महाभारत · अध्याय 9.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.25.1
गजानीके हते तस्मिन्पाण्डुपुत्रेण भारत ।
वध्यमाने बले चैव भीमसेनेन संयुगे ॥ ९.२५.१ ॥
हे भारता, पांडुपुत्राने गजसेना नष्ट केल्यानंतर, आणि युद्धात भीमसेनाकडून सैन्य मारले जात असताना—
9.25.2
चरन्तं च प्रपश्यामो भीमसेनमरिन्दमम् ।
दण्डहस्तं यथा क्रुद्वमन्तकं प्राणहारिणम् ॥ ९.२५.२ ॥
शत्रूंचे दमन करणारा भीमसेन हातात दंड घेऊन, कुद्ध यमाप्रमाणे प्राण हरण करीत फिरताना आम्ही पाहिला.
9.25.3
समेत्य समरे राजन्हतशेषाः सुतास्तव ।
अदृश्यमाने कौरव्ये पुत्रे दुर्योधने तव।
सोदर्याः सहिता भूत्वा भीमसेनमुपाद्रवन् ॥ ९.२५.३ ॥
हे राजा, युद्धात एकत्र झालेले तुझे उर्वरित पुत्र, कौरव दुर्योधन दिसेनासा झाल्यावर, सहोदर बंधू मिळून भीमसेनावर धावून गेले.
9.25.4
श्रुतर्वा सञ्जयश्चैव जयत्सेनः श्रुतान्तकः ।
दुर्विमोचनकश्चैव तथा दुर्विषहो बली ॥ ९.२५.४ ॥
श्रुतर्वा, सञ्जय, जयत्सेन, श्रुतान्तक, दुर्विमोचन आणि बलवान दुर्विषह—
9.25.5
दुर्मर्षणः सुजातश्च जैत्रो भूरिबलो रविः ।
इत्येते सहिता भूत्वा तव पुत्राः समन्ततः।
भीमसेनमभिद्रुत्य रुरुधुः सर्वतो दिशम् ॥ ९.२५.५ ॥
दुर्मर्षण, सुजात, जैत्र, अत्यंत बलवान रवि—हे सर्व तुझे पुत्र एकत्र होऊन भीमसेनावर धावून गेले आणि सर्व दिशांनी त्याला वेढले.
9.25.6
ततो भीमो महाराज स्वरथं पुनरास्थितः ।
मुमोच निशितान्बाणान्पुत्राणां तव मर्मसु ॥ ९.२५.६ ॥
तेव्हा, हे महाराजा, भीम पुन्हा आपल्या रथावर आरूढ झाला आणि तुझ्या पुत्रांच्या मर्मस्थानांवर तीक्ष्ण बाण सोडले.
9.25.7
ते कीर्यमाणा भीमेन पुत्रास्तव महारणे ।
भीमसेनमुपासेदुः प्रवाता इव कुञ्जरम् ॥ ९.२५.७ ॥
महायुद्धात भीमाने विखुरलेले आपले पुत्र, वारा हत्तीकडे धावावा तसे भीमसेनाकडे धावून आले.
9.25.8
ततः क्रुद्धो रणे भीमः शिरो दुर्मर्षणस्य ह ।
क्षुरप्रेण प्रमथ्याशु पातयामास भूतले ॥ ९.२५.८ ॥
मग रणांगणात क्रोधित झालेल्या भीमाने क्षुरप्र बाणाने दुर्मर्षणाचे मस्तक तत्काळ छेदून भूमीवर पाडले.
9.25.9
ततोऽपरेण भल्लेन सर्वावरणभेदिना ।
श्रुतान्तमवधीद्बीमस्तव पुत्रं महारथः ॥ ९.२५.९ ॥
मग सर्व कवचे भेदणाऱ्या दुसऱ्या भल्ल बाणाने महारथी भीमाने आपला पुत्र श्रुतांताला ठार केले.
9.25.10
जयत्सेनं ततो विद्वा नाराचेन हसन्निव ।
पातयामास कौरव्यं रथोपस्थादरिन्दमः।
स पपात रथाद्राजन्भूमौ तूर्णं ममार च ॥ ९.२५.१० ॥
मग शत्रूंचे दमन करणाऱ्या भीमाने लोखंडी बाणाने जयत्सेनाला विद्ध करून, जणू हसत हसत, त्या कौरवाला रथासनावरून खाली पाडले. हे राजन्, तो रथातून भूमीवर पडला आणि लगेच मरण पावला.
9.25.11
श्रुतर्वा तु ततो भीमं क्रुद्धो विव्याध मारिष ।
शतेन गृघ्रवाजानां शराणां नतपर्वणाम् ॥ ९.२५.११ ॥
मग क्रोधित झालेल्या श्रुतर्वाने, हे मारिष, गिधाडाच्या पंखांचे आणि वाकलेल्या पेरांचे शंभर बाण भीमावर सोडून त्याला विद्ध केले.
9.25.12
ततः क्रुद्धो रणे भीमो जैत्रं भूरिबलं रविम् ।
त्रीनेतांस्त्रिभिरानर्च्छद्विषाग्निप्रतिमैः शरैः ॥ ९.२५.१२ ॥
मग रणांगणात क्रोधित झालेल्या भीमाने विजयी आणि महाबलवान रविला तसेच या तिघांना विष व अग्नीसारख्या तीन बाणांनी प्रहार केला.
9.25.13
ते हता न्यपतन्भूमौ स्यन्दनेभ्यो महारथाः ।
वसन्ते पुष्पशबला निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ ९.२५.१३ ॥
ते मारले जाऊन रथांवरून भूमीवर पडले, जसे वसंतात फुलांनी चित्रविचित्र झालेले किंशुक वृक्ष तोडले जातात.
9.25.14
ततोऽपरेण भल्लेन तीक्ष्णेन च परन्तपः ।
दुर्विमोचनमाहत्य प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ९.२५.१४ ॥
नंतर शत्रूंना पीडा देणाऱ्या त्या वीराने दुसऱ्या तीक्ष्ण भल्लाने, ज्यातून सुटका कठीण, त्याला आघात करून मृत्यूकडे पाठवले.
9.25.15
स हतः प्रापतद्भूमौ स्वरथाद्रथिनां वरः ।
गिरेस्तु कूटजो भग्नो मारुतेनेव पादपः ॥ ९.२५.१५ ॥
रथिकांमध्ये श्रेष्ठ तो मारला जाऊन आपल्या रथातून भूमीवर पडला, जसा पर्वतावरील कूटज वृक्ष वाऱ्याने मोडून पडतो.
9.25.16
दुष्प्रधर्षं ततश्चैव सुजातं च सुतं तव ।
एकैकं न्यहनत्सङ्ख्ये द्वाभ्यांद्वाभ्यां चमूमुखे।
तौ शिलीमुखविद्धाङ्गौ पेततू रथसत्तमौ ॥ ९.२५.१६ ॥
नंतर दुष्प्रधर्ष आणि सुजात, तुझ्या पुत्रांना, युद्धात सेनेच्या अग्रभागी दोन-दोन बाणांनी एकेक करून मारले; बाणांनी विंधलेल्या अंगांचे ते दोन श्रेष्ठ रथी पडले.
9.25.17
ततः पतन्तं समरे अभिवीक्ष्य सुतं तव ।
भल्लेन पातयामास भीमो दुर्विपहं रणे ॥ ९.२५.१७ ॥
नंतर युद्धात पडत असलेल्या तुझ्या पुत्राला पाहून भीमाने रणात सहन न होणाऱ्या भल्लाने त्याला पाडले.
9.25.18
स पपात हतो बाहात्पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ ९.२५.१८ ॥
तो मारला जाऊन पडला, सर्व धनुर्धर पाहत असताना, जणू हातातून सुटून.
9.25.19
दृष्ट्वा तु निहतान्भ्रातॄन्वहूनेकेन संयुगे ।
अमर्षधशमापसः श्रुतर्वा भीममभ्ययात् ॥ ९.२५.१९ ॥
युद्धात एकाच्या हातून अनेक बंधू मारले गेलेले पाहून, क्रोध आणि असहनशीलतेने भरलेला श्रुतर्वा भीमावर चाल करून गेला.
9.25.20
विक्षिपन्सुमहच्चापं कार्तखरविभूषितम् ।
विमृजन्सायकांश्चैव विषाग्निप्रतिमान्वहून् ॥ ९.२५.२० ॥
सोन्याने सुशोभित केलेले अतिविशाल धनुष्य फिरवत, विष आणि अग्नीसारखे अनेक बाण सोडत.
9.25.21
स तु राजन्धनुश्छित्त्वा पाण्डवस्य महामृधे ।
अथैनं छिन्नधन्वानं विंशत्या समवाकिरत् ॥ ९.२५.२१ ॥
हे राजा! त्या महायुद्धात त्याने पांडवाचे धनुष्य तोडले; मग धनुष्य तुटलेल्या त्याला वीस बाणांनी झाकून टाकले.
9.25.22
ततोऽन्यद्धनुरादाय भीमसेनो महाबलः ।
अवाकिरत्तव सुतं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ९.२५.२२ ॥
मग दुसरे धनुष्य घेऊन महाबली भीमसेनाने तुझ्या पुत्राला बाणांनी झाकले आणि म्हणाला, "थांब, थांब!"
9.25.23
महदासीत्तयोर्युद्धं चित्ररूपं भयानकम् ।
बादृशं समरे पूर्वं तम्भवासवयोर्युधि ॥ ९.२५.२३ ॥
त्या दोघांमध्ये मोठे युद्ध झाले; ते अद्भुत आणि भयानक होते. पूर्वी भव आणि आसव यांच्या युद्धातही असे युद्ध झाले नव्हते.
9.25.24
तयोस्तत्र शितैर्गुक्तैर्यमदण्डनिभैः शरैः ।
समाच्छकाधारा सर्वा त्वं दिशो विदिशस्तथा ॥ ९.२५.२४ ॥
तेथे त्या दोघांच्या तीक्ष्ण, पेरांच्या, यमदंडासारख्या बाणांनी सर्व आधार, दिशा आणि उपदिशा झाकल्या गेल्या.
9.25.25
अतः श्रुतर्वा सङ्क्रुद्धो धनुरादाय सायकैः ।
भीमसेनं रणे राजन्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ९.२५.२५ ॥
मग श्रुतर्वा अत्यंत संतापून धनुष्य घेऊन, हे राजा, युद्धात भीमसेनाच्या बाहूंवर आणि छातीवर बाणांनी प्रहार करू लागला.
9.25.26
सोऽतिविद्धो महाराज तव पुत्रेण धन्विना ।
भीमः सञ्चुक्षुभे क्रुद्धः पर्वणीव महोदधिः ॥ ९.२५.२६ ॥
हे महाराज, तुमच्या धनुर्धर पुत्राने अत्यंत जखमी केलेला तो भीम संतापून पौर्णिमेला महासागरासारखा खवळला.
9.25.27
ततो भीमो रुषाविष्टः पुत्रस्य तव मारिष ।
सारथिं चतुरश्चाश्वाञ्शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥ ९.२५.२७ ॥
मग रागाने भरलेल्या भीमाने, हे आर्या, तुमच्या पुत्राच्या सारथ्याला आणि चार घोड्यांना बाणांनी यमलोकी पाठवले.
9.25.28
विरथं तं समालक्ष्य विशिखैर्लोमवाहिभिः ।
अवाकिरदमेयात्मा दर्शयन्पाणिलाघवम् ॥ ९.२५.२८ ॥
त्याला रथहीन पाहून अमेयात्मा भीमाने हस्तकौशल्य दाखवत पंखी बाणांचा वर्षाव केला.
9.25.29
श्रुतर्वा विरथो राजन्नाददे खङ्गचर्मणी ।
अथास्याददतः खह्गं शतचन्द्रं च भानुमत्।
क्षुरप्रेणं शिरः कायात्पातयामास पाण्डवः ॥ ९.२५.२९ ॥
हे राजा, रथहीन श्रुतर्वाने तलवार आणि ढाल उचलली. तो चमकदार शतचंद्र तलवार उचलत असताना पांडुपुत्राने क्षुरप्र बाणाने त्याचे मस्तक धडापासून पाडले.
9.25.30
छिन्नोत्तमाङ्गस्य ततः क्षुरप्रेण महात्मना ।
पपात कायः स्वरथाद्वसुधामनुनादयन् ॥ ९.२५.३० ॥
महात्म्याच्या क्षुरप्र बाणाने मस्तक छिन्न झालेला त्याचा देह स्वतःच्या रथावरून पडला आणि पृथ्वी दुमदुमली.
9.25.31
तस्मिन्निपतिते वीरे तावका भयमोहिताः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्ग्रामे भीमसेनं युयुत्सवः ॥ ९.२५.३१ ॥
तो वीर पडल्यावर तुमचे योद्धे भयाने मोहित होऊन, युद्धात लढण्याच्या इच्छेने भीमसेनाकडे धावले.
9.25.32
तानापतत एवाशु हतशेषाद्बलार्णवात् ।
दंशितान्प्रतिजग्राह भीमसेनः प्रतापवान् ॥ ९.२५.३२ ॥
सैन्यसमुद्रातील उरलेल्यांमधून वेगाने धावून आलेल्या त्या कवचधारींना पराक्रमी भीमसेनाने अडवले.
9.25.33
ते तु तं वै समासाद्य परिवव्रुः समन्ततः ॥ ९.२५.३३ ॥
ते त्याच्याजवळ पोहोचून चहूबाजूंनी त्याला वेढा घालते झाले.
9.25.34
ततस्तु संवृतो भीमस्तावकान्निशितैः शरैः ।
पीडयामास तान्सर्वान्सहस्राक्ष इवासुरान् ॥ ९.२५.३४ ॥
तेव्हा वेढलेल्या भीमाने तुमच्या सर्व योद्ध्यांना तीक्ष्ण बाणांनी पीडले, जसे सहस्राक्ष इंद्र असुरांना पीडतो.
9.25.35
ततः पञ्चशतान्हत्वा सवरूथान्महारथान् ।
जघान कुञ्जरानीकं पुनः सप्तशतं युधि ॥ ९.२५.३५ ॥
मग त्याने परिवारासह पाचशे महारथींना ठार करून युद्धात पुन्हा सातशे हत्तींच्या सेनेचा नाश केला.
9.25.36
हत्वा शतसहस्राणि पत्तीनां परमेषुभिः ।
वाजिनां च शतान्यष्टौ पाण्डवः स्म विराजते ॥ ९.२५.३६ ॥
उत्तम बाणांनी लाखो पायदळ सैनिक आणि आठशे घोडे मारून तो पांडव तेजस्वी दिसत होता.
9.25.37
भीमसेनस्तु कौन्तेयो हत्वा युद्धे सुतांस्तव ।
मेने कृतार्थमात्मानं सफलं जन्म च प्रभो ॥ ९.२५.३७ ॥
कुंतीपुत्र भीमसेनाने युद्धात तुमच्या पुत्रांचा वध करून स्वतःला कृतार्थ मानले आणि आपला जन्म सफल झाला असे मानले, हे प्रभो.
9.25.38
तं तथा युध्यमानं च विनिघ्नन्तं च तावकान् ।
ईक्षितुं नोत्सहन्ते स्म तव सैन्या नराधिप ॥ ९.२५.३८ ॥
असे युद्ध करत तुमच्या लोकांचा संहार करणाऱ्या त्याच्याकडे पाहण्याचेही तुमच्या सैन्याला धैर्य झाले नाही, हे नराधिपा.
9.25.39
विद्राव्य च कुरून्सर्वांस्तांश्च हत्वा पदानुगान् ।
दोर्भ्यां शब्दं ततश्चक्रे त्रासयानो महाद्विपान् ॥ ९.२५.३९ ॥
सर्व कुरूंना पळवून लावून आणि त्यांच्या पायदळाला ठार मारून, मग दोन्ही बाहूंनी गर्जना करत त्याने महाहत्तींना भयभीत केले.
9.25.40
हतभूयिष्ठयोधा तु तव सेना विशामम्पते ।
किञ्चिच्छेषा महाराज कृपणं समपद्यत ॥ ९.२५.४० ॥
हे विशांम्पते, तुमच्या सैन्यातील बहुतेक योद्धे मारले गेले; थोडेच उरले, हे महाराजा, ते दयनीय अवस्थेला पोहोचले.