મહાભારત · અધ્યાય 9.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.54.1
प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते ।
सनातनं राम समन्तपञ्चकम्।
समीजिरे यत्र पुरा दिवौकसो ।
वरेण सत्रेण महावरप्रदाः ॥ ९.५४.१ ॥
તેને પ્રજાપતિની ઉત્તરવેદી કહેવામાં આવે છે. હે રામ, આ સનાતન સમંતપંચક છે; પૂર્વે સ્વર્ગવાસીઓએ અહીં શ્રેષ્ઠ સત્રયજ્ઞ કર્યો હતો, જેઓ મહાવર આપનારા હતા.
9.54.2
पुरा च राजर्षिवरेण धीमता ।
बहूनि वर्षाण्यमितेन तेजसा।
प्रकृष्टमेतत्कुरुणा महात्मना ।
ततः कुरुक्षेत्रमितीह पप्रथे ॥ ९.५४.२ ॥
પૂર્વે બુદ્ધિમાન શ્રેષ્ઠ રાજર્ષિ મહાત્મા કુરુએ અમિત તેજથી ઘણાં વર્ષો સુધી આને સારી રીતે ખેડ્યું; તેથી અહીં તે કુરુક્ષેત્ર નામે પ્રસિદ્ધ થયું.
9.54.3
किमर्थं कुरुणा कृष्टं क्षेत्रमेतन्महात्मना ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कथ्यमानं तपोधनाः ॥ ९.५४.३ ॥
મહાત્મા કુરુએ આ ક્ષેત્ર શા માટે ખેડ્યું? હે તપોધન ઋષિઓ, કહેવાતું આ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.
9.54.4
पुरा किल कुरुं राम कर्षन्तं सततोत्थितम् ।
अभ्येत्य शक्रस्त्रिदिवात्पर्यपृच्छत कारणम् ॥ ९.५४.४ ॥
હે રામ, પૂર્વે સતત ઊઠીને ખેડતા કુરુ પાસે સ્વર્ગમાંથી શક્ર આવીને કારણ પૂછ્યું.
9.54.5
किमिदं वर्तते कर्म प्रयत्नेन परेण च ।
राजर्षे किमभिप्रेत्य येनेयं कृष्यते क्षितिः ॥ ९.५४.५ ॥
હે રાજર્ષિ, આ કયું કર્મ છે? આટલા પ્રયત્ન અને મહાન પરિશ્રમથી કયા ઉદ્દેશ્યથી તમે આ ભૂમિ ખેડો છો?
9.54.6
इह ये पुरुषाः क्षेत्रे जनिष्यन्ति शतक्रतो ।
ते गमिष्यन्ति सुकृतां लोकान्पापविवर्जितान् ॥ ९.५४.६ ॥
હે શતક્રતુ, આ ક્ષેત્રમાં અહીં જે પુરુષો જન્મશે, તેઓ પાપરહિત પુણ્યવાનોના લોકોમાં જશે.
9.54.7
अपहास्य तु तं शक्रो जगाम त्रिदिवं पुनः ।
राजर्षिरप्यनिर्विण्णः कर्षत्येव वसुन्धराम् ॥ ९.५४.७ ॥
ઇન્દ્ર તેની મશ્કરી કરીને ફરી સ્વર્ગમાં ગયા; પરંતુ રાજર્ષિ નિરાશ ન થતાં પૃથ્વી ખેડતા રહ્યા.
9.54.8
आगम्यागम्य चैवैनं भूयोभूयोऽपहास्य च ।
शत्रक्रतुरनिर्विण्णं पृष्ट्वापृष्ट्वा जगाम ह ॥ ९.५४.८ ॥
વારંવાર આવીને તેની મશ્કરી કરીને, નિરાશ ન થયેલા તેને વારંવાર પૂછીને શતક્રતુ ઇન્દ્ર ચાલ્યા ગયા.
9.54.9
यदा तु तपसोग्रेण चकर्ष वसुधां नृपः ।
ततः शक्रोऽब्रवीद्देवान्राजर्षेर्यच्चिकीर्षितम् ॥ ९.५४.९ ॥
રાજાએ ઉગ્ર તપથી પૃથ્વી ખેડી ત્યારે, રાજર્ષિનો જે સંકલ્પ હતો તે ઇન્દ્રે દેવોને કહ્યો.
9.54.10
एतच्छ्रुत्वाऽब्रुवन्देवाः सहस्राक्षमिदं वचः ।
वरेण च्छन्द्यतां शक्र राजर्षिर्यदि शक्यते ॥ ९.५४.१० ॥
આ સાંભળીને દેવોએ સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રને કહ્યું, 'હે શક્ર, શક્ય હોય તો રાજર્ષિને વરદાન આપીને સંતુષ્ટ કરો.'
9.54.11
यदि ह्यत्र प्रसूता वै स्वर्गं गच्छन्ति मानवाः ।
अस्माननिष्ट्वा क्रतुभिर्भागो नो न भविष्यति ॥ ९.५४.११ ॥
અહીં જન્મેલા મનુષ્યો સ્વર્ગે જશે અને યજ્ઞોથી અમારી પૂજા કર્યા વિના, તો અમારો ભાગ નહીં રહે.
9.54.12
आगम्य च ततः शक्रस्तदा राजर्षिमब्रवीत् ।
अलं खेदेन भवतः क्रियतां वचनं मम ॥ ९.५४.१२ ॥
પછી ઇન્દ્ર આવીને રાજર્ષિને બોલ્યા, 'બસ, તમારો ખેદ છોડો; મારું વચન પાળો.'
9.54.13
मानवा ये निराहारा देहं त्यक्ष्यन्त्यतन्द्रिताः ।
युधि वा निहताः सम्यगपि तिर्यग्गता नृप ॥ ९.५४.१३ ॥
જે મનુષ્યો નિરાહાર રહીને અનલસ ભાવે દેહ ત્યજશે, અથવા યુદ્ધમાં સારી રીતે હણાશે, અથવા તિર્યક્ યોનિ પામશે, હે રાજન!
9.54.14
ते स्वर्गभाजो राजेन्द्र भवन्त्विह हतास्तु ये ।
तथास्त्विति ततो राजा कुरुः शक्रमुवाच ह ॥ ९.५४.१४ ॥
હે રાજેન્દ્ર, અહીં જે હણાશે તેઓ સ્વર્ગના અધિકારી થાઓ. 'તેમ થાઓ' એમ ત્યારે રાજા કુરુએ ઇન્દ્રને કહ્યું.
9.54.15
ततस्तमभ्यनुज्ञाप्य प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
जगाम त्रिदिवं भूयः क्षिप्रं बलनिषूदनः ॥ ९.५४.१५ ॥
પછી તેમની રજા લઈ, પ્રસન્ન અંતરાત્માથી, બળનિષૂદન ઇન્દ્ર ફરી ઝડપથી સ્વર્ગે ગયા.
9.54.16
एवमेतद्यदुश्रेष्ठ कृष्टं राजर्षिणा पुरा ।
शक्रेण चाभ्यनुज्ञातः पुण्ये प्राणान्मुमोच ह ॥ ९.५४.१६ ॥
હે યદુશ્રેષ્ઠ, આ એમ જ છે; પૂર્વે રાજર્ષિએ ખેડેલી આ ભૂમિ છે. ઇન્દ્રની અનુમતિ મેળવી તેમણે પુણ્ય સ્થાને પ્રાણ ત્યજ્યા.
9.54.17
शक्रेण चाभ्यनुज्ञातं ब्राह्मद्यैश्च सुरैस्तथा ।
नातः परतरं पुण्यं भूमेः स्थानं भविष्यति ॥ ९.५४.१७ ॥
ઇન્દ્ર, બ્રાહ્મણો અને દેવોએ એ રીતે અનુમતિ આપેલી, આના કરતાં પવિત્ર બીજી ભૂમિ સ્થાન નહીં હોય.
9.54.18
इह तप्स्यन्ति ये केचित्तपः परमकं नराः ।
देहत्यागेन ते सर्वे यास्यन्ति ब्रह्मणः क्षयम् ॥ ९.५४.१८ ॥
અહીં જે કોઈ મનુષ્યો પરમ તપ કરશે, તે સૌ દેહત્યાગથી બ્રહ્મલોકે જશે.
9.54.19
ये पुनः पुण्यभाजो वै दानं दास्यन्ति मानवाः ।
तेषां सहस्रगुणितं भविष्यत्यचिरेण वै ॥ ९.५४.१९ ॥
જે પુણ્યભાગી મનુષ્યો દાન આપશે, તેમને તે તરત જ હજારગણું ફળશે.
9.54.20
ये चेह नित्यं मनुजा निवत्स्यन्ति शुभैषिणः ।
यमस्य विषयं ते तु न द्रक्ष्यन्ति कदाचन ॥ ९.५४.२० ॥
અહીં સદા શુભની ઇચ્છા રાખીને જે મનુષ્યો વસશે, તેઓ યમનો પ્રદેશ કદી જોશે નહીં.
9.54.21
यक्ष्यन्ति ये च क्रतुभिर्महद्भिर्मनुजेश्वराः ।
तेषां त्रिविष्टपे वासो यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ९.५४.२१ ॥
જે મનુજેશ્વરો મહાન યજ્ઞોથી યજન કરશે, તેમનો વાસ પૃથ્વી ટકશે ત્યાં સુધી ત્રિવિષ્ટપમાં રહેશે.
9.54.22
अपि चात्र स्वयं शक्रो जगौ गाथां सुराधिपः ।
कुरुक्षेत्रनिबद्धां वै तां शृणुष्व हलायुध ॥ ९.५४.२२ ॥
અહીં સ્વયં દેવાધિપતિ શક્રે કુરુક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી એક ગાથા ગાઈ હતી; હે હલાયુધ, તે સાંભળો.
9.54.23
पांसवोऽपि कुरुक्षेत्राद्वायुना समुदीरिताः ।
अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ॥ ९.५४.२३ ॥
કુરુક્ષેત્રમાંથી પવનથી ઉડાડાયેલી ધૂળ પણ દુષ્કર્મ કરનારને પરમ ગતિ સુધી લઈ જાય છે.
9.54.24
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
इत्येवं निश्चितो भूत्वा तेन स्वर्गं गमिष्यति ॥ ९.५४.२४ ॥
'હું કુરુક્ષેત્ર જઈશ, કુરુક્ષેત્રમાં વસીશ' એવો નિશ્ચય કરીને જે જશે, તે તેના દ્વારા સ્વર્ગે જશે.
9.54.25
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
तथा स्थानं च मौनं च वीरासनमुपास्महे ॥ ९.५४.२५ ॥
હું કુરુક્ષેત્રે જઈશ, કુરુક્ષેત્રમાં નિવાસ કરીશ. ત્યાં ઊભા રહીને, મૌન ધારણ કરીને, વીરાસનમાં ઉપાસના કરીશ.
9.54.26
एवं प्रलपमानोऽपि चिन्तयंश्च मुहुर्मुहुः ।
दूरस्थो यदि वा तिष्ठँल्लभेत्स्वर्गं सुनिश्चितम् ॥ ९.५४.२६ ॥
આ રીતે વારંવાર વિલાપ અને ચિંતન કરતાં, દૂર રહ્યા છતાં પણ, તે ચોક્કસ સ્વર્ગ મેળવશે.
9.54.27
सुरर्षभा ब्राह्मणसत्तमाश्च ।
तथा नृगाद्या नरदेवमुख्याः।
इष्ट्वा महार्हैः क्रतुभिर्नृसिंह ।
सन्त्यज्य देहान्सुगतिं प्रपन्नाः ॥ ९.५४.२७ ॥
દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, બ્રાહ્મણોમાં ઉત્તમ અને નૃગ આદિ નરદેવોમાં મુખ્ય, હે નૃસિંહ, મહામૂલ્ય યજ્ઞો કરીને દેહ ત્યજી શુભ ગતિ પામ્યા.
9.54.28
तंरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं ।
रामहदानां च मचक्रुकस्य च।
एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं ।
प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते ॥ ९.५४.२८ ॥
રંતુક અને અરંતુક વચ્ચેનો ભાગ, રામ સરોવરો અને મચક્રુક વચ્ચેનો ભાગ — આ જ કુરુક્ષેત્રનું સમંતપંચક છે, જેને પ્રજાપતિની ઉત્તર વેદી કહેવાય છે.
9.54.29
शिवं महापुण्यमिदं दिवौकसां ।
सुसम्मतं स्वर्गगुणैः समन्वितम्।
अतश्च सर्वे निहता नृपा रणे ।
यास्यन्ति पुण्यां गतिमक्षयां सदा ॥ ९.५४.२९ ॥
આ દેવતાઓ માટે શુભ અને મહાપુણ્યદાયી છે, સ્વર્ગના ગુણોથી યુક્ત અને સર્વસંમત છે. તેથી યુદ્ધમાં હણાયેલા સર્વ રાજાઓ સદા પુણ્યમય અને અક્ષય ગતિ પામશે.
9.54.30
इत्युवाच स्वयं शक्रः सह ब्रह्मादिभिस्तदा ।
तच्चानुमोदितं सर्वं ब्रह्मविष्णुमहेष्वरैः ॥ ९.५४.३० ॥
ત્યારે ઇન્દ્રે પોતે બ્રહ્માદિ સાથે આ પ્રમાણે કહ્યું. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરે એ બધું અનુમોદ્યું.