महाभारत · अध्याय 8.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.55.1
प्रत्येत्याथ पुनर्जिष्णुर्जित्वा संशप्तकान्बभौ ।
वक्रानुवक्रगमनादङ्गारक इव ग्रहः ॥ ८.५५.१ ॥
नंतर पुन्हा परत येऊन विजयी अर्जुनाने संशप्तकांना जिंकून तेजाने चमकला, जसा वक्र आणि अनुवक्र गतीने मंगळ ग्रह चमकतो.
8.55.2
पार्थबाणहता राजन्नराश्वरथकुञ्जराः ।
विचेलुर्बभ्रमुर्नेशुः पेतुर्मम्लुश्च भारत ॥ ८.५५.२ ॥
हे राजा, पार्थाच्या बाणांनी घायाळ झालेले नर, अश्व, रथ आणि हत्ती थरथरले, फिरले, नष्ट झाले, पडले आणि चिरडले गेले; हे भारता.
8.55.3
धुर्यान्धुर्येतरान्सूतान्ध्वजांश्चपासिसायकान् ।
पाणीन्पाणिगताञ्शस्त्रान्बाहूनपि शिरांसि च ॥ ८.५५.३ ॥
त्याने धुरेचे घोडे आणि इतर घोडे, सारथी, ध्वज, तलवारी आणि बाण, हात, हातातील शस्त्रे, बाहू आणि मस्तकेही छेदली.
8.55.4
भल्लैः क्षुरैरर्धचन्द्रैर्वत्सदन्तैश्च पाण्डवः ।
चिच्छेदामित्रवीराणां समरे प्रतियुध्यताम् ॥ ८.५५.४ ॥
पांडवाने भल्ल, क्षुर, अर्धचंद्र आणि वत्सदंत बाणांनी युद्धात प्रतिकार करणाऱ्या शत्रुवीरांना छेदले.
8.55.5
तं प्रवीरास्त्वदीयानां नर्दमानाऽभिदुद्रुवुः ।
वासितार्थे युयुत्सन्तो वृषभा वृषभं यथा।
निपतन्त्यर्जुनं शूराः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.५५.५ ॥
तुमच्या पक्षातील प्रमुख वीर गर्जना करत त्याच्यावर धावून गेले, गायीसाठी लढू इच्छिणाऱ्या वृषभांसारखे; शूर शेकडो आणि हजारोंच्या संख्येने अर्जुनावर कोसळले.
8.55.6
तेषां तस्य च तद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।
त्रैलोक्यविजये यादृग्दैत्यानां सह वज्रिणा ॥ ८.५५.६ ॥
त्यांचे आणि त्याचे ते युद्ध रोमांचकारक झाले, त्रैलोक्यविजयाच्या वेळी वज्रधारी इंद्राबरोबर दैत्यांनी केलेल्या युद्धासारखे.
8.55.7
तमविध्यत्त्रिभिर्बाणैर्दन्दशूकैरिवाहिभिः ।
उग्रायुधस्य तस्याशु शिरः कायादपाहरत् ॥ ८.५५.७ ॥
सापांनी दंश करावा तसे तीन बाणांनी त्याला भेदले; उग्र आयुध धारण करणाऱ्या त्याचे मस्तक त्वरित धडावरून छाटले.
8.55.8
तेऽर्जुनं सर्वतः क्रुद्धा नानाशस्त्रैरवीवृषन् ।
मरुद्भिः प्रेरिता मेघा हिमवन्तमिवोष्णगे ॥ ८.५५.८ ॥
संतप्त झालेले ते सर्व बाजूंनी अर्जुनावर नाना शस्त्रांचा वर्षाव करू लागले; उन्हाळ्यात मरुतांनी प्रेरित मेघ हिमालयावर वर्षावे तसे.
8.55.9
अस्त्रैरस्त्राणिं संवार्य द्विषतां सर्वतोऽर्जुनः ।
सम्यगस्तैः शरैः सर्वानहितानहनद्बहून् ॥ ८.५५.९ ॥
अर्जुनाने सर्व बाजूंनी शत्रूंची अस्त्रे अस्त्रांनी अडवून, योग्य रीतीने आपल्या बाणांनी त्या पुष्कळ वैऱ्यांना ठार केले.
8.55.10
छिन्नत्रिवेणुजङ्घेषान्हताश्वान्हतसारथीन् ।
विस्रस्तहस्ततूणीरान्विचक्रथकेतनान् ॥ ८.५५.१० ॥
रथांचे त्रिवेणू व जंघा छिन्न केल्या, घोडे व सारथी मारले, हात व भाते गळून पडले, ध्वजा पाडल्या.
8.55.11
सञ्छिन्नरश्मियोक्त्राक्षान्व्यनुकर्षयुगान्रथान् ।
विध्वस्तसर्वसन्नाहान्बाणैश्चक्रेऽर्जुनस्त्वरन् ॥ ८.५५.११ ॥
अर्जुनाने त्वरेने बाणांनी रथांची अशी दशा केली: लगाम, जू व आस तुटले, जोत ओढले गेले, सर्व चिलखत चुरगाळले.
8.55.12
ते रथास्तत्र विध्वस्ताः परार्द्व्या भान्त्यनेकशः ।
धनिनामिव वेश्मानि हतान्यग्न्यनिलाम्बुभिः ॥ ८.५५.१२ ॥
तेथे मोडलेले ते मौल्यवान रथ अनेक प्रकारे चमकत होते; अग्नी, वारा व पाण्याने नष्ट झालेल्या धनिकांच्या घरांसारखे.
8.55.13
द्विपाः सम्भिन्नमर्माणो वज्राशनिसमैः शरैः ।
पेतुर्गिर्यग्रवेश्मानि वज्रवाताग्निभिर्यथा ॥ ८.५५.१३ ॥
वज्र आणि विजेसमान बाणांनी मर्मस्थाने भेदलेले हत्ती, वज्र, वारा आणि अग्नीने पर्वतशिखरावरील वास्तू पडाव्यात तसे पडले.
8.55.14
अनेकैश्च शिलाधौतैर्वज्रानलविषोपमैः ।
शरैर्निजघ्निवान्पार्थो महेन्द्र इव दानवान् ॥ ८.५५.१४ ॥
दगडावर धार लावलेल्या अनेक बाणांनी, वज्र, अग्नी आणि विषासमान बाणांनी, महेंद्र दानवांना मारतो तसा पार्थाने मारले.
8.55.15
सारोहास्तुरगाः पेतुर्बहवोऽर्जुनताडिताः ।
निर्जिह्वान्त्राः क्षितौ क्षीणा रुधिरार्द्राः सुदुर्दृशः ॥ ८.५५.१५ ॥
अर्जुनाने प्रहार केलेले अनेक घोडे स्वारांसह पडले; जीभ आणि आतडी बाहेर आलेले, थकून जमिनीवर, रक्ताने भिजलेले, अति भयंकर दिसत होते.
8.55.16
नराश्वनागा नाराचैः संस्यूताः सव्यसाचिना ।
बभ्रमुश्चस्खलुः पेतुर्नेदुर्मम्लुश्च मारिष ॥ ८.५५.१६ ॥
नर, अश्व आणि हत्ती सव्यसाचीच्या (अर्जुनाच्या) नाराचांनी विंधले गेले; ते फिरले, अडखळले, पडले, ओरडले आणि हे मारिष, कोमेजले.
8.55.17
महार्हवर्माभरणा नानारूपाम्बरायुधाः ।
सरथाश्वद्विपा वीरा हताः पार्थेन शेरते ॥ ८.५५.१७ ॥
बहुमोल चिलखत आणि अलंकार धारण केलेले, विविध रूपांचे वस्त्र आणि शस्त्र असलेले, रथ, अश्व व हत्तींसह वीर पार्थाने मारलेले पडून आहेत.
8.55.18
निर्भयाः पुण्यकर्माणो विशिष्टाभिजनश्रुताः ।
गताः शरीरैर्वसुधामूर्जितैः कर्मभिर्दिवम् ॥ ८.५५.१८ ॥
निर्भय, पुण्यकर्मी, श्रेष्ठ कुळ आणि विद्या असलेले, शरीरासह पृथ्वी सोडून, पराक्रमी कर्मांनी स्वर्गाला गेले.
8.55.19
अथार्जुनरथं वीरास्त्वदीयाः समभिद्रवन् ।
नानाजनपदाध्यक्षाः सगणा जातमन्यवः ॥ ८.५५.१९ ॥
तेव्हा आपले अनेक जनपदांचे अधिपती वीर, आपापल्या गणांसह संतापून अर्जुनाच्या रथाकडे धावून गेले.
8.55.20
उह्यमना रथाश्वेभैः पत्तयश्च जिघांसवः ।
समभ्यधावन्नस्यन्तो विविधं क्षिप्रमायुधम् ॥ ८.५५.२० ॥
रथ, घोडे आणि हत्तींवर स्वार झालेले व पायदळ सैनिकही वध करण्याच्या इच्छेने, त्वरेने नाना प्रकारची शस्त्रे सोडत पुढे धावले.
8.55.21
तदायुधमहावर्षं क्षिप्तं योधमहाम्बुदैः ।
व्यधमन्निशितैर्बाणैः क्षिप्रमर्जुनमारुतः ॥ ८.५५.२१ ॥
योद्ध्यांरूपी महामेघांनी सोडलेला शस्त्रांचा तो महावर्षाव, अर्जुनरूपी वाऱ्याने तीक्ष्ण बाणांनी त्वरित विखुरून टाकला.
8.55.22
साश्वपत्तिद्विपरथं महाशस्त्रौघसम्प्लवम् ।
सहसा सन्तितीर्षन्तं पार्थं शस्त्रास्त्रसेतुना ॥ ८.५५.२२ ॥
अश्वारोही, पायदळ, हत्ती आणि रथांसह असलेल्या त्या महान शस्त्रप्रवाहाला, अर्जुन अचानक शस्त्रास्त्रांच्या सेतूने पार करू इच्छित होता.
8.55.23
अथाब्रवीद्वासुदेवः पार्थ किं क्रीडसेऽनघ ।
संशप्तकान्प्रमथ्यैनांस्ततः कर्णवधे त्वर ॥ ८.५५.२३ ॥
तेव्हा वासुदेव म्हणाले, "हे पार्था, हे निष्पाप, तू का खेळत आहेस? या संशप्तकांचा नाश करून मग कर्णवधासाठी घाई कर."
8.55.24
तथेत्युक्त्वाऽर्जुनः कृष्णं शिष्टान्संशप्तकांस्तदा ।
क्षपयिष्यंस्तदा बाणैर्दैत्यानिन्द्र इवावधीत् ॥ ८.५५.२४ ॥
"ठीक आहे" असे म्हणून अर्जुनाने कृष्णाला, उरलेल्या संशप्तकांचा नाश करण्याच्या इच्छेने, इंद्राने दैत्यांना मारावे तसे बाणांनी त्यांना मारले.
8.55.25
आददत्सन्दधन्नेषृन्दृष्टः कैश्चिद्रणेऽर्जुनः ।
विमुञ्चन्वा शराञ्शीघ्रं दृश्यन्ते वै नरा हताः ॥ ८.५५.२५ ॥
युद्धात काहींनी अर्जुनाला पाहिले; तो बाण घेऊन लावत आणि वेगाने सोडत होता, आणि माणसे मारली गेलेली दिसत होती.
8.55.26
आश्चर्यमिति गोविन्दो ब्रुवन्नश्वानचोदयत् ।
हंसांशुगौरास्ते सेनां हंसाः सर इवाविशन् ॥ ८.५५.२६ ॥
"आश्चर्य!" असे म्हणत गोविंदाने घोडे हाकले; हंसाच्या किरणांसारखे पांढरे ते घोडे सैन्यात असे शिरले जसे हंस सरोवरात शिरतात.
8.55.27
ततः सङ्ग्रामभूमिं तां वर्तमाने जनक्षये ।
अवेक्षमाणो गोविन्दः सव्यसाचिनमब्रवीत् ॥ ८.५५.२७ ॥
मग जनक्षय चालू असलेल्या त्या रणभूमीकडे पाहत गोविंद सव्यसाची अर्जुनाला म्हणाला.
8.55.28
एष पार्थ महारौद्रो वर्तते भरतक्षयः ।
पृथिव्यां पार्थिवानां वै दुर्योधनकृते महान् ॥ ८.५५.२८ ॥
हे पार्था! हा अति भयंकर भरतवंशाचा नाश होत आहे; पृथ्वीवरील राजांचा मोठा संहार, खरोखर दुर्योधनामुळे.
8.55.29
पश्य भारत चापानि रुक्मपृष्ठानि धन्विनाम् ।
हतानामपविद्धानि कलापानिषुधींस्तथा ॥ ८.५५.२९ ॥
हे भारता! पाहा, धनुर्धरांची सोनेरी पाठी असलेली धनुष्ये, मारल्या गेलेल्यांचे फेकलेले भाते आणि तूणीर.
8.55.30
जातरूपमयैः पुङ्खैः शरांश्च नतपर्वणः ।
तैलधौतांश्च नाराचान्निर्मुक्तानिव पन्नगान् ॥ ८.५५.३० ॥
सोनेरी पिसांचे बाण, वाकलेल्या पेरांचे बाण आणि तेलाने धुतलेले नाराच पाहा; ते सोडलेल्या सापांसारखे पडले आहेत.
8.55.31
आकीर्णांस्तोमरान्वाहांश्छत्रान्हेमविभूषितान् ।
चर्माणि चापविद्धानि रुक्मपृष्ठानि भारत ॥ ८.५५.३१ ॥
हे भरता, विखुरलेले भाले, घोडे, सोन्याने सजवलेली छत्रे, धनुष्यांतून फेकलेल्या सोनेरी पाठीच्या ढाली.
8.55.32
सुवर्णविकृतान्प्रासाञ्शक्तीः कनकभूषिताः ।
जाम्बूनदमयैः पट्टैर्बद्धाश्च विपुला गदाः ॥ ८.५५.३२ ॥
सोन्याने घडवलेले भाले, सोन्याने सजवलेल्या शक्ती, जांबूनद सोन्याच्या पट्ट्यांनी बांधलेल्या विशाल गदा.
8.55.33
जातरूपमयीश्चर्ष्टीः पट्टसान्हेमभूषितान् ।
दण्डैः कनकचित्रैश्च विप्रविद्धान्परश्वथान् ॥ ८.५५.३३ ॥
शुद्ध सोन्याचे शूल, सोन्याने सजवलेली पट्टिशे, सोनेरी चित्रित दांड्यांसह फेकलेल्या कुऱ्हाडी.
8.55.34
परिघान्भिण्डिपालांश्च भुशुण्डीः कणपानपि ।
अयस्कुन्तांश्च पतितान्मुसलानि गुरूणि च ॥ ८.५५.३४ ॥
लोखंडी परिघ, भिण्डिपाल, भुशुंडी, कणप, लोखंडी भाले, पडलेले आणि जड मुसळ.
8.55.35
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य जयगृद्धिनः ।
जीवन्त इव दृश्यन्ते गतसत्वास्तरस्विनः ॥ ८.५५.३५ ॥
नाना प्रकारची शस्त्रे धरलेले, विजयाची इच्छा असलेले, जिवंत असल्यासारखे दिसणारे पण प्राणहीन झालेले वीर.
8.55.36
गदाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकान् ।
गजवाजिरथैः क्षुण्णान्पश्य योधान्सहस्रशः ॥ ८.५५.३६ ॥
गदांनी चुरडलेली शरीरे, मुसळांनी फुटलेली मस्तके, हत्ती, घोडे व रथांनी चिरडलेले हजारो योद्धे पाहा.
8.55.37
मनुष्यगजवाजीनां शरशक्त्यृष्टितोमरैः ।
निस्त्रिंशैः पट्टसैः प्रासैर्नखरैर्लगुडैरपि ॥ ८.५५.३७ ॥
मनुष्य, हत्ती आणि घोडे बाण, शक्ती, ऋष्टी, तोमर, तलवारी, पट्टस, भाले, नखर आणि लगुडांनी (छिन्नभिन्न झाले).
8.55.38
शरीरैर्बहुघा छिन्नैः शोणितौघपरिप्लुतैः ।
गतासुभिरमित्रघ्न संवृता रणभूमयः ॥ ८.५५.३८ ॥
अनेक तुकडे झालेल्या, रक्ताच्या प्रवाहात बुडालेल्या, प्राणहीन देहांनी हे शत्रुघ्ना, रणभूमी आच्छादल्या आहेत.
8.55.39
बाहुभिश्चन्दनादिग्धैः साङ्गदैः शुभभूषणैः ।
सतलत्रैः सकेयूरैर्भाति भारत मेदिनी ॥ ८.५५.३९ ॥
चंदनलिप्त, अंगदे, सुंदर अलंकार, तलत्र व केयूर असलेल्या बाहूंनी, हे भारता, पृथ्वी शोभत आहे.
8.55.40
साङ्गुलित्रैर्भुजाग्रैश्च विप्रविद्वैरलङ्कृतैः ।
हस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम् ॥ ८.५५.४० ॥
बोटांच्या कवचांसह, दंडाग्रांनी, भेदलेल्या व अलंकृत, हत्तीच्या सोंडेसारख्या छिन्न मांड्यांनी आणि वीरांच्या (मांड्यांनी).
8.55.41
बद्धचूडामणिवरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
निकृत्तैर्वृषभाक्षाणां शरीरैश्चापि सङ्घशः ॥ ८.५५.४१ ॥
बांधलेल्या श्रेष्ठ चूडामणी व कुंडलांसह मस्तकांनी आणि वृषभाक्ष वीरांच्या छिन्न देहांनीही राशींनी (भूमी आच्छादली आहे).
8.55.42
गजवाजिमनुष्याणां शरशक्त्यृष्टितोमरैः ।
कबन्धैः शोणितादिग्धैश्छिन्नगात्रशिरोधरैः।
भूर्भाति भरतश्रेष्ठ शान्ताग्निभिरिवाध्वरे ॥ ८.५५.४२ ॥
हत्ती, घोडे व मनुष्यांच्या बाण, शक्ती, ऋष्टी, तोमरांनी छिन्न झालेल्या, रक्तात माखलेल्या धडांनी आणि छिन्न मानांनी, हे भरतश्रेष्ठा, यज्ञात विझलेल्या अग्नींप्रमाणे भूमी शोभत आहे.
8.55.43
रथांश्च बहुधा भग्नान्हेमकिङ्किणिनः शुभान् ।
अश्वांश्च बुहधा पश्य शोणितेन परिप्लुतान् ॥ ८.५५.४३ ॥
सोन्याच्या घंटा असलेले सुंदर रथ अनेक प्रकारे मोडलेले आहेत, आणि रक्ताने न्हालेले घोडेही अनेक प्रकारे पडलेले आहेत—पाहा.
8.55.44
अनुकर्षानुपासङ्गान्पताका विविधान्ध्वजान् ।
योधानां च महाशङ्खान्पाण्डुरांश्च प्रकीर्णकान्।
निरस्तजिह्वान्मातङ्गाञ्शयानान्पर्वतोपमान् ॥ ८.५५.४४ ॥
घोड्यांच्या लगामी व सजावटीचे अवशेष, विविध पताका व ध्वज, योद्ध्यांचे मोठे पांढरे शंख विखुरलेले, आणि जीभ बाहेर काढून पर्वतासारखे पडलेले हत्ती.
8.55.45
वैजयन्तीर्विचित्राश्च हतांश्च गजयोधिनः ।
वारणानां परिस्तोमान्संयुक्तानेककम्बलान् ॥ ८.५५.४५ ॥
विचित्र विजयपताका, मारले गेलेले गजयोद्धे; हत्तींची सजवलेली झूल, अनेक घोंगड्या जोडलेल्या.
8.55.46
विपाटितविचित्राश्च रूपचित्राः कुथास्तथा ।
भिन्नाश्च बहुधा घण्टाः पतद्भिश्चूर्णिता गजैः ॥ ८.५५.४६ ॥
फाटलेली विचित्र रंगीत झूल आणि अनेक प्रकारे तुटलेल्या घंटा; पडणाऱ्या हत्तींनी चिरडलेल्या.
8.55.47
वैदूर्यमणिदण्डांश्च पतितांश्चाङ्कुशान्भुवि ।
अश्वानां च युगापीडान्रत्नचित्रानुरश्छदान् ॥ ८.५५.४७ ॥
वैडूर्यमण्यांनी जडवलेले दांडे असलेले अंकुश भूमीवर पडलेले आहेत; घोड्यांचे जोखड-गाद्या, रत्नांनी चित्रित छातीचे आवरण.
8.55.48
विद्धाः सादिध्वजाग्रेषु सुवर्णविकृताः कुथाः ।
विचित्रान्मणिचित्रांश्च जातरूपपरिष्कृतान् ॥ ८.५५.४८ ॥
स्वारांच्या ध्वजाग्रांना भोसकलेल्या, सोन्याने विकृत झालेल्या झूल; विचित्र, मण्यांनी चित्रित आणि सोन्याने सजवलेल्या.
8.55.49
अश्वास्तरपरिस्तोमान्राङ्कवान्पतितान्भुवि ।
चूडामणीन्नरेन्द्राणां विचित्राः काञ्चनस्रजः।
छत्राणि चापविद्धानि चामरव्यजनानि च ॥ ८.५५.४९ ॥
घोड्यांच्या आच्छादनांचे ढीग, जमिनीवर पडलेली राङ्कव मृगचर्मे; राजांची चूडामणी, विचित्र सोन्याच्या माळा, धनुष्याने भेदलेली छत्रे, चामरे आणि व्यजने.
8.55.50
चन्द्रनक्षत्रभासैश्च वदनैश्चारुकुण्डलैः ।
क्लृप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलङ्कृतैः।
वदनैः पश्य सञ्छन्नां महीं शोणितकर्दमाम् ॥ ८.५५.५० ॥
चंद्र-नक्षत्रांसारखे तेजस्वी, सुंदर कुंडले व नीट दाढी असलेल्या वीरांच्या सुशोभित मुखांनी झाकलेली, रक्ताच्या चिखलाने माखलेली पृथ्वी पाहा.
8.55.51
सजीवांश्च नरान्पश्य कूजमानान्समन्ततः ।
उपास्यमानांश्च बहून्न्यस्तशस्त्रैश्च भूपते।
ज्ञातिभिश्च जलक्लिन्नान्रोदमानैर्मुहुर्मुहुः ॥ ८.५५.५१ ॥
हे राजा, सभोवती कण्हत असलेले जिवंत लोक पाहा; शस्त्रे खाली ठेवून सेवा घेतली जात असलेले अनेक, नातेवाईक पाण्याने भिजवून वारंवार रडत असलेले.
8.55.52
उत्क्रान्तानपरान्योधाञ्छादयित्वा तरस्विनः ।
पुनर्युद्धाय गच्छन्ति जये लुब्धाः प्रमन्यवः ॥ ८.५५.५२ ॥
माघार घेतलेल्या इतर योद्ध्यांना झाकून वेगवान वीर पुन्हा युद्धाला जातात; विजयाच्या लोभाने, क्रोधाने भरलेले.
8.55.53
अपरे तत्रतत्रैव परिधावन्ति मानवाः ।
सन्निवृत्ताश्च ते शूरा दृष्टा चैतान्विचेतसः ॥ ८.५५.५३ ॥
इतर माणसे इकडे-तिकडे धावतात; ते शूर परत फिरले आहेत, आणि हे विचेतन झालेले दिसले.
8.55.54
जलं त्यक्त्वा प्रधावन्ति क्रोशमानाः परस्परम् ।
जलं पीत्वा मृतान्पश्य पिबतोऽन्यांश्च भारत ॥ ८.५५.५४ ॥
पाणी सोडून ते एकमेकांना ओरडत धावत आहेत. हे भारता, पाणी पिऊन मेलेल्यांना आणि पिणाऱ्या इतरांनाही पाहा.
8.55.55
परिष्वज्य प्रियानन्ये बान्धवान्बन्धुवत्सलाः ।
विसंज्ञान्समरे योधांस्तत्रतत्र महारणे ॥ ८.५५.५५ ॥
बंधुप्रेमी असलेले काही जण आपल्या प्रिय बांधवांना मिठी मारतात; महायुद्धात इथे-तिथे बेशुद्ध पडलेल्या योद्ध्यांनाही (मिठी मारतात).
8.55.56
पश्यापरान्नरश्रेष्ठ सन्दष्टोष्ठपुटान्पुनः ।
भृकुटीकुटिलैर्वक्त्रैः प्रेक्षमाणान्महारणम् ॥ ८.५५.५६ ॥
हे नरश्रेष्ठा, पुन्हा इतरांना पाहा; दातांनी ओठ चावत, भुवया वाकड्या करून त्या महायुद्धाकडे पाहणाऱ्यांना (पाहा).
8.55.57
एतत्तवैवानुरूपं कर्मार्जुन महाहवे ।
दिवि वा देवराजस्य त्वया यत्कृतमाहवे ॥ ८.५५.५७ ॥
हे अर्जुना, महायुद्धात हे कर्म तुलाच योग्य आहे. स्वर्गात देवराजाने केलेले किंवा युद्धात तू केलेले (तेच आहे).
8.55.58
एवं तां दर्शयन्कृष्णो युद्धभूमिं किरीटिने ।
गच्छन्नेवाशृणोच्छब्दं दुर्योधनबले महत् ॥ ८.५५.५८ ॥
अशा प्रकारे कृष्णाने किरीटी (अर्जुनाला) ती युद्धभूमी दाखवत जात असताना दुर्योधनाच्या सेनेत उठलेला महान शब्द ऐकला.
8.55.59
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषं भेरीपणवनिःस्वनम् ।
रथाश्वनरनागानां पादशब्दांश्च दारुणान् ॥ ८.५५.५९ ॥
शंख आणि दुंदुभीचा निर्घोष, भेरी आणि पणवांचा निनाद, आणि रथ, घोडे, मनुष्य व हत्ती यांच्या पावलांचे भयानक आवाज.
8.55.60
प्रविश्य तद्बलं कृष्णस्तुरगैर्वातवेगितैः ।
पाण्ड्येनाभ्यर्दितं सैन्यं त्वदीयं वीक्ष्य विस्मितः ॥ ८.५५.६० ॥
वाऱ्याच्या वेगाच्या घोड्यांसह त्या सैन्यात प्रवेश करून कृष्ण, पांड्याने (अर्जुनाने) आपल्या सैन्याला चिरडलेले पाहून विस्मित झाला.
8.55.61
स हि नानाविधैर्बाणैरिष्वस्त्रप्रवरो युधि ।
न्यहनद्द्विषतां पूगान्गतासूनन्तको यथा ॥ ८.५५.६१ ॥
अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या त्याने युद्धात नानाविध बाणांनी शत्रूंच्या समूहांना यमाने प्राण हरावे तसे ठार केले.
8.55.62
गजवाजिमनुष्याणां शरीराणि शितैः शरैः ।
भित्त्वा प्रहरतां श्रेष्ठो विदेहासूनपातयत् ॥ ८.५५.६२ ॥
योद्ध्यांत श्रेष्ठ असलेल्या त्याने तीक्ष्ण बाणांनी हत्ती, घोडे व मनुष्य यांची शरीरे भेदून त्यांचे प्राण पाडले.
8.55.63
शत्रुप्रवीरैरस्त्राणि नानाशस्त्राणि सायकैः ।
छित्त्वा तानवधीच्छत्रून्पाण्ड्यः शक्र इवासुरान् ॥ ८.५५.६३ ॥
शत्रूच्या प्रमुख वीरांची अस्त्रे व नानाविध शस्त्रे बाणांनी छेदून, इंद्र असुरांना मारतो तसे पांड्याने त्या शत्रूंना ठार केले.