महाभारत · अध्याय 9.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.40.1
उषित्वा तत्र रामस्तु सम्पूज्याश्रमवासिनः ।
तथा मङ्कणके प्रीतिं शुभां चक्रे हलायुधः ॥ ९.४०.१ ॥
तेथे राहून, आश्रमवासियांचा सन्मान करून, हलायुध राम मंकणकाप्रतीही शुभ प्रेम दाखवत राहिला.
9.40.2
दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो रजनीं तामुपोष्य च ।
पूजितो मुनिसङ्खैश्च प्रातरुत्थाय लाङ्गली ॥ ९.४०.२ ॥
ब्राह्मणांना दान देऊन, त्या रात्री उपवास करून, मुनिसमूहांनी सन्मानित होऊन, पहाटे उठून लाङ्गली निघाला.
9.40.3
अनुज्ञाप्य मुनीन्सर्वान्स्पृष्ट्वा तोयं च भारत ।
प्रययौ त्वरितो रामस्तीर्थहेतोर्महाबलः ॥ ९.४०.३ ॥
सर्व मुनींची अनुज्ञा घेऊन, पाण्याला स्पर्श करून, हे भारता, महाबली राम तीर्थासाठी त्वरेने निघाला.
9.40.4
ततस्त्वौशनसं तीर्थमाजगाम हलायुधः ।
कपालमोचनं नाम यत्र मुक्तो महामुनिः ॥ ९.४०.४ ॥
मग हलायुध औशनस तीर्थाकडे आला; त्याला कपालमोचन म्हणतात, जेथे महामुनी मुक्त झाला.
9.40.5
महता शिरसा राजन्ग्रस्तजङ्घो महोदरः ।
राक्षसस्य महाराज रामक्षिप्तस्य वै पुरा ॥ ९.४०.५ ॥
हे राजा, हे महाराजा, पूर्वी रामाने फेकलेल्या त्या राक्षसाचे, ज्याच्या जांघा पकडल्या होत्या आणि मोठे पोट होते, त्याचे मोठे मस्तक (तेथे पडले होते).
9.40.6
तत्र पूर्वं तपस्तप्तं काव्येन सुमहात्मना ।
यत्रास्य नीतिरखिला प्रादुर्भूता महात्मनः।
यत्रस्थश्चिन्तयामास दैत्यदानवविग्रहम् ॥ ९.४०.६ ॥
तेथे पूर्वी महात्मा काव्याने (शुक्राने) तप केले; तेथे त्या महात्म्याची संपूर्ण नीती प्रकट झाली; तेथे उभे राहून त्याने दैत्य-दानवांच्या संघर्षाचा विचार केला.
9.40.7
तत्प्राप्य च बलो राजंस्तीर्थप्रवरमुत्तमम् ।
विधिवद्वै ददौ वित्तं ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ ९.४०.७ ॥
हे राजा, त्या श्रेष्ठ आणि उत्तम तीर्थाला पोहोचून बलाने विधिपूर्वक महात्मा ब्राह्मणांना धन दिले.
9.40.8
कपालमोचनं ब्रह्मन्कथं यत्र महामुनिः ।
मुक्तः कथं चास्य शिरो लग्नं केन च हेतुना ॥ ९.४०.८ ॥
हे ब्रह्मन्, तेथे कपालमोचनात महामुनी कसे मुक्त झाले? आणि कोणत्या कारणाने त्यांचे डोके चिकटले?
9.40.9
पुरा वै दण्डकारण्ये राघवेण महात्मना ।
वसता राजशार्दूल राक्षसाञ्शमयिष्यता ॥ ९.४०.९ ॥
हे राजशार्दूला, पूर्वी दण्डकारण्यात वास्तव्य करणारा महात्मा राघव राक्षसांना शमविण्याच्या तयारीत असताना...
9.40.10
जनस्थाने शिरश्छिन्नं राक्षसस्य दुरात्मनः ।
क्षुरेण शितधारेण तत्पणात महावने ॥ ९.४०.१० ॥
जनस्थानात त्या दुरात्मा राक्षसाचे डोके तीक्ष्ण धारेच्या क्षुराने छाटले गेले; त्या पणामुळे त्या महावनात...
9.40.11
महोदरस्य तल्लग्नं जङ्घायां वै यदृच्छया ।
वने विचरतो राजन्नस्थि भित्त्वाऽस्फुरत्तदा ॥ ९.४०.११ ॥
हे राजा, ते महोदराच्या मांडीत योगायोगाने चिकटले; वनात भटकत असताना हाड भेदून तेव्हा ते फडफडू लागले.
9.40.12
स तेन लग्नेन तदा द्विजातिर्न शशाक ह ।
अभिगन्तुं महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि च ॥ ९.४०.१२ ॥
त्या चिकटलेल्या वस्तूमुळे तो द्विज, महाप्राज्ञ, तेव्हा तीर्थांना आणि आयतनांना जाऊ शकला नाही.
9.40.13
स पूतिना विस्रवता वेदनार्तो महामुनिः ।
जगाम् सर्वतीर्थानि पृथिव्यां चेति नः श्रुतम् ॥ ९.४०.१३ ॥
दुर्गंधी स्रावाने वेदनेने व्यथित झालेले ते महामुनी पृथ्वीवरील सर्व तीर्थांना गेले, असे आम्ही ऐकले आहे.
9.40.14
स गत्वा सरितः सर्वाः समुद्रांश्च महातपाः ।
कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ॥ ९.४०.१४ ॥
ते महातपस्वी सर्व नद्यांकडे आणि समुद्रांकडे गेले आणि ते सर्व शुद्धात्म्या ऋषींना सांगितले.
9.40.15
आप्लुत्य सर्वतीर्थेषु न च मोक्षमवाप्तवान् ।
स तु शुश्राव विप्रेन्द्रो मुनीनां वचनं महत् ॥ ९.४०.१५ ॥
सर्व तीर्थांत स्नान करूनही त्यांना मोक्ष मिळाला नाही. तेव्हा त्या विप्रश्रेष्ठांनी मुनींचे महान वचन ऐकले.
9.40.16
सरस्वत्यास्तीर्थवरं ख्यातमौशनसं तदा ।
सर्वपापप्रशमनं सिद्धिक्षेत्रमनुत्तमम् ॥ ९.४०.१६ ॥
सरस्वतीचे श्रेष्ठ तीर्थ, उशनसाचे प्रसिद्ध तीर्थ — ते सर्व पापांचे शमन करणारे, अनुत्तम सिद्धिक्षेत्र.
9.40.17
स तु गत्वा ततस्तत्र तीर्थमौशनसं द्विजः ॥ ९.४०.१७ ॥
मग तो द्विज तेथून जाऊन उशनसाच्या त्या तीर्थाजवळ पोहोचला.
9.40.18
तत औशनसे तीर्थे तस्योपस्पृशतस्तदा ।
… च्छरश्चरणं मुक्त्वा पपातान्तर्जले तदा ॥ ९.४०.१८ ॥
तेव्हा उशनसाच्या त्या तीर्थावर, ते आचमन करत असताना, … (मजकुरातील खंड) … चरण सोडून तेव्हाच ते पाण्यात पडले.
9.40.19
विमुक्तस्तेन शिरसा परं सुखमवाप ह ।
स चाप्यन्तर्जले मूर्धा जगामादर्शनं विभो ॥ ९.४०.१९ ॥
त्याच्यामुळे डोक्यापासून मुक्त होऊन त्याने परम सुख मिळवले. हे विभो, ते मस्तकही पाण्यात अदृश्य झाले.
9.40.20
ततः स विरुजो राजन्पूतात्मा वीतकल्मषः ।
आजगामाश्रमं प्रीतः कृतकृत्यो महोदरः ॥ ९.४०.२० ॥
नंतर तो वेदनारहित, पवित्र आत्म्याचा, पापरहित, आनंदित आणि कृतकृत्य होऊन महोदर आश्रमात परतला.
9.40.21
सोऽथ गत्वाऽऽश्रमं पुण्यं विप्रमुक्तो महातपाः ।
कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ॥ ९.४०.२१ ॥
नंतर तो महातपस्वी, मुक्त होऊन त्या पुण्य आश्रमात जाऊन, भावितात्मा ऋषींना ते सर्व सांगू लागला.
9.40.22
ते श्रुत्वा वचनं तस्य ततस्तीर्थस्य मानद ।
कपालमोचनमिति नाम चक्रुः समागताः ॥ ९.४०.२२ ॥
त्याचे बोल ऐकून, हे मानद, तेथे जमलेल्या ऋषींनी त्या तीर्थाचे नाव 'कपालमोचन' असे ठेवले.
9.40.23
स चापि तीर्थप्रवरं पुनर्गत्वा महानृषिः ।
पीत्वा पयःसुविपुलं सिद्धिमायात्तदा मुनिः ॥ ९.४०.२३ ॥
तो महर्षीही पुन्हा त्या श्रेष्ठ तीर्थात जाऊन, विपुल पाणी पिऊन, तेव्हाच सिद्धी पावला.
9.40.24
तत्र दत्त्वा बहून्देयान्विप्रान्सम्पूज्य माधवः ।
जगाम तत्र राजेन्द्र उशङ्गोराश्रमं तदा ॥ ९.४०.२४ ॥
तेथे पुष्कळ दाने देऊन आणि ब्राह्मणांचा सत्कार करून, हे राजेंद्र, माधव तेव्हा उशंगूच्या आश्रमात गेला.
9.40.25
यत्र तप्तं तपो घोरमार्ष्टिषेणेन भारत ।
ब्राह्मण्यं लब्धवान्यत्र विश्वामित्रो महामुनिः ॥ ९.४०.२५ ॥
हे भरतवंशजा, तेथे आर्ष्टिषेणाने घोर तप केले; तेथेच महामुनी विश्वामित्राने ब्राह्मणत्व प्राप्त केले.
9.40.26
सर्वकामसमृद्धं च तदाश्रमपदं महत् ।
मुनिभिर्ब्राह्मणैश्चैव सेवितं सर्वदा विभो ॥ ९.४०.२६ ॥
ते महान आश्रमस्थान सर्व इच्छांनी समृद्ध होते; हे प्रभो, ते नेहमी मुनी आणि ब्राह्मणांनी सेविलेले होते.
9.40.27
ततो हलधरः श्रीमान्ब्राह्मणैः परिवारितः ।
जगाम तत्र राजेन्द्र उशङ्गुस्तनुमत्यजत् ॥ ९.४०.२७ ॥
नंतर श्रीमान हलधर (बलराम) ब्राह्मणांनी वेढलेले तेथे गेले; हे राजेंद्रा, तेथेच उशंगूने देह त्यागला.
9.40.28
उशङ्गुर्ब्राह्मणो वृद्धस्तपोनित्यश्च भारत ।
देहन्यासे कृतमना विचिन्त्य बहुधा तदा ॥ ९.४०.२८ ॥
ब्राह्मण उशंगू वृद्ध होते आणि सदैव तपात निरत होते; हे भरतवंशजा, मग अनेक प्रकारे विचार करून त्यांनी देहत्यागाचा निश्चय केला.
9.40.29
ततः सर्वानुपादाय तनयान्वै महातपाः ।
उशङ्गुरब्रवीत्तत्र नयध्वं मां पृथूदकम् ॥ ९.४०.२९ ॥
नंतर त्या महातपस्वी उशंगूने सर्व पुत्रांना जवळ बोलावून तेथेच सांगितले, "मला पृथूदकाला घेऊन चला."
9.40.30
विज्ञायातीतवयसमुशङ्गुं ते तपोधनाः ।
तं च तीर्थमपानिन्युः सरस्वत्यास्तपोधनम् ॥ ९.४०.३० ॥
उशंगू वार्धक्य ओलांडलेला आहे हे जाणून त्या तपोधनी ऋषींनी त्यांना सरस्वतीच्या तीर्थाकडे नेले.
9.40.31
स तैः पुत्रैस्तदा धीमानानीतो वै सरस्वतीम् ।
पुण्यां तीर्थशतोपेतां विप्रसङ्घैर्निषेविताम् ॥ ९.४०.३१ ॥
तेव्हा त्या पुत्रांनी त्या बुद्धिमान ऋषींना शंभर तीर्थांनी युक्त, ब्राह्मणसमूहांनी सेवित अशा पुण्य सरस्वतीकडे नेले.
9.40.32
स तत्र विधिना राजन्नाप्लुत्य सुमहातपाः ।
ज्ञात्वा तीर्थगुणांश्चैव प्राहेदमृषिसत्तमः।
सुप्रीतः पुरुषव्याघ्र सर्वान्पुत्रानुपासतः ॥ ९.४०.३२ ॥
हे राजा, तेथे विधिपूर्वक स्नान करून, तीर्थाचे गुण जाणून, त्या महातपस्वी श्रेष्ठ ऋषींनी अत्यंत प्रसन्न होऊन, हे पुरुषव्याघ्रा, आपली सेवा करणाऱ्या सर्व पुत्रांना असे सांगितले.
9.40.33
सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् ।
पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वो मरणं तपेत् ॥ ९.४०.३३ ॥
सरस्वतीच्या उत्तर तीरावर, पृथूदकात जपात तत्पर राहून जो आपला देह त्यागतो, त्याला उद्या मृत्यू पीडा देत नाही.
9.40.34
इत्युक्त्वा स्वां तनुं त्यक्त्वा प्रपेदे वैष्णवं पदम् ।
तत्राप्लुत्य स धर्मात्मा उपस्पृश्य हलायुधः।
दत्त्वा चैव बूहून्देयान्विप्राणां विप्रवत्सलः ॥ ९.४०.३४ ॥
असे बोलून आपला देह त्यागून त्यांनी वैष्णव पद प्राप्त केले. तेथे स्नान करून, आचमन करून, धर्मात्मा हलायुध, ब्राह्मणप्रिय, ब्राह्मणांना अनेक दाने देऊन...
9.40.35
ससर्ज यत्र भगवाँल्लोकाँल्लोकपितामहः ॥ ९.४०.३५ ॥
जेथे भगवान लोकपितामहांनी लोकांची निर्मिती केली.
9.40.36
यत्रार्ष्टिषेणः कौरव्य ब्राह्मण्यं संशितव्रतः ।
तपसा महता राजन्प्राप्तवानृषिसत्तमः ॥ ९.४०.३६ ॥
हे कौरव्या, कठोर व्रत करणारे आर्ष्टिषेण जेथे, हे राजा, महान तपाने ब्राह्मणत्व पावले, ते ऋषिश्रेष्ठ.
9.40.37
सिन्धुद्वीपश्च राजर्षिर्देवापिश्च महातपाः ।
ब्राह्मण्यं लब्धवान्यत्र विश्वामित्रस्तथा मुनिः ॥ ९.४०.३७ ॥
सिंधुद्वीप आणि महातपस्वी राजर्षी देवापि यांनी तेथे ब्राह्मण्य प्राप्त केले; त्याचप्रमाणे मुनी विश्वामित्रांनीही तेथे ब्राह्मण्य प्राप्त केले.
9.40.38
महातपस्वीं भगवानुग्रतेजा महातपाः ।
तत्राजगाम बलवान्बलभद्रः प्रतापवान् ॥ ९.४०.३८ ॥
महातपस्वी, भगवान, उग्रतेजस्वी आणि महातपस्वी असा बलवान प्रतापी बलभद्र तेथे आला.