महाभारत · अध्याय 8.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.73.1
इत्येवमुक्तस्तु जनार्दनेन ।
पार्थः प्रशस्याथ सुहृद्वचस्तत्।
ततोऽब्रवीदर्जुनो धर्मराज… ।
मनुक्तपूर्वं परुषं प्रसह्य ॥ ८.७३.१ ॥
अशा प्रकारे जनार्दनाने सांगितल्यावर पार्थाने त्या सुहृदाच्या वचनांची प्रशंसा केली. मग अर्जुन धर्मराजाला पूर्वी कधी न बोललेले कठोर शब्द बळजबरीने बोलला.
8.73.2
मा त्वं राजन्व्याहरस्वाद्य पापं ।
त्वं तिष्ठसि क्रोशमात्रे व्यपेत्य।
भीमस्तु मामर्हति गर्हणाय ।
यो युध्यते सर्वलोकप्रवीरैः ॥ ८.७३.२ ॥
हे राजा, आता पापी शब्द बोलू नकोस. तू एक क्रोश दूर बाजूला उभा आहेस. पण जगातील सर्व श्रेष्ठ वीरांशी लढणारा भीमच निंदेस पात्र आहे.
8.73.3
काले हि शत्रून्परिपीड्य वीरो ।
हत्वा प्रवीरान्वसुधाधिपानाम्।
रथप्रधानोत्तमनागमुख्या ।
युधिप्रवीरा निहताश्च शूराः ॥ ८.७३.३ ॥
योग्य वेळी वीराने शत्रूंना पीडा देऊन भूपतींच्या श्रेष्ठ वीरांना ठार केले. रथींमधील प्रमुख, श्रेष्ठ हत्तींचे नायक, युद्धातील वीर आणि शूर मारले गेले.
8.73.4
सुदुष्करं कर्म करोति भीमः ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
रथादवस्कन्द्य गदां परामृशं… ।
स्तथा रणे हन्ति तथैव वारणान् ॥ ८.७३.४ ॥
भीम असे अत्यंत कठीण कर्म करतो जे दुसरा कोणी करू शकत नाही. रथातून उडी मारून गदा हाती घेऊन तो युद्धात तसेच हत्तींना ठार करतो.
8.73.5
स कुञ्जराणामधिकं सहस्रं ।
हत्वा नदंस्तुमुलं सिंहनादम्।
काम्भोजवानायुजपार्वतीया… ।
नीहामृगाभान्विनिहत्य वाजिनः ॥ ८.७३.५ ॥
त्याने हजाराहून अधिक हत्तींना ठार करून भयंकर सिंहनाद करत गर्जना केली. कांबोज, वानायु आणि पर्वतीय देशांचे, नीहामृगासारखे घोडेही त्याने मारले.
8.73.6
महारथान्दविरदाञ्शैलकल्पा… ।
न्सहेत यः कुञ्जरान्वध्यमानान्।
असौ भीमो धार्तराष्ट्रेषु मग्नः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.६ ॥
पर्वतासारखे महारथी, मदोन्मत्त हत्ती आणि मारले जाणारे गज जो सहन करू शकतो — तो भीम धृतराष्ट्रपुत्रांमध्ये बुडालेला आहे. शत्रुदमन करणारा तो मला दोष देण्यास पात्र आहे.
8.73.7
वरासिना चाथ नराश्वकुञ्जरां… ।
स्तथा रथाङ्गैर्धनुषा च हन्त्यरीन्।
प्रमृद्य पद्ध्यामहितांस्तु हन्ति ।
पुनश्च दोर्भ्यां शतमन्युविक्रमः ॥ ८.७३.७ ॥
उत्तम तलवारीने, मानसे, घोडे आणि हत्ती कापून; तसेच रथचक्रांनी व धनुष्याने तो शत्रूंना ठार करतो. पायांनी चिरडून वैऱ्यांना मारतो; पुन्हा बाहूंनीही — शतमन्यू (इंद्र)सारखा पराक्रमी तो.
8.73.8
महाबलो वैश्रवणान्तकोपमः ।
प्रसह्य हर्ता द्विषतां यशांसि।
स भीमसेनोऽर्हति गर्हणाय ।
न त्वं नित्यं रक्ष्यमाणः सुहृद्भिः ॥ ८.७३.८ ॥
महाबलवान, कुबेराचा अंत करणाऱ्या यमासारखा, बळाने शत्रूंचे यश हरण करणारा — तो भीमसेन निंदेस पात्र नाही. तुम्ही तर सदैव आपल्या मित्रांनी रक्षिलेले आहात.
8.73.9
कलिङ्गवङ्गाङ्गनिपादमागधा… ।
न्सदा महाशैलवलाहकोपमान्।
निहन्ति यः शत्रुगणाननेकशः ।
स मां हि वक्तुं प्रभवत्यमानगसम् ॥ ८.७३.९ ॥
कलिंग, वंग, अंग, निषाद व मागधांना — नेहमी मोठ्या पर्वतरूपी मेघांसारख्या — शत्रुगण अनेकदा मारणारा, तोच निष्पाप माझ्याशी बोलण्यास समर्थ आहे.
8.73.10
संयुक्तमास्थाय रथं हि काले ।
धनुर्विधून्वञ्छरपूर्णमुष्टिः।
सृजेच्च यो बाणसङ्घान्परेषु ।
महाबलो मेघ इवाम्बुधाराः ॥ ८.७३.१० ॥
वेळेवर जोडलेल्या रथावर आरूढ होऊन, धनुष्य हलवत, बाणांनी भरलेली मूठ घेऊन — शत्रूंवर बाणांचे समूह सोडणारा तो महाबलवान, मेघांच्या जलधारांसारखा.
8.73.11
शतान्यष्टौ वारणानामदर्शय… ।
द्विशातितैः कुम्भघटाग्रहस्तैः।
यो भीमसेनो निहतारिसङ्घः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.११ ॥
आठशे हत्तींना त्याने दाखवले… दोनशे कुंभघटांच्या अग्रभागी हात ठेवून. शत्रुसमूह निहत करणारा भीमसेन — तो अरिंदम मला दोष देण्यास योग्य आहे.
8.73.12
रथाश्च नागाश्च हयाश्च राज… ।
न्भीमेनाजौ निहताः सङ्घशोऽद्य।
राजानश्च बहवो महाबलाः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१२ ॥
रथ, हत्ती आणि घोडे… हे राजा, भीमाने युद्धात आज समूहाने निहत केले; अनेक महाबली राजेही. तो अरिंदम मला दोष देण्यास योग्य आहे.
8.73.13
धृतराष्ट्रपुत्रा बलिनश्च येन ।
महाबला निहताः प्रायशो वै।
शूरो युद्धे ह्यप्रतिवार्यवीर्यः ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१३ ॥
धृतराष्ट्राचे पुत्र, बलवान, ज्याच्याकडून निहत झाले, बहुधा महाबली. युद्धात शूर, अप्रतिरोध्य पराक्रमी — तो अरिंदम मला दोष देण्यास योग्य आहे.
8.73.14
प्रतापयंस्तद्बलमुग्ररूपं ।
योऽसौ रमे धार्तराष्ट्रस्य वीरः।
एकः सहेताप्रतिसह्यपौरुष… ।
स्तेनास्मि वाच्यो न त्वया वै कदाचित् ॥ ८.७३.१४ ॥
त्या उग्र सैन्याला तापवत… एकटा धृतराष्ट्रपुत्राचा (दुर्योधनाचा)… अप्रतिरोध्य पौरुष सहन करणारा वीर… मला तू कधीही चोर म्हणण्यास योग्य नाहीस.
8.73.15
महारथा यत्र यत्रैव युद्धे ।
भिन्दन्ति सैन्यं तव कामतोऽद्य।
तत्रैव तत्रैव रणे महात्मा ।
दृढं भीमः परसङ्घानमृद्रात् ॥ ८.७३.१५ ॥
जिथे जिथे महारथी युद्धात आज तुमच्या सैन्याला इच्छेनुसार फोडतात, तिथे तिथे युद्धात महात्मा भीम शत्रुसमूहांना दृढपणे चिरडतो.
8.73.16
तेनास्मि वाच्यो न त्वया हं कदाचि… ।
न्मा मा वोचः क्रूरमिहाद्य पार्थ।
नास्मद्विधो वै भवता तु वाच्यो ।
यथा भवान्सर्वलोकस्य वाच्यः ॥ ८.७३.१६ ॥
त्याच्याद्वारे मी बोलण्यायोग्य नाही; तुझ्याद्वारे मी कधीही … . हे पार्था, आज येथे माझ्याशी क्रूर शब्द बोलू नकोस. आमच्यासारख्याशी तू असे बोलू नयेस, जसे तू सर्व लोकांशी बोलतोस.
8.73.17
एवं हि मा ते ब्रुवतो नरेन्द्र ।
कथं न दीर्येच्छतधाऽद्य जिह्वा।
अहो बतेदं सुनृशंसरूपं ।
कामादवोचस्त्वमिहाद्य यद्वै ॥ ८.७३.१७ ॥
असे बोलत असताना तुझी जीभ आज शंभर तुकड्यांत का फुटली नाही? अरेरे, हे अत्यंत क्रूर स्वरूप आहे; तू येथे आज इच्छेमुळे जे बोललास.
8.73.18
बलं न वाधिष्ठितं सत्तमानां ।
यत्क्षत्रियाणां बहुलं वदन्ति।
त्वं चाबलो भारत निष्ठुरोऽसि ।
त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम् ॥ ८.७३.१८ ॥
क्षत्रियांमध्ये जे बल फार सांगितले जाते ते सज्जनांतील श्रेष्ठांवर अवलंबून नाही. हे भरता, तू दुर्बल आणि निष्ठुर आहेस; मी कसा आहे हे तूच जाणतोस.
8.73.19
नकुलेन राजन्गजवाजियोधा ।
हताश्च वीराः सहसा समेत्य।
त्यक्त्वा प्राणान्समरे युद्धकाङ्क्षी ।
स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति ॥ ८.७३.१९ ॥
हे राजा, नकुलाने हत्ती-घोडेस्वार योद्धे आणि वीर अचानक एकत्र येऊन मारले गेले; युद्धात प्राण त्यागले. युद्धाची इच्छा करणारा तो शत्रुदमन मला दोष देण्यास योग्य आहे.
8.73.20
कृतं कर्म सहदेवेन दुष्करं ।
यो युध्यते परसैन्यावमर्दी।
न चाब्रवीत्किञ्चिदिहागतो बली ।
पश्यान्तरं तस्य चेवात्मनश्च ॥ ८.७३.२० ॥
सहदेवाने दुष्कर कर्म केले आहे; शत्रुसैन्याचा चुराडा करत तो युद्ध करतो. येथे आलेला बलवान काहीही बोलला नाही. त्याच्यात आणि तुझ्यात असलेला फरक पाहा.
8.73.21
धृष्टद्युम्नः सात्यकिर्द्रौपदेया ।
युधामन्युश्चोत्तमौजाः शिखण्डी।
एतेऽद्य युधि सम्प्रपीडिता… ।
स्ते मामुलपालब्धुमर्हन्ति न त्वम् ॥ ८.७३.२१ ॥
धृष्टद्युम्न, सात्यकी, द्रौपदीचे पुत्र, युधामन्यू, उत्तमौजा आणि शिखंडी — आज युद्धात हे अत्यंत पीडित झाले आहेत. ते मला दोष देऊ शकतात, तुम्ही नाही.
8.73.22
त्वन्मूलमस्माभिरिदं हि वैरं ।
प्राप्तं तथा व्यसनं चातिघोरम्।
द्यूप्रमत्तेन कृतं त्वयाऽसकृ… ।
त्कस्मादुपालब्धुमिहार्हसि त्वम् ॥ ८.७३.२२ ॥
तुझ्यामुळे मूळ धरलेले हे वैर आमच्यावर आले आहे, तसेच अत्यंत भयानक संकटही. द्यूतात उन्मत्त होऊन तू वारंवार जे केलेस, त्याबद्दल येथे मला दोष देण्यास तू कसा योग्य आहेस?
8.73.23
त्वमेव राजन्सततं प्रमत्त… ।
स्त्वमेव मूढो भारतानामसाधुः।
त्वां प्राप्य राज्यं च विनष्टमेत… ।
त्प्राप्ता महत्पाण्डवाश्चापि दास्यम् ॥ ८.७३.२३ ॥
हे राजा, तूच सतत बेसावध होतास; भरतवंशियांमध्ये मूढ आणि दुष्ट तूच आहेस. तुझ्यामुळे राज्य नष्ट झाले, आणि महान पांडवही दास्यत्वाला प्राप्त झाले.
8.73.24
त्वत्तः कृतोऽस्मकद्वनवासदुःखं ।
राज्यस्य नाशो ह्यभिमन्योश्च घोरः।
आत्मानमेवं सुनृशंसरूपं ।
ज्ञात्वा किमर्थं गर्हसे माद्य वीर ॥ ८.७३.२४ ॥
तुझ्यामुळेच आम्हाला वनवासाचे दुःख आले, राज्याचा नाश झाला, आणि अभिमन्यूचा भयानक वधही झाला. स्वतःला असे अत्यंत क्रूर स्वरूपाचे जाणूनही, हे वीरा, आज तू मला का दोष देतोस?
8.73.25
लज्जस्व राजन्यदि तेऽस्ति लज्जा ।
तूष्णीम्भूतः पश्य सर्वं कृतघ्नः।
भीमो नित्यं समरस्य कर्ता ।
दर्पस्य भेत्ता पुनरेव नित्यम् ॥ ८.७३.२५ ॥
हे राजा, जर तुला लाज असेल तर लाज बाळग. शांत राहून सर्व काही पाहा, हे कृतघ्ना! भीम सदैव युद्ध करणारा आहे आणि गर्वाचा सदैव भंग करणारा आहे.
8.73.26
स्वयं ह्यशक्तेन नरेन्द्र युद्धे ।
नरेण कार्या सततं क्षमैव।
बलं हि वाचि द्विजसत्तमानां ।
क्षात्रं द्विजा बाहुबलं वदन्ति ॥ ८.७३.२६ ॥
हे नरेंद्रा, युद्धात स्वतः असमर्थ असलेल्या माणसाने सदैव क्षमाच धारण करावी. श्रेष्ठ ब्राह्मणांचे बल वाणीत आहे; क्षत्रियाचे बल बाहुबलात आहे असे द्विज म्हणतात.
8.73.27
त्वं वाग्बलो भारत निष्ठुरोऽसि ।
त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम्।
घटामि नित्यं तव कर्तुमिष्टं ।
दारैः सुतैर्जीवितेनात्मना च ॥ ८.७३.२७ ॥
हे भारता, तू वाणीच्या बळाचा आणि कठोर आहेस. मी कसा आहे हे तूच जाणतोस. पत्नी, पुत्र, प्राण आणि स्वतःसुद्धा देऊन मी सदैव तुला प्रिय असलेले कार्य करण्याचा प्रयत्न करतो.
8.73.28
एवञ्च मां वाक्छलाकैर्हिनत्सि ।
त्वत्तः सुखं न वयं विद्म किञ्चित्।
मा मामवंस्था द्रौपदीतल्पकसंस्थो ।
महारथान्प्रतिहन्मि त्वदर्थे ॥ ८.७३.२८ ॥
अशा प्रकारे तू तीक्ष्ण वचनांच्या बाणांनी मला घायाळ करतोस. तुझ्याकडून आम्हाला कोणतेही सुख लाभले हे आम्ही जाणत नाही. मला तुच्छ लेखू नकोस. द्रौपदीच्या शय्येवर निजलेल्या त्या पुरुषाला, तुझ्यासाठी मी महारथींनाही रोखीन.
8.73.29
सर्वातिशङ्की भवसि प्रमत्त… ।
स्त्वत्तः सुखं नाभिजानामि किञ्चित्।
प्रोक्तः स्वयं सत्यसन्धेन मृत्यु… ।
स्तव प्रियार्थं नरदेव युद्धे ॥ ८.७३.२९ ॥
तू सर्वत्र अतिशय शंकेखोर आणि बेसावध आहेस… तुझ्यामुळे मला कोणतेही सुख माहीत नाही. सत्यसंध स्वतः मृत्यू… म्हणाला, हे नरदेवा, तुझ्या प्रियासाठी युद्धात.
8.73.30
शिखण्डिनाम्ना प्रधने तवार्थे ।
मयाभिगुप्तेन हतश्च भीष्मः।
द्रोणो हतो यः सततोपकारी ।
धृष्टद्युम्नेन स्यन्दनाद्विप्रकृष्टः ॥ ८.७३.३० ॥
युद्धात तुझ्यासाठी शिखंडी नावाच्या (योद्ध्याकडून), माझ्याकडून रक्षिले जाऊन, भीष्म मारले गेले; आणि सदैव उपकार करणारे द्रोण धृष्टद्युम्नाने रथावरून खाली ओढून मारले गेले.
8.73.31
द्रौणिश्च रुद्धः सगणो महात्मा ।
तथापि ते वै वचनं नृशंसवत्।
दुःखं प्रियं ते नरदेव कर्तुं ।
यस्य प्रियं ते न करोम्यहं वै ॥ ८.७३.३१ ॥
महात्मा द्रोणपुत्र (अश्वत्थामा) आपल्या सैन्यासह अडवला गेला; तरीही तुझी वचने क्रूर लोकांसारखी आहेत. हे नरदेवा, तुझ्या प्रियासाठी दुःख देणे... ज्याचे प्रिय मी तुझ्यासाठी करत नाही, खरोखर.
8.73.32
न युच्यते वै दिवि चेह यः पुमा… ।
न्यस्ते मदन्योऽप्रियमारभेत।
न चाभिनन्दामि तथाहि राज्यं ।
यतस्त्वमक्षेषु दृढं प्रसक्तः ॥ ८.७३.३२ ॥
येथे आणि स्वर्गात जो मनुष्य मिळत नाही... माझ्याशिवाय इतर कोणीही तुझ्या अप्रियाची सुरुवात करू नये. म्हणून मी राज्यात आनंद मानत नाही; कारण तू फाशांमध्ये दृढपणे आसक्त आहेस.
8.73.33
स्वयं कृतं पापमनार्यजुष्ट… ।
मस्माभिराजौ व्यसनं तितीर्षसि
अक्षेषु दोषा बहवो विधर्म्याः ।
श्रुतास्त्वया सहदेवोऽब्रवीद्यान् ॥ ८.७३.३३ ॥
स्वतः केलेले पाप, अनार्यांनी सेवलेले… आमच्यासह युद्धात संकट पार करू इच्छितोस. द्यूतात अधर्म्य असे अनेक दोष आहेत; ते तू ऐकले आहेस, सहदेवाने ते सांगितले होते.
8.73.34
तान्नेच्छसि त्यक्तुमनार्यजुष्टा… ।
न्घोरे स्म सर्वे निरये त्वयाऽस्ताः।
त्वं देविता त्वत्कृते राज्यनाशं… ।
स्त्वत्सम्भवं व्यसनं नो नरेन्द्र ॥ ८.७३.३४ ॥
अनार्यांनी सेवलेले ते तू सोडू इच्छित नाहीस… भयंकर नरकात तूच सर्वांना टाकले आहेस. तू द्यूतकार आहेस; तुझ्यामुळे राज्यनाश… तुझ्यापासून उत्पन्न झालेले हे संकट आम्हाला आहे, हे नरेंद्रा.
8.73.35
मास्मान्क्रूरैर्षाक्प्रतोदैस्तुदस्त्वं ।
भूयो राजन्कोपयस्यल्पबुद्ध्या ॥ ८.७३.३५ ॥
क्रूर… अंकुशांनी आम्हांला तू टोचू नकोस. हे राजा, तू पुन्हा अल्पबुद्धीने क्रोध चेतवतोस.
8.73.36
एता वाचः परुषाः सव्यसाची ।
स्थिरप्रतिज्ञः श्रावयित्वा नरेन्द्रम्।
विनिः श्वसञ्ज्येष्ठमनिष्टमुक्त्वा ।
ततस्तु कोशादसिमुद्वबर्ह ॥ ८.७३.३६ ॥
ही कठोर वचने स्थिरप्रतिज्ञ सव्यसाची नरेंद्राला ऐकवून, दीर्घ श्वास टाकून, ज्येष्ठाला अप्रिय बोलून, मग म्यानातून तलवार उपसली.
8.73.37
तमाह कृष्णः किमिदं पुनर्भवा… ।
न्विकोशमाकाशनिभं करोत्यसिम्।
प्रब्रूहि सत्यं पुनरुत्तरं सखे ।
वचः प्रवक्ष्याभि तवार्थसिद्धये ॥ ८.७३.३७ ॥
त्याला कृष्ण म्हणाला, "हे पुन्हा काय, तू…? म्यानरहित तलवार आकाशासारखी करत आहेस. हे सख्या, सत्य उत्तर पुन्हा सांग; तुझ्या कार्यसिद्धीसाठी मी वचन बोलेन."
8.73.38
इतीव पृष्टः पुरुषोत्तमेन ।
सुदुःखितः केशवमाह पार्थः।
अहं हनिष्ये स्वशरीरमेत… ।
त्प्रसह्य येनाहितमुक्तवान्गुरुम् ॥ ८.७३.३८ ॥
पुरुषोत्तमाने असे विचारल्यावर अत्यंत दुःखी झालेला पार्थ केशवाला म्हणाला, "मी माझ्या स्वतःच्या शरीरालाच ठार करीन…" ज्याने गुरूला बळजबरीने असे म्हटले होते.
8.73.39
निशम्य तत्पार्थवचोऽब्रवीदिदं ।
जनार्दनो धर्मभृतां वरिष्ठः।
प्रब्रूहि पार्थ स्वगुणानिहात्मन… ।
स्ततो हतात्मा भवसीति निश्चयः ॥ ८.७३.३९ ॥
पार्थाचे ते बोल ऐकून, धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ जनार्दन म्हणाला, "हे पार्था, येथे आपले स्वतःचे गुण सांग… तेव्हा तू आत्मघातकी होशील, हा निश्चय आहे."
8.73.40
तथा तु कृष्णस्य वचो निशम्य ।
ततोऽर्जुनः प्राह धनुः प्रगृह्य।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठं ।
शृणुष्व राजन्निति दुर्वचः स्वयम् ॥ ८.७३.४० ॥
कृष्णाचे ते बोल ऐकून, अर्जुनाने धनुष्य उचलून धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ युधिष्ठिराला म्हटले, "हे राजा, ऐका" — हे कठोर शब्द त्याने स्वतःच उच्चारले.
8.73.41
न मादृशोऽन्यो नरदेव विद्यते ।
धनुर्धरो देवमृते पिनाकिनम्।
अहं हि तेनानुमतो महात्मना ।
क्षणेन हन्यां सचराचरं जगत् ॥ ८.७३.४१ ॥
हे नरदेवा, देव पिनाकी (शिव) वगळता माझ्यासारखा धनुर्धर दुसरा कोणी नाही. त्या महात्म्याने मान्यता दिलेला मी क्षणात चराचर जग नष्ट करू शकतो.
8.73.42
मया हि राजन्सदिगीश्वरा दिशो ।
विजित्य सर्वा भवतः कृता वशे।
स राजसूयश्च समाप्तदक्षिणः ।
सभा च दिव्या भवतो ममौजसा ॥ ८.७३.४२ ॥
हे राजा, मीच दिक्पालांसह सर्व दिशा जिंकून मीच त्या तुमच्या अधीन केल्या. ते राजसूय यज्ञ दक्षिणेसह पूर्ण झाले; तुमची दिव्य सभाही माझ्या पराक्रमानेच झाली.
8.73.43
पाणी पृषत्कालिखिताविमौ पुन… ।
र्धनुश्च सव्ये विततं सबाणम्।
पादौ च मे लक्षणतः प्रशस्तौ ।
न मादृशं युद्धगतं जयन्ति ॥ ८.७३.४३ ॥
बाणांच्या खुणा असलेले माझे दोन हात, डाव्या हातात बाणासह ताणलेले धनुष्य, आणि लक्षणांनी शुभ असे माझे दोन पाय — युद्धात उभ्या असलेल्या माझ्यासारख्याला ते जिंकू शकत नाहीत.
8.73.44
हता उदीच्या निहताः प्रतीच्याः ।
प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ताः।
संशप्तकानां किञ्चिदेवावशिष्टं ।
सर्वस्य लोकस्य हतं मयाऽर्धम् ॥ ८.७३.४४ ॥
उत्तरेकडील मारले गेले, पश्चिमेकडील संहारले गेले, पूर्वेकडील हाकलले गेले, दक्षिणेकडील कापले गेले. संशप्तकांपैकी थोडेच उरले आहेत — जगाचा अर्धा भाग माझ्याकडून मारला गेला आहे.
8.73.45
शेते मया निहता शत्रुसेना ।
छिन्नैर्गात्रैर्भूमितले स्खलन्ती।
अनस्त्रज्ञान्नैव निहन्मि चास्त्रै… ।
स्तस्मान्न भस्मैव करोमि लोकान् ॥ ८.७३.४५ ॥
माझ्याकडून मारली गेलेली शत्रुसेना छिन्न अवयवांसह जमिनीवर तडफडत पडली आहे. शस्त्रविद्या न जाणणाऱ्यांना मी शस्त्रांनी मारत नाही; म्हणूनच लोकांना भस्म करीत नाही.
8.73.46
जैत्रं रथं भीममास्थाय कृष्ण ।
यावच्छीघ्रं सूतपुत्रं निहन्तुम्।
राजा भवत्वद्य सुनिर्वृतोऽयं ।
कर्णं रणे नाशयितास्मि बाणैः ॥ ८.७३.४६ ॥
हे कृष्णा, विजय देणाऱ्या भयंकर रथावर आरूढ होऊन सूतपुत्राला लवकर मारण्यासाठी — आज हा राजा पूर्ण समाधानी होवो; युद्धात कर्णाला बाणांनी नष्ट करीन.
8.73.47
शरैरहत्वा कवचं विमोक्ष्ये ॥ ८.७३.४७ ॥
बाणांनी त्याला न मारता त्याचे कवच मी उतरवणार नाही.
8.73.48
इत्येवमुक्त्वा पुनरेव पार्थो ।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम्।
विमुच्य शस्त्राणि धनुर्विसृज्य ।
कोशे च खङ्गं विनिधाय तूर्णम् ॥ ८.७३.४८ ॥
असे बोलून अर्जुनाने पुन्हा धर्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ युधिष्ठिरासमोर शस्त्रे ठेवली, धनुष्य टाकले आणि तत्काळ तलवार म्यानात घातली.
8.73.49
स व्रीडया नम्रशिराः किरीटी ।
युधिष्ठिरं प्राञ्जलिरभ्युवाच।
प्रसीद राजन्क्षम यन्मयोक्तं ।
काले भवान्वेत्स्यति तन्नमस्ते ॥ ८.७३.४९ ॥
लाजेने मान खाली घातलेला किरीटी अर्जुन हात जोडून युधिष्ठिराला म्हणाला: "राजा, प्रसन्न व्हा; मी जे म्हटले ते क्षमा करा. योग्य काळी आपण ते जाणाल. आपणास नमस्कार."
8.73.50
ततस्तु पादावुपगृह्य पार्थः ।
समुत्थितो दीप्ततेजाः किरीटि।
प्रसाद्य राजानममित्रसाहं ।
स्थितोऽब्रवीच्चैनमभिप्रतप्तम् ॥ ८.७३.५० ॥
मग्न किरीटी, तेजस्वी पार्थाने त्यांचे पाय धरून उठून, शत्रुंना जिंकणाऱ्या राजाला प्रसन्न करून, उभा राहून अत्यंत व्यथित झालेल्या त्याला म्हटले.
8.73.51
याम्येष भीमं समराद्विमोक्तुं ।
सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्।
भवत्प्रियार्थं मम जीवितं हि ।
ब्रवीमि सत्यं तदवेहि राजन् ॥ ८.७३.५१ ॥
मी आता युद्धातून भीमाला सोडवण्यासाठी आणि पूर्ण मनाने सूतपुत्राला मारण्यासाठी जात आहे. आपल्या प्रियासाठीच माझे जीवन आहे; हे सत्य आहे, राजा, हे जाणा.
8.73.52
नेदं चिरात्क्षिप्रमिदं भविष्य… ।
दावर्ततेऽसावभियामि चैनम्।
अद्याप्यपुत्रा तेन हतेन राधा ।
कुन्ती मया वा तदिदं विद्धि राजन् ॥ ८.७३.५२ ॥
हे फार काळाने नाही, लवकरच घडेल… तो परत धावत येत आहे, मी त्याच्याकडे जात आहे. आज त्याच्या मृत्यूने राधा पुत्रहीन होईल, किंवा माझ्याकडून कुंती; राजा, हे जाणा.