महाभारत · अध्याय 9.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.46.1
ततोऽभिषेकसम्भारान्सर्वान्सम्भृत्य शास्त्रतः ।
बृहस्पतिः समिद्धेऽग्नौ जुहावाग्निं यथाविधि ॥ ९.४६.१ ॥
नंतर शास्त्रानुसार अभिषेकाची सर्व सामग्री जमवून बृहस्पतीने प्रज्वलित अग्नीत यथाविधी आहुती दिली.
9.46.2
ततो हिमवता दत्ते मणिप्रवरशोभिते ।
दिव्यरत्नाचिते पुण्ये निषण्णं परमासने ॥ ९.४६.२ ॥
नंतर हिमवंताने दिलेल्या, श्रेष्ठ मण्यांनी शोभणाऱ्या, दिव्य रत्नांनी जडलेल्या पवित्र परम आसनावर तो बसला.
9.46.3
सर्वमङ्गलसम्भारैर्विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ।
आभिषेचनिकं द्रव्यं गृहीत्वा देवतागणाः ॥ ९.४६.३ ॥
सर्व मंगल सामग्रीसह, विधी आणि मंत्रांनी सिद्ध केलेले अभिषेकाचे द्रव्य घेऊन देवगण (आले).
9.46.4
इन्द्राविष्णू महावीर्यौ सूर्योचन्द्रमसौ तथा ।
धाता चैव विधाता च तथा चैवानिलानलौ ॥ ९.४६.४ ॥
महापराक्रमी इंद्र आणि विष्णू, सूर्य आणि चंद्र, धाता आणि विधाता, तसेच वायू आणि अग्नी (आले).
9.46.5
पूष्णा भगेनार्यम्णा च अंशेन च विवस्वतां ।
रुद्रश्च सहितो धीमान्मित्रेण वरुणेन च ॥ ९.४६.५ ॥
पूषा, भग, अर्यमा, विवस्वंताच्या पुत्रांपैकी अंश, आणि बुद्धिमान रुद्र, मित्र व वरुण यांच्यासह (आले).
9.46.6
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च वृतः प्रभुः ।
विश्वैर्देवैर्मरुद्भिश्च साध्यैश्च पितृभिः सह ॥ ९.४६.६ ॥
रुद्र, वसू, आदित्य, अश्विनींनी वेढलेला प्रभू; विश्वेदेव, मरुत, साध्य आणि पितरांसह (आला).
9.46.7
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च यक्षराक्षसपन्नगैः ।
देवर्षिभिरसङ्ख्यातैस्तथा ब्रह्मर्षिभिस्तथा ॥ ९.४६.७ ॥
गंधर्व, अप्सरा, यक्ष, राक्षस आणि नाग, असंख्य देवर्षी आणि त्याचप्रमाणे ब्रह्मर्षी यांनी (ते) वेढलेले होते.
9.46.8
वैखानसैर्वालखिल्यैर्वाय्वाहारैर्मरीचिपैः ।
भृगुभिश्चाङ्गिरोभिश्च यतिभिश्च महात्मभिः ॥ ९.४६.८ ॥
वैखानस, वालखिल्य, वायुभक्षक, मरीचिप, भृगु, अंगिरस, यती आणि महात्मे यांनी (ते) वेढलेले होते.
9.46.9
सर्वैर्विद्याधरैः पुण्यैर्योगसिद्धैस्तथा वृतः ।
पितामहः पुलस्त्यश्च पुलहश्च महातपाः ॥ ९.४६.९ ॥
सर्व विद्याधर, पुण्यात्मे आणि योगसिद्ध यांनी वेढलेले; पितामह, पुलस्त्य आणि महातपस्वी पुलह (तेथे होते).
9.46.10
अङ्गिराः कश्यपोऽत्रिश्च मरीचिर्भृगुरेव च ।
क्रतुर्हरिः प्रचेताश्च मनुर्दक्षस्तथैव च ॥ ९.४६.१० ॥
अंगिरस, कश्यप, अत्रि, मरीची, भृगु, क्रतू, हरी, प्रचेता, मनू आणि दक्ष हेसुद्धा तसेच (तेथे होते).
9.46.11
ऋतवश्च ग्रहाश्चैव ज्योतींषि च विशाम्पते ।
मूर्तिमत्यश्च सरितो वेदाश्चैव सनातनाः ॥ ९.४६.११ ॥
ऋतू आणि ग्रह, तसेच ज्योती, हे विशाम्पते; मूर्तिमंत नद्या आणि सनातन वेद (तेथे होते).
9.46.12
समुद्राश्च हदाश्चैव तीर्थानि विविधानि च ।
पृथिवी द्यौर्दिशश्चैव पादपाश्च जनाधिप ॥ ९.४६.१२ ॥
समुद्र आणि सरोवरे, तसेच विविध तीर्थे; पृथ्वी, आकाश, दिशा आणि वृक्षही, हे जनाधिपा.
9.46.13
अदितिर्देवमाता च हीः श्रीः स्वाहा सरस्वती ।
उमा शची सिनीवाली तथैवानुमतिः कुहूः ॥ ९.४६.१३ ॥
अदिती, देवमाता, ह्री, श्री, स्वाहा, सरस्वती, उमा, शची, सिनीवाली, तसेच अनुमती आणि कुहू.
9.46.14
राका च धिषणा चैव पत्न्यश्चान्या दिवौकसाम् ।
हिमवांश्चैव विन्ध्यश्च मेरुश्चानेकशृङ्गवान् ॥ ९.४६.१४ ॥
राका आणि धिषणा, आणि स्वर्गवासियांच्या इतर पत्नी; हिमालय आणि विंध्य, तसेच अनेक शिखरांचा मेरू.
9.46.15
ऐरावतः सानुचरः कलाः काष्ठास्तथैव च ।
मासार्धमासा ऋतवस्तथा रात्र्यहनी नृप ॥ ९.४६.१५ ॥
सेवकांसह ऐरावत, कला आणि काष्ठा, तसेच महिने, पक्ष, ऋतू, रात्र आणि दिवस, हे राजा.
9.46.16
उच्चैः श्रवा हयश्रेष्ठो नागराजश्च वासुकिः ।
अरुणो गरुडश्चैव वृक्षाश्चौषधिभिः सह ॥ ९.४६.१६ ॥
घोड्यांमध्ये श्रेष्ठ उच्चैःश्रवा, नागराज वासुकी, अरुण आणि गरुड, तसेच वृक्ष व औषधींसह.
9.46.17
धर्मश्च भगवान्देवः समाजग्मुर्हि सङ्गताः ।
कालो यमश्च मृत्युश्च यमस्यानुचराश्च ये ॥ ९.४६.१७ ॥
भगवान धर्मदेवही आले, सर्व जण एकत्र येऊन आले; काल, यम आणि मृत्यू, तसेच यमाचे जे सेवक होते.
9.46.18
बहुलत्वाच्च नोक्ता ये विविधा देवतागणाः ।
ते कुमाराभिषेकार्षं समाजग्मुस्ततस्ततः ॥ ९.४६.१८ ॥
संख्येने अधिक असल्यामुळे ज्या विविध देवगणांची नावे सांगितली नाहीत, तेही कुमाराच्या अभिषेकासाठी इकडून तिकडून एकत्र आले.
9.46.19
जगृहुस्ते तदा राजन्सर्वं एव दिवौकसः ।
आभिषेचनिकं भाण्डं मङ्गलानि च सर्वशः ॥ ९.४६.१९ ॥
हे राजा, तेव्हा त्या स्वर्गवासी देवांनी सर्वकाही घेतले — अभिषेकाची पात्रे आणि सर्व मंगल वस्तू.
9.46.20
दिव्यसम्भारसंयुक्तैः कलशैः काञ्चनैर्नृप ।
सारस्वताभिः पुण्याभिरद्भिस्ताभिरलङ्कृतम् ॥ ९.४६.२० ॥
हे नृपा, दिव्य सामग्रीने युक्त सोन्याच्या कलशांनी आणि सरस्वतीच्या त्या पवित्र जलांनी ते अलंकृत होते.
9.46.21
अभ्यषिञ्चन्कुमारं वै सम्प्रहृष्टा दिवौकसः ।
सैनापत्ये महात्मानमसुराणां भयङ्करम् ॥ ९.४६.२१ ॥
अत्यंत हर्षित झालेल्या स्वर्गवासी देवांनी कुमाराचा अभिषेक केला — असुरांना भयंकर अशा त्या महात्म्याला सेनापतीपदावर.
9.46.22
पुरा यथा महाराज वरुणं वै जलेश्वरम् ।
तथाऽभ्यषिञ्चद्भगवान्सर्वलोकपितामहः ॥ ९.४६.२२ ॥
हे महाराजा, पूर्वी जसे जलेश्वर वरुणाचा अभिषेक झाला होता, तसाच सर्वलोकपितामह भगवंतांनी त्याचा अभिषेक केला.
9.46.23
कश्यपश्च महातेजा ये चान्ये सोककीर्तिताः ।
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो बलिनो वातरंहसः ॥ ९.४६.२३ ॥
महातेजस्वी कश्यप आणि लोकप्रसिद्ध इतरही; ब्रह्मदेवाने प्रसन्न होऊन त्याला वायुवेगी बलवान दिले.
9.46.24
कामवीर्यधरान्सिद्धान्महापारिषदान्प्रभुः ।
नन्दिसेनं लोहिताक्षं घण्टाकार्णं च सम्मतम् ॥ ९.४६.२४ ॥
प्रभूने इच्छेनुसार पराक्रम धारण करणारे सिद्ध, महान पार्षद, नंदिसेन, लोहिताक्ष आणि सन्मानित घंटाकर्ण त्याला दिले.
9.46.25
चतुर्थमस्यानुचरं ख्यातं कुमुदमालिनम् ।
तत्र स्थाणुर्महातेजा महापारिषदं प्रभुः ॥ ९.४६.२५ ॥
त्याचा चौथा अनुचर प्रसिद्ध कुमुदमालिन होता. तेथे महातेजस्वी स्थाणू, प्रभू, महापारिषदाला (दिले).
9.46.26
मायाशतधरं कामं कामवीर्यबलान्वितम् ।
ददौ स्कन्दाय राजेन्द्र सुरारिविनिबर्हणम् ॥ ९.४६.२६ ॥
शंभर मायांना धारण करणारा, कामवीर्यबलाने युक्त कामाला, हे राजेंद्रा, देवशत्रूंचा संहार करणाऱ्या स्कंदाला त्यांनी दिला.
9.46.27
सहि देवासुरे युद्धे दैत्यानां भीमकर्मणाम् ।
जघान दोर्भ्यां सङ्क्रुद्धः प्रयुतानि चतुर्दश ॥ ९.४६.२७ ॥
देवासुर युद्धात क्रुद्ध होऊन त्याने भयंकर कर्मे करणाऱ्या दैत्यांचे चौदा प्रयुत आपल्या दोन बाहूंनी मारले.
9.46.28
तथा देवा ददुस्तस्मै सेनां नैर्ऋतसङ्कुलाम् ।
देवशत्रुक्षयकरीमजय्यां विश्वरूपिणीम् ॥ ९.४६.२८ ॥
तसेच देवांनी त्याला नैर्ऋतांनी भरलेली सेना दिली; जी देवशत्रूंचा क्षय करणारी, अजेय आणि विश्वरूपिणी होती.
9.46.29
जयशब्दं तथा चक्रुर्देवाः सर्वे सवासवाः ।
गन्धर्वा यक्षरक्षांसि मुनयः पितरस्तथा ॥ ९.४६.२९ ॥
तसेच वासवासह सर्व देवांनी जयघोष केला; गंधर्व, यक्ष, राक्षस, मुनी आणि पितरांनीही तसेच केले.
9.46.30
ततः प्रादादनुचरौ यमः कालोपमावुभौ ।
उन्माथं च प्रमाथं च महावीर्यौ महाद्युती ॥ ९.४६.३० ॥
नंतर यमाने कालासारखे दोन अनुचर दिले—उन्माथ आणि प्रमाथ, महावीर्यवान आणि महातेजस्वी.
9.46.31
सुभ्राजो भास्वरश्चैव यौ तौ सूर्यानुयायिनौ ।
तौ सूर्यः कार्तिकेयाय ददौ प्रीतः प्रतापवान् ॥ ९.४६.३१ ॥
सूर्याचे अनुचर असलेले सुभ्राज आणि भास्वर या दोघांना प्रसन्न झालेल्या प्रतापी सूर्याने कार्तिकेयाला दिले.
9.46.32
कैलासशृङ्गसङ्काशौ श्वेतमाल्यानुलेपनौ ।
सोमोऽप्यनुचरौ प्रादान्मणिं सुमणिमेव च ॥ ९.४६.३२ ॥
कैलासशिखरासारखे, पांढरी माळा व अनुलेपन धारण करणारे मणि आणि सुमणि हे दोन अनुचर सोमानेही दिले.
9.46.33
ज्वालाजिह्वं तथा ज्योतिरात्मजाय हुताशनः ।
ददावनुचरौ शूरौ परसैन्यप्रमाथिनौ ॥ ९.४६.३३ ॥
ज्वालाजिह्व आणि ज्योती हे शत्रुसैन्याचा संहार करणारे दोन शूर अनुचर हुताशनाने आपल्या पुत्रासाठी दिले.
9.46.34
परिधं च वटं चैव भीमं च सुमहाबलम् ।
दहतिं दहनं चैव प्रचण्डौ वीर्यसम्मतौ ॥ ९.४६.३४ ॥
परिध आणि वट, अतिबलवान भीम, दहति आणि दहन — हे प्रचंड आणि पराक्रमाने सन्मानित अनुचर.
9.46.35
अंशोऽप्यनुचरान्पञ्च ददौ स्कन्दाय धीमते ।
उत्क्रोशं सत्करं चैव वज्रदण्डधरावुभौ ॥ ९.४६.३५ ॥
अंशानेही बुद्धिमान स्कंदाला पाच अनुचर दिले; उत्क्रोश आणि सत्कर — वज्रदंड धारण करणारे ते दोघे.
9.46.36
ददावनलपुत्राय वासवः परवीरहा ।
तौ हि शत्रून्महेन्द्रास्य जघ्नतुः समरे बहून् ॥ ९.४६.३६ ॥
शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या वासवाने अनलपुत्राला दिले; ते दोघे खरोखरच महेंद्राच्या युद्धात अनेक शत्रूंना मारते झाले होते.
9.46.37
चक्रं विक्रमकं चैव सङ्क्रमं च महाबलम् ।
स्कन्दाय त्रीननुचरान्ददौ विष्णुर्महायशाः ॥ ९.४६.३७ ॥
महायशस्वी विष्णूने स्कंदाला चक्र, विक्रमक आणि महाबली संक्रम हे तीन अनुचर दिले.
9.46.38
वर्धनं नन्दनं चैव सर्वविद्याविशारदौ ।
स्कन्दाय ददतुः प्रीतावश्विनौ भिषजां वरौ ॥ ९.४६.३८ ॥
सर्वविद्याविशारद वर्धन आणि नंदन या दोघांना वैद्यांमध्ये श्रेष्ठ अश्विनीकुमारांनी प्रसन्न होऊन स्कंदाला दिले.
9.46.39
किन्दुं च कुसुमं चैव कुमुदं च महायशाः ।
डम्बराडम्बरौ चैव ददौ धाता महात्मने ॥ ९.४६.३९ ॥
महायशस्वी धात्याने महात्मा स्कंदाला किंदु, कुसुम, कुमुद आणि डंबर-आडंबर हे दिले.
9.46.40
वक्रानुवक्रौ बलिनौ मेषवक्त्रौ बलोत्कटौ ।
ददौ त्वष्टा महामायौ स्कन्दायानुचरावुभौ ॥ ९.४६.४० ॥
त्वष्ट्याने महामायावी, बलवान, मेषमुख वक्र आणि अनुवक्र हे दोन अनुचर स्कंदाला दिले.
9.46.41
सुव्रतं सत्यसन्धं च ददौ मित्रो महात्मने ।
कुमाराय महात्मानौ तपोविद्याधरौ प्रभुः ॥ ९.४६.४१ ॥
प्रभू मित्राने महात्मा कुमाराला तप आणि विद्याधारक सुव्रत व सत्यसंध हे दोन महात्मे दिले.
9.46.42
सुदर्शनीयौ वरदौ त्रिषु लोकेषु विश्रुतौ ।
सुव्रतं च महात्मानं शुभकर्माणमेव च ॥ ९.४६.४२ ॥
त्रिलोकात प्रसिद्ध, पाहण्यास सुंदर, वर देणारे हे दोघे — सुव्रत आणि शुभकर्मा महात्मा.
9.46.43
कार्तिकेयाय सम्प्रादाद्विधाता लोकविश्रुतौ ।
पाणीतकं कालिकं च महामायाविनावुभौ ॥ ९.४६.४३ ॥
विधात्याने कार्तिकेयाला लोकविख्यात दोघे दिले; पाणीतक आणि कालिक, दोघेही महामायावी.
9.46.44
पूषा च पार्षदौ प्रादात्कार्तिकेयाय भारत ।
बलं चातिबलं चैव महावक्त्रौ महाबलौ ॥ ९.४६.४४ ॥
हे भारता, पूषाने कार्तिकेयाला दोन पार्षद दिले; बल आणि अतिबल, महामुख आणि महाबली.
9.46.45
प्रददौ कार्तिकेयाय वायुर्भरतसत्तम ।
यमं चातियमं चैव तिमिवक्त्रौ महाबलौ ॥ ९.४६.४५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, वायूने कार्तिकेयाला यम आणि अतियम दिले; मत्स्यमुख आणि महाबली.
9.46.46
प्रददौ कार्तिकेयाय वरुणः सत्यसङ्गरः ।
सुवर्चसं महात्मानं तथैवाप्यतिवर्चसम् ॥ ९.४६.४६ ॥
सत्यसंगर वरुणाने कार्तिकेयाला महात्मा सुवर्चस आणि तसाच अतिवर्चस दिला.
9.46.47
हिमवान्प्रददौ राजन्हुताशनसुताय वै ।
काञ्चनं च महात्मानं मेघमालिनमेव च ॥ ९.४६.४७ ॥
हे राजा, हिमवानाने अग्निपुत्र कार्तिकेयाला महात्मा काञ्चन आणि मेघमाली दिले.
9.46.48
ददावनुचरौ मेरुरग्निपुत्राय भारत ।
स्थिरं चातिस्थिरं चैव मेरुरेवापरौ ददौ ॥ ९.४६.४८ ॥
हे भारता, मेरूने अग्निपुत्राला दोन अनुचर दिले; स्थिर आणि अतिस्थिर; मेरूने आणखी दोघे दिले.
9.46.49
महात्मा त्वग्निपुत्राय महाबलपराक्रमौ ।
उच्छृङ्गं चातिशृङ्गं च महापाषाणयोधिनौ ॥ ९.४६.४९ ॥
महात्म्याने अग्निपुत्राला महाबल आणि पराक्रमी असे दोन अनुचर दिले — उच्छृंग आणि अतिशृंग, जे मोठ्या दगडांनी युद्ध करणारे होते.
9.46.50
प्रददावग्निपुत्राय विन्ध्यः पारिषदावुभौ ।
सङ्ग्रहं विग्रहं चैव समुद्रोऽमि गदाधरौ ॥ ९.४६.५० ॥
विंध्याने अग्निपुत्राला दोन पारिषद दिले; समुद्राने हे दोन गदाधारी दिले — संग्रह आणि विग्रह.
9.46.51
प्रददावग्निपुत्राय महापारिषदावुभौ ।
उन्मादं शङ्कुकर्णं च पुष्पदन्तं तथैव च ॥ ९.४६.५१ ॥
अग्निपुत्राला दोन महापारिषद दिले — उन्माद, शंकुकर्ण आणि पुष्पदंत.
9.46.52
प्रददावग्निपुत्राय पार्वती शुभदर्शना ।
जयं महाजयं चैव गङ्गा ज्वलनसूनवे ॥ ९.४६.५२ ॥
शुभदर्शना पार्वतीने अग्निपुत्राला जय आणि महाजय दिले; गंगेनेही अग्निपुत्राला दिले.
9.46.53
प्रददौ पुरुषव्याघ्र वासुकिः पन्नगेश्वरः ।
एवं साध्याश्च रुद्राश्च वसवः पितरस्तथा ॥ ९.४६.५३ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, नागेश्वर वासुकीने दिले; याप्रमाणे साध्य, रुद्र, वसू आणि पितरांनीही दिले.
9.46.54
सागराः सरितश्चैव गिरयश्च महाबलाः ।
ददुः सेनागणाध्यक्षाञ्शूलपट्टसधारिणः ॥ ९.४६.५४ ॥
सागर, नद्या आणि महाबल पर्वतांनीही सेनागणांचे अध्यक्ष दिले — शूल आणि पट्टिश धारण करणारे.
9.46.55
दिव्यप्रहरणोपेतान्नानावेषविभूषितान् ।
शृणु नामानि चाप्येषां येऽन्ये स्कन्दस्य सैनिकाः ॥ ९.४६.५५ ॥
दिव्य शस्त्रांनी युक्त आणि नानाविध वेषांनी अलंकृत असलेल्या स्कंदाच्या इतर सैनिकांची नावेही ऐक.
9.46.56
विविधायुधसम्पन्नाश्चित्राभरणभूषिताः ।
शङ्कुकर्णो निकुम्भश्च पद्मः कुमुद एव च ॥ ९.४६.५६ ॥
विविध शस्त्रांनी संपन्न आणि विचित्र अलंकारांनी शोभित शंकुकर्ण, निकुंभ, पद्म आणि कुमुद.
9.46.57
अनन्तो द्वादशभुजस्तथा कृष्णोपकृष्णकौ ।
घ्राणश्रवाः कपिस्कन्धः काञ्चनाक्षो जलन्धमः ॥ ९.४६.५७ ॥
बारा बाहू असलेला अनंत, कृष्ण आणि उपकृष्ण, घ्राणश्रवा, कपिस्कंध, काञ्चनाक्ष आणि जलंधम.
9.46.58
अक्षः सन्तर्जनो राजन्कुनदीकस्तमोन्तकृत् ।
एकाक्षो द्वाशाक्षश्च तथैवैकजटः प्रभुः ॥ ९.४६.५८ ॥
हे राजा! अक्ष, संतर्जन, कुनदीक, अंधकाराचा अंत करणारा, एकाक्ष, द्वाशाक्ष, तसेच एकजट प्रभू.
9.46.59
सहस्रबाहुर्विकटो व्याघ्राक्षः क्षितिकम्पनः ।
पुण्यनामा सुनामा च सुचक्रः प्रियदर्शनः ॥ ९.४६.५९ ॥
सहस्रबाहू विकट, व्याघ्राक्ष, पृथ्वीला कंपवणारा क्षितिकंपन, पुण्यनामा, सुनामा, सुचक्र आणि प्रियदर्शन.
9.46.60
परिश्रुतः कोकनदः प्रियमाल्यानुलेपनः ।
अजोदरो गजशिराः स्कन्धाक्षः शतलोचनः ॥ ९.४६.६० ॥
प्रसिद्ध कोकनद, प्रिय माळा आणि अनुलेपनांनी युक्त, अजोदर, गजशिरा, स्कंधाक्ष आणि शतलोचन.
9.46.61
ज्वालाजिह्वः करालाक्षः शितिकेशो जटी हरिः ।
परिश्रुतः कोकनदः कृष्णकेशो जटाधरः ॥ ९.४६.६१ ॥
ज्वालेसारखी जिव्हा असलेला, भयंकर नेत्रांचा, काळ्या केसांचा, जटाधारी, हरी, प्रसिद्ध, रक्तकमलासारखा, कृष्णकेशी, जटाधर.
9.46.62
चतुर्दंष्ट्रोऽष्टजिह्वश्च मेघनादः पृथुश्रवाः ।
विद्युताक्षो धनुर्वक्त्रो जाठरो मारुताशनः ॥ ९.४६.६२ ॥
चार दाढा असलेला, आठ जिव्हा असलेला, मेघगर्जनेचा, विपुलकीर्ती, विजेसारखे नेत्र असलेला, धनुष्यासारखे मुख असलेला, जठरजन्मा, वायुभक्षक.
9.46.63
उदाराक्षो रथाक्षश्च वज्रनाभो वसुप्रभः ।
समुद्रवेगो राजेन्द्र शैलकम्पी तथैव च ॥ ९.४६.६३ ॥
उदारनेत्र, रथाक्ष, वज्रनाभी, वसुप्रभ, समुद्रवेग, हे राजेंद्रा, पर्वतकंपी, तसेच.
9.46.64
वृषो मेषः प्रवाहश्च तथा नन्दोपनन्दकौ ।
धूम्रः श्वेतः कलिङ्गश्च सिद्धार्थो वरदस्तथा ॥ ९.४६.६४ ॥
वृष, मेष, प्रवाह, तसेच नंद व उपनंद, धूम्र, श्वेत, कलिंग, सिद्धार्थ व वरद.
9.46.65
प्रियकश्चैव नन्दश्च गोनन्दश्च प्रतपवान् ।
आनन्दश्च प्रमोदश्च स्वस्तिको ध्रुवकस्तथा ॥ ९.४६.६५ ॥
प्रियक, नंद, गोनंद, प्रतापवान, आनंद, प्रमोद, स्वस्तिक आणि ध्रुवक हेसुद्धा.
9.46.66
क्षेमवाहः सुवाहश्च सिद्धपात्रश्च भारत ।
गोव्रजः कनकापीडो महापारिषदेश्वरः ॥ ९.४६.६६ ॥
क्षेमवाह, सुवाह, सिद्धपात्र, हे भारता, गोव्रज, कनकापीड, महापारिषदेश्वर.
9.46.67
गायनो हसनश्चैव बाणः खङ्गश्च वीर्यवान् ।
वैताली गतिताली च तथा कथकवातिकौ ॥ ९.४६.६७ ॥
गायन आणि हसन, बाण आणि वीर्यवान खड्ग, वैताली आणि गतितली, तसेच कथक आणि वातिक.
9.46.68
हंसजः पङ्कदिग्धाङ्गः समुद्रोन्मादनश्च ह ।
रणोत्कटः प्रहासश्च श्वेतसिद्धश्च नन्दनः ॥ ९.४६.६८ ॥
हंसज, चिखलाने माखलेल्या अंगांचा, समुद्रोन्मादन, रणोत्कट, प्रहास, श्वेतसिद्ध आणि नंदन.
9.46.69
कालकण्ठः प्रभासश्च तथा कुम्भाण्डकोदरः ।
कालकक्षः सितश्चैव भूतानां मथनस्तथा ॥ ९.४६.६९ ॥
कालकंठ, प्रभास, कुंभांडकोदर, कालकक्ष, सित आणि भूतांचे मथन करणारा.
9.46.70
यज्ञवाहः सुवाहश्च देवयाजी च सोमपः ।
मज्जानश्च महातेजाः क्रथक्राथौ च भारत ॥ ९.४६.७० ॥
यज्ञवाह, सुवाह, देवयाजी, सोमपान करणारा, महातेजस्वी मज्जान, आणि क्रथ व क्राथ, हे भारता.
9.46.71
तुहरश्च तुहारश्च चित्रदेवश्च वीर्यवान् ।
मधुरः सुप्रसादश्च किरीटी च महाबलः ॥ ९.४६.७१ ॥
तुहर आणि तुहार, वीर्यवान चित्रदेव, मधुर आणि सुप्रसाद, तसेच किरीटी आणि महाबल.
9.46.72
वत्सलो मधुवर्णश्च कलशोदर एव च ।
धर्मदो मन्मथकरः सूचीवक्त्रश्च वीर्यवान् ॥ ९.४६.७२ ॥
वत्सल, मधुवर्ण आणि कलशोदर, धर्मद, मन्मथकर, सूचीवक्त्र आणि वीर्यवान.
9.46.73
श्वेतवक्त्रः सुवक्त्रश्च चारुवक्त्रश्च पाण्डुरः ।
दण्डबाहुः सुबाहुश्च रजः कोकिलकस्तथा ॥ ९.४६.७३ ॥
श्वेतवक्त्र, सुवक्त्र, चारुवक्त्र आणि पाण्डुर, दण्डबाहु, सुबाहु, रज आणि कोकिलक हे देखील.
9.46.74
अचलः कनकाक्षश्च बालानामपि यः प्रभुः ।
सञ्चारकः कोकनदो गृध्रपत्रश्च जम्बुकः ॥ ९.४६.७४ ॥
अचल आणि कनकाक्ष, जो बालकांचाही प्रभु होता, सञ्चारक, कोकनद, गृध्रपत्र आणि जम्बुक.
9.46.75
लोहाजवक्त्रो जवनः कुम्भवक्त्रश्च कुम्भकः ।
स्वर्णग्रीवश्च कृष्णौजा हंसवक्त्रश्च चन्द्रभः ॥ ९.४६.७५ ॥
लोहाजवक्त्र, जवन, कुम्भवक्त्र आणि कुम्भक, स्वर्णग्रीव, कृष्णौजा, हंसवक्त्र आणि चन्द्रभ.
9.46.76
पाणिकूर्चाश्च शम्बूकः पञ्चवक्त्रश्च शिक्षकः ।
चाषवक्त्रक्ष जम्बूकः शाकवक्त्रश्च कुञ्जलः ॥ ९.४६.७६ ॥
पाणिकूर्च, शम्बूक, पञ्चवक्त्र आणि शिक्षक, चाषवक्त्र, जम्बूक, शाकवक्त्र आणि कुञ्जल.
9.46.77
योगयोक्ता महात्मानः सततं ब्राह्मणप्रियाः ।
पैतामहा महात्मानो महापारिषदाश्च ये ॥ ९.४६.७७ ॥
योगात युक्त महात्मे, सदा ब्राह्मणप्रिय, पितामहाचे महात्मे आणि महापार्षद.
9.46.78
यौवनस्थाश्च बालाश्च वृद्धाश्च जनमेजय ।
सहस्रशः पारिषदाः कुमारमुपतस्थिरे ॥ ९.४६.७८ ॥
हे जनमेजया, तरुण, बालक आणि वृद्ध, हजारो पार्षद कुमाराची सेवा करू लागले.
9.46.79
वक्त्रैर्नानाविधैर्ये तु शृणु ताञ्चनमेजय ।
कूर्मकुक्कुटवक्त्राश्च शशोलूकमुखास्तथा ॥ ९.४६.७९ ॥
जनमेजया, नाना प्रकारची मुखे असलेल्यांना ऐक: कासव आणि कोंबड्याची मुखे असलेले, तसेच ससा आणि घुबडाची मुखे असलेले.
9.46.80
खरोष्ट्रवदनाश्चान्ये वराहवदनास्तथा ।
मार्जारशशवक्ताश्च दीर्घवक्त्राश्च भारत ॥ ९.४६.८० ॥
गाढव आणि उंटाची मुखे असलेले इतर, तसेच डुकराची मुखे असलेले; मांजर आणि सशाची मुखे असलेले, आणि लांब मुखे असलेलेही, हे भारता.
9.46.81
नकुलोलूकवक्त्राश्च काकवक्त्रास्तथा परे ।
आखुबभ्रुकवक्त्राश्च मयूरवदनास्तथा ॥ ९.४६.८१ ॥
मुंगूस आणि घुबडाची मुखे असलेले, आणि कावळ्याची मुखे असलेलेही; इतर, उंदीर आणि तपकिरी मुखे असलेले, तसेच मोराची मुखे असलेलेही.
9.46.82
मत्स्यमेषाननाश्चान्ये अजाविमहिषाननाः ।
ऋक्षशार्दूलवक्त्राश्च द्वीतिसिंहाननास्तथा ॥ ९.४६.८२ ॥
मासा आणि मेंढ्याची मुखे असलेले, आणि इतर, शेळी, मेंढी, म्हशीची मुखे असलेले; अस्वल आणि वाघाची मुखे असलेले, तसेच बिबट्या आणि सिंहाची मुखे असलेलेही.
9.46.83
भीमा गजाननाश्चैव तथा नक्रमुखाश्च ये ।
गरुडाननाः कङ्कुमुखा वृककाकमुखास्तथा ॥ ९.४६.८३ ॥
भयंकर, हत्तीची मुखे असलेले आणि मगरीची मुखे असलेलेही; गरुड आणि बगळ्याची मुखे असलेले, तसेच लांडगा आणि कावळ्याची मुखे असलेले.
9.46.84
गोखरोष्ट्रमुखाश्चान्ये वृषदंशमुखास्तथा ।
महाजठरपादाङ्गास्तारकाक्षाश्च भारत ॥ ९.४६.८४ ॥
गाय, गाढव आणि उंटाची मुखे असलेले, इतर, बैल आणि डासाची मुखे असलेले; मोठे पोट, पाय आणि अवयव असलेले, आणि ताऱ्यांसारखे डोळे असलेलेही, हे भारता.
9.46.85
पारावतमुखाश्चान्ये तथा वृषमुखाः परे ।
कोकिलाभाननाश्चान्ये श्येनतित्तिरिकाननाः ॥ ९.४६.८५ ॥
इतर कोणी कबुतराच्या मुखाचे, तर कोणी वृषभाच्या मुखाचे होते; इतर कोणी कोकिळेसारख्या मुखाचे, तर कोणी ससाणा व तित्तिराच्या मुखाचे होते.
9.46.86
कृकलासमुखाश्चैव विरजोम्बरधारिणः ।
व्यालवक्त्राः शूलमुखाश्चण्डवक्त्राः शुभाननाः ॥ ९.४६.८६ ॥
सरड्यासारखी तोंडे असलेले आणि धुरकट वस्त्रे परिधान केलेले होते; सर्पमुख, शूलमुख, उग्रमुख आणि शुभमुख असलेलेही होते.
9.46.87
आशीविषाश्चीरधरा गोनासावदनास्तथा ।
स्थूलोदराः कृशाङ्गाश्च स्थूलाङ्गाश्च कृशोदराः ॥ ९.४६.८७ ॥
विषारी सर्पासारखे, चिंध्यांची वस्त्रे परिधान केलेले, गाईच्या नाकासारखी तोंडे असलेलेही होते; स्थूलोदर, कृशांग, स्थूलांग आणि कृशोदरही होते.
9.46.88
हस्वग्रीवा महाकर्णा नानाव्यालविभूषणाः ।
गजेन्द्रचर्मवसनास्तथा कृष्णाजिनाम्बराः ॥ ९.४६.८८ ॥
आखूड मानेचे, मोठ्या कानांचे, नाना सर्पांनी अलंकृत; गजेंद्राचे कातडे पांघरणारे आणि काळ्या हरिणाचे अजिन वस्त्र धारण करणारे होते.
9.46.89
स्कन्धेमुखा महाराज तथाप्युदरतोमुखाः ।
पृष्ठेमुखा हनुमुखास्तथा जङ्घामुखा अपि ॥ ९.४६.८९ ॥
हे महाराजा, कोणाला खांद्यांवर तोंडे, कोणाला पोटावरही तोंडे होती; कोणाला पाठीवर, कोणाला हनवटीवर, तर कोणाला पोटऱ्यांवरही तोंडे होती.
9.46.90
पार्श्वाननाश्च बहवो नानादेशमुखास्तथा ।
तथा कीटपतङ्गानां सदृशास्या गणेश्वराः ॥ ९.४६.९० ॥
बाजूला तोंडे असलेले अनेक, विविध देशांची तोंडे असलेले होते; कीटक व पतंगांसारखी तोंडे असलेले गणेश्वरही होते.
9.46.91
नानाव्यालमुखाश्चान्ये बहुबाहुशिरोधराः ।
नानावृक्षभुजाः केचित्कटिशीर्षास्तथा परे ॥ ९.४६.९१ ॥
इतर काहींची मुखे नाना प्रकारच्या सापांची होती; काहींना अनेक बाहू, मस्तके आणि मान होत्या. काहींचे बाहू नाना वृक्षांसारखे होते, तर इतरांची मस्तके कमरेवर होती.
9.46.92
भुजङ्गभोगवदना नानागुल्मनिवासिनः ।
चीरसंवृतगात्राश्च नानाकनकवाससः ॥ ९.४६.९२ ॥
काहींची मुखे सर्पफण्यांसारखी होती; ते नाना झुडपांत वस्ती करीत. त्यांची शरीरे वल्कलवस्त्रांनी झाकलेली होती, आणि काही जण नाना सोनेरी वस्त्रे परिधान करीत.
9.46.93
नानावेषधराश्चैव नानामाल्यानुलेपनाः ।
नानावस्त्रधराश्चैव चर्मवासस एव च ॥ ९.४६.९३ ॥
ते नाना वेष धारण करणारे, नाना माळा आणि अनुलेपने धारण करणारे होते. ते नाना वस्त्रे परिधान करीत आणि चर्मवस्त्रेही परिधान करीत.
9.46.94
उष्णीषिणो मुकुटिनः सुग्रीवाश्च सुवर्चसः ।
किरीटिनः पञ्चशिखास्तथा काञ्चनमूर्धजाः ॥ ९.४६.९४ ॥
ते पगडीधारी, मुकुटधारी, सुंदर मानेचे आणि तेजस्वी होते. काही किरीटधारी होते, काहींना पाच शिखा होत्या, आणि काहींच्या मस्तकावर सोनेरी केस होते.
9.46.95
त्रिशिखा द्विशिखाश्चैव तथा सप्तशिखाः परे ।
शिखण्डिनो मुकुटिनो मुण्डाश्च जटिलास्तथा ॥ ९.४६.९५ ॥
काहींना तीन शिखा, काहींना दोन शिखा आणि इतरांना सात शिखा होत्या. काही शिखंडीधारी होते, काही मुकुटधारी होते, काही मुंडितमस्तक होते, आणि काही जटाधारी होते.
9.46.96
चित्रमालाधराः केचित्केचिद्रोमाननास्तथा ।
विग्रहैकरसा नित्यमजेताः सुरसत्तमैः ॥ ९.४६.९६ ॥
काही विचित्र माळा धारण करणारे होते, आणि काहींची तोंडे रोमांनी भरलेली होती. ते केवळ युद्धातच आनंद घेत आणि श्रेष्ठ देवांकडूनही ते सदैव अजिंक्य होते.
9.46.97
कृष्णा निर्मांसवक्त्राश्च दीर्घपृष्ठास्तनूदराः ।
स्थूलपृष्ठा हस्वपृष्ठाः प्रलम्बोदरमेहनाः ॥ ९.४६.९७ ॥
काही काळ्या रंगाचे, मांसरहित मुखांचे, लांब पाठीचे व बारीक पोटाचे होते; कुणाची पाठ जाड, कुणाची लहान; पोट व अवयव लोंबलेले होते.
9.46.98
महाभुजा हस्वभुजा हस्वगात्राश्च वामनाः ।
कुब्जाश्च हस्वजङ्घाश्च हस्तिकर्णशिरोधराः ॥ ९.४६.९८ ॥
कुणाचे हात मोठे, कुणाचे लहान; कुणी बुटके, कुणी वामन व कुबडे; कुणाच्या पोट्र्या लहान, कुणाची मान हत्तीच्या कानासारखी.
9.46.99
हस्तिनासाः कूर्मनासा वृकनासास्तथा परे ।
दीर्घोच्छ्वासा दीर्घजङ्घा विकराला ह्यधोमुखाः ॥ ९.४६.९९ ॥
कुणाचे नाक हत्तीसारखे, कुणाचे कासवासारखे, कुणाचे लांडग्यासारखे; कुणी दीर्घ श्वासाचे, लांब पोट्र्यांचे, भयंकर व खाली तोंड केलेले होते.
9.46.100
महादंष्ट्रा हस्वदंष्ट्राश्चतुर्दंष्ट्रास्तथा परे ।
वारमेन्द्रनिभाश्चान्ये भीमा राजन्सहस्रशः ॥ ९.४६.१०० ॥
कुणाचे मोठे दात, कुणाचे लहान, कुणाचे चार दात; इतर काही श्रेष्ठ हत्तींसारखे. हे राजा, असे भयंकर हजारो होते.
9.46.101
सुविभक्तशरीराश्च दीप्तिमन्तः स्वलङ्कृताः ।
पिङ्गाक्षाः शङ्कुकर्णाश्च रक्तनासाश्च भारत ॥ ९.४६.१०१ ॥
कुणी सुडौल शरीराचे, तेजस्वी व सुंदर अलंकारांनी सजलेले; कुणाचे पिंगट डोळे, टोकदार कान व लाल नाक. हे भारता.
9.46.102
पृथुदंष्ट्रा महादंष्ट्राः स्थूलौष्ठा हरिमूर्धजाः ।
नानापादौष्ठदंष्ट्राश्च नानाहस्तशिरोधराः ॥ ९.४६.१०२ ॥
कुणाचे रुंद दात, मोठे दात, जाड ओठ, पिंगट केस; कुणाचे विविध पाय, ओठ, दात; कुणाचे विविध हात व मान.
9.46.103
नानाचर्मभिराच्छन्ना नानाभाषाश्च भारत ।
कुशला देशभाषासु जल्पन्तोऽन्योन्यमीश्वराः ॥ ९.४६.१०३ ॥
हे भारता, ते विविध कातड्यांनी आच्छादलेले होते आणि अनेक भाषा बोलत होते. देशी भाषांत कुशल ते स्वामी एकमेकांशी बोलत होते.
9.46.104
हृष्टाः परिपतन्ति स्म महापारिषदास्तथा ।
दीर्घग्रीवा दीर्घनखा दीर्घपादशिरोभुजाः ॥ ९.४६.१०४ ॥
आनंदाने ते महापारिषदही धावपळ करू लागले; ते दीर्घ मानेचे, दीर्घ नखांचे, दीर्घ पायांचे, डोके व बाहू असलेले होते.
9.46.105
पिङ्गाक्षा नीलकण्ठाश्च लम्बकर्णाश्च भारत ।
वृकोदरनिभाश्चैव केचिदञ्जनसन्निभाः ॥ ९.४६.१०५ ॥
हे भारता, काही पिंगट डोळ्यांचे, निळ्या कंठाचे, लांब कानांचे होते; काही लांडग्याच्या पोटासारखे, तर काही काजळासारखे काळे होते.
9.46.106
श्वेताक्षा लोहितग्रीवाः पिङ्गाक्षाश्च तथा परे ।
कल्माषा बहवो राजंश्चित्रवर्णाश्च भारत ॥ ९.४६.१०६ ॥
काही पांढऱ्या डोळ्यांचे, लाल मानेचे होते; इतर पिंगट डोळ्यांचे होते. हे राजा, हे भारता, पुष्कळ जण ठिपकेदार आणि विचित्र रंगांचे होते.
9.46.107
चामरापीडकनिभाः श्वेतलोहितराजयः ।
नानावर्णाः सवर्णाश्च मयूरसदृशप्रभाः ॥ ९.४६.१०७ ॥
चामर आणि माळेसारखे, पांढऱ्या-लाल रेषांचे; अनेक रंगांचे आणि एकरंगी, मोरासारख्या कांतीचे होते.
9.46.108
पुनः प्रहरणान्येषां कीर्त्यमानानि मे शृणु ।
शेषैः कृतः पारिषदैरायुधानां परिग्रहः ॥ ९.४६.१०८ ॥
आता त्यांच्या शस्त्रांचे वर्णन मी करतो ते ऐका. उरलेल्या पारिषदांनी शस्त्रे धारण केली होती.
9.46.109
पाशोद्यतकराः केचिद्व्यादितास्याः खराननाः ।
पृष्ठाक्षा नीलकण्ठाश्च तथा परिघबाहवः ॥ ९.४६.१०९ ॥
पाश उगारलेल्या हातांचे काही, उघडलेल्या तोंडांचे व गाढवासारख्या मुखांचे, पाठीवर डोळे असलेले, निळ्या कंठाचे आणि परिघासारख्या बाहूंचे.
9.46.110
शतघ्नीचक्रहस्ताश्च तथा मुसलपाणयः ।
असिमुद्ग्ररहस्ताश्च दण्डहस्ताश्च भारत ॥ ९.४६.११० ॥
शतघ्नी व चक्र हातात धरलेले, मुसळ हातात धरलेले, तलवार व मुद्गर हातात धरलेले, आणि दंड हातात धरलेले, हे भारता.
9.46.111
गदाभुशुण्डिहस्ताश्च तथा तोमरपाणयः ।
आयुधैर्विविधैर्घोरैर्महात्मानो महाजवाः ॥ ९.४६.१११ ॥
गदा व भुशुंडी हातात धरलेले, तोमर हातात धरलेले, अनेक भयंकर आयुधांनी युक्त, महात्मे व महावेगवान.
9.46.112
महाबला महावेगा महापारिषदास्तथा ।
अभिषेकं कुमारस्य दृष्ट्वा हृष्टा रणप्रियाः ॥ ९.४६.११२ ॥
महाबळी, महावेगवान व महापार्षद — कुमाराचा अभिषेक पाहून हर्षित झालेले, रणप्रिय.
9.46.113
घण्टाजालपिनद्धाङ्गा ननृतुस्ते महौजसः ।
एते चान्ये च बहवो महापारिषदा नृप ॥ ९.४६.११३ ॥
घंटांच्या जाळ्याने बांधलेल्या अंगांचे ते महातेजस्वी नाचले. हे व इतर अनेक महापार्षद, हे नृपा.
9.46.114
उपतस्थुर्महात्मानं कार्तिकेयं यशस्विनम् ।
दिव्याश्चाप्यान्तरिक्षाश्च पार्थिवाश्चानिलोपमाः ॥ ९.४६.११४ ॥
महात्मा यशस्वी कार्तिकेयाची उपासना केली — दिव्य, आकाशचारी व पार्थिव, वायूसमान वेगवान.
9.46.115
व्यादिष्टा दैवतैः शूराः स्कन्दस्यानुचराऽभवन् ।
तादृशानां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च।
अभिषिक्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ९.४६.११५ ॥
देवतांनी आज्ञा केलेले शूर वीर स्कंदाचे अनुचर झाले. असे हजारो, लाखो आणि कोट्यवधी वीर अभिषिक्त महात्म्याला वेढून त्याच्या सेवेसाठी उभे राहिले.