Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 9.34

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

9.34.1

…सुसंवृत्ते सुदारुणे ।
… पाण्डवेषु महात्मसु ॥ ९.३४.१ ॥

…सुसंवृत्त हुए अत्यन्त भयानक (युद्ध में)…पाण्डवों में, महात्माओं के बीच।

9.34.2

ततस्तालध्वजके रामस्तयोर्युद्ध उपस्थिते ।
श्रुत्वा तच्छिष्ययो राजन्नाजगाम हलायुधः ॥ ९.३४.२ ॥

तब ताल-ध्वज वाले राम (बलराम) ने, जब उन दोनों शिष्यों का युद्ध छिड़ गया, यह सुनकर, हे राजन्, हलधारी (बलराम) आ पहुँचे।

9.34.3

तं दृष्ट्वा परमप्रीताः पाण्डवाः सहकेशवाः ।
उपगम्योपसङ्गृह्य विधिवत्प्रत्यपूजयन् ॥ ९.३४.३ ॥

उन्हें देखकर परम प्रसन्न हुए पाण्डव, केशव (कृष्ण) सहित, पास जाकर, उन्हें गले लगाकर, विधिपूर्वक उनका सत्कार किया।

9.34.4

पूजयित्वा ततः पश्चादिदं वचनमब्रुवन् ।
शिष्ययोः कौशलं युद्धे पश्य रामेति पार्थिव ॥ ९.३४.४ ॥

उनका सत्कार करने के बाद, फिर उन्होंने ये वचन कहे — हे राजन्, युद्ध में अपने दोनों शिष्यों का कौशल देखिए, हे राम।

9.34.5

अब्रवीच्च तदा रामो दृष्ट्वा कृष्णं सपाण्डवम् ।
दुर्योधनं च कौरव्यं गदापाणिमवस्थितम् ॥ ९.३४.५ ॥

तब राम (बलराम) ने कृष्ण को पाण्डवों सहित देखकर और हाथ में गदा लिए खड़े कौरव दुर्योधन को देखकर कहा।

9.34.6

चत्वारिंशदहान्यद्य द्वे च मे निःसृतस्य वै ।
पुष्येण सम्प्रयातोऽस्मि श्रवणे पुनरागतः।
शिष्ययोर्वै गदायुद्धं द्रुष्टुकामोऽस्मि माधव ॥ ९.३४.६ ॥

आज मुझे बाहर गए चालीस दिन और दो दिन हो गए। मैं पुष्य नक्षत्र में निकला था और श्रवण नक्षत्र में लौट आया हूँ। हे माधव, मैं अपने दो शिष्यों का गदा-युद्ध देखना चाहता हूँ।

9.34.7

ततो युधिष्ठिरो राजा परिष्वज्य हलायुधम् ।
स्वागतं कुशलं चास्मै पर्यपृच्छद्यथातथम् ॥ ९.३४.७ ॥

तब राजा युधिष्ठिर ने हलायुध को गले लगाया और उनसे यथोचित स्वागत तथा कुशल-क्षेम पूछा।

9.34.8

कृष्णौ चापि महेष्वासावभिवाद्य हलायुधम् ।
सस्वजाते परिप्रीतौ प्रीयमाणौ यशस्विनौ ॥ ९.३४.८ ॥

महान धनुर्धर कृष्ण और (अर्जुन) ने भी हलायुध को आदरपूर्वक प्रणाम किया और अत्यंत प्रसन्न तथा आनंदित होकर उनका आलिंगन किया।

9.34.9

माद्रीपुत्रौ तथा शूरौ द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ।
अभिवाद्य स्थिता राजन्रौहिणेयं महाबलम् ॥ ९.३४.९ ॥

हे राजन्! माद्री के दोनों वीर पुत्र तथा द्रौपदी के पाँच पुत्र भी महाबली रौहिणेय को प्रणाम करके खड़े रहे।

9.34.10

भीमसेनोऽथ बलवान्पुत्रस्तव जनाधिप ।
तथैव चोद्यतगदौ पूजयामासतुर्बलम् ॥ ९.३४.१० ॥

हे जनाधिप! फिर बलवान भीमसेन और आपके पुत्र (दुर्योधन) ने भी, गदा उठाए हुए, बलराम का आदरपूर्वक सत्कार किया।

9.34.11

स्वागतेन च ते तत्र प्रतिपूज्य पुनःपुनः ।
पश्य युद्धं महाबाहो इति ते राममब्रुवन् ॥ ९.३४.११ ॥

वहाँ उन्होंने बार-बार स्वागत करके बलराम का प्रतिसत्कार किया और बोले, 'हे महाबाहो! युद्ध देखिए।' ऐसा उन्होंने राम से कहा।

9.34.12

एवमुचुर्महात्मानं रौहिणेयं नराधिपाः ॥ ९.३४.१२ ॥

महात्मा रौहिणेय से राजाओं ने इस प्रकार कहा।

9.34.13

परिष्वज्य तदा रामः पाण्डवान्सह सृञ्जयान् ।
अपृच्छत्कुशलं सर्वान्पार्थिवांश्चामितौजसः।
तथैव ते समासाद्य पप्रच्छुस्तमनामयम् ॥ ९.३४.१३ ॥

तब राम ने पाण्डवों और सृञ्जयों सहित सभी को गले लगाया और अमित तेजस्वी राजाओं से सबकी कुशल पूछी। उसी प्रकार उन्होंने भी पास आकर उनसे उनका कुशल-क्षेम पूछा।

9.34.14

प्रत्यभ्यर्च्य हली सर्वान्क्षत्रियांश्च महात्मनः ।
कृत्वा कुशलसम्प्रश्नं संविदं च यथावयः ॥ ९.३४.१४ ॥

हली (बलराम) ने सभी महात्मा क्षत्रियों का प्रत्युत्तर में सत्कार किया, कुशल-क्षेम पूछा और आयु के अनुसार परिचय-भाव प्रकट किया।

9.34.15

जनार्दनं सात्यकिं च प्रेम्णा सम्परिषस्वजे ।
मूर्ध्नि चैतावुपाघ्राय कुशलं पर्यपृच्छत ॥ ९.३४.१५ ॥

उन्होंने जनार्दन और सात्यकि को प्रेम से गले लगाया, और दोनों का सिर सूँघकर कुशल-क्षेम पूछा।

9.34.16

तौ च तं विधिवद्राजन्पूजयामासतुर्गुरुम् ।
ब्रह्माणामिव देवेशमिन्द्रोपेन्द्रौ मुदान्वितौ ॥ ९.३४.१६ ॥

हे राजन्! उन दोनों ने विधिपूर्वक उन ज्येष्ठ (बलराम) का वैसे ही सत्कार किया जैसे इन्द्र और उपेन्द्र आनंदित होकर देवेश ब्रह्मा का करते हैं।

9.34.17

ततोऽब्रवीद्धर्मसुतो रौहिणेयमरिन्दमम् ।
इदं भ्रात्रोर्महायुद्धं पश्य रामेति भारत ॥ ९.३४.१७ ॥

तब धर्म के पुत्र (युधिष्ठिर) ने शत्रुदमन रौहिणेय (बलराम) से कहा—'हे राम! दोनों भाइयों के इस महायुद्ध को देखो, हे भारत!'

9.34.18

तेषां मध्ये महाबाहुः श्रीमान्केशवपूर्वजः ।
न्यविशत्परमप्रीतः पूज्यमानो महारथैः ॥ ९.३४.१८ ॥

उनके बीच महाबाहु, श्रीमान केशव (कृष्ण) के बड़े भाई (बलराम) अत्यंत प्रसन्न होकर प्रवेश कर गए, महारथियों द्वारा सम्मानित होते हुए।

9.34.19

स बभौ राजमध्यस्थो नीलवासाः सितप्रभः ।
दिवीव नक्षत्रगणैः परिवीतो निशाकरः ॥ ९.३४.१९ ॥

वह राजाओं के बीच में स्थित, नीले वस्त्र धारण किए, श्वेत आभा वाले, आकाश में नक्षत्रगणों से घिरे चन्द्रमा के समान शोभित हुए।

9.34.20

ततस्तयोः सन्निपातस्तुमुलो रोमहर्षणः ।
आसीदन्तकरो राजन्वैरस्यान्तं विधित्सतोः ॥ ९.३४.२० ॥

तब हे राजन्, वैर का अन्त करने की इच्छा रखने वाले उन दोनों का वह भयंकर और रोंगटे खड़े कर देने वाला, मृत्युकारी संघर्ष हुआ।