वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.75.1
राम दाशरथे वीर वीर्यं ते श्रूयतेऽद्भुतम्।
धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम् ॥ १.७५.१ ॥
हे राम, दशरथपुत्रा, हे वीरा! तुझे पराक्रम अद्भुत असल्याचे ऐकू येते; धनुष्य मोडल्याची गोष्टही मी पूर्णपणे ऐकली आहे.
1.75.2
तदद्भुतमचिन्त्यं च भेदनं धनुषस्तथा।
तच्छ्रुत्वाहमनुप्राप्तो धनुर्गृह्यापरं शुभम् ॥ १.७५.२ ॥
ते धनुष्य मोडणे अद्भुत आणि अचिंत्य आहे; ते ऐकून मी दुसरे शुभ धनुष्य घेऊन आलो आहे.
1.75.3
तदिदं घोरसंकाशं जामदग्न्यं महद्धनुः।
पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च ॥ १.७५.३ ॥
हे भयानक दिसणारे जमदग्नीपुत्राचे (परशुरामाचे) महान धनुष्य आहे; एका बाणाने ते पूर्णपणे ताणून आपले बल दाखव.
1.75.4
तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽप्यस्य पूरणे।
द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यमहं तव ॥ १.७५.४ ॥
तेव्हा तुझे बल पाहून, हे धनुष्य ताणण्यातही, तुझे पराक्रम प्रशंसनीय आहे; मी तुला द्वंद्वयुद्ध देईन.
1.75.5
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा।
विषण्णवदनो दीनः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १.७५.५ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून, तेव्हा राजा दशरथ उदासवदन व दीन होऊन, हात जोडून हे शब्द बोलला.
1.75.6
क्षत्ररोषात् प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महातपाः।
बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि ॥ १.७५.६ ॥
क्षत्रियांवरील रोषातून तू शांत झाला आहेस; तू ब्राह्मण आणि महातपस्वी आहेस; माझ्या बालक पुत्रांना अभय देणे तुला योग्य आहे.
1.75.7
भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम्।
सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं प्रक्षिप्तवानसि ॥ १.७५.७ ॥
तू स्वाध्याय आणि व्रतनिष्ठ अशा भार्गव कुलात जन्मलास; सहस्राक्ष इंद्राला वचन देऊन तू शस्त्र खाली ठेवलेस.
1.75.8
स त्वं धर्मपरो भूत्वा कश्यपाय वसुंधराम्।
दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः ॥ १.७५.८ ॥
तू धर्मपरायण होऊन पृथ्वी कश्यपाला दान दिलीस; नंतर वनात जाऊन महेंद्र पर्वताला आपले निवासस्थान केलेस.
1.75.9
मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस्त्वं महामुने।
न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ॥ १.७५.९ ॥
हे महामुने, माझ्या सर्वनाशासाठीच तू आला आहेस; एक राम मारला गेला तर आम्ही कोणीच जिवंत राहणार नाही.
1.75.10
ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्यः प्रतापवान्।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत ॥ १.७५.१० ॥
दशरथ असे बोलत असतानाच प्रतापी जमदग्निपुत्राने त्याच्या बोलण्याकडे दुर्लक्ष करून रामालाच उत्तर दिले.
1.75.11
इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिपूजिते।
दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा ॥ १.७५.११ ॥
ही दोन धनुष्ये श्रेष्ठ, दिव्य आणि लोकपूजित आहेत; दृढ, अत्यंत बलवान आणि प्रधान आहेत; विश्वकर्म्याने ती उत्तम प्रकारे घडवली आहेत.
1.75.12
अनुसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे।
त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया ॥ १.७५.१२ ॥
युद्धाची इच्छा असलेल्या त्र्यंबकाला (शिवाला) देवांनी यांपैकी एक दिले होते; ते त्रिपुराचा संहारक आहे. हे नरश्रेष्ठा, काकुत्स्था, ते तू मोडलेस.
1.75.13
इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्तं सुरोत्तमैः।
तदिदं वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम् ॥ १.७५.१३ ॥
हे दुसरे, दुर्धर्ष धनुष्य; श्रेष्ठ देवांनी विष्णूला दिले होते. हे राम, हेच ते वैष्णव धनुष्य, शत्रुनगरे जिंकणारे.
1.75.14
समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम्।
तदा तु देवताः सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम् ॥ १.७५.१४ ॥
हे काकुत्स्था, हे रौद्र धनुष्यासारखेच सामर्थ्यवान आहे. तेव्हा सर्व देवांनी पितामहांना विचारले.
1.75.15
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया।
अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः ॥ १.७५.१५ ॥
नीलकंठ आणि विष्णू यांच्या बलाबलाची पाहणी करण्याचा देवांचा हेतू जाणून पितामह...
1.75.16
विरोधं जनयामास तयोः सत्यवतां वरः।
विरोधे तु महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम् ॥ १.७५.१६ ॥
सत्यवंतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्यांनी त्या दोघांमध्ये विरोध निर्माण केला. त्या विरोधातून रोमांचकारी महायुद्ध झाले.
1.75.17
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजयैषिणोः।
तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम् ॥ १.७५.१७ ॥
नीलकंठ आणि विष्णू एकमेकांवर विजय मिळवू इच्छित असता, भयंकर पराक्रमी शैव धनुष्य ताणले गेले.
1.75.18
हुंकारेण महादेवः स्तम्भितोऽथ त्रिलोचनः।
देवैस्तदा समागम्य सर्षिसङ्घः सचारणैः ॥ १.७५.१८ ॥
हुंकाराने महादेव, त्रिलोचन स्तंभित झाले. तेव्हा देव ऋषिसमूह आणि चारणांसह एकत्र येऊन...
1.75.19
याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ।
जृम्भितं तद् धनुर्दृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः ॥ १.७५.१९ ॥
विनवणी केल्यावर ते दोन श्रेष्ठ देव तेथे शांत होऊन निघून गेले; शिवाचे ते धनुष्य विष्णूच्या पराक्रमाने फुगलेले पाहून.
1.75.20
अधिकं मेनिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास्तथा।
धनू रुद्रस्तु संक्रुद्धो विदेहेषु महायशाः ॥ १.७५.२० ॥
देव आणि ऋषिगणांनी विष्णूला अधिक श्रेष्ठ मानले; परंतु महायशस्वी रुद्र विदेहांमध्ये त्या धनुष्यामुळे अतिशय संतापला.
1.75.21
देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम्।
इदं च वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम् ॥ १.७५.२१ ॥
त्यांनी राजर्षी देवरातांच्या हाती बाणासह ते धनुष्य दिले. हे राम, हे वैष्णव धनुष्य शत्रुनगरे जिंकणारे आहे.
1.75.22
ऋचीके भार्गवे प्रादाद् विष्णुः स न्यासमुत्तमम्।
ऋचीकस्तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः ॥ १.७५.२२ ॥
विष्णूने ते उत्तम न्यास भार्गव ऋचीकाला दिले. महातेजस्वी ऋचीकाने अप्रतिम कर्म करणाऱ्या पुत्रासाठी ते ठेवले.
1.75.23
पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मनः।
न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते ॥ १.७५.२३ ॥
ऋचीकाने ते दिव्य धनुष्य माझे पिता महात्मा जमदग्नी यांना दिले. तपोबलाने युक्त माझे पिता शस्त्रे ठेवून असताना.
1.75.24
अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थितः।
वधमप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम्।
क्षत्रमुत्सादयं रोषाज्जातं जातमनेकशः ॥ १.७५.२४ ॥
अर्जुनाने नीच बुद्धीचा आश्रय घेऊन माझ्या पित्याचा वध केला. पित्याचा तो अत्यंत भयंकर, अयोग्य वध ऐकून रागाने मी क्षत्रियांचा नाश केला; ते वारंवार जन्मले होते.
1.75.25
पृथिवीं चाखिलां प्राप्य कश्यपाय महात्मने।
यज्ञस्यान्तेऽददं राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ॥ १.७५.२५ ॥
हे राम! सर्व पृथ्वी मिळवून यज्ञाच्या शेवटी महात्मा कश्यपांना, पुण्यकर्मा त्यांना, दक्षिणा म्हणून मी ती दिली.
1.75.26
दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः।
श्रुत्वा तु धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः ॥ १.७५.२६ ॥
पृथ्वी दान करून, महेंद्र पर्वतावर राहणारा, तपोबलाने युक्त मी, धनुष्य मोडल्याचे ऐकून लगेच येथे आलो.
1.75.27
तदेवं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम् ॥ १.७५.२७ ॥
म्हणून, हे राम! विष्णूसंबंधी, पितृ-पितामहांपासून आलेला, महान क्षात्रधर्म पुढे ठेवून, हे उत्तम धनुष्य स्वीकार.
1.75.28
योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरंजयम्।
यदि शक्तोऽसि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः ॥ १.७५.२८ ॥
हे काकुत्स्था! जर तू समर्थ असशील, तर या श्रेष्ठ धनुष्यावर शत्रूची नगरे जिंकणारा बाण जोड; मग मी तुला द्वंद्वयुद्ध देईन.