বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.8.1
तस्य चैवं प्रभावस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।
सुतार्थं तप्यमानस्य नासीद् वंशकरः सुतः ॥ १.८.१ ॥
এমন প্রভাবশালী, ধর্মজ্ঞ সেই মহাত্মা পুত্রের জন্য সন্তপ্ত ছিলেন; কিন্তু বংশরক্ষাকারী কোনো পুত্র তাঁর ছিল না।
1.8.2
चिन्तयानस्य तस्यैवं बुद्धिरासीन्महात्मनः ।
सुतार्थं वाजिमेधेन किमर्थं न यजाम्यहम् ॥ १.८.२ ॥
এভাবে চিন্তারত সেই মহাত্মার মনে এই ভাবনা এল—"পুত্রের জন্য আমি কেন অশ্বমেধ যজ্ঞ করব না?"
1.8.3
स निश्चितां मतिं कृत्वा यष्टव्यमिति बुद्धिमान् ।
मन्त्रिभिः सह धर्मात्मा सर्वैरेव कृतात्मभिः ॥ १.८.३ ॥
বুদ্ধিমান ও ধর্মাত্মা সেই রাজা যজ্ঞ করার দৃঢ় সংকল্প করে সংযমী সকল মন্ত্রীর সঙ্গে পরামর্শ করলেন।
1.8.4
ततोऽब्रवीन्महातेजाः सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तम ।
शीघ्रमानय मे सर्वान् गुरूंस्तान् सपुरोहितान् ॥ १.८.४ ॥
তখন মহাতেজস্বী রাজা সুমন্ত্রকে বললেন, "হে শ্রেষ্ঠ মন্ত্রী, আমার সকল গুরুদের পুরোহিতসহ শীঘ্র এখানে নিয়ে এসো।"
1.8.5
ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ।
समानयत् स तान् सर्वान् समस्तान् वेदपारगान् ॥ १.८.५ ॥
তখন সুমন্ত্র দ্রুত গিয়ে বেদপারঙ্গম সকলকে সমবেত করে নিয়ে এলেন।
1.8.6
सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ।
पुरोहितं वशिष्ठं च ये चाप्यन्ये द्विजोत्तमाः ॥ १.८.६ ॥
সুযজ্ঞ, বামদেব, জাবালি, কশ্যপ, পুরোহিত বশিষ্ঠ এবং অন্য শ্রেষ্ঠ দ্বিজেরাও এলেন।
1.8.7
तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ।
इदं धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ १.८.७ ॥
তাঁদের সকলকে সম্মান জানিয়ে ধর্মাত্মা রাজা দশরথ তখন ধর্ম ও অর্থযুক্ত এই মধুর বাক্য বললেন।
1.8.8
मम लालप्यमानस्य सुतार्थं नास्ति वै सुखम् ।
तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम ॥ १.८.८ ॥
পুত্রের জন্য বিলাপ করা আমার কোনো সুখ নেই; তাই আমি অশ্বমেধ যজ্ঞ করব বলে স্থির করেছি।
1.8.9
तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
कथं प्राप्स्याम्यहं कामं बुद्धिरत्रविचिन्त्यताम् ॥ १.८.९ ॥
তাই শাস্ত্রবিহিত কর্মে যজ্ঞ করতে আমি ইচ্ছুক; আমার কামনা কীভাবে পূর্ণ হবে, সে বিষয়ে আপনারা বিবেচনা করুন।
1.8.10
ततः साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ।
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखेरितम् ॥ १.८.१० ॥
তখন বশিষ্ঠপ্রমুখ সকল ব্রাহ্মণ রাজার মুখনিঃসৃত সেই বাক্যকে 'সাধু' বলে সাধুবাদ জানালেন।
1.8.11
ऊचुश्च परमप्रीताः सर्वे दशरथं वचः ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ १.८.११ ॥
অত্যন্ত প্রীত হয়ে সকলে দশরথকে বললেন — 'আপনার যজ্ঞের উপকরণ সংগ্রহ করা হোক, এবং অশ্বকে মুক্ত করা হোক।'
1.8.12
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रानभिप्रेतांश्च पार्थिव ॥ १.८.१२ ॥
সরযূর উত্তর তীরে যজ্ঞভূমি প্রস্তুত করা হোক; হে রাজন, আপনি অবশ্যই অভীষ্ট পুত্রদের লাভ করবেন।
1.8.13
यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ।
ततस्तुष्टोऽभवद् राजा श्रुत्वैतद् द्विजभाषितम् ॥ १.८.१३ ॥
পুত্রলাভের জন্য আপনার এই ধার্মিক বুদ্ধি জেগেছে। দ্বিজদের এই কথা শুনে রাজা সন্তুষ্ট হলেন।
1.8.14
अमात्यानब्रवीद् राजा हर्षव्याकुललोचनः ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां मे गुरूणां वचनादिह ॥ १.८.१४ ॥
আনন্দে বিহ্বল নয়নে রাজা মন্ত্রীদের বললেন, 'গুরুদের বাক্য অনুসারে এখানে আমার জন্য যজ্ঞের উপকরণ সংগ্রহ করো।'
1.8.15
समर्थाधिष्ठितश्चाश्वः सोपाध्यायो विमुच्यताम् ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ॥ १.८.१५ ॥
সমর্থ ব্যক্তিদের দ্বারা রক্ষিত অশ্ব উপাধ্যায়ের সঙ্গে ছেড়ে দেওয়া হোক; সরযূর উত্তর তীরে যজ্ঞভূমি প্রস্তুত করা হোক।
1.8.16
शान्तयश्चापि वर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ।
शक्यः प्राप्तुमयं यज्ञः सर्वेणापि महीक्षिता ॥ १.८.१६ ॥
বিধি অনুযায়ী শান্তিকর্মও সম্পন্ন হোক; সব রাজার পক্ষেই এই যজ্ঞ লাভ করা সম্ভব।
1.8.17
नापराधो भवेत् कष्टो यद्यस्मिन् क्रतुसत्तमे ।
च्छिद्रं हि मृगयन्ते स्म विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः ॥ १.८.१७ ॥
এই শ্রেষ্ঠ যজ্ঞে যেন কোনো ভয়ানক অপরাধ না ঘটে; কারণ বিদ্বান ব্রহ্মরাক্ষসেরা ত্রুটি খুঁজে বেড়ায়।
1.8.18
विधिहीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ।
तद्यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ॥ १.८.१८ ॥
বিধিহীন যজ্ঞের কর্তা তৎক্ষণাৎ বিনষ্ট হয়; তাই আমার এই যজ্ঞ বিধি অনুযায়ী সম্পন্ন হোক।
1.8.19
तथा विधानं क्रियतां समर्थाः साधनेष्विति ।
तथेति चाब्रुवन् सर्वे मंत्रिणः प्रतिपूजिताः ॥ १.८.१९ ॥
"অতএব বিধি অনুসারে যজ্ঞ সম্পন্ন হোক; সমর্থ ব্যক্তিরা উপকরণের ব্যবস্থা করুন।" সম্মানিত মন্ত্রীরা সকলে বললেন, "তথাস্তু।"
1.8.20
पार्थिवेन्द्रस्य तद् वाक्यं यथापूर्वं निशम्य ते ।
तथा द्विजास्ते धर्मज्ञा वर्धयन्तो नृपोत्तमम् ॥ १.८.२० ॥
রাজাধিরাজের সেই বাক্য পূর্বের মতোই শুনে, ধর্মজ্ঞ সেই ব্রাহ্মণরাও শ্রেষ্ঠ রাজাকে আশীর্বাদ করতে করতে তেমনই বললেন।
1.8.21
अनुज्ञातास्ततः सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।
विसर्जयित्वा तान् विप्रान् सचिवानिदमब्रवीत् ॥ १.८.२१ ॥
অনুমতি পেয়ে তাঁরা সবাই যে পথে এসেছিলেন সেই পথেই ফিরে গেলেন। সেই ব্রাহ্মণদের বিদায় দিয়ে রাজা মন্ত্রীদের বললেন।
1.8.22
ऋत्विग्भिरुपसंदिष्टो यथावत् क्रतुराप्यताम् ।
इत्युक्त्वा नृपशार्दूलः सचिवान् समुपस्थितान् ॥ १.८.२२ ॥
"ঋত্বিকদের নির্দেশমতো যজ্ঞ যথাবিধি সম্পন্ন হোক" — এই বলে নৃপশ্রেষ্ঠ নিকটে উপস্থিত মন্ত্রীদের বললেন।
1.8.23
विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महामतिः ।
ततः स गत्वा ताः पत्नीर्नरेन्द्रो हृदयंगमाः ॥ १.८.२३ ॥
মন্ত্রীদের বিদায় দিয়ে সেই মহামতি নিজ প্রাসাদে প্রবেশ করলেন। তারপর সেই নরেন্দ্র হৃদয়প্রিয় পত্নীদের কাছে গিয়ে...
1.8.24
उवाच दीक्षां विशत यक्ष्येऽहं सुतकारणात् ।
तासां तेनातिकान्तेन वचनेन सुवर्चसाम् ।
मुखपद्मान्यशोभन्त पद्मानीव हिमात्यये ॥ १.८.२४ ॥
তিনি বললেন, "তোমরা দীক্ষা গ্রহণ করো; পুত্রদের জন্য আমি যজ্ঞ করব।" সেই তেজস্বিনীদের সেই মধুর বাক্যে তাঁদের মুখপদ্মগুলি শীতকাল শেষে পদ্মের মতো শোভা পেল।