বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.75.1
राम दाशरथे वीर वीर्यं ते श्रूयतेऽद्भुतम्।
धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम् ॥ १.७५.१ ॥
হে রাম, দশরথের পুত্র, হে বীর! তোমার বীর্য অদ্ভুত বলে শোনা যায়; ধনুক ভাঙার কথাও আমি সম্পূর্ণ শুনেছি।
1.75.2
तदद्भुतमचिन्त्यं च भेदनं धनुषस्तथा।
तच्छ्रुत्वाहमनुप्राप्तो धनुर्गृह्यापरं शुभम् ॥ १.७५.२ ॥
সেই ধনুক ভাঙা অদ্ভুত ও অচিন্তনীয়; তা শুনে আমি আরেকটি শুভ ধনুক নিয়ে এসেছি।
1.75.3
तदिदं घोरसंकाशं जामदग्न्यं महद्धनुः।
पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च ॥ १.७५.३ ॥
এই সেই ভয়ংকর আকারের জমদগ্নিপুত্রের মহান ধনুক; একটি বাণে একে পূর্ণরূপে টান দিয়ে তোমার বল দেখাও।
1.75.4
तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽप्यस्य पूरणे।
द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यमहं तव ॥ १.७५.४ ॥
তখন তোমার বল দেখে, এই ধনুক টানাতেও, তোমার বীর্য প্রশংসনীয়; আমি তোমাকে দ্বন্দ্বযুদ্ধ দেব।
1.75.5
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा।
विषण्णवदनो दीनः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १.७५.५ ॥
তাঁর সেই কথা শুনে, তখন রাজা দশরথ বিষণ্ণবদনে, দীন হয়ে, করজোড়ে এই কথা বললেন।
1.75.6
क्षत्ररोषात् प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महातपाः।
बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि ॥ १.७५.६ ॥
ক্ষত্রিয়দের প্রতি ক্রোধ থেকে তুমি প্রশান্ত হয়েছ; তুমি ব্রাহ্মণ ও মহাতপস্বী; আমার বালক পুত্রদের অভয় দেওয়া তোমার উচিত।
1.75.7
भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम्।
सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं प्रक्षिप्तवानसि ॥ १.७५.७ ॥
তুমি স্বাধ্যায ও ব্রতনিষ্ঠ ভার্গব বংশে জন্মেছ; সহস্রাক্ষ ইন্দ্রের কাছে প্রতিজ্ঞা করে তুমি অস্ত্র ত্যাগ করেছিলে।
1.75.8
स त्वं धर्मपरो भूत्वा कश्यपाय वसुंधराम्।
दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः ॥ १.७५.८ ॥
তুমি ধর্মপরায়ণ হয়ে পৃথিবী কশ্যপকে দান করেছিলে; পরে বনে গিয়ে মহেন্দ্র পর্বতকে নিজের আবাস করেছিলে।
1.75.9
मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस्त्वं महामुने।
न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ॥ १.७५.९ ॥
হে মহামুনি, আমার সর্বনাশের জন্যই তুমি এসেছ; রাম একা নিহত হলে আমরা কেউই বাঁচব না।
1.75.10
ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्यः प्रतापवान्।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत ॥ १.७५.१० ॥
দশরথ এভাবে বলতেই প্রতাপশালী জমদগ্নিপুত্র তাঁর কথায় কর্ণপাত না করে রামের সঙ্গেই কথা বললেন।
1.75.11
इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिपूजिते।
दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा ॥ १.७५.११ ॥
এই দুটি ধনু শ্রেষ্ঠ, দিব্য ও লোকপূজিত; দৃঢ়, অত্যন্ত বলশালী ও প্রধান; বিশ্বকর্মা এগুলি সুন্দরভাবে নির্মাণ করেছেন।
1.75.12
अनुसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे।
त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया ॥ १.७५.१२ ॥
যুদ্ধেচ্ছু ত্র্যম্বক (শিব)কে দেবতারা এর একটি দিয়েছিলেন, যা ত্রিপুরনাশক; হে নরশ্রেষ্ঠ, হে কাকুৎস্থ, তুমি সেটি ভেঙেছ।
1.75.13
इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्तं सुरोत्तमैः।
तदिदं वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम् ॥ १.७५.१३ ॥
এটি দ্বিতীয়, দুর্ধর্ষ ধনু; শ্রেষ্ঠ দেবতারা বিষ্ণুকে দিয়েছিলেন। হে রাম, এটিই সেই বৈষ্ণব ধনু, শত্রুনগর জয়কারী।
1.75.14
समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम्।
तदा तु देवताः सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम् ॥ १.७५.१४ ॥
হে কাকুৎস্থ, এটি রৌদ্র ধনুর সমান শক্তিশালী। তখন সকল দেবতা পিতামহকে জিজ্ঞাসা করলেন।
1.75.15
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया।
अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः ॥ १.७५.१५ ॥
নীলকণ্ঠ ও বিষ্ণুর বল-দুর্বলতা পরীক্ষা করার দেবতাদের অভিপ্রায় জেনে পিতামহ...
1.75.16
विरोधं जनयामास तयोः सत्यवतां वरः।
विरोधे तु महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम् ॥ १.७५.१६ ॥
সত্যবানদের শ্রেষ্ঠ তাঁদের মধ্যে বিরোধ সৃষ্টি করলেন। সেই বিরোধে রোমহর্ষক মহাযুদ্ধ বাধল।
1.75.17
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजयैषिणोः।
तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम् ॥ १.७५.१७ ॥
নীলকণ্ঠ ও বিষ্ণু পরস্পরকে জয় করতে চাইলে, ভয়ংকর বিক্রমের শৈব ধনু তখন টানা হল।
1.75.18
हुंकारेण महादेवः स्तम्भितोऽथ त्रिलोचनः।
देवैस्तदा समागम्य सर्षिसङ्घः सचारणैः ॥ १.७५.१८ ॥
হুংকারে মহাদেব, ত্রিলোচন স্তম্ভিত হলেন। তখন দেবতারা ঋষিসংঘ ও চারণদের সঙ্গে মিলিত হয়ে...
1.75.19
याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ।
जृम्भितं तद् धनुर्दृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः ॥ १.७५.१९ ॥
প্রার্থিত হয়ে সেই দুই শ্রেষ্ঠ দেবতা সেখানে শান্ত হয়ে চলে গেলেন, শিবের সেই ধনুককে বিষ্ণুর পরাক্রমে স্ফীত দেখে।
1.75.20
अधिकं मेनिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास्तथा।
धनू रुद्रस्तु संक्रुद्धो विदेहेषु महायशाः ॥ १.७५.२० ॥
দেবতা ও ঋষিগণ বিষ্ণুকে অধিক মহিমান্বিত মনে করলেন; কিন্তু মহাযশা রুদ্র বিদেহদের মধ্যে সেই ধনুকের জন্য অত্যন্ত ক্রুদ্ধ হলেন।
1.75.21
देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम्।
इदं च वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम् ॥ १.७५.२१ ॥
তিনি রাজর্ষি দেবরাতের হাতে বাণসহ সেই ধনুক দিলেন। হে রাম, এটি বৈষ্ণব ধনুক, শত্রুনগর জয়কারী।
1.75.22
ऋचीके भार्गवे प्रादाद् विष्णुः स न्यासमुत्तमम्।
ऋचीकस्तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः ॥ १.७५.२२ ॥
বিষ্ণু সেই উত্তম ন্যাস ভার্গব ঋচীককে দিলেন। মহাতেজা ঋচীক অতুলনীয় কর্মা পুত্রের জন্য তা রেখে দিলেন।
1.75.23
पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मनः।
न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते ॥ १.७५.२३ ॥
ঋচীক সেই দিব্য ধনুক আমার পিতা মহাত্মা জমদগ্নিকে দিলেন। তপোবলে যুক্ত আমার পিতা অস্ত্র ত্যাগ করে থাকলে।
1.75.24
अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थितः।
वधमप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम्।
क्षत्रमुत्सादयं रोषाज्जातं जातमनेकशः ॥ १.७५.२४ ॥
অর্জুন নীচ বুদ্ধি অবলম্বন করে আমার পিতাকে বধ করেছিল। পিতার সেই অত্যন্ত ভয়ংকর, অনুচিত বধ শুনে ক্রোধে আমি বারবার জন্মানো ক্ষত্রিয়দের উচ্ছেদ করেছিলাম।
1.75.25
पृथिवीं चाखिलां प्राप्य कश्यपाय महात्मने।
यज्ञस्यान्तेऽददं राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ॥ १.७५.२५ ॥
হে রাম! সমগ্র পৃথিবী লাভ করে যজ্ঞের শেষে মহাত্মা কশ্যপকে, পুণ্যকর্মা তাঁকে, দক্ষিণারূপে আমি তা দান করেছিলাম।
1.75.26
दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः।
श्रुत्वा तु धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः ॥ १.७५.२६ ॥
পৃথিবী দান করে, মহেন্দ্র পর্বতে বাস করে, তপোবলে সমন্বিত আমি ধনুর্ভঙ্গের কথা শুনে দ্রুত এখানে এসেছি।
1.75.27
तदेवं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम् ॥ १.७५.२७ ॥
অতএব, হে রাম! বৈষ্ণব, পিতৃ-পিতামহদের থেকে প্রাপ্ত, মহান ক্ষাত্রধর্মকে সামনে রেখে এই উত্তম ধনুক গ্রহণ কর।
1.75.28
योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरंजयम्।
यदि शक्तोऽसि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः ॥ १.७५.२८ ॥
হে কাকুৎস্থ! যদি তুমি সমর্থ হও, এই শ্রেষ্ঠ ধনুকে শত্রুনগর জয়কারী বাণ সংযোজিত কর; তখন আমি তোমাকে দ্বন্দ্বযুদ্ধ দেব।