มหาภารตะ · อัธยายะ 9.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.66.1
वादिकानां सकाशात्तु श्रुत्वा दुर्योधनं हतम् ।
हतशिष्टास्तदा राजन्कौरवाणां महारथाः
अतः परं सौप्तिकं पर्व भविष्यति ।
तस्यायमाद्यः श्लोकः।
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ ९.६६.१ ॥
เมื่อได้ยินจากทูตทั้งหลายว่าทุรโยธน์ถูกสังหารแล้ว ข้าแต่พระราชา เหล่ามหารถที่เหลือรอดของเการพก็ออกเดินทางไปพร้อมกัน มุ่งหน้าสู่ทิศใต้ ต่อจากนี้จะมีเรื่องเล่าในสเปาติกปรรพ นี่คือโศลกแรกของปรรพนั้น ครั้นถึงเวลาพระอาทิตย์ตกดิน พวกเขาก็มาถึงใกล้ค่ายพัก
9.66.2
विनिर्भिन्नाः शितैर्बाणैर्णदातोमरशक्तिभिः ।
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः।
त्वरिता जवनैरश्वैरायोधनमुपागमन् ॥ ९.६६.२ ॥
อัศวัตถามัน กฤปะ และกฤตวรมันผู้สาตวตะ ถูกลูกศรคมและหอก ทวน และง้าวทิ่มแทงจนบาดเจ็บ จึงรีบขี่ม้าเร็วดุจลมมายังสนามรบ
9.66.3
तत्रापश्यन्महात्मानं धार्तराष्ट्रं निपातितम् ।
प्रभग्नं वायुवेगेन महासालं यथा वने ॥ ९.६६.३ ॥
ที่นั่นพวกเขาเห็นพระโอรสของธฤตราษฎร์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ล้มลง ดุจต้นสาละอันใหญ่ที่ถูกลมพายุหักโค่นในป่า
9.66.4
भूमौ विवेष्टमानं तं रुधिरेण समुक्षितम् ।
महागर्जामेवारण्ये व्याधेन विनिपातितम् ॥ ९.६६.४ ॥
พระองค์นอนดิ้นทุรนทุรายอยู่บนพื้นดิน โชกไปด้วยโลหิต ดุจลาตัวใหญ่ที่นายพรานยิงล้มลงในป่า
9.66.5
विवर्तमानं बहुशो रुधिरौघपरिप्लुतम् ।
यदृच्छया निपतितं चन्द्रमादित्यगोचरात् ॥ ९.६६.५ ॥
พระองค์กลิ้งเกลือกไปมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า เปรอะไปด้วยกระแสโลหิต ล้มลงโดยบังเอิญนอกระยะที่พระจันทร์และพระอาทิตย์จะเห็นได้
9.66.6
युगान्तमारुतेनेव शोषितं मकरालयम् ।
पूर्णचन्द्रमिव व्योम्नि तुषारावृतमण्डलम् ॥ ९.६६.६ ॥
ดุจมหาสมุทรที่ถูกลมแห่งกาลสิ้นโลกทำให้แห้งเหือด หรือดุจพระจันทร์เต็มดวงบนท้องฟ้าที่ถูกน้ำค้างแข็งปกคลุม
9.66.7
रेणुध्वस्तं दीर्घभुजं मातङ्गमिव विक्रमे ।
वृतं भूतगणैर्घोरैः क्रव्यादैश्च समन्ततः ॥ ९.६६.७ ॥
ร่างที่ถูกฝุ่นคลุมและกระแทกอย่างหนัก แขนยาวใหญ่ ดุจช้างที่ล้มลงในสนามรบ ถูกล้อมรอบทุกด้านด้วยฝูงภูตผีที่น่าสะพรึงกลัวและสัตว์กินเนื้อ
9.66.8
यथा धनं लिप्समानैर्भृत्यैर्नृपतिसत्तमम् ।
भ्रुकुटीकृतवक्त्रान्तं क्रोधादुद्वृत्तचक्षुषम्।
सामर्षं तं नरव्याघ्रं भौमं निपतितं तथा ॥ ९.६६.८ ॥
ดุจข้ารับใช้ที่แสวงหาทรัพย์ล้อมรอบพระราชาผู้ประเสริฐที่สุด พระองค์ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ล้มลงกับพื้นเช่นนั้น พระพักตร์ขมวดคิ้ว ดวงเนตรจ้องเขม็งด้วยความโกรธ เต็มไปด้วยความเคืองแค้น
9.66.9
ते तं दृष्ट्वा महेष्वासं भूतले पतितं नृपम् ।
मोहमभ्यागमन्सर्वे कृपप्रभृतयो रथाः ॥ ९.६६.९ ॥
เมื่อเห็นพระราชาผู้ทรงธนูยิ่งใหญ่ล้มลงกับพื้น กฤปะและบรรดามหารถีทั้งหมดก็ตกอยู่ในความหลงงงงัน
9.66.10
अवतीर्य रथेभ्यश्च प्राद्रवन्राजसन्निधौ ।
दुर्योधनं च सम्प्राप्य सर्वे भूमावुपाविशन् ॥ ९.६६.१० ॥
พวกเขาลงจากรถศึกแล้ววิ่งเข้าไปเฝ้าพระราชา เมื่อถึงทุรโยธน์แล้ว ทั้งหมดก็นั่งลงบนพื้นดิน
9.66.11
ततो द्रौणिर्महाराज बाष्पपूर्णेक्षणः श्वसन् ।
उवाच भरतश्रेष्ठं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् ॥ ९.६६.११ ॥
ข้าแต่มหาราช ครั้นนั้นโทรณีบุตรของโทรณะ ดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตา และถอนใจอยู่เนืองๆ ได้กล่าวกับผู้ประเสริฐที่สุดในวงศ์ภรต ผู้เป็นเจ้าเหนือเจ้าแห่งโลกทั้งปวง
9.66.12
न नूनं विद्यते पुण्यं मानुषे किञ्चिदेव हि ।
यत्र त्वं पुरुषव्याघ्र शेषे पांसुषु रूषितः ॥ ९.६६.१२ ॥
แน่แท้ว่าในหมู่มนุษย์ไม่มีบุญใดเหลืออยู่เลย เมื่อท่านผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ต้องนอนเปรอะเปื้อนอยู่ในฝุ่นเช่นนี้
9.66.13
भूत्वा हि नृपतिः पूर्वं समाज्ञाप्य च मेदिनीम् ।
कथमेकोऽद्य राजेन्द्र तिष्ठसे निर्जने वने ॥ ९.६६.१३ ॥
ท่านเคยเป็นพระราชาและเคยปกครองแผ่นดินมาก่อน ข้าแต่จอมกษัตริย์ เหตุใดวันนี้ท่านจึงต้องยืนอยู่เพียงลำพังในป่าอันรกร้าง
9.66.14
दुःशासनं न पश्यामि नापि कर्णं महारथम् ।
नापि तान्सुहृदः सर्वान्किमिदं भरतर्षभ ॥ ९.६६.१४ ॥
ข้าไม่เห็นทุศาสนะ และไม่เห็นมหารถีกรรณะ ทั้งไม่เห็นมิตรสหายทั้งหมดนั้นเลย ข้าแต่ยอดแห่งภรตะ นี่เกิดอะไรขึ้น
9.66.15
दुःखं नूनं कृतान्तस्य गतिं ज्ञातुं कथञ्चन ।
लोकनाथो भवान्यत्र शेषे पांसुषु रूषितः ॥ ९.६६.१५ ॥
ช่างน่าโศกนัก ที่ไม่อาจรู้วิถีของยมได้เลยด้วยประการใด ข้าแต่เจ้าแห่งโลก ท่านมานอนเปรอะฝุ่นอยู่ที่นี่
9.66.16
एष मूर्धाभिषिक्तानामग्रे गत्वा परन्तपः ।
सतृणं ग्रसते पांसुं पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ९.६६.१६ ॥
ผู้ข่มศัตรูผู้นี้ เคยเดินนำหน้าบรรดากษัตริย์ผู้รับมุรธาภิเษก บัดนี้กลับกลืนฝุ่นพร้อมหญ้า จงดูการผันเปลี่ยนของกาลเวลาเถิด
9.66.17
क्व ते तदमलं छत्रं व्यजनं क्व च पार्थिव ।
सा च ते महती सेना क्व गता पार्थिवोत्तम ॥ ९.६६.१७ ॥
ฉัตรอันบริสุทธิ์และพัดของท่านอยู่ที่ไหนเล่า ข้าแต่พระราชา และกองทัพอันยิ่งใหญ่ของท่านได้ไปอยู่แห่งใด ข้าแต่ยอดกษัตริย์
9.66.18
दुर्विज्ञेया गतिर्नूनं कार्याणां कारणान्तरे ।
यो वै लोकगुरुर्नाथो भवानेतां दशां गताः ॥ ९.६६.१८ ॥
วิถีแห่งการกระทำนั้นยากที่จะเข้าใจแน่แท้ ซ่อนอยู่ในเหตุอื่นที่ลึกลับ ท่านผู้เป็นครูและที่พึ่งของโลก กลับต้องมาถึงสภาพเช่นนี้
9.66.19
अध्रुवा सर्वमर्त्येषु ध्रुवैव श्रीर्विचिन्त्यते ।
भवतो व्यसनं दृष्ट्वा शक्रविस्पर्धिनो भृशम् ॥ ९.६६.१९ ॥
ในหมู่มนุษย์ทั้งปวง โชคลาภไม่เที่ยงแท้ แม้จะถูกคิดว่าคงอยู่ได้ยืนนาน เมื่อได้เห็นความทุกข์ยากอันใหญ่หลวงของท่าน ผู้เคยเทียบชั้นกับพระอินทร์ สิ่งนี้จึงปรากฏชัดยิ่งขึ้น
9.66.20
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दुःखितस्य विशेषतः ।
उवाच राजन्पुत्रस्ते प्राप्तकालमिदं वचः ॥ ९.६६.२० ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเขา ทุรโยธน์ผู้เป็นโอรสของพระองค์ ข้าแต่พระราชา ซึ่งเศร้าโศกเป็นพิเศษ จึงเอ่ยวาจาที่เหมาะแก่เวลานั้น
9.66.21
विमृज्य नेत्रे पाणिभ्यां शोकजं बाष्पमुत्सृजन् ।
कृपादीन्स तदा वीरान्सर्वानेव नराधिपः ॥ ९.६६.२१ ॥
ท้าวเธอเช็ดพระเนตรด้วยพระหัตถ์ทั้งสองและหลั่งน้ำตาอันเกิดจากความโศก แล้วตรัสกับกฤปะและวีรบุรุษทั้งปวงนั้นในเวลานั้น
9.66.22
ईदृशो लोकधर्मोऽयं धात्रा निर्दिष्ट उच्यते ।
विनाशः सर्वभूतानां कालपर्यायकारितः ॥ ९.६६.२२ ॥
ธรรมของโลกเป็นเช่นนี้ อันพระผู้สร้างกำหนดไว้ ว่ากันว่าความพินาศของสรรพสัตว์เกิดขึ้นตามวาระแห่งกาลเวลา
9.66.23
सोऽयं मां समनुप्राप्तः प्रत्यक्षो भवतां हि यः ।
पृथिवीं पालयित्वाऽहमेतां निष्ठामुपागतः ॥ ९.६६.२३ ॥
สภาวะนี้ซึ่งปรากฏแก่ท่านทั้งหลายอย่างชัดเจนได้มาถึงข้าพเจ้าแล้ว เมื่อข้าพเจ้าปกครองแผ่นดินนี้มาจนถึงที่สุดแล้ว ข้าพเจ้าก็มาถึงภาวะสุดท้ายนี้
9.66.24
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो युद्धे कस्यांचिदापदि ।
दिष्ट्याऽहं निहतः पापैश्चलेनैव विशेषतः ॥ ९.६६.२४ ॥
โดยโชคดี ข้าพเจ้ามิได้หันหลังหนีในสงครามในภัยพิบัติใดๆ โดยโชคดี ข้าพเจ้าถูกคนชั่วฆ่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งโดยเจละ
9.66.25
उत्साहश्च कृतो नित्यं मया दिष्ट्या युयुत्सता ।
दिष्ट्या चास्मिन्हतो युद्धे निहतज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६६.२५ ॥
ข้าพเจ้ามีความกระตือรือร้นอยู่เสมอ ปรารถนาจะต่อสู้ โดยโชคดี ข้าพเจ้าถูกฆ่าในการรบครั้งนี้ โดยที่ญาติและพี่น้องของข้าพเจ้าถูกฆ่าไปแล้ว
9.66.26
दिष्ट्या च वोऽहं पश्यामि मुक्तानस्माज्जनक्षयात् ।
स्वस्तियुक्तांश्च कल्याणांस्तन्मे प्रियमनुत्तमम् ॥ ९.६६.२६ ॥
โดยโชคดี ข้าพเจ้าได้เห็นท่านทั้งหลายพ้นจากความพินาศของมนุษย์นี้ ท่านทั้งหลายมีความเป็นสิริมงคลและเป็นศุภมงคล นั่นคือความยินดีอันยอดเยี่ยมของข้าพเจ้า
9.66.27
मा भवन्तोऽत्र तप्यन्तां सौहृदान्निधनेन मे ।
यदि वेदाः प्रमाणं वो जिता लोका मयाऽक्षयाः ॥ ९.६६.२७ ॥
ขออย่าให้ท่านทั้งหลายเดือดร้อนที่นี่เพราะความรักใคร่ต่อความตายของข้าพเจ้าเลย หากพระเวทเป็นหลักฐานของท่าน ข้าพเจ้าก็ได้ชนะโลกอันไม่เสื่อมสูญแล้ว
9.66.28
जानमानः प्रभावं च कृष्णस्यामिततेजसः ।
तेन न च्यावितश्चाहं क्षत्रधर्मात्स्वनुष्ठितात् ॥ ९.६६.२८ ॥
ข้าพเจ้ารู้ถึงอานุภาพของพระกฤษณะผู้มีรัศมีประมาณมิได้ ข้าพเจ้ามิได้ถูกพระองค์ทำให้หันเหจากธรรมของกษัตริย์ที่ข้าพเจ้าได้ปฏิบัติอย่างดีแล้ว
9.66.29
स मया समनुप्राप्तो नास्मि शोच्यः कथञ्चन ।
कृतं भवद्भिः सदृशमनुरूपमिवात्मनः।
यतितं विजये शक्त्या दैवं तु दुरतिक्रमम् ॥ ९.६६.२९ ॥
ข้าพเจ้าได้บรรลุสภาวะนั้นแล้ว ข้าพเจ้าไม่ควรให้ใครโศกเศร้าเลยแม้แต่น้อย ท่านทั้งหลายได้กระทำสิ่งที่เหมาะสมและสมควรแก่ตนแล้ว คือพยายามด้วยกำลังเพื่อชัยชนะ แต่โชคชะตานั้นยากที่จะล่วงพ้นได้
9.66.30
एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पव्याकुललोचनः ।
तूष्णीबभूव राजेन्द्र रुजाऽसौ विह्वलो भृशम् ॥ ९.६६.३० ॥
ท้าวเธอกล่าวถ้อยคำเพียงเท่านี้แล้ว ดวงพระเนตรเต็มไปด้วยน้ำตาสับสน ข้าแต่จอมกษัตริย์ พระองค์ก็นิ่งเงียบ ถูกความเจ็บปวดท่วมท้นอย่างยิ่ง
9.66.31
तथा दृष्ट्वा तु राजानं बाष्पशोकसमन्वितम् ।
द्रौणिः क्रोधेन जज्वाल यथा वह्निर्जगत्क्षये ॥ ९.६६.३१ ॥
เมื่อเห็นพระราชาผู้เต็มไปด้วยน้ำตาและความโศกเช่นนั้น บุตรของโทรณะก็ลุกโพลงด้วยความโกรธ เหมือนไฟในเวลาโลกพินาศ
9.66.32
स च क्रोधसमाविष्टः पाणौ पाणिं निपीड्य च ।
बाष्पविह्वलया वाचा राजानमिदमब्रवीत् ॥ ९.६६.३२ ॥
เขาถูกความโกรธครอบงำ บีบมือต่อมือ แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระราชา ด้วยเสียงที่สั่นเครือเพราะน้ำตา
9.66.33
पिता मे निहतः क्षुद्रैः सुनृशंसेन कर्मणा ।
न तथा तेन तप्यामि तथा राजंस्त्वयाऽद्य वै ॥ ९.६६.३३ ॥
บิดาของข้าพเจ้าถูกคนต่ำช้าฆ่าด้วยการกระทำอันโหดร้ายยิ่ง ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้ามิได้เศร้าโศกต่อการกระทำนั้นมากเท่ากับที่ข้าพเจ้าเศร้าโศกในวันนี้เพราะพระองค์
9.66.34
शृणु चेदं वचो मह्यं सत्येन वदतः प्रभो ।
इष्टापूर्तेन दानेन धर्मेण सुकृतेन च ॥ ९.६६.३४ ॥
ข้าแต่องค์เจ้า โปรดฟังถ้อยคำนี้ของข้าพเจ้า ซึ่งกล่าวด้วยความจริง ด้วยการบูชายัญ การทำบุญ การให้ทาน ธรรม และกรรมดี
9.66.35
अद्याहं सर्वपाञ्चालान्वासुदेवस्य पश्यतः ।
अद्य रात्रौ महाराज निहनिष्यामि पाण्डवान् ॥ ९.६६.३५ ॥
วันนี้ ขณะที่วาสุเทพทอดพระเนตรอยู่ ข้าพเจ้าจะฆ่าปัญจาลทั้งหมด และคืนนี้ ข้าแต่มหาราชา ข้าพเจ้าจะฆ่าปาณฑพ
9.66.36
अनुज्ञां तु महाराज भवान्मे दातुमर्हति ॥ ९.६६.३६ ॥
ข้าแต่มหาราชา ขอพระองค์โปรดประทานอนุญาตแก่ข้าพเจ้าเถิด
9.66.37
तच्छ्रुत्वा वचनं द्रौणेर्धृतराष्ट्र तवात्मजः ।
मनसः प्रीतिजननं कृपं वचनमब्रवीत्।
आचार्य शीघ्रं कलशं जलपूर्णं समानय ॥ ९.६६.३७ ॥
ข้าแต่ธฤตราษฎร์ เมื่อบุตรของท่านได้ฟังถ้อยคำของบุตรโทรณะ ซึ่งทำให้จิตใจชื่นบาน จึงตรัสกับกฤปะว่า อาจารย์โปรดรีบนำหม้อน้ำที่เต็มด้วยน้ำมาเถิด
9.66.38
स तद्वचनमाज्ञाय राज्ञो ब्राह्मणसत्तमः ।
कलशं पूर्णमादाय राज्ञोऽन्तिकमुपागमत् ॥ ९.६६.३८ ॥
กฤปะผู้เป็นพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดรู้รับพระบัญชาของพระราชาแล้ว ก็รับหม้อน้ำที่เต็มเข้ามาเฝ้าพระราชา
9.66.39
तमब्रवीन्महाराज पुत्रस्तव विशाम्पते ।
ममाज्ञया द्विजश्रेष्ठ द्रोणपुत्रोऽभिषिच्यताम्।
सैनापत्येन भद्रं ते मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ ९.६६.३९ ॥
บุตรของท่านตรัสกับเขาว่า ข้าแต่มหาราชา ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งประชาชน ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ตามคำสั่งของข้าพเจ้า ขอให้บุตรโทรณะได้รับการอภิเษกเป็นแม่ทัพเถิด ขอให้ท่านเป็นสิริมงคล หากท่านปรารถนาจะทำสิ่งที่เป็นที่รักของข้าพเจ้า
9.66.40
राज्ञो नियोगाद्योद्वव्यं ब्राह्मणेन विशेषतः ।
वर्तता क्षत्रधर्मेण ह्येवं धर्मविदो विदुः ॥ ९.६६.४० ॥
โดยพระบัญชาของพระราชา พราหมณ์โดยเฉพาะย่อมต้องรบ ดำเนินตามธรรมของกษัตริย์ ผู้รู้ธรรมย่อมเข้าใจดังนี้
9.66.41
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा कृपः शारद्वतस्ततः ।
द्रौणिं राज्ञो नियोगेन सैनापत्येऽभ्यषेचयत् ॥ ९.६६.४१ ॥
เมื่อได้ฟังพระดำรัสของพระราชา กฤปะ บุตรของศารทวัต จึงอภิเษกบุตรของโทรณะให้เป็นผู้บัญชาการกองทัพ ตามพระบัญชาของพระราชา
9.66.42
सोऽभिषिक्तो महाराज परिष्वज्य नृपोत्तमम् ।
प्रययौ सिंहनादेन दिशः सर्वा विनादयन् ॥ ९.६६.४२ ॥
ข้าแต่มหาราช ท่านผู้ได้รับการอภิเษกแล้วนั้น โอบกอดพระราชาผู้ประเสริฐที่สุด แล้วจากไป คำรามดั่งราชสีห์ ก้องกังวานไปทุกทิศ
9.66.43
दुर्योधनोऽपि राजेन्द्र शोणितेन परिप्लुतः ।
तां निशां प्रतिपेदेऽथ सर्वभूतभयावहाम् ॥ ९.६६.४३ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ แม้ทุรโยธน์ เปรอะเปื้อนด้วยโลหิต ก็เข้าสู่ราตรีนั้น ซึ่งนำความหวาดกลัวมาสู่สรรพสัตว์ทั้งปวง
9.66.44
अपक्रम्य तु ते तूर्णं तस्मादायोधनान्नृप ।
शोकसंविग्नमनसश्चिन्तामापेदिरे भृशम् ॥ ९.६६.४४ ॥
ข้าแต่พระราชา พวกเขาถอยจากสนามรบนั้นโดยรวดเร็ว จิตใจสั่นสะเทือนด้วยความโศก จึงตกอยู่ในความกังวลอย่างยิ่ง