મહાભારત · અધ્યાય 9.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.40.1
उषित्वा तत्र रामस्तु सम्पूज्याश्रमवासिनः ।
तथा मङ्कणके प्रीतिं शुभां चक्रे हलायुधः ॥ ९.४०.१ ॥
ત્યાં રહીને, આશ્રમવાસીઓનું સન્માન કરીને, હલાયુધ રામે મંકણક પ્રત્યે પણ શુભ પ્રીતિ દર્શાવી.
9.40.2
दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो रजनीं तामुपोष्य च ।
पूजितो मुनिसङ्खैश्च प्रातरुत्थाय लाङ्गली ॥ ९.४०.२ ॥
બ્રાહ્મણોને દાન આપીને, તે રાત્રે ઉપવાસ કરીને, મુનિસમૂહો દ્વારા સન્માનિત થઈને, સવારે ઊઠીને લાંગલી ચાલ્યા.
9.40.3
अनुज्ञाप्य मुनीन्सर्वान्स्पृष्ट्वा तोयं च भारत ।
प्रययौ त्वरितो रामस्तीर्थहेतोर्महाबलः ॥ ९.४०.३ ॥
બધા મુનિઓની રજા લઈને, જળનો સ્પર્શ કરીને, હે ભારત, મહાબલી રામ તીર્થ માટે ઝડપથી ચાલ્યા.
9.40.4
ततस्त्वौशनसं तीर्थमाजगाम हलायुधः ।
कपालमोचनं नाम यत्र मुक्तो महामुनिः ॥ ९.४०.४ ॥
પછી હલાયુધ ઔશનસ તીર્થે આવ્યા; તેને કપાલમોચન કહે છે, જ્યાં મહામુનિ મુક્ત થયા હતા.
9.40.5
महता शिरसा राजन्ग्रस्तजङ्घो महोदरः ।
राक्षसस्य महाराज रामक्षिप्तस्य वै पुरा ॥ ९.४०.५ ॥
હે રાજન, હે મહારાજ, પૂર્વે રામે ફેંકેલા તે રાક્ષસનું, જેના પગ પકડાયેલા હતા અને મોટું પેટ હતું, તેનું વિશાળ માથું (ત્યાં પડેલું હતું).
9.40.6
तत्र पूर्वं तपस्तप्तं काव्येन सुमहात्मना ।
यत्रास्य नीतिरखिला प्रादुर्भूता महात्मनः।
यत्रस्थश्चिन्तयामास दैत्यदानवविग्रहम् ॥ ९.४०.६ ॥
ત્યાં પૂર્વે મહાત્મા કાવ્ય (શુક્ર) એ તપ કર્યું હતું; ત્યાં તે મહાત્માની સંપૂર્ણ નીતિ પ્રગટ થઈ; ત્યાં ઊભા રહીને તેમણે દૈત્ય-દાનવ સંઘર્ષનો વિચાર કર્યો.
9.40.7
तत्प्राप्य च बलो राजंस्तीर्थप्रवरमुत्तमम् ।
विधिवद्वै ददौ वित्तं ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ ९.४०.७ ॥
હે રાજન્, તે શ્રેષ્ઠ અને ઉત્તમ તીર્થે પહોંચીને બલે વિધિપૂર્વક મહાત્મા બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું.
9.40.8
कपालमोचनं ब्रह्मन्कथं यत्र महामुनिः ।
मुक्तः कथं चास्य शिरो लग्नं केन च हेतुना ॥ ९.४०.८ ॥
હે બ્રહ્મન્, ત્યાં કપાલમોચનમાં મહામુનિ કેવી રીતે મુક્ત થયા? અને કયા કારણે તેમનું માથું ચોંટી ગયું?
9.40.9
पुरा वै दण्डकारण्ये राघवेण महात्मना ।
वसता राजशार्दूल राक्षसाञ्शमयिष्यता ॥ ९.४०.९ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, પૂર્વે દંડકારણ્યમાં વસતા મહાત્મા રાઘવ રાક્ષસોને શમાવવાની તૈયારીમાં હતા ત્યારે...
9.40.10
जनस्थाने शिरश्छिन्नं राक्षसस्य दुरात्मनः ।
क्षुरेण शितधारेण तत्पणात महावने ॥ ९.४०.१० ॥
જનસ્થાનમાં તે દુરાત્મા રાક્ષસનું માથું તીક્ષ્ણ ધારવાળા ક્ષુરથી કાપવામાં આવ્યું; તે પણને કારણે તે મહાવનમાં...
9.40.11
महोदरस्य तल्लग्नं जङ्घायां वै यदृच्छया ।
वने विचरतो राजन्नस्थि भित्त्वाऽस्फुरत्तदा ॥ ९.४०.११ ॥
હે રાજન્, તે મહોદરની જાંઘમાં અકસ્માતે ચોંટી ગયું; વનમાં ભ્રમણ કરતાં હાડકું વીંધીને ત્યારે તે ધબકવા લાગ્યું.
9.40.12
स तेन लग्नेन तदा द्विजातिर्न शशाक ह ।
अभिगन्तुं महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि च ॥ ९.४०.१२ ॥
તે ચોંટેલાને કારણે તે દ્વિજાતિ, મહાપ્રાજ્ઞ, ત્યારે તીર્થો અને આયતનોમાં જઈ શક્યા નહીં.
9.40.13
स पूतिना विस्रवता वेदनार्तो महामुनिः ।
जगाम् सर्वतीर्थानि पृथिव्यां चेति नः श्रुतम् ॥ ९.४०.१३ ॥
દુર્ગંધ વહેતા ઘાની વેદનાથી પીડિત એ મહામુનિ પૃથ્વી પરનાં બધાં તીર્થોએ ગયા, એવું અમે સાંભળ્યું છે.
9.40.14
स गत्वा सरितः सर्वाः समुद्रांश्च महातपाः ।
कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ॥ ९.४०.१४ ॥
એ મહાતપસ્વી બધી નદીઓ અને સમુદ્રો પાસે ગયા અને એ બધું શુદ્ધાત્મા ઋષિઓને કહ્યું.
9.40.15
आप्लुत्य सर्वतीर्थेषु न च मोक्षमवाप्तवान् ।
स तु शुश्राव विप्रेन्द्रो मुनीनां वचनं महत् ॥ ९.४०.१५ ॥
બધાં તીર્થોમાં સ્નાન કરવા છતાં તેમને મોક્ષ ન મળ્યો. ત્યારે એ વિપ્રશ્રેષ્ઠે મુનિઓનું મહાન વચન સાંભળ્યું.
9.40.16
सरस्वत्यास्तीर्थवरं ख्यातमौशनसं तदा ।
सर्वपापप्रशमनं सिद्धिक्षेत्रमनुत्तमम् ॥ ९.४०.१६ ॥
સરસ્વતીનું શ્રેષ્ઠ તીર્થ, ઉશનસનું પ્રસિદ્ધ તીર્થ — તે બધાં પાપોનું શમન કરનારું, અનુત્તમ સિદ્ધિક્ષેત્ર છે.
9.40.17
स तु गत्वा ततस्तत्र तीर्थमौशनसं द्विजः ॥ ९.४०.१७ ॥
પછી એ દ્વિજ ત્યાંથી જઈને ઉશનસના એ તીર્થ પર પહોંચ્યો.
9.40.18
तत औशनसे तीर्थे तस्योपस्पृशतस्तदा ।
… च्छरश्चरणं मुक्त्वा पपातान्तर्जले तदा ॥ ९.४०.१८ ॥
પછી ઉશનસના એ તીર્થ પર, તે આચમન કરતા હતા ત્યારે, … (લખાણમાં ખાલી જગ્યા) … ચરણ છોડીને તે જ ક્ષણે પાણીમાં પડ્યું.
9.40.19
विमुक्तस्तेन शिरसा परं सुखमवाप ह ।
स चाप्यन्तर्जले मूर्धा जगामादर्शनं विभो ॥ ९.४०.१९ ॥
તેના દ્વારા માથામાંથી મુક્ત થઈને તેણે પરમ સુખ પ્રાપ્ત કર્યું. હે વિભો, તે મસ્તક પણ પાણીની અંદર અદૃશ્ય થઈ ગયું.
9.40.20
ततः स विरुजो राजन्पूतात्मा वीतकल्मषः ।
आजगामाश्रमं प्रीतः कृतकृत्यो महोदरः ॥ ९.४०.२० ॥
પછી તે પીડારહિત, પવિત્ર આત્માવાળો, પાપરહિત, પ્રસન્ન અને કૃતકૃત્ય થઈને મહોદર આશ્રમે પાછો ફર્યો.
9.40.21
सोऽथ गत्वाऽऽश्रमं पुण्यं विप्रमुक्तो महातपाः ।
कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ॥ ९.४०.२१ ॥
પછી તે મહાતપસ્વી, મુક્ત થઈને, તે પુણ્ય આશ્રમે જઈને, ભાવિતાત્મા ઋષિઓને તે સર્વ કહેવા લાગ્યો.
9.40.22
ते श्रुत्वा वचनं तस्य ततस्तीर्थस्य मानद ।
कपालमोचनमिति नाम चक्रुः समागताः ॥ ९.४०.२२ ॥
તેના વચન સાંભળીને, હે માનદ, ત્યાં એકત્ર થયેલા ઋષિઓએ તે તીર્થનું નામ 'કપાલમોચન' રાખ્યું.
9.40.23
स चापि तीर्थप्रवरं पुनर्गत्वा महानृषिः ।
पीत्वा पयःसुविपुलं सिद्धिमायात्तदा मुनिः ॥ ९.४०.२३ ॥
તે મહર્ષિ પણ ફરી તે શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં જઈને, પુષ્કળ પાણી પીને તે જ સમયે સિદ્ધિ પામ્યા.
9.40.24
तत्र दत्त्वा बहून्देयान्विप्रान्सम्पूज्य माधवः ।
जगाम तत्र राजेन्द्र उशङ्गोराश्रमं तदा ॥ ९.४०.२४ ॥
ત્યાં ઘણાં દાન આપીને અને બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરીને, હે રાજેન્દ્ર, માધવ ત્યારે ઉશંગુના આશ્રમે ગયો.
9.40.25
यत्र तप्तं तपो घोरमार्ष्टिषेणेन भारत ।
ब्राह्मण्यं लब्धवान्यत्र विश्वामित्रो महामुनिः ॥ ९.४०.२५ ॥
હે ભરતવંશજ, ત્યાં આર્ષ્ટિષેણે ઘોર તપ કર્યું; ત્યાં જ મહામુનિ વિશ્વામિત્રે બ્રાહ્મણત્વ મેળવ્યું.
9.40.26
सर्वकामसमृद्धं च तदाश्रमपदं महत् ।
मुनिभिर्ब्राह्मणैश्चैव सेवितं सर्वदा विभो ॥ ९.४०.२६ ॥
તે મહાન આશ્રમસ્થાન સર્વ ઇચ્છાઓથી સમૃદ્ધ હતું; હે પ્રભુ, તે હંમેશાં મુનિઓ અને બ્રાહ્મણો દ્વારા સેવાતું હતું.
9.40.27
ततो हलधरः श्रीमान्ब्राह्मणैः परिवारितः ।
जगाम तत्र राजेन्द्र उशङ्गुस्तनुमत्यजत् ॥ ९.४०.२७ ॥
પછી શ્રીમાન હળધર (બળરામ) બ્રાહ્મણોથી ઘેરાયેલા ત્યાં ગયા; હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં જ ઉશંગુએ દેહત્યાગ કર્યો હતો.
9.40.28
उशङ्गुर्ब्राह्मणो वृद्धस्तपोनित्यश्च भारत ।
देहन्यासे कृतमना विचिन्त्य बहुधा तदा ॥ ९.४०.२८ ॥
બ્રાહ્મણ ઉશંગુ વૃદ્ધ હતા અને સદા તપમાં લીન હતા; હે ભરતવંશજ, તેમણે અનેક રીતે વિચાર કરીને દેહત્યાગનો સંકલ્પ કર્યો.
9.40.29
ततः सर्वानुपादाय तनयान्वै महातपाः ।
उशङ्गुरब्रवीत्तत्र नयध्वं मां पृथूदकम् ॥ ९.४०.२९ ॥
પછી તે મહાતપસ્વી ઉશંગુએ બધા પુત્રોને બોલાવીને ત્યાં જ કહ્યું, "મને પૃથૂદક લઈ જાઓ."
9.40.30
विज्ञायातीतवयसमुशङ्गुं ते तपोधनाः ।
तं च तीर्थमपानिन्युः सरस्वत्यास्तपोधनम् ॥ ९.४०.३० ॥
ઉશંગુ વૃદ્ધાવસ્થા વટાવી ગયા છે એમ જાણીને, તે તપોધન ઋષિઓએ તેમને સરસ્વતીના તીર્થ તરફ લઈ ગયા.
9.40.31
स तैः पुत्रैस्तदा धीमानानीतो वै सरस्वतीम् ।
पुण्यां तीर्थशतोपेतां विप्रसङ्घैर्निषेविताम् ॥ ९.४०.३१ ॥
ત્યારે તેના પુત્રો તે બુદ્ધિમાન ઋષિને સો તીર્થોથી યુક્ત, બ્રાહ્મણસમૂહોથી સેવિત પુણ્ય સરસ્વતી પાસે લઈ ગયા.
9.40.32
स तत्र विधिना राजन्नाप्लुत्य सुमहातपाः ।
ज्ञात्वा तीर्थगुणांश्चैव प्राहेदमृषिसत्तमः।
सुप्रीतः पुरुषव्याघ्र सर्वान्पुत्रानुपासतः ॥ ९.४०.३२ ॥
હે રાજા, ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને, તીર્થના ગુણો જાણીને તે મહાતપસ્વી ઋષિશ્રેષ્ઠ અત્યંત પ્રસન્ન થઈને, હે પુરુષવ્યાઘ્ર, પોતાની સેવા કરતા સૌ પુત્રોને આ કહ્યું.
9.40.33
सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् ।
पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वो मरणं तपेत् ॥ ९.४०.३३ ॥
સરસ્વતીના ઉત્તર તટે, પૃથૂદકમાં જપમાં લીન થઈને જે પોતાનો દેહ ત્યજે છે, તેને આવતી કાલે મૃત્યુ પીડા આપતું નથી.
9.40.34
इत्युक्त्वा स्वां तनुं त्यक्त्वा प्रपेदे वैष्णवं पदम् ।
तत्राप्लुत्य स धर्मात्मा उपस्पृश्य हलायुधः।
दत्त्वा चैव बूहून्देयान्विप्राणां विप्रवत्सलः ॥ ९.४०.३४ ॥
આ પ્રમાણે કહીને પોતાનો દેહ ત્યજીને તેમણે વૈષ્ણવ પદ પ્રાપ્ત કર્યું. ત્યાં સ્નાન કરીને, આચમન કરીને, ધર્માત્મા હલાયુધ, બ્રાહ્મણપ્રિય, બ્રાહ્મણોને ઘણાં દાન આપીને...
9.40.35
ससर्ज यत्र भगवाँल्लोकाँल्लोकपितामहः ॥ ९.४०.३५ ॥
જ્યાં ભગવાન લોકપિતામહે લોકોનું સર્જન કર્યું.
9.40.36
यत्रार्ष्टिषेणः कौरव्य ब्राह्मण्यं संशितव्रतः ।
तपसा महता राजन्प्राप्तवानृषिसत्तमः ॥ ९.४०.३६ ॥
હે કૌરવ્ય, કઠોર વ્રતધારી આર્ષ્ટિષેણે જ્યાં, હે રાજા, મહાન તપથી બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યું, તે ઋષિશ્રેષ્ઠ.
9.40.37
सिन्धुद्वीपश्च राजर्षिर्देवापिश्च महातपाः ।
ब्राह्मण्यं लब्धवान्यत्र विश्वामित्रस्तथा मुनिः ॥ ९.४०.३७ ॥
સિંધુદ્વીપ અને મહાતપસ્વી રાજર્ષિ દેવાપિએ ત્યાં બ્રાહ્મણ્ય પ્રાપ્ત કર્યું; તેવી જ રીતે મુનિ વિશ્વામિત્રે પણ ત્યાં બ્રાહ્મણ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
9.40.38
महातपस्वीं भगवानुग्रतेजा महातपाः ।
तत्राजगाम बलवान्बलभद्रः प्रतापवान् ॥ ९.४०.३८ ॥
મહાતપસ્વી, ભગવાન, ઉગ્રતેજસ્વી અને મહાતપસ્વી બળવાન પ્રતાપી બલભદ્ર ત્યાં આવ્યા.