મહાભારત · અધ્યાય 8.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.73.1
इत्येवमुक्तस्तु जनार्दनेन ।
पार्थः प्रशस्याथ सुहृद्वचस्तत्।
ततोऽब्रवीदर्जुनो धर्मराज… ।
मनुक्तपूर्वं परुषं प्रसह्य ॥ ८.७३.१ ॥
આ રીતે જનાર્દને કહ્યું ત્યારે પાર્થે તે સુહૃદના વચનોની પ્રશંસા કરી. પછી અર્જુને ધર્મરાજને પહેલાં ક્યારેય ન કહેલા કઠોર શબ્દો બળપૂર્વક કહ્યા.
8.73.2
मा त्वं राजन्व्याहरस्वाद्य पापं ।
त्वं तिष्ठसि क्रोशमात्रे व्यपेत्य।
भीमस्तु मामर्हति गर्हणाय ।
यो युध्यते सर्वलोकप्रवीरैः ॥ ८.७३.२ ॥
હે રાજન, હવે પાપી શબ્દો ન બોલ. તું એક ક્રોશ દૂર ખસીને ઊભો છે. પણ દુનિયાના બધા શ્રેષ્ઠ વીરો સાથે લડતો ભીમ જ નિંદાને લાયક છે.
8.73.3
काले हि शत्रून्परिपीड्य वीरो ।
हत्वा प्रवीरान्वसुधाधिपानाम्।
रथप्रधानोत्तमनागमुख्या ।
युधिप्रवीरा निहताश्च शूराः ॥ ८.७३.३ ॥
યોગ્ય સમયે વીરે શત્રુઓને પીડીને ભૂપતિઓના શ્રેષ્ઠ વીરોનો સંહાર કર્યો. રથીઓમાં પ્રધાન, શ્રેષ્ઠ હાથીઓના નાયકો, યુદ્ધવીરો અને શૂરવીરો માર્યા ગયા.
8.73.4
सुदुष्करं कर्म करोति भीमः ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
रथादवस्कन्द्य गदां परामृशं… ।
स्तथा रणे हन्ति तथैव वारणान् ॥ ८.७३.४ ॥
ભીમ એવું અતિ કઠિન કર્મ કરે છે જે બીજું કોઈ કરી શકે નહીં. રથથી કૂદીને ગદા હાથમાં લઈ તે યુદ્ધમાં એવી જ રીતે હાથીઓને મારે છે.
8.73.5
स कुञ्जराणामधिकं सहस्रं ।
हत्वा नदंस्तुमुलं सिंहनादम्।
काम्भोजवानायुजपार्वतीया… ।
नीहामृगाभान्विनिहत्य वाजिनः ॥ ८.७३.५ ॥
તેણે હજારથી વધુ હાથીઓનો સંહાર કર્યો અને ભયાનક સિંહનાદ કરીને ગર્જના કરી. કાંબોજ, વાનાયુ અને પર્વતીય દેશના, નીહામૃગ જેવા ઘોડાઓને પણ તેણે માર્યા.
8.73.6
महारथान्दविरदाञ्शैलकल्पा… ।
न्सहेत यः कुञ्जरान्वध्यमानान्।
असौ भीमो धार्तराष्ट्रेषु मग्नः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.६ ॥
પર્વત સમાન મહારથીઓ, મદમસ્ત હાથીઓ અને મરાતા ગજોને જે સહન કરી શકે — તે ભીમ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો વચ્ચે ડૂબેલો છે. શત્રુદમન એ મને ઠપકો આપવા યોગ્ય છે.
8.73.7
वरासिना चाथ नराश्वकुञ्जरां… ।
स्तथा रथाङ्गैर्धनुषा च हन्त्यरीन्।
प्रमृद्य पद्ध्यामहितांस्तु हन्ति ।
पुनश्च दोर्भ्यां शतमन्युविक्रमः ॥ ८.७३.७ ॥
ઉત્તમ તલવારથી, મનુષ્યો, ઘોડા અને હાથીઓને કાપીને; એ રીતે રથચક્ર અને ધનુષથી તે શત્રુઓને હણે છે. પગથી કચડીને વિરોધીઓને મારે છે; ફરી ભુજાઓથી પણ — શતમન્યુ (ઇન્દ્ર) સમાન પરાક્રમી.
8.73.8
महाबलो वैश्रवणान्तकोपमः ।
प्रसह्य हर्ता द्विषतां यशांसि।
स भीमसेनोऽर्हति गर्हणाय ।
न त्वं नित्यं रक्ष्यमाणः सुहृद्भिः ॥ ८.७३.८ ॥
મહાબળવાન, કુબેરના અંત સમાન યમ જેવો, બળપૂર્વક શત્રુઓનું યશ હરનાર — તે ભીમસેન નિંદાને યોગ્ય નથી. તું તો સદા તારા મિત્રોથી રક્ષિત છે.
8.73.9
कलिङ्गवङ्गाङ्गनिपादमागधा… ।
न्सदा महाशैलवलाहकोपमान्।
निहन्ति यः शत्रुगणाननेकशः ।
स मां हि वक्तुं प्रभवत्यमानगसम् ॥ ८.७३.९ ॥
કલિંગ, વંગ, અંગ, નિષાદ અને માગધોને — સદા મોટા પર્વત-મેઘ સમાન — શત્રુગણોને અનેકવાર હણનાર, તે નિર્દોષ જ મારી સાથે બોલવા સમર્થ છે.
8.73.10
संयुक्तमास्थाय रथं हि काले ।
धनुर्विधून्वञ्छरपूर्णमुष्टिः।
सृजेच्च यो बाणसङ्घान्परेषु ।
महाबलो मेघ इवाम्बुधाराः ॥ ८.७३.१० ॥
સમયસર જોડાયેલા રથ પર આરૂઢ થઈ, ધનુષ હલાવતો, બાણોથી ભરેલી મુઠ્ઠી સાથે — શત્રુઓ પર બાણસમૂહ છોડનાર તે મહાબળવાન, મેઘની જળધારાઓ સમાન.
8.73.11
शतान्यष्टौ वारणानामदर्शय… ।
द्विशातितैः कुम्भघटाग्रहस्तैः।
यो भीमसेनो निहतारिसङ्घः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.११ ॥
આઠસો હાથીઓને તેણે દેખાડ્યા… બસો કુંભઘટોના અગ્રભાગે હાથ રાખીને. શત્રુસમૂહને હણનાર ભીમસેન — તે અરિંદમ મને ઠપકો આપવા યોગ્ય છે.
8.73.12
रथाश्च नागाश्च हयाश्च राज… ।
न्भीमेनाजौ निहताः सङ्घशोऽद्य।
राजानश्च बहवो महाबलाः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१२ ॥
રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ… હે રાજન, ભીમ વડે યુદ્ધમાં આજે ટોળાબંધ હણાયા; અનેક મહાબળવાન રાજાઓ પણ. તે અરિંદમ મને ઠપકો આપવા યોગ્ય છે.
8.73.13
धृतराष्ट्रपुत्रा बलिनश्च येन ।
महाबला निहताः प्रायशो वै।
शूरो युद्धे ह्यप्रतिवार्यवीर्यः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, બલવાનો, જેના વડે હણાયા, મોટે ભાગે મહાબળવાનો. યુદ્ધમાં શૂર, અપ્રતિરોધ્ય પરાક્રમવાળો — તે અરિંદમ મને ઠપકો આપવા યોગ્ય છે.
8.73.14
प्रतापयंस्तद्बलमुग्ररूपं ।
योऽसौ रमे धार्तराष्ट्रस्य वीरः।
एकः सहेताप्रतिसह्यपौरुष… ।
स्तेनास्मि वाच्यो न त्वया वै कदाचित् ॥ ८.७३.१४ ॥
તે ઉગ્ર સેનાને તપાવતો… એકલો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર (દુર્યોધન)ના… અપ્રતિરોધ્ય પૌરુષ સહન કરનાર વીર… હું ચોર કહેવાને યોગ્ય નથી, તારા વડે કદી નહીં.
8.73.15
महारथा यत्र यत्रैव युद्धे ।
भिन्दन्ति सैन्यं तव कामतोऽद्य।
तत्रैव तत्रैव रणे महात्मा ।
दृढं भीमः परसङ्घानमृद्रात् ॥ ८.७३.१५ ॥
જ્યાં જ્યાં મહારથીઓ યુદ્ધમાં આજે તમારી સેનાને ઇચ્છા મુજબ તોડે છે, ત્યાં ત્યાં યુદ્ધમાં મહાત્મા ભીમ દૃઢપણે શત્રુસમૂહોને કચડી નાખે છે.
8.73.16
तेनास्मि वाच्यो न त्वया हं कदाचि… ।
न्मा मा वोचः क्रूरमिहाद्य पार्थ।
नास्मद्विधो वै भवता तु वाच्यो ।
यथा भवान्सर्वलोकस्य वाच्यः ॥ ८.७३.१६ ॥
તેના દ્વારા હું બોલવા યોગ્ય નથી; તારા દ્વારા હું ક્યારેય … . હે પાર્થ, આજે અહીં મારી સાથે ક્રૂર વચનો ન બોલ. અમારા જેવાને તું એમ ન કહે, જેમ તું સર્વ લોકને કહે છે.
8.73.17
एवं हि मा ते ब्रुवतो नरेन्द्र ।
कथं न दीर्येच्छतधाऽद्य जिह्वा।
अहो बतेदं सुनृशंसरूपं ।
कामादवोचस्त्वमिहाद्य यद्वै ॥ ८.७३.१७ ॥
આ રીતે બોલતી તારી જીભ આજે સો ટુકડાઓમાં કેમ ન ફાટી ગઈ? અરે, આ અતિ ક્રૂર સ્વરૂપ છે; તેં અહીં આજે ઇચ્છાથી જે કહ્યું.
8.73.18
बलं न वाधिष्ठितं सत्तमानां ।
यत्क्षत्रियाणां बहुलं वदन्ति।
त्वं चाबलो भारत निष्ठुरोऽसि ।
त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम् ॥ ८.७३.१८ ॥
ક્ષત્રિયોમાં જે બળ ઘણું કહેવાય છે, તે સજ્જનોમાં શ્રેષ્ઠો પર આધારિત નથી. હે ભારત, તું નિર્બળ અને કઠોર છે; હું કેવો છું તે તું જ જાણે છે.
8.73.19
नकुलेन राजन्गजवाजियोधा ।
हताश्च वीराः सहसा समेत्य।
त्यक्त्वा प्राणान्समरे युद्धकाङ्क्षी ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१९ ॥
હે રાજન, નકુલ વડે હાથી-ઘોડેસવાર યોદ્ધાઓ અને વીરો અચાનક એકઠા થઈને માર્યા ગયા; યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યાગ્યા. યુદ્ધની ઇચ્છા રાખનાર તે શત્રુદમન મને ઠપકો આપવાને યોગ્ય છે.
8.73.20
कृतं कर्म सहदेवेन दुष्करं ।
यो युध्यते परसैन्यावमर्दी।
न चाब्रवीत्किञ्चिदिहागतो बली ।
पश्यान्तरं तस्य चेवात्मनश्च ॥ ८.७३.२० ॥
સહદેવે દુષ્કર કર્મ કર્યું છે; શત્રુસેનાનો ચૂરો કરતાં તે યુદ્ધ કરે છે. અહીં આવેલ બળવાન કંઈ બોલ્યો નહીં. તેનામાં અને તારામાં શો તફાવત છે તે જો.
8.73.21
धृष्टद्युम्नः सात्यकिर्द्रौपदेया ।
युधामन्युश्चोत्तमौजाः शिखण्डी।
एतेऽद्य युधि सम्प्रपीडिता… ।
स्ते मामुलपालब्धुमर्हन्ति न त्वम् ॥ ८.७३.२१ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, સાત્યકિ, દ્રૌપદીના પુત્રો, યુધામન્યુ, ઉત્તમૌજા અને શિખંડી — આજે યુદ્ધમાં આ સૌ અત્યંત પીડિત છે. તેઓ મને દોષ આપી શકે, તમને નહીં.
8.73.22
त्वन्मूलमस्माभिरिदं हि वैरं ।
प्राप्तं तथा व्यसनं चातिघोरम्।
द्यूप्रमत्तेन कृतं त्वयाऽसकृ… ।
त्कस्मादुपालब्धुमिहार्हसि त्वम् ॥ ८.७३.२२ ॥
તમારા મૂળથી આ વેર અમારા પર આવ્યું છે, અને અતિ ભયંકર આપત્તિ પણ. જુગારમાં મદોન્મત્ત થઈને તમે વારંવાર જે કર્યું, તેને માટે અહીં મને દોષ દેવા તમે કેમ યોગ્ય છો?
8.73.23
त्वमेव राजन्सततं प्रमत्त… ।
स्त्वमेव मूढो भारतानामसाधुः।
त्वां प्राप्य राज्यं च विनष्टमेत… ।
त्प्राप्ता महत्पाण्डवाश्चापि दास्यम् ॥ ८.७३.२३ ॥
હે રાજન, તમે જ સદા બેદરકાર રહ્યા; ભરતવંશીઓમાં મૂઢ અને દુષ્ટ તમે જ છો. તમારા કારણે રાજ્ય નષ્ટ થયું, અને મહાન પાંડવો પણ દાસત્વ પામ્યા.
8.73.24
त्वत्तः कृतोऽस्मकद्वनवासदुःखं ।
राज्यस्य नाशो ह्यभिमन्योश्च घोरः।
आत्मानमेवं सुनृशंसरूपं ।
ज्ञात्वा किमर्थं गर्हसे माद्य वीर ॥ ८.७३.२४ ॥
તમારા કારણે અમને વનવાસનું દુઃખ મળ્યું, રાજ્યનો નાશ થયો, અને અભિમન્યુનો ભયંકર વધ થયો. પોતાને આટલા અતિ નિર્દય સ્વભાવના જાણીને, હે વીર, આજે તમે મને કેમ દોષ દો છો?
8.73.25
लज्जस्व राजन्यदि तेऽस्ति लज्जा ।
तूष्णीम्भूतः पश्य सर्वं कृतघ्नः।
भीमो नित्यं समरस्य कर्ता ।
दर्पस्य भेत्ता पुनरेव नित्यम् ॥ ८.७३.२५ ॥
હે રાજા, જો તારામાં લાજ હોય તો લજ્જિત થા. મૌન રહીને બધું જો, હે કૃતઘ્ન! ભીમ સદા યુદ્ધ કરનાર છે અને અભિમાનને સદા તોડનાર છે.
8.73.26
स्वयं ह्यशक्तेन नरेन्द्र युद्धे ।
नरेण कार्या सततं क्षमैव।
बलं हि वाचि द्विजसत्तमानां ।
क्षात्रं द्विजा बाहुबलं वदन्ति ॥ ८.७३.२६ ॥
હે નરેન્દ્ર, યુદ્ધમાં પોતે અશક્ત હોય તે માણસે સદા ક્ષમા જ રાખવી. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનું બળ વાણીમાં છે; ક્ષત્રિયનું બળ બાહુબળમાં છે એમ દ્વિજો કહે છે.
8.73.27
त्वं वाग्बलो भारत निष्ठुरोऽसि ।
त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम्।
घटामि नित्यं तव कर्तुमिष्टं ।
दारैः सुतैर्जीवितेनात्मना च ॥ ८.७३.२७ ॥
હે ભારત, તું વાણીના બળવાળો અને કઠોર છે. હું કેવો છું એ તું જ જાણે છે. પત્નીઓ, પુત્રો, જીવન અને પોતાના દેહ સુધી આપીને પણ હું સદા તારું પ્રિય કાર્ય કરવા પ્રયત્ન કરું છું.
8.73.28
एवञ्च मां वाक्छलाकैर्हिनत्सि ।
त्वत्तः सुखं न वयं विद्म किञ्चित्।
मा मामवंस्था द्रौपदीतल्पकसंस्थो ।
महारथान्प्रतिहन्मि त्वदर्थे ॥ ८.७३.२८ ॥
આ રીતે તું તીક્ષ્ણ વચનોના બાણોથી મને ઘાયલ કરે છે. તારા તરફથી અમને કોઈ સુખ મળ્યું હોય એવું અમે કંઈ જાણતા નથી. મને તિરસ્કારીશ નહીં. દ્રૌપદીની શય્યા પર સૂતેલા એને, તારા માટે હું મહારથીઓને પણ હણીશ.
8.73.29
सर्वातिशङ्की भवसि प्रमत्त… ।
स्त्वत्तः सुखं नाभिजानामि किञ्चित्।
प्रोक्तः स्वयं सत्यसन्धेन मृत्यु… ।
स्तव प्रियार्थं नरदेव युद्धे ॥ ८.७३.२९ ॥
તું બધી બાબતોમાં અતિશય શંકાશીલ અને બેદરકાર છે… તારા કારણે મને કોઈ સુખ જાણવા મળ્યું નથી. સત્યસંધે પોતે મૃત્યુ… કહ્યું હતું, હે નરદેવ, તારા પ્રિય માટે યુદ્ધમાં.
8.73.30
शिखण्डिनाम्ना प्रधने तवार्थे ।
मयाभिगुप्तेन हतश्च भीष्मः।
द्रोणो हतो यः सततोपकारी ।
धृष्टद्युम्नेन स्यन्दनाद्विप्रकृष्टः ॥ ८.७३.३० ॥
યુદ્ધમાં તારા માટે શિખંડી નામના (યોદ્ધા) દ્વારા, મારા વડે રક્ષિત થઈને, ભીષ્મ માર્યા ગયા; અને સદા ઉપકાર કરનાર દ્રોણ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન વડે રથ પરથી ખેંચીને પાડીને માર્યા ગયા.
8.73.31
द्रौणिश्च रुद्धः सगणो महात्मा ।
तथापि ते वै वचनं नृशंसवत्।
दुःखं प्रियं ते नरदेव कर्तुं ।
यस्य प्रियं ते न करोम्यहं वै ॥ ८.७३.३१ ॥
મહાત્મા દ્રોણપુત્ર (અશ્વત્થામા) પોતાના સૈન્ય સહિત રોકાયો; તોપણ તારા શબ્દો ક્રૂર લોકો જેવા છે. હે નરદેવ, તારા પ્રિય માટે દુઃખ આપવું... જેનું પ્રિય હું તારા માટે કરતો નથી, ખરેખર.
8.73.32
न युच्यते वै दिवि चेह यः पुमा… ।
न्यस्ते मदन्योऽप्रियमारभेत।
न चाभिनन्दामि तथाहि राज्यं ।
यतस्त्वमक्षेषु दृढं प्रसक्तः ॥ ८.७३.३२ ॥
અહીં અને સ્વર્ગમાં જે મનુષ્ય મળતો નથી... મારા સિવાય બીજો કોઈ તારા અપ્રિયનો આરંભ ન કરે. તેથી હું રાજ્યથી આનંદિત થતો નથી; કારણ કે તું પાસાઓમાં દૃઢપણે આસક્ત છે.
8.73.33
स्वयं कृतं पापमनार्यजुष्ट… ।
मस्माभिराजौ व्यसनं तितीर्षसि
अक्षेषु दोषा बहवो विधर्म्याः ।
श्रुतास्त्वया सहदेवोऽब्रवीद्यान् ॥ ८.७३.३३ ॥
પોતે કરેલું પાપ, અનાર્યોએ સેવેલું… અમારી સાથે યુદ્ધમાં સંકટ પાર કરવા ઇચ્છે છે. જુગારમાં અધર્મ્ય એવા અનેક દોષ છે; તેં તે સાંભળ્યા છે, સહદેવે તે કહ્યા હતા.
8.73.34
तान्नेच्छसि त्यक्तुमनार्यजुष्टा… ।
न्घोरे स्म सर्वे निरये त्वयाऽस्ताः।
त्वं देविता त्वत्कृते राज्यनाशं… ।
स्त्वत्सम्भवं व्यसनं नो नरेन्द्र ॥ ८.७३.३४ ॥
અનાર્યોએ સેવેલું તે તું છોડવા ઇચ્છતો નથી… ભયંકર નરકમાં તેં જ સર્વને નાખ્યા છે. તું જુગારી છે; તારા કારણે રાજ્યનાશ… તારાથી ઉત્પન્ન થયેલું આ સંકટ અમારું છે, હે નરેન્દ્ર.
8.73.35
मास्मान्क्रूरैर्षाक्प्रतोदैस्तुदस्त्वं ।
भूयो राजन्कोपयस्यल्पबुद्ध्या ॥ ८.७३.३५ ॥
ક્રૂર… અંકુશો વડે અમને તું ભોંકીશ નહીં. હે રાજન, તું ફરી અલ્પબુદ્ધિથી ક્રોધ ઉશ્કેરે છે.
8.73.36
एता वाचः परुषाः सव्यसाची ।
स्थिरप्रतिज्ञः श्रावयित्वा नरेन्द्रम्।
विनिः श्वसञ्ज्येष्ठमनिष्टमुक्त्वा ।
ततस्तु कोशादसिमुद्वबर्ह ॥ ८.७३.३६ ॥
આ કઠોર વચનો સ્થિરપ્રતિજ્ઞ સવ્યસાચીએ નરેન્દ્રને સંભળાવ્યાં, નિસાસો નાખીને, જ્યેષ્ઠને અપ્રિય બોલીને, પછી મ્યાનમાંથી તલવાર ખેંચી.
8.73.37
तमाह कृष्णः किमिदं पुनर्भवा… ।
न्विकोशमाकाशनिभं करोत्यसिम्।
प्रब्रूहि सत्यं पुनरुत्तरं सखे ।
वचः प्रवक्ष्याभि तवार्थसिद्धये ॥ ८.७३.३७ ॥
તેને કૃષ્ણે કહ્યું, "આ શું ફરી, તું…? મ્યાન વિનાની તલવારને આકાશ જેવી કરે છે. હે મિત્ર, સત્ય ઉત્તર ફરી કહે; તારા પ્રયોજનની સિદ્ધિ માટે હું વચન કહીશ."
8.73.38
इतीव पृष्टः पुरुषोत्तमेन ।
सुदुःखितः केशवमाह पार्थः।
अहं हनिष्ये स्वशरीरमेत… ।
त्प्रसह्य येनाहितमुक्तवान्गुरुम् ॥ ८.७३.३८ ॥
પુરુષોત્તમે આમ પૂછતાં, અત્યંત દુઃખી પાર્થે કેશવને કહ્યું, "હું મારા પોતાના શરીરને જ મારી નાખીશ…" જેણે ગુરુને બળપૂર્વક એમ કહ્યું હતું.
8.73.39
निशम्य तत्पार्थवचोऽब्रवीदिदं ।
जनार्दनो धर्मभृतां वरिष्ठः।
प्रब्रूहि पार्थ स्वगुणानिहात्मन… ।
स्ततो हतात्मा भवसीति निश्चयः ॥ ८.७३.३९ ॥
પાર્થના તે વચન સાંભળીને, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ જનાર્દને આ કહ્યું, "હે પાર્થ, અહીં તારા પોતાના ગુણો કહે… ત્યારે તું આત્મઘાતી થઈશ, એ નિશ્ચિત છે."
8.73.40
तथा तु कृष्णस्य वचो निशम्य ।
ततोऽर्जुनः प्राह धनुः प्रगृह्य।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठं ।
शृणुष्व राजन्निति दुर्वचः स्वयम् ॥ ८.७३.४० ॥
કૃષ્ણનાં વચન એમ સાંભળીને, અર્જુને ધનુષ્ય ઉપાડીને, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું, "હે રાજા, સાંભળો" — આ કઠોર વચન તેણે પોતે કહ્યાં.
8.73.41
न मादृशोऽन्यो नरदेव विद्यते ।
धनुर्धरो देवमृते पिनाकिनम्।
अहं हि तेनानुमतो महात्मना ।
क्षणेन हन्यां सचराचरं जगत् ॥ ८.७३.४१ ॥
હે નરદેવ, દેવ પિનાકી (શિવ) સિવાય મારા જેવો ધનુર્ધર બીજો કોઈ નથી. તે મહાત્માએ અનુમોદેલો હું ક્ષણમાં ચરાચર જગતને મારી શકું.
8.73.42
मया हि राजन्सदिगीश्वरा दिशो ।
विजित्य सर्वा भवतः कृता वशे।
स राजसूयश्च समाप्तदक्षिणः ।
सभा च दिव्या भवतो ममौजसा ॥ ८.७३.४२ ॥
હે રાજા, મેં જ દિક્પાલો સહિત બધી દિશાઓ જીતીને તમારા વશમાં કરી હતી. તે રાજસૂય યજ્ઞ દક્ષિણા સહિત પૂરો થયો; તમારી દિવ્ય સભા પણ મારા પરાક્રમથી જ બની.
8.73.43
पाणी पृषत्कालिखिताविमौ पुन… ।
र्धनुश्च सव्ये विततं सबाणम्।
पादौ च मे लक्षणतः प्रशस्तौ ।
न मादृशं युद्धगतं जयन्ति ॥ ८.७३.४३ ॥
બાણના નિશાનવાળા મારા બે હાથ, ડાબા હાથમાં બાણ સહિત ખેંચેલું ધનુષ્ય, અને લક્ષણોથી શુભ મારા બે પગ — યુદ્ધમાં ઊભેલા મારા જેવાને તે જીતી શકતા નથી.
8.73.44
हता उदीच्या निहताः प्रतीच्याः ।
प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ताः।
संशप्तकानां किञ्चिदेवावशिष्टं ।
सर्वस्य लोकस्य हतं मयाऽर्धम् ॥ ८.७३.४४ ॥
ઉત્તરના લોકો હણાયા, પશ્ચિમના લોકો સંહારાયા, પૂર્વના લોકો ભગાડાયા, દક્ષિણના લોકો કપાયા. સંશપ્તકોમાં થોડાક જ બાકી છે — જગતનો અડધો ભાગ મારા વડે હણાયો છે.
8.73.45
शेते मया निहता शत्रुसेना ।
छिन्नैर्गात्रैर्भूमितले स्खलन्ती।
अनस्त्रज्ञान्नैव निहन्मि चास्त्रै… ।
स्तस्मान्न भस्मैव करोमि लोकान् ॥ ८.७३.४५ ॥
મારા વડે હણાયેલી શત્રુસેના કપાયેલાં અંગો સાથે ભૂમિ પર તરફડતી પડી છે. શસ્ત્રવિદ્યા ન જાણનારાને હું શસ્ત્રોથી મારતો નથી; એટલે હું લોકોને ભસ્મ કરતો નથી.
8.73.46
जैत्रं रथं भीममास्थाय कृष्ण ।
यावच्छीघ्रं सूतपुत्रं निहन्तुम्।
राजा भवत्वद्य सुनिर्वृतोऽयं ।
कर्णं रणे नाशयितास्मि बाणैः ॥ ८.७३.४६ ॥
હે કૃષ્ણ, વિજય અપાવતા ભયંકર રથ પર સવાર થઈને સૂતપુત્રને ઝડપથી હણવા માટે — આજે આ રાજા સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ થાઓ; યુદ્ધમાં કર્ણનો બાણોથી નાશ કરીશ.
8.73.47
शरैरहत्वा कवचं विमोक्ष्ये ॥ ८.७३.४७ ॥
બાણોથી તેને હણ્યા વિના હું તેનું કવચ ઉતારીશ નહીં.
8.73.48
इत्येवमुक्त्वा पुनरेव पार्थो ।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम्।
विमुच्य शस्त्राणि धनुर्विसृज्य ।
कोशे च खङ्गं विनिधाय तूर्णम् ॥ ८.७३.४८ ॥
આમ કહીને અર્જુને ફરીથી ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરની સામે શસ્ત્રો મૂક્યાં, ધનુષ્ય ત્યજ્યું અને તરત જ તલવાર મ્યાનમાં મૂકી.
8.73.49
स व्रीडया नम्रशिराः किरीटी ।
युधिष्ठिरं प्राञ्जलिरभ्युवाच।
प्रसीद राजन्क्षम यन्मयोक्तं ।
काले भवान्वेत्स्यति तन्नमस्ते ॥ ८.७३.४९ ॥
શરમથી માથું નમાવેલા કિરીટી અર્જુને હાથ જોડીને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: "રાજન, પ્રસન્ન થાઓ; મેં જે કહ્યું તે ક્ષમા કરો. યોગ્ય સમયે આપ તે જાણશો. આપને નમસ્કાર."
8.73.50
ततस्तु पादावुपगृह्य पार्थः ।
समुत्थितो दीप्ततेजाः किरीटि।
प्रसाद्य राजानममित्रसाहं ।
स्थितोऽब्रवीच्चैनमभिप्रतप्तम् ॥ ८.७३.५० ॥
પછી કિરીટી, દીપ્ત તેજવાળા પાર્થે તેમના પગ પકડીને ઊભા થઈ, શત્રુજયી રાજાને પ્રસન્ન કરીને, ઊભા રહીને અત્યંત પીડિત એવા તેમને કહ્યું.
8.73.51
याम्येष भीमं समराद्विमोक्तुं ।
सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्।
भवत्प्रियार्थं मम जीवितं हि ।
ब्रवीमि सत्यं तदवेहि राजन् ॥ ८.७३.५१ ॥
હું હવે યુદ્ધમાંથી ભીમને છોડાવવા અને પૂર્ણ હૃદયથી સૂતપુત્રને મારવા જાઉં છું. આપના પ્રિય માટે જ મારું જીવન છે; આ સત્ય છે, રાજન, જાણો.
8.73.52
नेदं चिरात्क्षिप्रमिदं भविष्य… ।
दावर्ततेऽसावभियामि चैनम्।
अद्याप्यपुत्रा तेन हतेन राधा ।
कुन्ती मया वा तदिदं विद्धि राजन् ॥ ८.७३.५२ ॥
આ લાંબા સમય પછી નહીં, જલદી થશે… તે પાછો દોડી આવે છે, હું તેની તરફ જાઉં છું. આજે જ તેના મૃત્યુથી રાધા પુત્રહીન થશે, અથવા મારા દ્વારા કુંતી; રાજન, આ જાણો.