वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.47.1
सप्तधा तु कृते गर्भे दितिः परमदुःखिता।
सहस्राक्षं दुराधर्षं वाक्यं सानुनयाब्रवीत् ॥ १.४७.१ ॥
गर्भ के सात टुकड़े कर दिए जाने पर दिति अत्यंत दुःखी हुई और सहस्राक्ष (इन्द्र) से, जो कठिनाई से निकट जाने योग्य थे, विनयपूर्वक यह वचन बोली।
1.47.2
ममापराधाद् गर्भोऽयं सप्तधा शकलीकृतः।
नापराधो हि देवेश तवात्र बलसूदन ॥ १.४७.२ ॥
मेरे ही अपराध के कारण यह गर्भ सात टुकड़ों में काटा गया है; हे देवेश, हे बलसूदन, यहाँ आपका कोई दोष नहीं है।
1.47.3
प्रियं त्वत्कृतमिच्छामि मम गर्भविपर्यये।
मरुतां सप्त सप्तानां स्थानपाला भवन्तु ते ॥ १.४७.३ ॥
मेरे गर्भ के इस विनाश में, मैं आपसे एक उपकार चाहती हूँ: मरुतों के सात-सात के सात समूह आपके ही स्थानों के रक्षक हों।
1.47.4
वातस्कन्धा इमे सप्त चरन्तु दिवि पुत्रक।
मारुता इति विख्याता दिव्यरूपा ममात्मजाः ॥ १.४७.४ ॥
हे पुत्र, ये सात वायु-शाखाएँ स्वर्ग में विचरें; मरुत नाम से विख्यात, दिव्य रूप वाले ये मेरे पुत्र हैं।
1.47.5
ब्रह्मलोकं चरत्वेक इन्द्रलोकं तथापरः।
दिव्यवायुरिति ख्यातस्तृतीयोऽपि महायशाः ॥ १.४७.५ ॥
एक ब्रह्मलोक में विचरे, और दूसरा इन्द्रलोक में; दिव्यवायु नाम से प्रसिद्ध तीसरा भी, महान् यश वाला हो।
1.47.6
चत्वारस्तु सुरश्रेष्ठ दिशो वै तव शासनात्।
संचरिष्यन्ति भद्रं ते कालेन हि ममात्मजाः ॥ १.४७.६ ॥
हे देवश्रेष्ठ, मेरे चार पुत्र तुम्हारी आज्ञा से समय आने पर दिशाओं में विचरेंगे; तुम्हारा कल्याण हो।
1.47.7
त्वत्कृतेनैव नाम्ना वै मारुता इति विश्रुताः।
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः ॥ १.४७.७ ॥
"तुम्हारे द्वारा रखे गए नाम से ही वे 'मरुत' नाम से प्रसिद्ध होंगे।" उसके उस वचन को सुनकर सहस्राक्ष पुरंदर (इंद्र)...
1.47.8
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यमतीदं बलसूदनः।
सर्वमेतद् यथोक्तं ते भविष्यति न संशयः ॥ १.४७.८ ॥
बलसूदन (इंद्र) ने हाथ जोड़कर यह वचन कहा: "जैसा तुमने कहा है, यह सब निश्चय ही वैसा ही होगा, इसमें कोई संशय नहीं।"
1.47.9
विचरिष्यन्ति भद्रं ते देवरूपास्तवात्मजाः।
एवं तौ निश्चयं कृत्वा मातापुत्रौ तपोवने ॥ १.४७.९ ॥
"तुम्हारे पुत्र देवरूप होकर विचरण करेंगे; तुम्हारा कल्याण हो।" इस प्रकार निश्चय करके वे माता-पुत्र तपोवन में...
1.47.10
जग्मतुस्त्रिदिवं राम कृतार्थाविति नः श्रुतम्।
एष देशः स काकुत्स्थ महेन्द्राध्युषितः पुरा ॥ १.४७.१० ॥
"हे राम, वे दोनों कृतार्थ होकर स्वर्ग चले गए, ऐसा हमने सुना है। हे काकुत्स्थ, यह वही देश है, जो पूर्वकाल में महेंद्र (इंद्र) द्वारा बसाया गया था।"
1.47.11
दितिं यत्र तपःसिद्धामेवं परिचचार सः।
इक्ष्वाकोस्तु नरव्याघ्र पुत्रः परमधार्मिकः ॥ १.४७.११ ॥
"जहाँ तपस्या से सिद्ध दिति रहती थीं, वहाँ वे (इंद्र) इस प्रकार विचरण करते थे। हे नरव्याघ्र, इक्ष्वाकु का पुत्र, परम धार्मिक...
1.47.12
अलम्बुषायामुत्पन्नो विशाल इति विश्रुतः।
तेन चासीदिह स्थाने विशालेति पुरी कृता ॥ १.४७.१२ ॥
अलम्बुषा से उत्पन्न 'विशाल' नाम से प्रसिद्ध (राजा) हुए, और उन्हीं के द्वारा इस स्थान पर 'विशाला' नामक नगरी बसाई गई।
1.47.13
विशालस्य सुतो राम हेमचन्द्रो महाबलः।
सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः ॥ १.४७.१३ ॥
हे राम, विशाल का पुत्र महाबली हेमचन्द्र था। हेमचन्द्र के बाद सुचन्द्र नाम से विख्यात (राजा हुआ)।
1.47.14
सुचन्द्रतनयो राम धूम्राश्व इति विश्रुतः।
धूम्राश्वतनयश्चापि सृञ्जयः समपद्यत ॥ १.४७.१४ ॥
हे राम, सुचन्द्र का पुत्र धूम्राश्व नाम से विख्यात था। और धूम्राश्व का पुत्र सृञ्जय हुआ।
1.47.15
सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान् सहदेवः प्रतापवान्।
कुशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः ॥ १.४७.१५ ॥
सृञ्जय का पुत्र तेजस्वी और प्रतापी सहदेव था। सहदेव का पुत्र परम धार्मिक कुशाश्व था।
1.47.16
कुशाश्वस्य महातेजाः सोमदत्तः प्रतापवान्।
सोमदत्तस्य पुत्रस्तु काकुत्स्थ इति विश्रुतः ॥ १.४७.१६ ॥
कुशाश्व का महातेजस्वी प्रतापी सोमदत्त था। सोमदत्त का पुत्र काकुत्स्थ नाम से विख्यात हुआ।
1.47.17
तस्य पुत्रो महातेजाः सम्प्रत्येष पुरीमिमाम्।
आवसत् परमप्रख्यः सुमतिर्नाम दुर्जयः ॥ १.४७.१७ ॥
उसका पुत्र महातेजस्वी सुमति नाम का परम यशस्वी और अजेय था, जो इस नगरी में निवास करता था।
1.47.18
इक्ष्वाकोस्तु प्रसादेन सर्वे वैशालिका नृपाः।
दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः ॥ १.४७.१८ ॥
इक्ष्वाकु की कृपा से वे सभी वैशालिक राजा दीर्घायु, महात्मा, वीर्यवान और अत्यन्त धार्मिक थे।
1.47.19
इहाद्य रजनीमेकां सुखं स्वप्स्यामहे वयम्।
श्वः प्रभाते नरश्रेष्ठ जनकं द्रष्टुमर्हसि ॥ १.४७.१९ ॥
यहाँ आज की एक रात हम सुखपूर्वक सोएँगे। हे नरश्रेष्ठ, कल प्रभात में आप जनक को देखने जा सकते हैं।
1.47.20
सुमतिस्तु महातेजा विश्वामित्रमुपागतम्।
श्रुत्वा नरवरश्रेष्ठः प्रत्यागच्छन्महायशाः ॥ १.४७.२० ॥
परन्तु महातेजस्वी, महायशस्वी, नरश्रेष्ठों में श्रेष्ठ सुमति ने विश्वामित्र के आने का समाचार सुनकर उनकी अगवानी की।
1.47.21
पूजां च परमां कृत्वा सोपाध्यायः सबान्धवः।
प्राञ्जलिः कुशलं पृष्ट्वा विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥ १.४७.२१ ॥
परम सत्कार करके, गुरु और बन्धुओं सहित, हाथ जोड़कर, कुशल-क्षेम पूछकर, फिर विश्वामित्र से बोले।
1.47.22
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे विषयं मुने।
सम्प्राप्तो दर्शनं चैव नास्ति धन्यतरो मम ॥ १.४७.२२ ॥
हे मुनि, मैं धन्य हूँ और मुझ पर कृपा हुई है, क्योंकि आप मेरे राज्य में पधारे और मुझे आपका दर्शन प्राप्त हुआ। मुझसे अधिक धन्य कोई नहीं है।