વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.57.1
ततः संतप्तहृदयः स्मरन्निग्रहमात्मनः।
विनिःश्वस्य विनिःश्वस्य कृतवैरो महात्मना ॥ १.५७.१ ॥
ત્યારે સંતપ્ત હૃદયે, પોતાની હારનું સ્મરણ કરતાં, વારંવાર નિસાસા નાખીને તેમણે એ મહાત્મા સાથે વૈર બાંધ્યું.
1.57.2
स दक्षिणां दिशं गत्वा महिष्या सह राघव।
तताप परमं घोरं विश्वामित्रो महातपाः ॥ १.५७.२ ॥
હે રાઘવ! તેઓ દક્ષિણ દિશામાં જઈને પોતાની રાણી સાથે અત્યંત ઘોર તપ કરવા લાગ્યા; એ મહાતપસ્વી વિશ્વામિત્ર.
1.57.3
फलमूलाशनो दान्तश्चचार परमं तपः।
अथास्य जज्ञिरे पुत्राः सत्यधर्मपरायणाः ॥ १.५७.३ ॥
ફળ-મૂળ ખાઈને, ઇન્દ્રિયોને વશ રાખીને તેમણે પરમ તપ કર્યું; પછી તેમને સત્ય-ધર્મપરાયણ પુત્રો થયા.
1.57.4
हविष्पन्दो मधुष्पन्दो दृढनेत्रो महारथः।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १.५७.४ ॥
હવિષ્પંદ, મધુષ્પંદ, દૃઢનેત્ર નામના મહારથી (પુત્રો થયા); હજાર વર્ષ પૂર્ણ થતાં લોકપિતામહ બ્રહ્મા (આવ્યા).
1.57.5
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम्।
जिता राजर्षिलोकास्ते तपसा कुशिकात्मज ॥ १.५७.५ ॥
તપોધન વિશ્વામિત્રને તેમણે મધુર વચનો કહ્યાં: હે કુશિકપુત્ર! તપથી તેં રાજર્ષિઓનાં લોકો જીતી લીધાં છે.
1.57.6
अनेन तपसा त्वां हि राजर्षिरिति विद्महे।
एवमुक्त्वा महातेजा जगाम सह दैवतैः ॥ १.५७.६ ॥
"આ તપથી અમે તને રાજર્ષિ જાણીએ છીએ" એમ કહીને એ મહાતેજસ્વી દેવતાઓ સાથે ચાલ્યા ગયા.
1.57.7
त्रिविष्टपं ब्रह्मलोकं लोकानां परमेश्वरः।
विश्वामित्रोऽपि तच्छ्रुत्वा ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः ॥ १.५७.७ ॥
સ્વર્ગ, બ્રહ્મલોક અને લોકોના પરમેશ્વર (એમ કહ્યું તે) સાંભળીને, લજ્જાથી થોડું મુખ નીચું કરેલા વિશ્વામિત્ર પણ.
1.57.8
दुःखेन महताविष्टः समन्युरिदमब्रवीत्।
तपश्च सुमहत् तप्तं राजर्षिरिति मां विदुः ॥ १.५७.८ ॥
મોટા દુઃખથી ઘેરાયેલા, ક્રોધ સાથે વિશ્વામિત્રે આમ કહ્યું: "મેં અતિ મહાન તપ કર્યું છે; છતાં લોકો મને રાજર્ષિ તરીકે જ ઓળખે છે."
1.57.9
देवाः सर्षिगणाः सर्वे नास्ति मन्ये तपः फलम्।
एवं निश्चित्य मनसा भूय एव महातपाः ॥ १.५७.९ ॥
"દેવો અને ઋષિગણો બધા તપનું ફળ આપનારા નથી એમ મને લાગે છે." એમ મનમાં નિશ્ચય કરીને, એ મહાતપસ્વીએ ફરીથી (તપ આરંભ્યું).
1.57.10
तपश्चचार धर्मात्मा काकुत्स्थ परमात्मवान्।
एतस्मिन्नेव काले तु सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥ १.५७.१० ॥
હે કાકુત્સ્થ (રામ)! ધર્માત્મા અને આત્મસંયમી તેમણે તપ કર્યું. એ જ સમયે, સત્યવાદી અને જિતેન્દ્રિય (એક રાજા)...
1.57.11
त्रिशङ्कुरिति विख्यात इक्ष्वाकुकुलवर्धनः।
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना यजेयमिति राघव ॥ १.५७.११ ॥
ત્રિશંકુ નામે પ્રખ્યાત, ઇક્ષ્વાકુ વંશની વૃદ્ધિ કરનાર (રાજાના) મનમાં — હે રાઘવ — "હું યજ્ઞ કરું" એવો વિચાર ઉત્પન્ન થયો.
1.57.12
गच्छेयं स्वशरीरेण देवतानां परां गतिम्।
वसिष्ठं स समाहूय कथयामास चिन्तितम् ॥ १.५७.१२ ॥
"હું મારા જ શરીરથી દેવતાઓના પરમ લોકમાં જઈ શકું." તેણે વસિષ્ઠને બોલાવીને પોતાનો વિચાર કહ્યો.
1.57.13
अशक्यमिति चाप्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना।
प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन स ययौ दक्षिणां दिशम् ॥ १.५७.१३ ॥
"આ અશક્ય છે" એમ મહાત્મા વસિષ્ઠે કહ્યું; વસિષ્ઠ દ્વારા ઠુકરાવાયેલો તે દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો.
1.57.14
ततस्तत्कर्मसिद्ध्यर्थं पुत्रांस्तस्य गतो नृपः।
वासिष्ठा दीर्घतपसस्तपो यत्र हि तेपिरे ॥ १.५७.१४ ॥
પછી તે કર્મની સિદ્ધિ માટે રાજા વસિષ્ઠના પુત્રો પાસે ગયો; દીર્ઘ તપસ્યા કરનારા તેઓ ત્યાં તપ કરી રહ્યા હતા.
1.57.15
त्रिशङ्कुस्तु महातेजाः शतं परमभास्वरम्।
वसिष्ठपुत्रान् ददृशे तप्यमानान् मनस्विनः ॥ १.५७.१५ ॥
પરંતુ મહાતેજસ્વી ત્રિશંકુએ તપ કરતા વસિષ્ઠના અત્યંત તેજસ્વી, મનસ્વી એવા સો પુત્રોને જોયા.
1.57.16
सोऽभिगम्य महात्मानः सर्वानेव गुरोः सुतान्।
अभिवाद्यानुपूर्वेण ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः ॥ १.५७.१६ ॥
તે ગુરુ વસિષ્ઠના તે સર્વ મહાત્મા પુત્રો પાસે ગયો, ક્રમપૂર્વક વંદન કર્યા અને લજ્જાથી થોડું મુખ નીચું કરીને ઊભો રહ્યો.
1.57.17
अब्रवीत् स महात्मानः सर्वानेव कृताञ्जलिः।
शरणं वः प्रपन्नोऽहं शरण्यान् शरणं गतः ॥ १.५७.१७ ॥
તે હાથ જોડીને તે સર્વ મહાત્માઓને બોલ્યો — "હે મહાત્માઓ, હું તમારી શરણે આવ્યો છું; હે શરણ આપવા યોગ્ય જનો, હું શરણ માટે આવ્યો છું."
1.57.18
प्रत्याख्यातो हि भद्रं वो वसिष्ठेन महात्मना।
यष्टुकामो महायज्ञं तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ १.५७.१८ ॥
મહાત્મા વસિષ્ઠે મને ઠુકરાવ્યો છે; તમારું કલ્યાણ થાઓ. મારે એક મહાયજ્ઞ કરવો છે; તેની અનુમતિ આપવા તમે યોગ્ય છો.
1.57.19
गुरुपुत्रानहं सर्वान् नमस्कृत्य प्रसादये।
शिरसा प्रणतो याचे ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान् ॥ १.५७.१९ ॥
ગુરુપુત્રો સૌને નમસ્કાર કરીને હું તેમને પ્રસન્ન કરું છું. મસ્તક નમાવીને, તપમાં સ્થિત એ બ્રાહ્મણોને હું યાચના કરું છું.
1.57.20
ते मां भवन्तः सिद्ध्यर्थं याजयन्तु समाहिताः।
सशरीरो यथाहं वै देवलोकमवाप्नुयाम् ॥ १.५७.२० ॥
તમે સૌ સમાહિત ચિત્તે સિદ્ધિ માટે મારો યજ્ઞ કરાવો, જેથી હું સશરીર દેવલોક પામું.
1.57.21
प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन गतिमन्यां तपोधनाः।
गुरुपुत्रानृते सर्वान् नाहं पश्यामि कांचन ॥ १.५७.२१ ॥
હે તપોધનો, વસિષ્ઠ દ્વારા ઠુકરાવાયેલો હું ગુરુપુત્રો સિવાય બીજો કોઈ આશરો જોતો નથી.
1.57.22
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधाः परमा गतिः।
तस्मादनन्तरं सर्वे भवन्तो दैवतं मम ॥ १.५७.२२ ॥
ઇક્ષ્વાકુઓ સૌનો પુરોહિત જ પરમ આશરો છે; તેથી હવે તમે સૌ મારા દેવતા છો.