हे राजन्, युद्धात आणखी तीन शिलीमुख बाणांनी त्याला विद्ध केले.
8.44.64
दक्षिणं तु भुजं तस्य त्रिभिः कर्णोऽभ्यविध्यत ।
सव्यं षोडशभिर्बाणैर्यन्तारं चास्य सप्तभिः ॥ ८.४४.६४ ॥
कर्णाने त्याच्या उजव्या बाहूला तीन बाणांनी, डाव्या बाहूला सोळा बाणांनी आणि सारथ्याला सात बाणांनी भेदले.
8.44.65
अथास्य चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रोऽनयत्क्षिप्रं यमस्य सदनं प्रति ॥ ८.४४.६५ ॥
मग सूतपुत्र (कर्ण) याने चार तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे चार घोडे तत्काळ यमाच्या सदनाकडे पाठवले.
8.44.66
अथापरेण भल्लेन धनुश्छित्त्वा महारथः ।
सारथेः सशिरस्त्राणं शिरः कायादपाहरत् ॥ ८.४४.६६ ॥
मग त्या महारथीने दुसऱ्या भल्ल बाणाने त्याचे धनुष्य तोडून, सारथ्याचे शिरस्त्राणासह मस्तक धडापासून वेगळे केले.
8.44.67
हताश्वसूते तु रथे स्थितः स शिनिपुङ्गवः ।
शक्तिं चिक्षेप कर्णाय वैदूर्यमणिभूषिताम् ॥ ८.४४.६७ ॥
घोडे आणि सारथी मारले गेलेल्या रथात उभा असलेल्या त्या शिनिवंशश्रेष्ठाने वैदूर्यमण्यांनी सजवलेली शक्ती कर्णावर फेकली.
8.44.68
तामापतन्तीं सहसा द्विधा चिच्छेद भारत ।
कर्णो वै धन्विनां श्रेष्ठस्तांश्च सर्वानवारयत् ॥ ८.४४.६८ ॥
हे भारता, वेगाने येणारी ती शक्ती कर्णाने एका क्षणात दोन तुकडे केली; धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या कर्णाने त्या सर्वांना रोखले.
8.44.69
ततस्तान्निशितैर्बाणैः पाण्डवानां महारथान् ।
न्यवारयदमेयात्मा शिक्षया च बलेन च ॥ ८.४४.६९ ॥
नंतर त्या अमेयात्म्याने तीक्ष्ण बाणांनी पाण्डवांच्या त्या महारथींना आपल्या कौशल्याने व बळाने रोखले.
8.44.70
अर्दयित्वा शरैस्तांस्तु सिंहः क्षुद्रमृगानिव ।
पीडयन्धर्मराजानं शरैः सन्नतपर्वमिः।
अभ्यद्रवत राधेयो धर्मपुत्रं शितैः शरैः ॥ ८.४४.७० ॥
त्यांना बाणांनी पीडित करून, सिंह लहान मृगांवर झेप घेतो तसा, वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांनी धर्मराजाला त्रस्त करीत राधेयाने धर्मपुत्रावर तीक्ष्ण बाणांसह धाव घेतली.
8.44.71
ततः पार्षो ह्यपासासीद्वताश्वो हतसारथिः ।
अशक्नुवन्मुखे स्थातुं ततः कर्णस्य दुर्मनाः ॥ ८.४४.७१ ॥
नंतर पार्षत (धृष्टद्युम्न) घोडे व सारथी मारले गेल्याने कर्णासमोर उभे राहू न शकून, खिन्न मनाने मागे सरला.
8.44.72
तमभिद्रुत्य राधेयः पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अब्रवीत्प्रहसन्राजन्कुत्सयन्निव पाण्डवम् ॥ ८.४४.७२ ॥
हे राजा, राधेयाने पाण्डुपुत्र युधिष्ठिराकडे धाव घेऊन, हसत, जणू पाण्डवाची निंदा करीत त्याला म्हटले.
8.44.73
कथं नाम कुले जातः क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः ।
प्रजह्यात्समरे शत्रून्प्राणान्रक्ष महाहवे ॥ ८.४४.७३ ॥
क्षत्रिय कुलात जन्मून क्षात्रधर्मात स्थित असूनही, या महायुद्धात शत्रूंना सोडून तू प्राणरक्षण कसे करतोस?
8.44.74
न भवान्क्षत्रधर्मेषु कुशलोऽसीति मे मतिः ।
ब्राह्मे बले भवान्युक्तः स्वाध्याये यज्ञकर्मणि ॥ ८.४४.७४ ॥
क्षात्रधर्मात तू निपुण नाहीस असे माझे मत आहे; तू ब्राह्मबलात, स्वाध्यायात आणि यज्ञकर्मात गुंतलेला आहेस.
8.44.75
मा स्म युध्यस्व कौन्तेय मा स्म वीरान्समासदः ।
मा चैवं विप्रियं ब्रूहि मा च त्वं भज संयुगम् ॥ ८.४४.७५ ॥
हे कौन्तेया, युद्ध करू नकोस; वीरांजवळ जाऊ नकोस; असे अप्रिय बोलू नकोस; युद्धात उतरू नकोस.
8.44.76
वक्तव्या मारिषाऽन्ये तु न वक्तव्यास्तु मादृशाः ।
मादृशान्हि ब्रुवन्युद्धे एतदन्यच्च लप्स्यसे ॥ ८.४४.७६ ॥
इतरांशी बोलता येईल, पण माझ्यासारख्यांशी बोलू नये; युद्धात माझ्यासारख्यांना असे बोलणारा हे आणि आणखी काही मिळवेल.
8.44.77
स्वगृहं गच्छ कौन्तेय यत्र वा केशवार्जुनौ ।
न हि त्वां समरे राजन्हन्यात्कर्णः कथञ्चन ॥ ८.४४.७७ ॥
हे कौन्तेया, आपल्या घरी जा, किंवा जिथे केशव आणि अर्जुन आहेत तिथे जा; हे राजा, कर्ण युद्धात कोणत्याही प्रकारे तुला मारणार नाही.
8.44.78
वरप्रदानं कुन्त्यास्तु कर्णः स्मृत्वा महारथः ।
वधप्राप्तं तु कौन्तेयं नावधीत्पुरुषोत्तमः ॥ ८.४४.७८ ॥
कुंतीला दिलेल्या वराचे स्मरण करून महारथी कर्णाने, वधास पात्र असूनही कौन्तेयाला मारले नाही; तो पुरुषोत्तम होता.
8.44.79
एवमुक्त्वा ततः पार्थं विसृज्य च महाबलः ।
न्यहनत्पाण्डवीं सेनां वज्रहस्त इवासुरीम् ॥ ८.४४.७९ ॥
असे बोलून महाबली कर्णाने पार्थाला सोडले आणि वज्रहस्त इंद्र असुरसेनेवर तुटून पडावा तसा पांडवसेनेवर प्रहार केला.
8.44.80
ततोऽपायाद्द्रुतं राजन्व्रीडन्निव नरेश्वरः ॥ ८.४४.८० ॥
तेव्हा, हे राजा, लाजल्यासारखा तो नरेश्वर त्वरेने तेथून निघून गेला.
8.44.81
अथापयातं राजानं मत्वाऽन्वीयुस्तमच्युतम् ।
चेदिपाण्डवपाञ्चालाः सात्यकिश्च महारथः।
द्रौपदेयास्तथा शूरा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ८.४४.८१ ॥
मग माघार घेणाऱ्या राजाला अच्युत (कृष्ण) सोबत आहे असे मानून चेदी, पांडव, पांचाल, महारथ सात्यकी, द्रौपदीचे शूर पुत्र आणि माद्रीचे दोन पुत्र पांडव त्याच्या पाठीमागे गेले.
8.44.82
ततो युधिष्ठिरानीकं दृष्ट्वा कर्णः पराङ्मुखम् ।
कुरुभिः सहितो वीरः प्रहृष्टः पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ ८.४४.८२ ॥
तेव्हा युधिष्ठिराचे सैन्य पाठ फिरवत आहे हे पाहून वीर कर्ण कौरवांसह आनंदाने मागून निघाला.
8.44.83
भेरीशङ्खमृदङ्गानां कार्मुकाणां च निःस्वनः ।
बभूव धार्तराष्ट्राणां सिंहनादरवस्तथा ॥ ८.४४.८३ ॥
भेरी, शंख, मृदंग आणि धनुष्यांचा नाद उठला; धृतराष्ट्रपुत्रांची सिंहगर्जनाही तशीच घुमली.
8.44.84
युधिष्ठिरस्तु कौरव्य रथमारुह्य सत्वरम् ।
श्रुतकीर्तेर्महाराज दृष्ट्वा तत्कर्णविक्रमम् ॥ ८.४४.८४ ॥
पण हे कौरव्या, हे महाराजा! युधिष्ठिर त्वरेने रथात चढून, श्रुतकीर्तीकडे पाहत कर्णाचा तो पराक्रम पाहू लागला.
8.44.85
काल्यमानं बलं दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मारिष ।
स्वान्योधानब्रवीत्क्रुद्वो निघ्नतैतान्किमासत ॥ ८.४४.८५ ॥
सूतपुत्राने सैन्य कापले जात असलेले पाहून, हे माननीय, क्रुद्ध होऊन तो आपल्या योद्ध्यांना म्हणाला, "यांना मारा, तुम्ही का बसला आहात?"
8.44.86
ततो राज्ञाऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवानां महारथाः ।
भीमसेनमुखाः सर्वे पुत्रांस्ते प्रत्युपाद्रवन् ॥ ८.४४.८६ ॥
नंतर राजाची अनुज्ञा मिळताच पांडवांचे सर्व महारथी, भीमसेनाच्या नेतृत्वाखाली, तुमच्या पुत्रांवर तुटून पडले.
8.44.87
अभवत्तुमुलः शब्दो योधानां तत्र भारत ।
रथहस्त्यश्वपत्तीनां द्रवतां निनदो महान्।
उद्यतप्रतिविष्टानां शस्त्राणां च ततस्ततः ॥ ८.४४.८७ ॥
हे भरता, तेथे योद्ध्यांचा प्रचंड गोंधळ उडाला — रथ, हत्ती, घोडे आणि पायदळ धावताना झालेला मोठा गर्जनाध्वनी, आणि इकडेतिकडे उगारलेल्या व आदळणाऱ्या शस्त्रांचा आवाज.
8.44.88
आगच्छत प्रहरत क्षिप्रं विपरिधावत ।
इति ब्रुवाणा ह्यन्योन्यं जघ्नुर्योधा महारणे ॥ ८.४४.८८ ॥
"या, प्रहार करा, लवकर धावा" — असे एकमेकांना म्हणत, त्या महायुद्धात योद्ध्यांनी एकमेकांवर प्रहार केले.
8.44.89
अभ्रच्छायेव तत्रासीच्छरवृष्टिभिरम्बरे ।
समावृतैर्नरवरैर्निघ्नद्भिरितरेतरम् ॥ ८.४४.८९ ॥
तेथे आकाशात बाणांच्या वर्षावाने ढगांच्या छायेसारखी छाया झाली; एकमेकांवर प्रहार करणारे श्रेष्ठ नर त्याने झाकले गेले.
8.44.90
विपताकध्वजच्छत्रा व्यश्वसूतरथायुधाः ।
व्यङ्गाङ्गावयवाः पेतुः क्षितौ क्षीणाः क्षितीश्वराः।
शिखराणीव शेलानां वज्रभिन्नानि मानिष ॥ ८.४४.९० ॥
पताका, ध्वज आणि छत्रे तुटली; घोडे, सारथी, रथ आणि शस्त्रे नष्ट झाली; अवयव विकृत होऊन थकलेले राजे जमिनीवर पडले — वज्राने तुटलेल्या पर्वतशिखरांसारखे. हे माननीय!
8.44.91
सारोहा निहताः पेतुर्द्विपा भिन्ना महीतले ।
छिन्नभिन्नविपर्यस्तवर्मालङ्कारविग्रहाः ॥ ८.४४.९१ ॥
स्वारांसह मारलेले हत्ती जमिनीवर फुटून पडले; त्यांचे चिलखत, अलंकार आणि शरीरे छिन्नभिन्न व उलथापालथ झाली.
8.44.92
सारोहास्तुरगाः पेतुर्हतवीराः सहस्रशः ।
विप्रविद्वायुधाङ्गाश्च द्विरदा रथिभिर्हताः।
प्रतिवीरैश्च सम्मर्दे पत्तिसङ्घाः सहस्रशः ॥ ८.४४.९२ ॥
स्वारांसह घोडे हजारोंनी पडले, त्यांचे वीर मारले गेले; शस्त्रे व अवयव विखुरले, हत्ती रथींकडून मारले गेले. चकमकीत प्रतिवीरांकडून पायदळाच्या तुकड्या हजारोंनी नष्ट झाल्या.
8.44.93
विशालायतताम्राक्षैः पद्मेन्दुसदृशाननैः ।
शिरोभिर्युद्धशौण्डानां सर्वतः संवृता मही ॥ ८.४४.९३ ॥
विशाल, लांब, तांबडे डोळे आणि कमळ-चंद्रासारखे चेहरे असलेल्या युद्धमदांध वीरांच्या मस्तकांनी सर्वत्र पृथ्वी आच्छादली गेली.
8.44.94
यथा भुवि तथा व्योम्नि निःस्वनं शुश्रुवुर्जनाः ।
विमानेऽप्सरसां सङ्घैर्गीतवादित्रनिःस्वनैः ॥ ८.४४.९४ ॥
पृथ्वीवर ऐकू आले तसेच आकाशातही लोकांनी आवाज ऐकला — विमानांमध्ये अप्सरांच्या समूहांचे गीत व वाद्यांचे नाद.
8.44.95
हतानभिमुखान्वीरान्वीरैः शतसहस्रशः ।
आरोप्यारोप्य गच्छन्ति विमानेष्वप्सरोगणाः ॥ ८.४४.९५ ॥
समोर तोंड करून मेलेल्या वीरांना — वीरांकडूनच शेकडो-हजारोंनी मारलेल्यांना — अप्सरांचे समूह वारंवार उचलून विमानांत नेत आहेत.
8.44.96
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं प्रत्यक्षं स्वर्गलिप्सया ।
प्रहृष्टमनसः शूराः क्षिप्रं जघ्नुः परस्परम् ॥ ८.४४.९६ ॥
हे महान आश्चर्य प्रत्यक्ष पाहून, स्वर्गाच्या लालसेने हर्षित मनाचे शूर लवकर एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
8.44.97
रथिनो रथिभिः सार्धं चित्रं युयुधुराहवे ।
पत्तयः पत्तिभिर्नागाः सह नागैर्हयैर्हयोः ॥ ८.४४.९७ ॥
रथी रथींसह युद्धात अद्भुतरीत्या लढले. पायदळ पायदळांसह, हत्ती हत्तींसह, घोडे घोडेस्वारांसह लढले.
8.44.98
एवं प्रवृत्ते सङ्ग्रामे गजवाजिनरक्षये ।
सैन्येन रजसा वृत्तते स्वे स्वाञ्जघ्नुः परे परान् ॥ ८.४४.९८ ॥
हत्ती, घोडे, मनुष्य यांच्या संहाराचे हे युद्ध असे सुरू असताना, सैन्याच्या धुळीने वेढलेले लोक आपल्यांनाच मारू लागले; दुसरे दुसऱ्यांना मारू लागले.
8.44.99
कचाकचं युद्धमासीद्दन्तादन्ति नखानखि ।
मुष्टियुद्धं नियुद्धं च देहपाप्मविनाशनम् ॥ ८.४४.९९ ॥
केस ओढून, दातांनी चावून, नखांनी ओरबाडून युद्ध झाले. मुष्टियुद्ध आणि मल्लयुद्धही झाले; ते देहपापांचा नाश करणारे होते.
8.44.100
तथा वर्ततति सङ्ग्रमे गजवाजिनरक्षये ।
नराश्वनागदेहेभ्यः प्रसृता लोहितापगा ॥ ८.४४.१०० ॥
हत्ती, घोडे, मनुष्य यांच्या संहाराचे युद्ध असे चालू असताना, माणसे, घोडे, हत्ती यांच्या देहांतून रक्ताची नदी वाहिली.
8.44.101
गजाश्वनरदेहान्सा व्युवाह पतितान्बहून् ।
नराश्वगजसम्बाधे नराश्वगजसादिनाम् ॥ ८.४४.१०१ ॥
ती नदी पडलेली अनेक हत्ती, घोडे, माणसांची शरीरे वाहून नेत होती; माणसे, घोडे, हत्ती यांनी भरलेल्या त्या गर्दीत, आणि त्यांच्यावर स्वार झालेल्यांचीही.
8.44.102
लोहितोदा महाघोरा मांसशोणितकर्दमा ।
नराश्वगजदेहान्वै वहन्ती भीरुभीषणा ॥ ८.४४.१०२ ॥
रक्ताच्या पाण्याने भरलेली, अत्यंत भयंकर, मांस-रक्ताच्या चिखलाची, माणसे, घोडे, हत्ती यांची शरीरे वाहून नेणारी, भित्र्यांना भीती देणारी ती नदी.
8.44.103
तस्या नद्याः परं पारं व्रजन्ति विजयैषिणः ।
नागेन च प्लवन्तो वै निमज्ज्योन्मज्ज्य चापरे ॥ ८.४४.१०३ ॥
विजयाची इच्छा करणारे त्या नदीच्या पलीकडच्या काठाकडे जात आहेत; कोणी हत्तीवर, कोणी पोहत, तर कोणी बुडत व वर येत.
8.44.104
ते तु लोहितदिग्धाङ्गा रक्तवर्मायुधाम्बराः ।
सस्नुस्ततस्यां पपुश्चास्रं मम्लुश्च भरतर्षभ ॥ ८.४४.१०४ ॥
रक्ताने माखलेल्या अंगांनी, रक्तवर्ण चिलखत, शस्त्रे व वस्त्रे धारण करून ते त्यात स्नान करत आणि रक्त प्याले; हे भरतश्रेष्ठा, ते थकले.
8.44.105
रथानश्वान्नारान्नागानायुधाभरणानि च ।
वर्माणि चाप्यपश्याम पतितानि सहस्रशः।
खं द्यां भूमिं दिशश्चैव प्रायः पश्याम लोहिताः ॥ ८.४४.१०५ ॥
रथ, घोडे, माणसे, हत्ती, आयुधे, अलंकार व चिलखते हजारोंच्या संख्येने पडलेली आम्ही पाहिली; आकाश, स्वर्ग, पृथ्वी व दिशा प्रायः रक्तवर्ण दिसत होत्या.
8.44.106
लोहितस्य तु गन्धेन स्पर्देन च रसेन च ।
रूपेण चातिरक्ततेन शब्देन च विसर्पता।
विषादः सुमहानासीत्प्रायः सैन्यस्य भारत ॥ ८.४४.१०६ ॥
रक्ताचा गंध, स्पर्श, रस, अतिलाल रूप आणि पसरणारा आवाज यांमुळे, हे भारता, सैन्यात मोठा विषाद निर्माण झाला.
8.44.107
तत्तु विप्रहतं सैन्यं भीमसेनमुखैस्तव ।
भूयः समाद्रवन्वीराः सातत्यकिप्रमुखास्तदा ॥ ८.४४.१०७ ॥
तेव्हा तुमचे ते सैन्य भीमसेन इत्यादींनी पूर्ण पराभूत झाले; मग सात्यकी प्रमुख वीर पुन्हा आक्रमणासाठी धावले.
8.44.108
तेषामापतततां वेगमविषह्यं निरीक्ष्य च ।
पुत्राणां ते महासैन्यमासीद्राजन्पराङ्मुखम् ॥ ८.४४.१०८ ॥
आक्रमण करणाऱ्यांचा असह्य वेग पाहून, हे राजा, तुमच्या पुत्रांचे ते महाविशाल सैन्य पाठ फिरवून पळाले.
8.44.109
तत्प्रकीर्णरथाश्वेभं नरवाजिसमाकुलम् ।
विध्वस्तवर्मकवचं प्रविद्वायुधकार्मुकम् ॥ ८.४४.१०९ ॥
विखुरलेले रथ, घोडे व हत्ती यांनी भरलेले, माणसे व घोडे यांनी गजबजलेले, चिलखत व कवच फुटलेले, शस्त्रे व धनुष्ये विखुरलेले ते सैन्य.
8.44.110
व्यद्रवत्तावकं सैन्यं लोड्यमानं समन्ततः ।
सिंहार्दितमिवारण्ये यथा गजकुलं तथा ॥ ८.४४.११० ॥
अरण्यात सिंहाने पीडलेला हत्तींचा कळप जसा पळतो, तसे चहूकडून पीडित झालेले तुमचे सैन्य पळून गेले.