महाभारत · अध्याय 9.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.54.1
प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते ।
सनातनं राम समन्तपञ्चकम्।
समीजिरे यत्र पुरा दिवौकसो ।
वरेण सत्रेण महावरप्रदाः ॥ ९.५४.१ ॥
याला प्रजापतीची उत्तरवेदी म्हणतात. हे राम, हे सनातन समन्तपञ्चक आहे; पूर्वी स्वर्गवासींनी येथे श्रेष्ठ सत्र यज्ञ केला, जे महावर देणारे होते.
9.54.2
पुरा च राजर्षिवरेण धीमता ।
बहूनि वर्षाण्यमितेन तेजसा।
प्रकृष्टमेतत्कुरुणा महात्मना ।
ततः कुरुक्षेत्रमितीह पप्रथे ॥ ९.५४.२ ॥
पूर्वी बुद्धिमान श्रेष्ठ राजर्षी महात्मा कुरू याने अमित तेजाने अनेक वर्षे हे उत्तमरीत्या नांगरले; त्यामुळे येथे याला कुरुक्षेत्र असे नाव प्रसिद्ध झाले.
9.54.3
किमर्थं कुरुणा कृष्टं क्षेत्रमेतन्महात्मना ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कथ्यमानं तपोधनाः ॥ ९.५४.३ ॥
महात्मा कुरूने हे क्षेत्र कोणत्या कारणासाठी नांगरले? हे तपोधन ऋषींनो, सांगितले जात असलेले मला ऐकायचे आहे.
9.54.4
पुरा किल कुरुं राम कर्षन्तं सततोत्थितम् ।
अभ्येत्य शक्रस्त्रिदिवात्पर्यपृच्छत कारणम् ॥ ९.५४.४ ॥
हे राम, पूर्वी सतत उठून नांगरणाऱ्या कुरूजवळ स्वर्गातून शक्र येऊन कारण विचारता झाला.
9.54.5
किमिदं वर्तते कर्म प्रयत्नेन परेण च ।
राजर्षे किमभिप्रेत्य येनेयं कृष्यते क्षितिः ॥ ९.५४.५ ॥
हे राजर्षी, हे कोणते कर्म आहे? इतक्या प्रयत्नाने आणि मोठ्या श्रमाने कोणत्या हेतूने ही भूमी नांगरत आहात?
9.54.6
इह ये पुरुषाः क्षेत्रे जनिष्यन्ति शतक्रतो ।
ते गमिष्यन्ति सुकृतां लोकान्पापविवर्जितान् ॥ ९.५४.६ ॥
हे शतक्रतू, या क्षेत्रात येथे जे पुरुष जन्म घेतील, ते पापरहित पुण्यवानांच्या लोकांत जातील.
9.54.7
अपहास्य तु तं शक्रो जगाम त्रिदिवं पुनः ।
राजर्षिरप्यनिर्विण्णः कर्षत्येव वसुन्धराम् ॥ ९.५४.७ ॥
इंद्र त्याची थट्टा करून पुन्हा स्वर्गात गेला; पण राजर्षी निराश न होता पृथ्वी नांगरतच राहिला.
9.54.8
आगम्यागम्य चैवैनं भूयोभूयोऽपहास्य च ।
शत्रक्रतुरनिर्विण्णं पृष्ट्वापृष्ट्वा जगाम ह ॥ ९.५४.८ ॥
वारंवार येऊन त्याची थट्टा करून, निराश न झालेल्या त्याला वारंवार विचारून शतक्रतु इंद्र निघून गेला.
9.54.9
यदा तु तपसोग्रेण चकर्ष वसुधां नृपः ।
ततः शक्रोऽब्रवीद्देवान्राजर्षेर्यच्चिकीर्षितम् ॥ ९.५४.९ ॥
राजाने उग्र तपाने पृथ्वी नांगरली तेव्हा, राजर्षीचा जो हेतू होता तो इंद्राने देवांना सांगितला.
9.54.10
एतच्छ्रुत्वाऽब्रुवन्देवाः सहस्राक्षमिदं वचः ।
वरेण च्छन्द्यतां शक्र राजर्षिर्यदि शक्यते ॥ ९.५४.१० ॥
हे ऐकून देव सहस्राक्ष इंद्राला म्हणाले, 'हे शक्र, शक्य असेल तर राजर्षीला वर देऊन संतुष्ट कर.'
9.54.11
यदि ह्यत्र प्रसूता वै स्वर्गं गच्छन्ति मानवाः ।
अस्माननिष्ट्वा क्रतुभिर्भागो नो न भविष्यति ॥ ९.५४.११ ॥
येथे जन्मलेले मानव स्वर्गाला गेले, आणि यज्ञांनी आमची पूजा न करता, तर आमचा भाग राहणार नाही.
9.54.12
आगम्य च ततः शक्रस्तदा राजर्षिमब्रवीत् ।
अलं खेदेन भवतः क्रियतां वचनं मम ॥ ९.५४.१२ ॥
मग इंद्र येऊन राजर्षीला म्हणाला, 'पुरे, तुझा खेद सोड; माझे वचन पाळ.'
9.54.13
मानवा ये निराहारा देहं त्यक्ष्यन्त्यतन्द्रिताः ।
युधि वा निहताः सम्यगपि तिर्यग्गता नृप ॥ ९.५४.१३ ॥
जे मानव निराहार राहून अनलसपणे देह त्यागतील, किंवा युद्धात चांगले मारले जातील, किंवा तिर्यक् योनीस प्राप्त होतील, हे राजा!
9.54.14
ते स्वर्गभाजो राजेन्द्र भवन्त्विह हतास्तु ये ।
तथास्त्विति ततो राजा कुरुः शक्रमुवाच ह ॥ ९.५४.१४ ॥
हे राजेंद्र, येथे जे मारले जातील ते स्वर्गाचे अधिकारी होवोत. 'तसेच होवो' असे तेव्हा राजा कुरू इंद्राला म्हणाला.
9.54.15
ततस्तमभ्यनुज्ञाप्य प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
जगाम त्रिदिवं भूयः क्षिप्रं बलनिषूदनः ॥ ९.५४.१५ ॥
मग त्याचा निरोप घेऊन, प्रसन्न अंतःकरणाने, बलनिषूदन इंद्र पुन्हा त्वरित स्वर्गाला गेला.
9.54.16
एवमेतद्यदुश्रेष्ठ कृष्टं राजर्षिणा पुरा ।
शक्रेण चाभ्यनुज्ञातः पुण्ये प्राणान्मुमोच ह ॥ ९.५४.१६ ॥
हे यदुश्रेष्ठा, हे असेच आहे; पूर्वी राजर्षींनी नांगरलेली ही भूमी. इंद्राची अनुज्ञा मिळवून त्यांनी पुण्य ठिकाणी प्राण सोडले.
9.54.17
शक्रेण चाभ्यनुज्ञातं ब्राह्मद्यैश्च सुरैस्तथा ।
नातः परतरं पुण्यं भूमेः स्थानं भविष्यति ॥ ९.५४.१७ ॥
इंद्र, ब्राह्मण आणि देव यांनी अशी अनुज्ञा दिलेली, यापेक्षा पवित्र अशी पृथ्वीवरील दुसरी जागा होणार नाही.
9.54.18
इह तप्स्यन्ति ये केचित्तपः परमकं नराः ।
देहत्यागेन ते सर्वे यास्यन्ति ब्रह्मणः क्षयम् ॥ ९.५४.१८ ॥
येथे जे कोणी परम तप करतील, ते सर्व देहत्यागाने ब्रह्मलोकास जातील.
9.54.19
ये पुनः पुण्यभाजो वै दानं दास्यन्ति मानवाः ।
तेषां सहस्रगुणितं भविष्यत्यचिरेण वै ॥ ९.५४.१९ ॥
जे पुण्यभागी मानव दान देतील, त्यांना ते लवकरच सहस्रपट फळेल.
9.54.20
ये चेह नित्यं मनुजा निवत्स्यन्ति शुभैषिणः ।
यमस्य विषयं ते तु न द्रक्ष्यन्ति कदाचन ॥ ९.५४.२० ॥
येथे नेहमी शुभाची इच्छा धरून जे मानव राहतील, ते यमाचे क्षेत्र कधीही पाहणार नाहीत.
9.54.21
यक्ष्यन्ति ये च क्रतुभिर्महद्भिर्मनुजेश्वराः ।
तेषां त्रिविष्टपे वासो यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ९.५४.२१ ॥
जे मनुजेश्वर महान यज्ञांनी यजन करतील, त्यांचा निवास पृथ्वी टिकेपर्यंत त्रिविष्टपात असेल.
9.54.22
अपि चात्र स्वयं शक्रो जगौ गाथां सुराधिपः ।
कुरुक्षेत्रनिबद्धां वै तां शृणुष्व हलायुध ॥ ९.५४.२२ ॥
येथे स्वतः देवाधिपती शक्राने कुरुक्षेत्राशी संबंधित एक गाथा गायली; हे हलायुधा, ती ऐक.
9.54.23
पांसवोऽपि कुरुक्षेत्राद्वायुना समुदीरिताः ।
अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ॥ ९.५४.२३ ॥
कुरुक्षेत्रातून वाऱ्याने उडवलेले धुळीचे कणही दुष्कृत्य करणाऱ्यास परम गतीला नेतात.
9.54.24
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
इत्येवं निश्चितो भूत्वा तेन स्वर्गं गमिष्यति ॥ ९.५४.२४ ॥
'मी कुरुक्षेत्राला जाईन, कुरुक्षेत्रात राहीन' असा निश्चय करून जो जाईल, तो त्यामुळे स्वर्गाला जाईल.
9.54.25
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
तथा स्थानं च मौनं च वीरासनमुपास्महे ॥ ९.५४.२५ ॥
मी कुरुक्षेत्रास जाईन, कुरुक्षेत्रात राहीन. तेथे उभा राहून, मौन धारण करून, वीरासनात उपासना करीन.
9.54.26
एवं प्रलपमानोऽपि चिन्तयंश्च मुहुर्मुहुः ।
दूरस्थो यदि वा तिष्ठँल्लभेत्स्वर्गं सुनिश्चितम् ॥ ९.५४.२६ ॥
असे वारंवार विलाप करीत व चिंतन करीत, दूर राहूनही, तो निश्चितपणे स्वर्ग मिळवील.
9.54.27
सुरर्षभा ब्राह्मणसत्तमाश्च ।
तथा नृगाद्या नरदेवमुख्याः।
इष्ट्वा महार्हैः क्रतुभिर्नृसिंह ।
सन्त्यज्य देहान्सुगतिं प्रपन्नाः ॥ ९.५४.२७ ॥
देवांमधील श्रेष्ठ, ब्राह्मणांमधील उत्तम, आणि नृग आदी मानवश्रेष्ठ राजे, हे नृसिंहा, मौल्यवान यज्ञ करून देह सोडून उत्तम गती पावले.
9.54.28
तंरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं ।
रामहदानां च मचक्रुकस्य च।
एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं ।
प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते ॥ ९.५४.२८ ॥
रंतुक आणि अरंतुक यांच्यामधील भाग, रामहदे आणि मचक्रुक यांच्यामधील भाग — हेच कुरुक्षेत्रातील समंतपंचक, प्रजापतीची उत्तर वेदी असे म्हटले जाते.
9.54.29
शिवं महापुण्यमिदं दिवौकसां ।
सुसम्मतं स्वर्गगुणैः समन्वितम्।
अतश्च सर्वे निहता नृपा रणे ।
यास्यन्ति पुण्यां गतिमक्षयां सदा ॥ ९.५४.२९ ॥
हे देवांसाठी शुभ व महापुण्यदायी आहे, स्वर्गाच्या गुणांनी युक्त व सर्वसंमत आहे. म्हणून युद्धात मारले गेलेले सर्व राजे सदैव पुण्यमय व अक्षय गती पावतील.
9.54.30
इत्युवाच स्वयं शक्रः सह ब्रह्मादिभिस्तदा ।
तच्चानुमोदितं सर्वं ब्रह्मविष्णुमहेष्वरैः ॥ ९.५४.३० ॥
तेव्हा इंद्र स्वतः ब्रह्मादिकांसह असे बोलला. ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर यांनी ते सर्व अनुमोदित केले.