মহাভারত · অধ্যায় 8.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.92.1
प्रजापतिस्तु तं दृष्ट्वा देवभागं समागतम् ।
अब्रवीत्तु ततो राजन्पश्यतो वै स्वयंभुवः ॥ ८.९२.१ ॥
দেবভাগ রূপে সমাগত তাঁকে দেখে প্রজাপতি, হে রাজন, স্বয়ম্ভুর সম্মুখে বললেন।
8.92.2
उभावतिरथौ शूरावुभौ दृढपराक्रमौ ।
उभौ सदृशकर्माणौ वज्रिचक्रायुधौपमौ ॥ ८.९२.२ ॥
দুজনেই মহারথী, বীর, দৃঢ় পরাক্রমশালী, সমান কর্মা; বজ্রধারী ও চক্রধারীর ন্যায়।
8.92.3
अहो बत महद्युद्धं कर्णार्जुनसमागमे ।
भविष्यति महाघोरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ८.९२.३ ॥
আহা! কর্ণ ও অর্জুনের সাক্ষাতে মহা ভয়ঙ্কর যুদ্ধ হবে, বৃত্র ও বাসবের যুদ্ধের ন্যায়।
8.92.4
प्रजापतिरथोक्त्वैवं स्वयम्भुवमचोदयत् ।
समोऽस्तु विजयः काममुभयोर्नरसिंहयोः ॥ ८.९२.४ ॥
প্রজাপতি এইরূপ বলে স্বয়ম্ভুকে অনুরোধ করলেন: দুই নরসিংহের বিজয় সমান হোক।
8.92.5
कर्णार्जुनविवादेन मा नश्येदखिलं जगत् ।
स्वयंभो ब्रूहि तद्वाक्यं समोऽस्तु विजयोऽनयोः ॥ ८.९२.५ ॥
কর্ণ ও অর্জুনের বিবাদে সমস্ত জগৎ যেন বিনষ্ট না হয়। হে স্বয়ম্ভু, এই দুজনের বিজয় সমান হোক — এই বাক্য বলুন।
8.92.6
एवमुक्तस्तु भगवाञ्जये ताभ्यामनिश्चिते ।
इत्यब्रवीन्महाराज महाब्रह्मा प्रजापतिम् ॥ ८.९२.६ ॥
এরূপ উক্ত হয়ে ভগবান, তাদের দুজনের জয় অনিশ্চিত থাকায়, হে মহারাজ, মহাব্রহ্মা প্রজাপতিকে এরূপ বললেন।
8.92.7
द्वावप्येतौ हि कृतिनौ द्वावप्यतिबलोत्कटौ ।
भविष्यत्यनयोर्युद्धं त्रैलोक्यस्य भयावहम् ॥ ८.९२.७ ॥
এঁরা দুজনেই নিপুণ, দুজনেই অতিবলশালী ও উগ্র। এঁদের যুদ্ধ ত্রিভুবনের পক্ষে ভয়ংকর হবে।
8.92.8
ततः प्रजापतिं तत्र सहस्राक्षोऽभ्यचोदयत् ।
विजयो ध्रुव एवास्तु पाण्डवस्य महात्मनः ॥ ८.९२.८ ॥
তখন সহস্রাক্ষ (ইন্দ্র) সেখানে প্রজাপতিকে অনুরোধ করলেন: "মহাত্মা পাণ্ডবের জয় নিশ্চিত হোক।"
8.92.9
मनस्वी बलवाञ्शूरः कृतविद्यस्तपोधनः ।
विभर्ति च महातेजा धनुर्वेदमशेषतः ॥ ८.९२.९ ॥
তিনি মনস্বী, বলবান, শূর, বিদ্যায় নিপুণ, তপস্যাই যাঁর ধন; মহাতেজস্বী তিনি ধনুর্বেদ সম্পূর্ণরূপে ধারণ করেন।
8.92.10
पार्थः सर्वगुणोपेतो देवकार्यमिदं यतः ।
क्लिश्यन्ते पाण्डवा नित्यं वनवासादिभिर्भृशं ॥ ८.९२.१० ॥
পৃথার পুত্র অর্জুন সর্বগুণসম্পন্ন; এ দেবতাদের কাজ, কারণ পাণ্ডবেরা বনবাস প্রভৃতিতে নিরন্তর অত্যন্ত ক্লেশ পাচ্ছেন।
8.92.11
सम्पन्नस्तपसा चैव पर्याप्तः पुरुषर्षभः ।
अतिक्रामेच्च माहात्म्याद्दिष्टमप्यविचारयन् ॥ ८.९२.११ ॥
তপস্যায় সমৃদ্ধ, সর্বথা সমর্থ সেই পুরুষর্ষভ নিজের মহিমায় নিয়তিকেও বিচার না করে লঙ্ঘন করতে পারেন।
8.92.12
अतिक्रमे च लोकानामभावो नियतो भवेत् ।
नावस्थानं च पश्यामि क्रुद्धयोः कृष्णयोः क्वचित् ॥ ८.९२.१२ ॥
লোকমর্যাদা লঙ্ঘিত হলে লোকের বিনাশ নিশ্চিত হবে; ক্রুদ্ধ দুই কৃষ্ণের কোথাও স্থিতি আছে বলে আমি দেখছি না।
8.92.13
स्रष्टारौ जगतश्चैतौ ततश्च पुरुषर्षभौ ।
नरनारायणावेतौ पुराणावृषिसत्तमौ ॥ ८.९२.१३ ॥
এই দুজনই জগতের স্রষ্টা; তাই এঁরা দুজন পুরুষশ্রেষ্ঠ। নর ও নারায়ণ, এই প্রাচীন দুই ঋষি সর্বশ্রেষ্ঠ।
8.92.14
अनियम्यौ नियन्तारौ जगतः पुरुषर्षभौ ।
नैतयोस्तु समः कश्चिद्दिवि वा मानुषेषु वा ॥ ८.९२.१४ ॥
এঁরা নিজেরা অনিয়ন্ত্রিত, তবু জগতের নিয়ন্তা; এঁরা পুরুষশ্রেষ্ঠ। স্বর্গে বা মানুষের মধ্যে এঁদের দুজনের সমান কেউ নেই।
8.92.15
अनुगम्यास्त्रयो लोकाः सह देवर्षिचारणैः ।
सर्वदेवगणाश्चापि सर्वभूतानि यानि च।
अनयोस्तु प्रभावेन वर्तते निखिलं जगत् ॥ ८.९२.१५ ॥
তিন লোক, দেবর্ষি ও চারণদের সঙ্গে, সকল দেবগণ এবং যত প্রাণী আছে, সবাই এঁদের অনুসরণ করে; এঁদের প্রভাবেই সমগ্র জগৎ চলছে।
8.92.16
कामं तु सुकृताँल्लोकानाप्नोतु पुरुषर्षभः ।
कर्णो वैकर्तनः शूरो विजयस्त्वस्तु कृष्णयोः ॥ ८.९२.१६ ॥
ভালো, পুরুষশ্রেষ্ঠ বীর বৈকর্তন কর্ণ পুণ্যবানদের লোক লাভ করুন; কিন্তু জয় কৃষ্ণদ্বয়েরই হোক।
8.92.17
वसूनां समलोकत्वं मरुतां वासमाप्नुयात् ।
सहितो द्रोणभीष्माभ्यां नाकपृष्ठे महीयताम् ॥ ८.९२.१७ ॥
তিনি বসুদের সমান লোক ও মরুৎদের আবাস লাভ করুন; দ্রোণ ও ভীষ্মের সঙ্গে স্বর্গের শীর্ষে সম্মানিত হোন।
8.92.18
क्लेशितो हि वने पार्थो दिर्घकालं पितामह ।
तस्मादेष जयेद्युद्धे तपसाऽभ्यधिकोऽर्जुनः ॥ ८.९२.१८ ॥
হে পিতামহ, পার্থ বনে দীর্ঘকাল ক্লেশ ভোগ করেছেন; তাই তপস্যায় অধিক এই অর্জুন যুদ্ধে জয়ী হোন।
8.92.19
पूर्वं भगवता प्रोक्तः कृष्णयोर्विजयो ध्रुवः ।
तत्तथास्तु नमस्तेऽस्तु प्रमो ब्रूहि पितामह ॥ ८.९२.१९ ॥
পূর্বে ভগবান বলেছিলেন কৃষ্ণদ্বয়ের জয় নিশ্চিত। তাই হোক; আপনাকে নমস্কার। হে প্রভু, হে পিতামহ, বলুন।
8.92.20
तत्सहस्राक्षवचनं निशम्य भगवान्प्रभुः ।
नोवाच तज्जयं तुल्यं तयोः कर्णकिरीटिनोः ॥ ८.९२.२० ॥
ইন্দ্রের সেই বাক্য শুনে ভগবান প্রভু কর্ণ ও কিরীটীর সমান জয় সম্পর্কে কিছুই বললেন না।
8.92.21
तस्मादाशां गतः शक्रस्तूष्णीम्भूते पितामहे ।
विजयः पाण्डवेयस्य कर्णस्य च वधो भवेत् ॥ ८.९२.२१ ॥
তাই পিতামহ নীরব থাকায় ইন্দ্রের আশা ফুরাল। পাণ্ডুপুত্রের জয় ও কর্ণের বধ হবে।
8.92.22
ब्रह्मेशानौ ततो वाक्यमूचतुर्भुवनेश्वरम् ।
विजयो ध्रुव एवास्तु पाण्डवस्य महात्मनः ॥ ८.९२.२२ ॥
তখন ব্রহ্মা ও ঈশান ভুবনেশ্বরকে এই কথা বললেন: মহাত্মা পাণ্ডবের জয় নিশ্চিত হোক।
8.92.23
मनस्वी जयतां शूरः कृतविद्यस्तपोधनः ।
बिभर्ति च महातेजा धनुर्वेदमशेषतः ॥ ८.९२.२३ ॥
তিনি মনস্বী, জয়ীদের মধ্যে বীর, বিদ্যায় সুদক্ষ, তপস্যাই যাঁর ধন, মহাতেজা; ধনুর্বেদ তিনি সম্পূর্ণ ধারণ করেন।
8.92.24
अतिक्रामेच्च माहात्म्याद्दिष्टमप्यविचारयन् ।
अतिक्रमे च लोकानामभावो नियतो भवेत् ॥ ८.९२.२४ ॥
তাঁর মহিমায় সে বিধানও বিচার না করে লঙ্ঘন করতে পারে। লোকসমূহ লঙ্ঘিত হলে তাদের বিনাশ অবশ্যম্ভাবী।
8.92.25
न च विद्म ह्यवस्थानं क्रुद्धयोः कृष्णयोः क्वचित् ।
स्रष्टारौ जगतश्चैव सतश्च पुरुषर्षभौ ॥ ८.९२.२५ ॥
ক্রুদ্ধ সেই দুই কৃষ্ণের অবস্থান কোথায়, আমরা জানি না। সেই দুই পুরুষশ্রেষ্ঠ জগৎ ও সৎ-এর স্রষ্টা।
8.92.26
कामं तु सुकृताँल्लोकान्प्राप्नोत्वेष परन्तपः ।
कर्णो वैकर्तनः शूरो विजयस्तु नरे ध्रुवः ॥ ८.९२.२६ ॥
শত্রুদের দহনকারী এই বৈকর্তন কর্ণ, সেই বীর পুণ্যলোক লাভ করুন; কিন্তু মানুষের মধ্যে জয় নিশ্চিত।
8.92.27
तथोक्ते देवदेवाभ्यां सहस्राक्षोऽब्रवीद्वचः ।
आमन्त्र्य सर्वभूतानि ब्रह्मेशानानुशासनात् ॥ ८.९२.२७ ॥
দেবদেবদ্বয় এরূপ বললে, সহস্রাক্ষ ইন্দ্র ব্রহ্মা ও ঈশানের আদেশে সর্বভূতকে সম্বোধন করে এই বাক্য বললেন।
8.92.28
श्रुतं भवद्भिर्यत्प्रोक्तं भगवद्भ्यां जगद्धितम् ।
तत्तथा व्येतु ते रोगः शमाप्नुत विमन्यवः ॥ ८.९२.२८ ॥
জগতের হিতকর সেই বাক্য ভগবান দুজনের বলা আপনারা শুনেছেন। তেমনই আপনাদের রোগ দূর হোক; ক্রোধহীন হয়ে আপনারা শান্তি লাভ করুন।
8.92.29
इति श्रुत्वेन्द्रवचनं सर्वभूतानि मानिष ।
विस्मितान्यभवन्राजन्पूजयाञ्चक्रिरे तदा।
नोचुस्तदा जयं तुल्यं तयोः पुरुषसिंहयोः ॥ ८.९२.२९ ॥
ইন্দ্রের এই বাক্য শুনে সর্বভূত বিস্মিত হল, হে রাজন; তখন তারা তাঁকে পূজা করল। সেই দুই পুরুষসিংহের জয় সমান, এরূপ তখন কেউ বলল না।
8.92.30
व्यसृजंश्च सुगन्धीनि पुष्पवर्षाणि हर्षिताः ।
नानारूपाणि विबुधा देवतूर्याण्यवादयन् ॥ ८.९२.३० ॥
আনন্দিত দেবতারা সুগন্ধি পুষ্পবর্ষণ করলেন; বহুরূপী দিব্য বাদ্য বাজালেন।
8.92.31
दिदृक्षवश्चाप्रतिमं द्वैरथं नरसिंहयोः ।
विस्मयोत्फुल्लनयना नान्या बुबुधिरे क्रियाः ॥ ८.९२.३१ ॥
দুই নরসিংহের অতুলনীয় রথদ্বৈরথ দেখতে ইচ্ছুক, বিস্ময়ে বিস্ফারিত নয়নে তাঁরা অন্য কোনো কর্ম উপলব্ধি করতে পারলেন না।