Mahābhārata · Adhyāya 9.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.54.1
प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते ।
सनातनं राम समन्तपञ्चकम्।
समीजिरे यत्र पुरा दिवौकसो ।
वरेण सत्रेण महावरप्रदाः ॥ ९.५४.१ ॥
It is called the northern altar of Prajāpati. O Rāma, this is the eternal Samantapañcaka, where in ancient times the dwellers of heaven, great bestowers of boons, performed the excellent sattra.
9.54.2
पुरा च राजर्षिवरेण धीमता ।
बहूनि वर्षाण्यमितेन तेजसा।
प्रकृष्टमेतत्कुरुणा महात्मना ।
ततः कुरुक्षेत्रमितीह पप्रथे ॥ ९.५४.२ ॥
In ancient times the wise and excellent royal sage, the great-souled Kuru, with immeasurable splendour ploughed this ground for many years; therefore here it became famed as Kurukṣetra.
9.54.3
किमर्थं कुरुणा कृष्टं क्षेत्रमेतन्महात्मना ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कथ्यमानं तपोधनाः ॥ ९.५४.३ ॥
For what purpose did the great-souled Kuru plough this field? O sages rich in austerity, I wish to hear it told.
9.54.4
पुरा किल कुरुं राम कर्षन्तं सततोत्थितम् ।
अभ्येत्य शक्रस्त्रिदिवात्पर्यपृच्छत कारणम् ॥ ९.५४.४ ॥
O Rāma, in ancient times Indra came down from heaven to Kuru, who was ceaselessly rising up to plough, and asked him the reason.
9.54.5
किमिदं वर्तते कर्म प्रयत्नेन परेण च ।
राजर्षे किमभिप्रेत्य येनेयं कृष्यते क्षितिः ॥ ९.५४.५ ॥
O royal sage, what is this action that is done with such effort and great exertion? With what intention are you ploughing this earth?
9.54.6
इह ये पुरुषाः क्षेत्रे जनिष्यन्ति शतक्रतो ।
ते गमिष्यन्ति सुकृतां लोकान्पापविवर्जितान् ॥ ९.५४.६ ॥
O Śatakratu, the men who will be born here in this field will go to the worlds of the righteous, free from sin.
9.54.7
अपहास्य तु तं शक्रो जगाम त्रिदिवं पुनः ।
राजर्षिरप्यनिर्विण्णः कर्षत्येव वसुन्धराम् ॥ ९.५४.७ ॥
Having mocked him, Indra went back to heaven; but the royal sage, undaunted, kept plowing the earth.
9.54.8
आगम्यागम्य चैवैनं भूयोभूयोऽपहास्य च ।
शत्रक्रतुरनिर्विण्णं पृष्ट्वापृष्ट्वा जगाम ह ॥ ९.५४.८ ॥
Coming again and again, mocking him repeatedly and questioning the undaunted man over and over, Śatakratu Indra departed.
9.54.9
यदा तु तपसोग्रेण चकर्ष वसुधां नृपः ।
ततः शक्रोऽब्रवीद्देवान्राजर्षेर्यच्चिकीर्षितम् ॥ ९.५४.९ ॥
When the king plowed the earth with fierce austerity, Indra then told the gods what the royal sage intended to do.
9.54.10
एतच्छ्रुत्वाऽब्रुवन्देवाः सहस्राक्षमिदं वचः ।
वरेण च्छन्द्यतां शक्र राजर्षिर्यदि शक्यते ॥ ९.५४.१० ॥
Hearing this, the gods said to the thousand-eyed Indra: 'O Śakra, if it is possible, satisfy the royal sage with a boon.'
9.54.11
यदि ह्यत्र प्रसूता वै स्वर्गं गच्छन्ति मानवाः ।
अस्माननिष्ट्वा क्रतुभिर्भागो नो न भविष्यति ॥ ९.५४.११ ॥
If human beings born here go to heaven without worshipping us with sacrifices, our share will not remain.
9.54.12
आगम्य च ततः शक्रस्तदा राजर्षिमब्रवीत् ।
अलं खेदेन भवतः क्रियतां वचनं मम ॥ ९.५४.१२ ॥
Then Indra came and said to the royal sage: 'Enough of your weariness; let my word be carried out.'
9.54.13
मानवा ये निराहारा देहं त्यक्ष्यन्त्यतन्द्रिताः ।
युधि वा निहताः सम्यगपि तिर्यग्गता नृप ॥ ९.५४.१३ ॥
Men who, without food and unwearied, will give up their bodies, or who are fully slain in battle, or who have gone into animal births, O king!
9.54.14
ते स्वर्गभाजो राजेन्द्र भवन्त्विह हतास्तु ये ।
तथास्त्विति ततो राजा कुरुः शक्रमुवाच ह ॥ ९.५४.१४ ॥
O lord of kings, let those who are slain here be sharers of heaven. 'So be it,' then King Kuru said to Indra.
9.54.15
ततस्तमभ्यनुज्ञाप्य प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
जगाम त्रिदिवं भूयः क्षिप्रं बलनिषूदनः ॥ ९.५४.१५ ॥
Then, taking leave of him with a glad inner self, Indra, destroyer of strength, went quickly back again to heaven.
9.54.16
एवमेतद्यदुश्रेष्ठ कृष्टं राजर्षिणा पुरा ।
शक्रेण चाभ्यनुज्ञातः पुण्ये प्राणान्मुमोच ह ॥ ९.५४.१६ ॥
So it is, best of the Yadus: this is the ground once ploughed by the royal sage. With Indra's permission, he gave up his life in a holy place.
9.54.17
शक्रेण चाभ्यनुज्ञातं ब्राह्मद्यैश्च सुरैस्तथा ।
नातः परतरं पुण्यं भूमेः स्थानं भविष्यति ॥ ९.५४.१७ ॥
Approved thus by Indra, and by the Brahmins and the gods, there will be no holier place on earth than this.
9.54.18
इह तप्स्यन्ति ये केचित्तपः परमकं नराः ।
देहत्यागेन ते सर्वे यास्यन्ति ब्रह्मणः क्षयम् ॥ ९.५४.१८ ॥
Whatever men perform supreme austerity here, all of them, by giving up the body, will go to the abode of Brahmā.
9.54.19
ये पुनः पुण्यभाजो वै दानं दास्यन्ति मानवाः ।
तेषां सहस्रगुणितं भविष्यत्यचिरेण वै ॥ ९.५४.१९ ॥
Those men who share in merit and who will give gifts — for them it will soon become a thousandfold.
9.54.20
ये चेह नित्यं मनुजा निवत्स्यन्ति शुभैषिणः ।
यमस्य विषयं ते तु न द्रक्ष्यन्ति कदाचन ॥ ९.५४.२० ॥
Those men who dwell here always, seeking what is good — they shall never see the realm of Yama.
9.54.21
यक्ष्यन्ति ये च क्रतुभिर्महद्भिर्मनुजेश्वराः ।
तेषां त्रिविष्टपे वासो यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ९.५४.२१ ॥
For those lords of men who will sacrifice with great sacrifices, their dwelling shall be in Triviṣṭapa as long as the earth endures.
9.54.22
अपि चात्र स्वयं शक्रो जगौ गाथां सुराधिपः ।
कुरुक्षेत्रनिबद्धां वै तां शृणुष्व हलायुध ॥ ९.५४.२२ ॥
Here Śakra himself, lord of the gods, sang a verse connected with Kurukṣetra; listen to it, O Halāyudha.
9.54.23
पांसवोऽपि कुरुक्षेत्राद्वायुना समुदीरिताः ।
अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ॥ ९.५४.२३ ॥
Even the dust stirred up by the wind from Kurukṣetra leads even the evildoer to the supreme goal.
9.54.24
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
इत्येवं निश्चितो भूत्वा तेन स्वर्गं गमिष्यति ॥ ९.५४.२४ ॥
Having resolved, 'I shall go to Kurukṣetra and dwell in Kurukṣetra,' one who does so shall go to heaven by that.
9.54.25
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
तथा स्थानं च मौनं च वीरासनमुपास्महे ॥ ९.५४.२५ ॥
I will go to Kurukṣetra and dwell in Kurukṣetra; there, standing, in silence, we will practise in the heroic seat.
9.54.26
एवं प्रलपमानोऽपि चिन्तयंश्च मुहुर्मुहुः ।
दूरस्थो यदि वा तिष्ठँल्लभेत्स्वर्गं सुनिश्चितम् ॥ ९.५४.२६ ॥
Even lamenting thus and thinking again and again, standing far away or nearby, one will surely obtain heaven.
9.54.27
सुरर्षभा ब्राह्मणसत्तमाश्च ।
तथा नृगाद्या नरदेवमुख्याः।
इष्ट्वा महार्हैः क्रतुभिर्नृसिंह ।
सन्त्यज्य देहान्सुगतिं प्रपन्नाः ॥ ९.५४.२७ ॥
Bulls among the gods, best of brahmins, and the foremost human kings such as Nṛga, O man-lion, having sacrificed with costly rites, abandoned their bodies and attained a good destiny.
9.54.28
तंरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं ।
रामहदानां च मचक्रुकस्य च।
एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं ।
प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते ॥ ९.५४.२८ ॥
The space between Rantuka and Arantuka, and between the Rāma lakes and Macakruka — this is the Samantapañcaka of Kurukṣetra, called the northern altar of Prajāpati.
9.54.29
शिवं महापुण्यमिदं दिवौकसां ।
सुसम्मतं स्वर्गगुणैः समन्वितम्।
अतश्च सर्वे निहता नृपा रणे ।
यास्यन्ति पुण्यां गतिमक्षयां सदा ॥ ९.५४.२९ ॥
This place is auspicious and of great merit for the dwellers of heaven, well approved, endowed with the qualities of heaven. Therefore all the kings slain in battle will attain a meritorious and imperishable destiny forever.
9.54.30
इत्युवाच स्वयं शक्रः सह ब्रह्मादिभिस्तदा ।
तच्चानुमोदितं सर्वं ब्रह्मविष्णुमहेष्वरैः ॥ ९.५४.३० ॥
Thus Indra himself spoke then, together with Brahmā and the others; and all of it was approved by Brahmā, Viṣṇu and Maheśvara.