മഹാഭാരതം · അധ്യായം 9.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.66.1
वादिकानां सकाशात्तु श्रुत्वा दुर्योधनं हतम् ।
हतशिष्टास्तदा राजन्कौरवाणां महारथाः
अतः परं सौप्तिकं पर्व भविष्यति ।
तस्यायमाद्यः श्लोकः।
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ ९.६६.१ ॥
ദൂതന്മാരിൽനിന്ന് ദുര്യോധനൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട്, ഹേ രാജാവേ, അപ്പോൾ കൗരവരിൽ ശേഷിച്ച മഹാരഥന്മാർ ഒന്നിച്ച് തെക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ചു പുറപ്പെട്ടു. ഇനി സൗപ്തിക പർവം ഉണ്ടാകും; ഇതാണ് അതിലെ ആദ്യശ്ലോകം. സൂര്യാസ്തമയവേളയിൽ അവർ പാളയത്തിനടുത്ത് എത്തി.
9.66.2
विनिर्भिन्नाः शितैर्बाणैर्णदातोमरशक्तिभिः ।
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः।
त्वरिता जवनैरश्वैरायोधनमुपागमन् ॥ ९.६६.२ ॥
മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാലും ഗദ, തോമരം, ശക്തി എന്നിവയാലും മുറിവേറ്റ അശ്വത്ഥാമാവും കൃപനും സാത്വതനായ കൃതവർമ്മാവും വേഗമേറിയ കുതിരകളിൽ ത്വരിതമായി യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തി.
9.66.3
तत्रापश्यन्महात्मानं धार्तराष्ट्रं निपातितम् ।
प्रभग्नं वायुवेगेन महासालं यथा वने ॥ ९.६६.३ ॥
അവിടെ അവർ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ മഹാത്മാവ് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു; കാട്ടിൽ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ ഒടിഞ്ഞുവീണ വലിയ സാല വൃക്ഷംപോലെ.
9.66.4
भूमौ विवेष्टमानं तं रुधिरेण समुक्षितम् ।
महागर्जामेवारण्ये व्याधेन विनिपातितम् ॥ ९.६६.४ ॥
നിലത്ത് പിടഞ്ഞുകൊണ്ട്, രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന അവനെ; കാട്ടിൽ വേടൻ വീഴ്ത്തിയ വലിയ കഴുതപോലെ.
9.66.5
विवर्तमानं बहुशो रुधिरौघपरिप्लुतम् ।
यदृच्छया निपतितं चन्द्रमादित्यगोचरात् ॥ ९.६६.५ ॥
പലതവണ ഉരുളുന്നവനായി, രക്തപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങി, യാദൃച്ഛികമായി ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിൽനിന്ന് വീണവനെപ്പോലെ.
9.66.6
युगान्तमारुतेनेव शोषितं मकरालयम् ।
पूर्णचन्द्रमिव व्योम्नि तुषारावृतमण्डलम् ॥ ९.६६.६ ॥
യുഗാന്തവാതത്താൽ വറ്റിയ സമുദ്രം പോലെയും, ആകാശത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ പോലെയും.
9.66.7
रेणुध्वस्तं दीर्घभुजं मातङ्गमिव विक्रमे ।
वृतं भूतगणैर्घोरैः क्रव्यादैश्च समन्ततः ॥ ९.६६.७ ॥
പൊടിയിൽ പുരണ്ട നീണ്ടകരങ്ങളുള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ വീണ ആന പോലെ; ചുറ്റും ഭയങ്കര ഭൂതഗണങ്ങളും മാംസഭോജികളും വളഞ്ഞിരുന്നു.
9.66.8
यथा धनं लिप्समानैर्भृत्यैर्नृपतिसत्तमम् ।
भ्रुकुटीकृतवक्त्रान्तं क्रोधादुद्वृत्तचक्षुषम्।
सामर्षं तं नरव्याघ्रं भौमं निपतितं तथा ॥ ९.६६.८ ॥
ധനം മോഹിക്കുന്ന ഭൃത്യന്മാർ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവിനെ വളയുന്നതുപോലെ, കോപത്താൽ പുരികം ചുളിച്ച്, കണ്ണുകൾ തുറിച്ച്, ക്ഷോഭത്തോടെ ഭൂമിയിൽ വീണ ആ നരവ്യാഘ്രനെ.
9.66.9
ते तं दृष्ट्वा महेष्वासं भूतले पतितं नृपम् ।
मोहमभ्यागमन्सर्वे कृपप्रभृतयो रथाः ॥ ९.६६.९ ॥
ആ മഹാധനുർധരനായ രാജാവ് നിലത്തു വീണു കിടക്കുന്നത് കണ്ട്, കൃപൻ മുതലായ എല്ലാ രഥികരും മോഹത്തിലായി.
9.66.10
अवतीर्य रथेभ्यश्च प्राद्रवन्राजसन्निधौ ।
दुर्योधनं च सम्प्राप्य सर्वे भूमावुपाविशन् ॥ ९.६६.१० ॥
രഥങ്ങളിൽ നിന്നിറങ്ങി അവർ രാജാവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് ഓടി; ദുര്യോധനനെ പ്രാപിച്ച് എല്ലാവരും നിലത്ത് ഇരുന്നു.
9.66.11
ततो द्रौणिर्महाराज बाष्पपूर्णेक्षणः श्वसन् ।
उवाच भरतश्रेष्ठं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् ॥ ९.६६.११ ॥
അപ്പോൾ മഹാരാജാവേ, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് ദ്രൗണി, സർവലോകേശ്വരന്മാർക്കും ഈശ്വരനായ ഭരതശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു.
9.66.12
न नूनं विद्यते पुण्यं मानुषे किञ्चिदेव हि ।
यत्र त्वं पुरुषव्याघ्र शेषे पांसुषु रूषितः ॥ ९.६६.१२ ॥
മനുഷ്യരിൽ തീർച്ചയായും യാതൊരു പുണ്യവുമില്ല; പുരുഷവ്യാഘ്രമേ, നീ പൊടിയിൽ പുരണ്ടു കിടക്കുന്നുവല്ലോ.
9.66.13
भूत्वा हि नृपतिः पूर्वं समाज्ञाप्य च मेदिनीम् ।
कथमेकोऽद्य राजेन्द्र तिष्ठसे निर्जने वने ॥ ९.६६.१३ ॥
മുൻപ് നീ രാജാവായി ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു; ഇന്ന്, രാജേന്ദ്രാ, ആളൊഴിഞ്ഞ കാട്ടിൽ നീ ഒറ്റയ്ക്ക് എങ്ങനെ നിൽക്കുന്നു?
9.66.14
दुःशासनं न पश्यामि नापि कर्णं महारथम् ।
नापि तान्सुहृदः सर्वान्किमिदं भरतर्षभ ॥ ९.६६.१४ ॥
ദുഃശാസനനെയും മഹാരഥനായ കർണ്ണനെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ആ സുഹൃത്തുക്കളെയെല്ലാം കാണുന്നില്ല. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെന്താണ്?
9.66.15
दुःखं नूनं कृतान्तस्य गतिं ज्ञातुं कथञ्चन ।
लोकनाथो भवान्यत्र शेषे पांसुषु रूषितः ॥ ९.६६.१५ ॥
മൃത്യുവിന്റെ ഗതി ഒരു വിധത്തിലും അറിയാൻ കഴിയില്ല; ഇത് തീർച്ചയായും ദുഃഖമാണ്. ലോകനാഥാ, നീ ഇവിടെ പൊടിയിൽ പുരണ്ടു കിടക്കുന്നു.
9.66.16
एष मूर्धाभिषिक्तानामग्रे गत्वा परन्तपः ।
सतृणं ग्रसते पांसुं पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ९.६६.१६ ॥
മൂർധാഭിഷിക്തരായ രാജാക്കന്മാർക്കു മുമ്പേ നടന്ന ഈ പരന്തപൻ പുല്ലോടെ പൊടി വിഴുങ്ങുന്നു; കാലത്തിന്റെ മറിച്ചിൽ നോക്കൂ.
9.66.17
क्व ते तदमलं छत्रं व्यजनं क्व च पार्थिव ।
सा च ते महती सेना क्व गता पार्थिवोत्तम ॥ ९.६६.१७ ॥
പാർത്ഥിവാ, നിന്റെ ആ നിർമ്മലമായ കുടയും വീശുകവുമെവിടെ? പാർത്ഥിവോത്തമാ, നിന്റെ ആ മഹത്തായ സേന എവിടേക്കു പോയി?
9.66.18
दुर्विज्ञेया गतिर्नूनं कार्याणां कारणान्तरे ।
यो वै लोकगुरुर्नाथो भवानेतां दशां गताः ॥ ९.६६.१८ ॥
കാര്യങ്ങളുടെ ഗതി മറ്റൊരു കാരണത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അത് അറിയുക ദുഷ്കരം. ലോകഗുരുവും രക്ഷകനുമായ നീയാണ് ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിയത്.
9.66.19
अध्रुवा सर्वमर्त्येषु ध्रुवैव श्रीर्विचिन्त्यते ।
भवतो व्यसनं दृष्ट्वा शक्रविस्पर्धिनो भृशम् ॥ ९.६६.१९ ॥
മരണമുള്ള എല്ലാവരിലും സമ്പത്ത് അസ്ഥിരമാണ്; എങ്കിലും അത് സ്ഥിരമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രനോടു മത്സരിച്ചിരുന്ന നിന്റെ വലിയ ദുരിതം കണ്ടപ്പോൾ ഇത് വ്യക്തമാകുന്നു.
9.66.20
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दुःखितस्य विशेषतः ।
उवाच राजन्पुत्रस्ते प्राप्तकालमिदं वचः ॥ ९.६६.२० ॥
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വിശേഷിച്ച് ദുഃഖിതനായി, രാജാവേ, നിന്റെ പുത്രൻ ഈ സമയോചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
9.66.21
विमृज्य नेत्रे पाणिभ्यां शोकजं बाष्पमुत्सृजन् ।
कृपादीन्स तदा वीरान्सर्वानेव नराधिपः ॥ ९.६६.२१ ॥
കൈകൊണ്ട് കണ്ണുകൾ തുടച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ കണ്ണുനീർ ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട്, അപ്പോൾ ആ നരാധിപൻ കൃപൻ മുതലായ എല്ലാ വീരന്മാരോടും പറഞ്ഞു.
9.66.22
ईदृशो लोकधर्मोऽयं धात्रा निर्दिष्ट उच्यते ।
विनाशः सर्वभूतानां कालपर्यायकारितः ॥ ९.६६.२२ ॥
ഇത് ലോകധർമ്മമാണെന്നും സ്രഷ്ടാവ് നിശ്ചയിച്ചതാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. സകലജീവികളുടെയും നാശം കാലക്രമത്താലാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
9.66.23
सोऽयं मां समनुप्राप्तः प्रत्यक्षो भवतां हि यः ।
पृथिवीं पालयित्वाऽहमेतां निष्ठामुपागतः ॥ ९.६६.२३ ॥
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നേരിട്ട് കാണുന്ന ഈ അവസ്ഥ എനിക്ക് വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയെ പരിപാലിച്ചശേഷം ഞാൻ ഈ അന്തിമാവസ്ഥയിലെത്തി.
9.66.24
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो युद्धे कस्यांचिदापदि ।
दिष्ट्याऽहं निहतः पापैश्चलेनैव विशेषतः ॥ ९.६६.२४ ॥
ഭാഗ്യവശാൽ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ഒരു ആപത്തിലും പിന്തിരിഞ്ഞില്ല. ഭാഗ്യവശാൽ ഞാൻ പാപികളാൽ, വിശേഷിച്ച് ചലനാൽ തന്നെ വധിക്കപ്പെട്ടു.
9.66.25
उत्साहश्च कृतो नित्यं मया दिष्ट्या युयुत्सता ।
दिष्ट्या चास्मिन्हतो युद्धे निहतज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६६.२५ ॥
യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ എപ്പോഴും ഉത്സാഹം കാട്ടി. ഭാഗ്യവശാൽ ഈ യുദ്ധത്തിൽ തന്നെ, ബന്ധുക്കളും സ്നേഹിതരും വധിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ ഞാൻ വധിക്കപ്പെട്ടു.
9.66.26
दिष्ट्या च वोऽहं पश्यामि मुक्तानस्माज्जनक्षयात् ।
स्वस्तियुक्तांश्च कल्याणांस्तन्मे प्रियमनुत्तमम् ॥ ९.६६.२६ ॥
ഭാഗ്യവശാൽ ഈ ജനക്ഷയത്തിൽനിന്ന് മോചിതരും ക്ഷേമവും മംഗളവും നിറഞ്ഞവരുമായ നിങ്ങളെ ഞാൻ കാണുന്നു. അതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായ കാര്യം.
9.66.27
मा भवन्तोऽत्र तप्यन्तां सौहृदान्निधनेन मे ।
यदि वेदाः प्रमाणं वो जिता लोका मयाऽक्षयाः ॥ ९.६६.२७ ॥
ഇവിടെ എന്റെ മരണത്തിൽ സ്നേഹത്താൽ നിങ്ങൾ ദുഃഖിക്കരുത്. വേദങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് പ്രമാണമെങ്കിൽ, ഞാൻ അക്ഷയമായ ലോകങ്ങൾ ജയിച്ചിരിക്കുന്നു.
9.66.28
जानमानः प्रभावं च कृष्णस्यामिततेजसः ।
तेन न च्यावितश्चाहं क्षत्रधर्मात्स्वनुष्ठितात् ॥ ९.६६.२८ ॥
അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള കൃഷ്ണന്റെ പ്രഭാവം അറിഞ്ഞിട്ടും, നന്നായി അനുഷ്ഠിച്ച ക്ഷാത്രധർമ്മത്തിൽനിന്ന് അവൻ എന്നെ ഇളക്കിയില്ല.
9.66.29
स मया समनुप्राप्तो नास्मि शोच्यः कथञ्चन ।
कृतं भवद्भिः सदृशमनुरूपमिवात्मनः।
यतितं विजये शक्त्या दैवं तु दुरतिक्रमम् ॥ ९.६६.२९ ॥
ആ നിലയെ ഞാൻ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ഒരു വിധത്തിലും ദുഃഖിക്കേണ്ടവനല്ല. നിങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കു തക്ക, യോജിച്ച കാര്യം ചെയ്തു; വിജയത്തിനായി ശക്തിയോടെ പരിശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ ദൈവം അതിക്രമിക്കാനാവാത്തതാണ്.
9.66.30
एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पव्याकुललोचनः ।
तूष्णीबभूव राजेन्द्र रुजाऽसौ विह्वलो भृशम् ॥ ९.६६.३० ॥
രാജേന്ദ്രാ, ഇത്രയും പറഞ്ഞ്, കണ്ണീരിനാൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ, വേദനയാൽ അത്യന്തം വിഹ്വലനായി അവൻ മൗനമായി.
9.66.31
तथा दृष्ट्वा तु राजानं बाष्पशोकसमन्वितम् ।
द्रौणिः क्रोधेन जज्वाल यथा वह्निर्जगत्क्षये ॥ ९.६६.३१ ॥
കണ്ണീരും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ രാജാവിനെ കണ്ട് ദ്രോണപുത്രൻ കോപത്താൽ ലോകാവസാനത്തിലെ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു.
9.66.32
स च क्रोधसमाविष्टः पाणौ पाणिं निपीड्य च ।
बाष्पविह्वलया वाचा राजानमिदमब्रवीत् ॥ ९.६६.३२ ॥
കോപത്താൽ നിറഞ്ഞ അവൻ കൈയിൽ കൈ ഞെരിച്ച്, കണ്ണീരിനാൽ ഇടറിയ വാക്കിൽ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
9.66.33
पिता मे निहतः क्षुद्रैः सुनृशंसेन कर्मणा ।
न तथा तेन तप्यामि तथा राजंस्त्वयाऽद्य वै ॥ ९.६६.३३ ॥
എന്റെ പിതാവിനെ നീചന്മാർ അത്യന്തം ക്രൂരമായ കർമ്മത്താൽ വധിച്ചു; ആ കർമ്മത്താൽ ഞാൻ അത്രയ്ക്ക് വേദനിക്കുന്നില്ല, രാജാവേ, ഇന്ന് നിന്നാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ വേദനിക്കുന്നത്.
9.66.34
शृणु चेदं वचो मह्यं सत्येन वदतः प्रभो ।
इष्टापूर्तेन दानेन धर्मेण सुकृतेन च ॥ ९.६६.३४ ॥
പ്രഭോ, സത്യത്താൽ സംസാരിക്കുന്ന എന്റെ ഈ വാക്കു കേൾക്കൂ — ഇഷ്ടം, പൂർത്തം, ദാനം, ധർമ്മം, സുകൃതം എന്നിവയാൽ.
9.66.35
अद्याहं सर्वपाञ्चालान्वासुदेवस्य पश्यतः ।
अद्य रात्रौ महाराज निहनिष्यामि पाण्डवान् ॥ ९.६६.३५ ॥
ഇന്ന് വാസുദേവൻ കാൺകെ ഞാൻ എല്ലാ പാഞ്ചാലന്മാരെയും കൊല്ലും; ഇന്ന് രാത്രി, മഹാരാജാവേ, ഞാൻ പാണ്ഡവരെ വധിക്കും.
9.66.36
अनुज्ञां तु महाराज भवान्मे दातुमर्हति ॥ ९.६६.३६ ॥
മഹാരാജാവേ, അങ്ങ് എനിക്ക് അനുമതി നൽകേണ്ടതാണ്.
9.66.37
तच्छ्रुत्वा वचनं द्रौणेर्धृतराष्ट्र तवात्मजः ।
मनसः प्रीतिजननं कृपं वचनमब्रवीत्।
आचार्य शीघ्रं कलशं जलपूर्णं समानय ॥ ९.६६.३७ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രാ, ദ്രോണപുത്രന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് നിന്റെ പുത്രൻ മനസ്സിന് സന്തോഷം നൽകുന്ന വാക്കുകൾ കൃപനോട് പറഞ്ഞു: 'ആചാര്യാ, വെള്ളം നിറച്ച കലശം വേഗം കൊണ്ടുവരൂ.'
9.66.38
स तद्वचनमाज्ञाय राज्ञो ब्राह्मणसत्तमः ।
कलशं पूर्णमादाय राज्ञोऽन्तिकमुपागमत् ॥ ९.६६.३८ ॥
രാജാവിന്റെ ആ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി, ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ നിറഞ്ഞ കലശവുമായി രാജാവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നു.
9.66.39
तमब्रवीन्महाराज पुत्रस्तव विशाम्पते ।
ममाज्ञया द्विजश्रेष्ठ द्रोणपुत्रोऽभिषिच्यताम्।
सैनापत्येन भद्रं ते मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ ९.६६.३९ ॥
അവനോട് നിന്റെ പുത്രൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാരാജാവേ, പ്രജാപാലകാ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദ്രോണപുത്രനെ സേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യൂ. എനിക്ക് പ്രിയമായത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ അങ്ങേക്ക് ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ.'
9.66.40
राज्ञो नियोगाद्योद्वव्यं ब्राह्मणेन विशेषतः ।
वर्तता क्षत्रधर्मेण ह्येवं धर्मविदो विदुः ॥ ९.६६.४० ॥
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണൻ ക്ഷത്രധർമ്മം അനുസരിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യണം; ധർമ്മജ്ഞർ ഇങ്ങനെയാണ് അറിയുന്നത്.
9.66.41
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा कृपः शारद्वतस्ततः ।
द्रौणिं राज्ञो नियोगेन सैनापत्येऽभ्यषेचयत् ॥ ९.६६.४१ ॥
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശാരദ്വതൻ കൃപൻ, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദ്രോണപുത്രനെ സേനാപതിപദത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
9.66.42
सोऽभिषिक्तो महाराज परिष्वज्य नृपोत्तमम् ।
प्रययौ सिंहनादेन दिशः सर्वा विनादयन् ॥ ९.६६.४२ ॥
മഹാരാജാവേ, അഭിഷിക്തനായ അവൻ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സിംഹനാദത്താൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും മുഴക്കിക്കൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടു.
9.66.43
दुर्योधनोऽपि राजेन्द्र शोणितेन परिप्लुतः ।
तां निशां प्रतिपेदेऽथ सर्वभूतभयावहाम् ॥ ९.६६.४३ ॥
രാജേന്ദ്രാ, ദുര്യോധനനും രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് സർവഭൂതങ്ങൾക്കും ഭയം നൽകുന്ന ആ രാത്രിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
9.66.44
अपक्रम्य तु ते तूर्णं तस्मादायोधनान्नृप ।
शोकसंविग्नमनसश्चिन्तामापेदिरे भृशम् ॥ ९.६६.४४ ॥
രാജാവേ, അവർ വേഗം ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങി, ദുഃഖത്താൽ കലങ്ങിയ മനസ്സോടെ അത്യധികം ചിന്തയിൽ മുങ്ങി.