มหาภารตะ · อัธยายะ 8.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.73.1
इत्येवमुक्तस्तु जनार्दनेन ।
पार्थः प्रशस्याथ सुहृद्वचस्तत्।
ततोऽब्रवीदर्जुनो धर्मराज… ।
मनुक्तपूर्वं परुषं प्रसह्य ॥ ८.७३.१ ॥
เมื่อพระชนารทนะตรัสเช่นนั้นแล้ว ปารถะ (อรชุน) ชมเชยถ้อยคำของสหายนั้น จากนั้นอรชุนได้กล่าวถ้อยคำรุนแรงอย่างแข็งกร้าวต่อพระราชาแห่งธรรม ซึ่งไม่เคยมีผู้ใดกล่าวมาก่อน
8.73.2
मा त्वं राजन्व्याहरस्वाद्य पापं ।
त्वं तिष्ठसि क्रोशमात्रे व्यपेत्य।
भीमस्तु मामर्हति गर्हणाय ।
यो युध्यते सर्वलोकप्रवीरैः ॥ ८.७३.२ ॥
ข้าแต่พระราชา อย่าเพิ่งกล่าวถ้อยคำชั่วร้ายเลย พระองค์ประทับยืนอยู่ห่างออกไปเพียงหนึ่งกรอศ แต่ภีมะผู้ต่อสู้กับวีรบุรุษผู้เลิศทั้งปวงของโลกนั้นสมควรถูกตำหนิมากกว่า
8.73.3
काले हि शत्रून्परिपीड्य वीरो ।
हत्वा प्रवीरान्वसुधाधिपानाम्।
रथप्रधानोत्तमनागमुख्या ।
युधिप्रवीरा निहताश्च शूराः ॥ ८.७३.३ ॥
เพราะในเวลาอันควร วีรบุรุษผู้บีบคั้นข้าศึกได้สังหารวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ของเหล่าเจ้าแผ่นดิน นักรบรถศึกผู้เป็นหัวหน้า ช้างศึกผู้เลิศ และยอดนักรบผู้กล้าหาญแห่งสมรภูมิ ต่างถูกสังหารลง
8.73.4
सुदुष्करं कर्म करोति भीमः ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
रथादवस्कन्द्य गदां परामृशं… ।
स्तथा रणे हन्ति तथैव वारणान् ॥ ८.७३.४ ॥
ภีมะกระทำกิจที่ยากยิ่ง ซึ่งไม่มีใครอื่นจะกระทำได้ เขากระโดดลงจากรถศึก ฉวยคทาไว้ในมือ แล้วในสมรภูมิก็สังหารช้างศึกได้ด้วยวิธีเช่นนั้นเอง
8.73.5
स कुञ्जराणामधिकं सहस्रं ।
हत्वा नदंस्तुमुलं सिंहनादम्।
काम्भोजवानायुजपार्वतीया… ।
नीहामृगाभान्विनिहत्य वाजिनः ॥ ८.७३.५ ॥
เขาสังหารช้างเกินกว่าหนึ่งพันเชือก คำรามเสียงสิงโตอันกึกก้อง แล้วสังหารม้าแห่งกัมโพชะ วานายุ และแคว้นภูเขา ซึ่งเป็นเหมือนกวางนีหา
8.73.6
महारथान्दविरदाञ्शैलकल्पा… ।
न्सहेत यः कुञ्जरान्वध्यमानान्।
असौ भीमो धार्तराष्ट्रेषु मग्नः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.६ ॥
ผู้ที่สามารถต้านทานรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ซึ่งดุจขุนเขา ช้างตกมันทั้งหลาย และช้างที่ถูกสังหาร นั่นคือภีมะ ผู้ซึ่งจมอยู่ท่ามกลางโอรสของธฤตราษฎร์ ผู้ปราบศัตรูนั้นควรที่จะตักเตือนข้าพเจ้า
8.73.7
वरासिना चाथ नराश्वकुञ्जरां… ।
स्तथा रथाङ्गैर्धनुषा च हन्त्यरीन्।
प्रमृद्य पद्ध्यामहितांस्तु हन्ति ।
पुनश्च दोर्भ्यां शतमन्युविक्रमः ॥ ८.७३.७ ॥
ด้วยดาบอันงดงาม ฟันทั้งนรชน ม้า และช้าง ด้วยล้อรถและคันธนูเช่นกัน เขาสังหารข้าศึก เหยียบย่ำด้วยเท้าแล้วปลิดชีวิตผู้เป็นศัตรู และอีกครั้งด้วยสองแขน ผู้มีความกล้าหาญดุจพระอินทร์นั้น
8.73.8
महाबलो वैश्रवणान्तकोपमः ।
प्रसह्य हर्ता द्विषतां यशांसि।
स भीमसेनोऽर्हति गर्हणाय ।
न त्वं नित्यं रक्ष्यमाणः सुहृद्भिः ॥ ८.७३.८ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาล เปรียบดุจพระยมผู้ทำลายกุเวร ใช้กำลังแย่งชิงเกียรติยศของศัตรู ภีมเสนนั้นไม่สมควรถูกตำหนิ ส่วนพระองค์นั้นเล่า เหล่าสุหฤทย่อมคอยคุ้มครองพระองค์อยู่เสมอ
8.73.9
कलिङ्गवङ्गाङ्गनिपादमागधा… ।
न्सदा महाशैलवलाहकोपमान्।
निहन्ति यः शत्रुगणाननेकशः ।
स मां हि वक्तुं प्रभवत्यमानगसम् ॥ ८.७३.९ ॥
ชาวกลิงคะ วังคะ อังคะ นิษาทะ และมคธ ผู้ซึ่งเป็นดุจเมฆใหญ่แห่งขุนเขาเสมอ ผู้ที่สังหารหมู่ข้าศึกหลายครั้งหลายหน ผู้ไร้มลทินนั้นย่อมสามารถกล่าวกับข้าพเจ้าได้อย่างแน่นอน
8.73.10
संयुक्तमास्थाय रथं हि काले ।
धनुर्विधून्वञ्छरपूर्णमुष्टिः।
सृजेच्च यो बाणसङ्घान्परेषु ।
महाबलो मेघ इवाम्बुधाराः ॥ ८.७३.१० ॥
เมื่อถึงเวลา ขึ้นประทับรถศึกที่เทียมม้าไว้แล้ว เขย่าคันธนู กำมือเต็มด้วยลูกศร ผู้ที่ปล่อยลูกศรเป็นกลุ่มใส่ศัตรู ผู้มีกำลังมหาศาลนั้นดุจสายน้ำจากเมฆฝน
8.73.11
शतान्यष्टौ वारणानामदर्शय… ।
द्विशातितैः कुम्भघटाग्रहस्तैः।
यो भीमसेनो निहतारिसङ्घः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.११ ॥
เขาแสดงช้างแปดร้อยเชือก… โดยมีมือวางอยู่บนหน้าผากของสองร้อย ภีมเสนผู้ได้สังหารหมู่ข้าศึก ผู้ปราบศัตรูนั้นสมควรที่จะตักเตือนข้าพเจ้า
8.73.12
रथाश्च नागाश्च हयाश्च राज… ।
न्भीमेनाजौ निहताः सङ्घशोऽद्य।
राजानश्च बहवो महाबलाः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१२ ॥
รถศึก ช้าง และม้า… ข้าแต่พระราชา วันนี้ในสมรภูมิถูกภีมะสังหารเป็นหมู่ใหญ่ และกษัตริย์ผู้มีกำลังมากมายก็เช่นกัน ผู้ปราบศัตรูนั้นสมควรที่จะตักเตือนข้าพเจ้า
8.73.13
धृतराष्ट्रपुत्रा बलिनश्च येन ।
महाबला निहताः प्रायशो वै।
शूरो युद्धे ह्यप्रतिवार्यवीर्यः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१३ ॥
โอรสของธฤตราษฎร์ผู้เข้มแข็ง ซึ่งถูกสังหารโดยเขา ส่วนใหญ่เป็นผู้มีกำลังมหาศาล วีรบุรุษผู้กล้าหาญในสมรภูมิ ผู้มีอานุภาพที่ไม่มีใครต้านทานได้ ผู้ปราบศัตรูนั้นสมควรที่จะตักเตือนข้าพเจ้า
8.73.14
प्रतापयंस्तद्बलमुग्ररूपं ।
योऽसौ रमे धार्तराष्ट्रस्य वीरः।
एकः सहेताप्रतिसह्यपौरुष… ।
स्तेनास्मि वाच्यो न त्वया वै कदाचित् ॥ ८.७३.१४ ॥
ผู้ซึ่งแผดเผากองทัพอันดุร้ายนั้น… ผู้เดียวที่สามารถอดทนต่อความกล้าหาญอันไม่อาจต้านทานของโอรสธฤตราษฎร์ (ทุรโยธน์)… ข้าพเจ้าไม่ใช่ผู้ที่ท่านจะเรียกว่าขโมยได้เลย ไม่ว่าในกาลใด
8.73.15
महारथा यत्र यत्रैव युद्धे ।
भिन्दन्ति सैन्यं तव कामतोऽद्य।
तत्रैव तत्रैव रणे महात्मा ।
दृढं भीमः परसङ्घानमृद्रात् ॥ ८.७३.१५ ॥
ในที่ใดก็ตามที่รถศึกผู้ยิ่งใหญ่ทำลายกองทัพของพระองค์ในสมรภูมิตามปรารถนาในวันนี้ ณ ที่นั้นเองในสมรภูมิ ภีมะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ย่อมบดขยี้กองทัพของข้าศึกอย่างมั่นคง
8.73.16
तेनास्मि वाच्यो न त्वया हं कदाचि… ।
न्मा मा वोचः क्रूरमिहाद्य पार्थ।
नास्मद्विधो वै भवता तु वाच्यो ।
यथा भवान्सर्वलोकस्य वाच्यः ॥ ८.७३.१६ ॥
ข้าพเจ้าไม่ใช่ผู้ที่ท่านจะกล่าวด้วยได้เลย… โอ้บุตรของปฤถา วันนี้ อย่ากล่าวถ้อยคำโหดร้ายกับข้าพเจ้าที่นี่เลย ผู้เช่นข้าพเจ้าไม่ควรถูกท่านกล่าวถึงเหมือนที่ท่านกล่าวกับมนุษย์ทั้งโลก
8.73.17
एवं हि मा ते ब्रुवतो नरेन्द्र ।
कथं न दीर्येच्छतधाऽद्य जिह्वा।
अहो बतेदं सुनृशंसरूपं ।
कामादवोचस्त्वमिहाद्य यद्वै ॥ ८.७३.१७ ॥
เมื่อพระองค์ตรัสเช่นนี้ ข้าแต่จอมนรชน เหตุใดลิ้นของพระองค์จึงไม่แตกเป็นร้อยชิ้นในวันนี้ ช่างน่าเสียดาย ถ้อยคำที่โหดร้ายยิ่งนี้ที่พระองค์กล่าวออกมาในวันนี้ด้วยความปรารถนาเช่นนี้เอง
8.73.18
बलं न वाधिष्ठितं सत्तमानां ।
यत्क्षत्रियाणां बहुलं वदन्ति।
त्वं चाबलो भारत निष्ठुरोऽसि ।
त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम् ॥ ८.७३.१८ ॥
กำลังที่กล่าวขานกันมากในหมู่กษัตริย์ย่อมไม่ประทับอยู่กับผู้ประเสริฐแห่งผู้ดี ข้าแต่ภารตะ พระองค์เองเป็นผู้อ่อนแอและโหดร้าย พระองค์เองย่อมรู้ว่าข้าพเจ้าเป็นคนเช่นไร
8.73.19
नकुलेन राजन्गजवाजियोधा ।
हताश्च वीराः सहसा समेत्य।
त्यक्त्वा प्राणान्समरे युद्धकाङ्क्षी ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१९ ॥
ข้าแต่พระราชา โดยนกุลนั้น นักรบช้างและนักรบม้า และวีรบุรุษทั้งหลาย ได้ถูกสังหารลงเมื่อรวมตัวกันโดยฉับพลัน ละทิ้งชีวิตไว้ในสมรภูมิ ผู้ปราบศัตรูที่ปรารถนาการรบนั้นสมควรที่จะตำหนิข้าพเจ้า
8.73.20
कृतं कर्म सहदेवेन दुष्करं ।
यो युध्यते परसैन्यावमर्दी।
न चाब्रवीत्किञ्चिदिहागतो बली ।
पश्यान्तरं तस्य चेवात्मनश्च ॥ ८.७३.२० ॥
สหเทวะได้กระทำกิจอันยากยิ่ง คือต่อสู้พลางบดขยี้กองทัพของข้าศึก ผู้มีกำลังที่มาถึงที่นี่มิได้กล่าวสิ่งใด จงดูความแตกต่างระหว่างเขากับตัวท่านเองเถิด
8.73.21
धृष्टद्युम्नः सात्यकिर्द्रौपदेया ।
युधामन्युश्चोत्तमौजाः शिखण्डी।
एतेऽद्य युधि सम्प्रपीडिता… ।
स्ते मामुलपालब्धुमर्हन्ति न त्वम् ॥ ८.७३.२१ ॥
ธฤษฏทยุมนะ สาตยกิ บุตรของเทราปที ยุธามนยุ อุตตโมชัส และศิขัณฑินทั้งหลาย ผู้เหล่านี้วันนี้ถูกทำให้ทุกข์ระทมอย่างยิ่งในการรบ อาจตำหนิข้า มิใช่ท่าน
8.73.22
त्वन्मूलमस्माभिरिदं हि वैरं ।
प्राप्तं तथा व्यसनं चातिघोरम्।
द्यूप्रमत्तेन कृतं त्वयाऽसकृ… ।
त्कस्मादुपालब्धुमिहार्हसि त्वम् ॥ ८.७३.२२ ॥
ความเป็นศัตรูนี้มีรากอยู่ที่ท่าน จึงตกมาถึงพวกเรา และความหายนะอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งก็เช่นกัน เพราะการที่ท่านทำซ้ำแล้วซ้ำเล่าในขณะเมามัวด้วยการพนัน เหตุใดท่านจึงควรตำหนิข้าที่นี่
8.73.23
त्वमेव राजन्सततं प्रमत्त… ।
स्त्वमेव मूढो भारतानामसाधुः।
त्वां प्राप्य राज्यं च विनष्टमेत… ।
त्प्राप्ता महत्पाण्डवाश्चापि दास्यम् ॥ ८.७३.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา มีแต่ท่านเท่านั้นที่ประมาทอยู่เสมอ มีแต่ท่านเท่านั้นที่หลงผิดและชั่วร้ายในหมู่ชาวภรต เพราะท่าน ราชอาณาจักรจึงพินาศ และปาณฑพผู้ยิ่งใหญ่ก็ต้องตกเป็นทาส
8.73.24
त्वत्तः कृतोऽस्मकद्वनवासदुःखं ।
राज्यस्य नाशो ह्यभिमन्योश्च घोरः।
आत्मानमेवं सुनृशंसरूपं ।
ज्ञात्वा किमर्थं गर्हसे माद्य वीर ॥ ८.७३.२४ ॥
เพราะท่าน พวกเราจึงต้องทุกข์ทรมานจากการถูกเนรเทศเข้าป่า ราชอาณาจักรสูญสิ้นไป และอภิมนยุถูกฆ่าอย่างน่าสยดสยอง ท่านรู้ดีว่าตนเองมีธรรมชาติโหดร้ายถึงเพียงนี้ เหตุใดวันนี้ท่านจึงตำหนิข้า ข้าแต่วีรบุรุษ
8.73.25
लज्जस्व राजन्यदि तेऽस्ति लज्जा ।
तूष्णीम्भूतः पश्य सर्वं कृतघ्नः।
भीमो नित्यं समरस्य कर्ता ।
दर्पस्य भेत्ता पुनरेव नित्यम् ॥ ८.७३.२५ ॥
ข้าแต่พระราชา หากท่านยังมีความละอายอยู่บ้าง จงละอายเสียเถิด จงนิ่งเงียบและดูทุกสิ่งนี้เถิด ผู้อกตัญญู! ภีมะเป็นผู้ก่อการรบอยู่เป็นนิตย์ และเป็นผู้ทำลายความเย่อหยิ่งอยู่เป็นนิตย์
8.73.26
स्वयं ह्यशक्तेन नरेन्द्र युद्धे ।
नरेण कार्या सततं क्षमैव।
बलं हि वाचि द्विजसत्तमानां ।
क्षात्रं द्विजा बाहुबलं वदन्ति ॥ ८.७३.२६ ॥
ข้าแต่จอมนรา ผู้ที่ตนเองไร้ความสามารถในการรบ พึงฝึกความอดทนอยู่เสมอ กำลังของพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดอยู่ที่วาจา ส่วนผู้เกิดสองครั้งกล่าวว่ากำลังของกษัตริย์อยู่ที่แรงแขน
8.73.27
त्वं वाग्बलो भारत निष्ठुरोऽसि ।
त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम्।
घटामि नित्यं तव कर्तुमिष्टं ।
दारैः सुतैर्जीवितेनात्मना च ॥ ८.७३.२७ ॥
ข้าแต่ภารตะ ท่านมีกำลังด้วยถ้อยคำและโหดร้ายนัก ท่านเองรู้ดีว่าข้าเป็นคนเช่นไร ข้าพยายามอยู่เสมอที่จะทำสิ่งที่ท่านปรารถนา ด้วยภรรยา บุตร ชีวิต และตัวข้าเอง
8.73.28
एवञ्च मां वाक्छलाकैर्हिनत्सि ।
त्वत्तः सुखं न वयं विद्म किञ्चित्।
मा मामवंस्था द्रौपदीतल्पकसंस्थो ।
महारथान्प्रतिहन्मि त्वदर्थे ॥ ८.७३.२८ ॥
ท่านทำร้ายข้าด้วยลูกศรแห่งถ้อยคำที่บาดลึกเช่นนี้ พวกเราไม่รู้จักความสุขใดเลยที่มาจากท่าน อย่าดูหมิ่นข้า เพื่อท่าน ข้าจะสังหารรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ แม้กระทั่งผู้ที่นอนบนที่นอนของเทราปที
8.73.29
सर्वातिशङ्की भवसि प्रमत्त… ।
स्त्वत्तः सुखं नाभिजानामि किञ्चित्।
प्रोक्तः स्वयं सत्यसन्धेन मृत्यु… ।
स्तव प्रियार्थं नरदेव युद्धे ॥ ८.७३.२९ ॥
ท่านระแวงทุกสิ่งยิ่งนัก และประมาทอยู่เสมอ พวกเราไม่รู้จักความสุขใดเลยจากท่าน ผู้ซื่อตรงต่อคำปฏิญาณได้กล่าวถึงความตายด้วยตนเอง เพื่อประโยชน์ของท่าน ข้าแต่จอมนรา ในการรบ
8.73.30
शिखण्डिनाम्ना प्रधने तवार्थे ।
मयाभिगुप्तेन हतश्च भीष्मः।
द्रोणो हतो यः सततोपकारी ।
धृष्टद्युम्नेन स्यन्दनाद्विप्रकृष्टः ॥ ८.७३.३० ॥
ในการรบ เพื่อประโยชน์ของท่าน ภีษมะถูกสังหารโดยผู้มีนามว่าศิขัณฑิน ขณะที่ข้าคุ้มกันอยู่ และโทรณะซึ่งเป็นผู้ให้ประโยชน์อยู่เสมอ ก็ถูกธฤษฏทยุมนะสังหาร โดยดึงลงจากรถศึก
8.73.31
द्रौणिश्च रुद्धः सगणो महात्मा ।
तथापि ते वै वचनं नृशंसवत्।
दुःखं प्रियं ते नरदेव कर्तुं ।
यस्य प्रियं ते न करोम्यहं वै ॥ ८.७३.३१ ॥
โอรสของโทรณะ อศวัตถามาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ถูกกีดขวางไว้พร้อมกองทัพ แต่คำพูดของท่านก็ยังเป็นเหมือนคำของคนโหดร้าย ข้าแต่จอมนรา เพื่อให้ท่านพอใจ จึงต้องก่อความทุกข์ แก่ผู้ที่ข้ามิได้ทำสิ่งที่ท่านรักเลย
8.73.32
न युच्यते वै दिवि चेह यः पुमा… ।
न्यस्ते मदन्योऽप्रियमारभेत।
न चाभिनन्दामि तथाहि राज्यं ।
यतस्त्वमक्षेषु दृढं प्रसक्तः ॥ ८.७३.३२ ॥
ผู้ใดไม่ได้รับการปลดปล่อย ทั้งในสวรรค์และในโลกนี้... ขอให้ผู้อื่นนอกจากข้าอย่าได้เริ่มกระทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจแก่ท่านเลย ข้าก็ไม่ยินดีในราชอาณาจักร เพราะท่านยึดมั่นอยู่กับลูกเต๋าอย่างแน่นแฟ้น
8.73.33
स्वयं कृतं पापमनार्यजुष्ट… ।
मस्माभिराजौ व्यसनं तितीर्षसि
अक्षेषु दोषा बहवो विधर्म्याः ।
श्रुतास्त्वया सहदेवोऽब्रवीद्यान् ॥ ८.७३.३३ ॥
บาปที่ตนเองก่อ ซึ่งผู้ไม่ประเสริฐปฏิบัติกัน... ท่านปรารถนาจะข้ามพ้นความหายนะนี้ในการรบร่วมกับพวกเรา ในการเล่นลูกเต๋ามีโทษมากมายที่ขัดต่อธรรม ท่านได้ฟังมาแล้ว ซึ่งสหเทวะได้กล่าวถึง
8.73.34
तान्नेच्छसि त्यक्तुमनार्यजुष्टा… ।
न्घोरे स्म सर्वे निरये त्वयाऽस्ताः।
त्वं देविता त्वत्कृते राज्यनाशं… ।
स्त्वत्सम्भवं व्यसनं नो नरेन्द्र ॥ ८.७३.३४ ॥
สิ่งที่ผู้ไม่ประเสริฐปฏิบัติกัน ท่านไม่ปรารถนาจะละทิ้ง... ในนรกอันน่าสะพรึงกลัว พวกเราทุกคนถูกท่านโยนลงไปแล้ว ท่านเป็นนักพนัน เพราะท่าน การสูญเสียราชอาณาจักร... ความหายนะที่เกิดจากท่านนี้เป็นของพวกเรา ข้าแต่จอมนรา
8.73.35
मास्मान्क्रूरैर्षाक्प्रतोदैस्तुदस्त्वं ।
भूयो राजन्कोपयस्यल्पबुद्ध्या ॥ ८.७३.३५ ॥
ด้วยถ้อยคำโหดร้าย... อย่าได้กระตุ้นพวกเราด้วยไม้ค้อนของท่าน ข้าแต่พระราชา ท่านยังยั่วโทสะด้วยปัญญาอันน้อยนิดอีกแล้ว
8.73.36
एता वाचः परुषाः सव्यसाची ।
स्थिरप्रतिज्ञः श्रावयित्वा नरेन्द्रम्।
विनिः श्वसञ्ज्येष्ठमनिष्टमुक्त्वा ।
ततस्तु कोशादसिमुद्वबर्ह ॥ ८.७३.३६ ॥
สวยสาจีผู้มีคำปฏิญาณมั่นคง ได้กล่าวถ้อยคำหยาบกระด้างเหล่านี้ให้จอมนราได้ยิน ถอนใจยาวและกล่าวคำที่ไม่น่าฟังต่อพี่ใหญ่ แล้วจึงชักดาบออกจากฝัก
8.73.37
तमाह कृष्णः किमिदं पुनर्भवा… ।
न्विकोशमाकाशनिभं करोत्यसिम्।
प्रब्रूहि सत्यं पुनरुत्तरं सखे ।
वचः प्रवक्ष्याभि तवार्थसिद्धये ॥ ८.७३.३७ ॥
กฤษณะถามท่านว่า "นี่คืออะไรอีก... ท่านชักดาบออกจากฝักให้เหมือนท้องฟ้า สหาย จงกล่าวคำตอบที่แท้จริงอีกครั้ง ข้าจะกล่าวถ้อยคำเพื่อให้จุดประสงค์ของท่านสำเร็จ"
8.73.38
इतीव पृष्टः पुरुषोत्तमेन ।
सुदुःखितः केशवमाह पार्थः।
अहं हनिष्ये स्वशरीरमेत… ।
त्प्रसह्य येनाहितमुक्तवान्गुरुम् ॥ ८.७३.३८ ॥
เมื่อถูกบุรุษสูงสุดถามเช่นนี้ ปารถะผู้เศร้าโศกอย่างยิ่งจึงกล่าวแก่เกศวะว่า "ข้าจะสังหารร่างกายของข้าเอง..." ผู้ได้กล่าวถ้อยคำเช่นนั้นกับอาจารย์ของตนอย่างรุนแรง
8.73.39
निशम्य तत्पार्थवचोऽब्रवीदिदं ।
जनार्दनो धर्मभृतां वरिष्ठः।
प्रब्रूहि पार्थ स्वगुणानिहात्मन… ।
स्ततो हतात्मा भवसीति निश्चयः ॥ ८.७३.३९ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของปารถะแล้ว ชนารทนะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรมจึงกล่าวว่า "ปารถะ จงกล่าวคุณลักษณะของตนที่นี่... แล้วท่านจะกลายเป็นผู้ทำลายตนเอง นั่นเป็นสิ่งที่แน่นอน"
8.73.40
तथा तु कृष्णस्य वचो निशम्य ।
ततोऽर्जुनः प्राह धनुः प्रगृह्य।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठं ।
शृणुष्व राजन्निति दुर्वचः स्वयम् ॥ ८.७३.४० ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของกฤษณะเช่นนั้น อรชุนจึงถือธนูขึ้นและกล่าวแก่ยุธิษฐิระ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรมว่า "ข้าแต่พระราชา จงฟังเถิด" ตัวท่านเองได้กล่าวถ้อยคำหยาบกระด้างเหล่านี้
8.73.41
न मादृशोऽन्यो नरदेव विद्यते ।
धनुर्धरो देवमृते पिनाकिनम्।
अहं हि तेनानुमतो महात्मना ।
क्षणेन हन्यां सचराचरं जगत् ॥ ८.७३.४१ ॥
ข้าแต่จอมนร ไม่มีผู้ใดอื่นเช่นข้าในหมู่นักธนู นอกจากพระศิวะผู้ถือธนูปินากะ เมื่อพระมหาตมาองค์นั้นทรงอนุมัติ ข้าพเจ้าอาจทำลายโลกทั้งสิ้น ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ได้ในพริบตาเดียว
8.73.42
मया हि राजन्सदिगीश्वरा दिशो ।
विजित्य सर्वा भवतः कृता वशे।
स राजसूयश्च समाप्तदक्षिणः ।
सभा च दिव्या भवतो ममौजसा ॥ ८.७३.४२ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าเองที่พิชิตทิศทั้งปวงพร้อมทั้งเจ้าแห่งทิศ แล้วนำมาอยู่ใต้อำนาจของพระองค์ พิธีราชสูยะนั้นก็สำเร็จสมบูรณ์พร้อมค่าทักษิณา และห้องประชุมอันวิจิตรของพระองค์ก็สร้างขึ้นด้วยพลานุภาพของข้าพเจ้า
8.73.43
पाणी पृषत्कालिखिताविमौ पुन… ।
र्धनुश्च सव्ये विततं सबाणम्।
पादौ च मे लक्षणतः प्रशस्तौ ।
न मादृशं युद्धगतं जयन्ति ॥ ८.७३.४३ ॥
มือทั้งสองนี้มีรอยแผลจากลูกศร ธนูที่ขึงไว้พร้อมลูกศรอยู่ในมือซ้าย และเท้าทั้งสองของข้าพเจ้าก็ประกอบด้วยลักษณะอันเป็นมงคล ผู้ที่ยืนอยู่ในสนามรบเช่นข้าพเจ้าย่อมไม่อาจพ่ายแพ้ได้
8.73.44
हता उदीच्या निहताः प्रतीच्याः ।
प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ताः।
संशप्तकानां किञ्चिदेवावशिष्टं ।
सर्वस्य लोकस्य हतं मयाऽर्धम् ॥ ८.७३.४४ ॥
ชาวทิศเหนือถูกฆ่าตาย ชาวทิศตะวันตกถูกสังหาร ชาวทิศตะวันออกถูกขับไล่ ชาวทิศใต้ถูกฟันทิ้ง เหลือเพียงไม่กี่คนในพวกสังศัปตกะ โลกครึ่งหนึ่งถูกข้าพเจ้าสังหารแล้ว
8.73.45
शेते मया निहता शत्रुसेना ।
छिन्नैर्गात्रैर्भूमितले स्खलन्ती।
अनस्त्रज्ञान्नैव निहन्मि चास्त्रै… ।
स्तस्मान्न भस्मैव करोमि लोकान् ॥ ८.७३.४५ ॥
กองทัพศัตรูที่ข้าพเจ้าสังหารนอนดิ้นอยู่บนพื้นดิน ร่างกายถูกตัดแขนขาขาดกระจัดกระจาย ข้าพเจ้าไม่ฆ่าผู้ที่ไม่รู้วิชาอาวุธด้วยอาวุธ และเพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่เผาโลกทั้งหลายให้เป็นเถ้าธุลี
8.73.46
जैत्रं रथं भीममास्थाय कृष्ण ।
यावच्छीघ्रं सूतपुत्रं निहन्तुम्।
राजा भवत्वद्य सुनिर्वृतोऽयं ।
कर्णं रणे नाशयितास्मि बाणैः ॥ ८.७३.४६ ॥
ข้าแต่กฤษณะ จงขึ้นรถศึกอันน่าเกรงขามที่ชนะเสมอ เพื่อฆ่าบุตรของสารถีให้เร็วที่สุด ขอให้พระราชาทรงสบายพระทัยในวันนี้เถิด ข้าพเจ้าจะทำลายกรรณะด้วยลูกศรในสนามรบ
8.73.47
शरैरहत्वा कवचं विमोक्ष्ये ॥ ८.७३.४७ ॥
หากยังไม่ได้ฆ่าเขาด้วยลูกศร ข้าพเจ้าจะไม่ปลดเกราะของเขาออก
8.73.48
इत्येवमुक्त्वा पुनरेव पार्थो ।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम्।
विमुच्य शस्त्राणि धनुर्विसृज्य ।
कोशे च खङ्गं विनिधाय तूर्णम् ॥ ८.७३.४८ ॥
อรชุนกล่าวดังนี้แล้ว จึงวางอาวุธอีกครั้งต่อหน้ายุธิษฐิระ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ปลดศัสตราวุธ วางธนู และรีบสอดดาบเข้าฝัก
8.73.49
स व्रीडया नम्रशिराः किरीटी ।
युधिष्ठिरं प्राञ्जलिरभ्युवाच।
प्रसीद राजन्क्षम यन्मयोक्तं ।
काले भवान्वेत्स्यति तन्नमस्ते ॥ ८.७३.४९ ॥
อรชุนผู้สวมมงกุฎ ก้มศีรษะด้วยความละอาย ประนมมือกล่าวกับยุธิษฐิระว่า "ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์โปรดกรุณา ยกโทษในสิ่งที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไป ในเวลาอันควรพระองค์จะทรงทราบเอง ข้าพเจ้าขอนมัสการพระองค์"
8.73.50
ततस्तु पादावुपगृह्य पार्थः ।
समुत्थितो दीप्ततेजाः किरीटि।
प्रसाद्य राजानममित्रसाहं ।
स्थितोऽब्रवीच्चैनमभिप्रतप्तम् ॥ ८.७३.५० ॥
จากนั้น อรชุนผู้สวมมงกุฎ บุตรของปริถา ผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์ จับเท้าของพระราชาแล้วลุกขึ้น ปลอบโยนพระราชาผู้พิชิตศัตรูและกำลังทุกข์ร้อนอย่างยิ่ง แล้วยืนขึ้นกล่าวกับพระองค์
8.73.51
याम्येष भीमं समराद्विमोक्तुं ।
सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्।
भवत्प्रियार्थं मम जीवितं हि ।
ब्रवीमि सत्यं तदवेहि राजन् ॥ ८.७३.५१ ॥
บัดนี้ข้าพเจ้าจะไปปลดปล่อยภีมะให้พ้นจากการรบ และจะฆ่าบุตรของสารถีด้วยทั้งชีวิตจิตใจ ชีวิตของข้าพเจ้าก็เพื่อประโยชน์ของพระองค์ ข้าพเจ้ากล่าวความจริง ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์ทรงทราบเช่นนั้นเถิด
8.73.52
नेदं चिरात्क्षिप्रमिदं भविष्य… ।
दावर्ततेऽसावभियामि चैनम्।
अद्याप्यपुत्रा तेन हतेन राधा ।
कुन्ती मया वा तदिदं विद्धि राजन् ॥ ८.७३.५२ ॥
เรื่องนี้จะไม่ล่าช้านานนัก มันจะเกิดขึ้นในไม่ช้า… เขากำลังวกกลับ และข้าพเจ้าจะเข้าไปหาเขา วันนี้เมื่อเขาตายไป ราธาจะไม่มีบุตรชาย หรือไม่ก็กุนตีจะต้องกลายเป็นเพราะการกระทำของข้าพเจ้า ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์ทรงรับรู้เช่นนี้เถิด